Kompanitë në Indeksin e Tregut Zviceran (SMI) emetuan gjithsej 663 milionë ton CO2 vitin e kaluar. Ky është rezultati i një analize të të dhënave nga agjencia e lajmeve AWP bazuar në raportet e qëndrueshmërisë të 16 nga 20 kompanitë e SMI.

Emetimet operacionale – për shembull nga ngrohja, flotat e automjeteve dhe prodhimi i energjisë elektrike – ranë me rreth 3% krahasuar me vitin e kaluar në 75 milionë ton. Në të kundërt, emetimet përgjatë të gjithë zinxhirit të vlerës, pra nga furnizuesit dhe klientët, u rritën me pak më pak se 6% në 588 milionë ton.

Në përgjithësi, emetuesit më të mëdhenj në SMI janë grupi i teknologjisë ABB, grupi i çimentos Holcim, grupi i materialeve të ndërtimit Amrize dhe grupi ushqimor Nestlé. Së bashku, ato janë përgjegjëse për shumicën e emetimeve të gazrave serrë, shkruan swissinfo, transmeton albinfo.ch.

Logitech, Partners Group, Swiss Life dhe Richemont nuk u përfshinë në analizë për shkak të mungesës së të dhënave të azhurnuara. Megjithatë, këto kompani nuk janë ndër emetuesit kryesorë në SMI.

Kuvendi Shqiptar në Zvicër ka dalë me reagim për kërkesat e studentëve shqiptarë në Shkup, për çka u protestua ditë më parë.

Nga ky kuvend, e kanë konsideruar këtë si çështje të drejtësisë dhe barazisë, transmeton albinfo.ch.

“Kërkesa e studentëve shqiptarë në Republikën e Maqedonisë së Veriut për ta dhënë provimin e jurisprudencës në gjuhën shqipe është një çështje e drejtësisë dhe barazisë. Përdorimi i gjuhës shqipe është i garantuar nga kushtetuta e Republikës së Maqedonisë Veriore. Institucionet duhet të sigurojnë kushte të barabarta për të gjithë, të respektojnë kushtetutën duke respektuar diversitetin gjuhësor dhe duke garantuar qasje të drejtë në arsim”, thuhet në reagim.

Kur ngrihet tema e banorëve të huaj, zakonisht bëhet fjalë për njerëz nga Bashkimi Evropian. Po ata që vijnë në Zvicër nga vendet e treta?

Kjo ndodh sepse shumica dërrmuese e popullsisë së huaj të Zvicrës – mbi 1.5 milion njerëz (60 përqind) – vijnë nga Bashkimi Evropian dhe shtetet e EFTA-s (Norvegjia, Islanda dhe Lihtenshtajni).

Po për “minoritetin” – domethënë ata që imigrojnë në Zvicër nga vendet e treta?

Ndryshe nga njerëzit nga BE/EFTA, të cilët kanë qasje të pakufizuar në lejet e punës dhe tregun e punës zvicerane, situata është më kufizuese për të huajt e tjerë.

Ata i nënshtrohen një sistemi kuotash dhe autorizohen të lëvizin në Zvicër vetëm nëse plotësojnë të gjitha kriteret – duke përfshirë nivelin e tyre të arsimit (universitet) dhe aftësitë e kërkuara që nuk mund të gjenden në fuqinë punëtore zvicerane dhe të BE/EFTA-s.

Në vitin 2026, ashtu si në disa vite të mëparshme, Zvicra ndau 8,500 leje për punëtorë të kualifikuar dhe të specializuar nga vendet e treta, plus 3,500 leje për punëtorë nga Mbretëria e Bashkuar – gjithsej 12,000, shkruan thelocal, transmeton albinfo.ch.

Një raport i ri nga Sekretariati Shtetëror për Migracionin (SEM) hedh dritë mbi shtetasit jo-BE/EFTA që punuan në Zvicër në vitin 2025:

Vitin e kaluar këtyre personave iu lëshuan gjithsej 6,591 leje pune; 764 prej këtyre lejeve iu dhanë shtetasve të Mbretërisë së Bashkuar dhe 5,827 personave nga vende të tjera të treta.

Kjo nuk është e pazakontë – në fakt, vetëm një pjesë e lejeve të disponueshme shpërndahen çdo vit.

Sipas të dhënave të SEM, kuotat nuk ishin shfrytëzuar plotësisht që nga viti 2017.

“Nëse një ose më shumë nga këto kërkesa nuk plotësohen, leja nuk do të jepet, edhe nëse ka ende leje të disponueshme brenda numrit maksimal vjetor”, tha ajo.

Rreth gjysma e këtyre specialistëve të kualifikuar ishin të punësuar në sektorin e IT-së, në konsulencë biznesi, në kërkim ose në industrinë kimike dhe farmaceutike, tregojnë të dhënat e SEM.

Ne gjithashtu e dimë se një numër i tyre – veçanërisht ata nga Shtetet e Bashkuara dhe Mbretëria e Bashkuar – punojnë në sektorët e financës/bankës.

Ndërsa lufta në Lindjen e Mesme vazhdon dhe furnizimet me karburant po ngushtohen, disa linja ajrore kanë filluar të ulin fluturimet e tyre. Cila është situata në Zvicër?

Nuk janë vetëm shoferët që preken nga rritja e çmimeve të karburantit në pompa – në Zvicër, ato janë rritur deri në 25 përqind që nga fillimi i luftës në Iran më 28 shkurt.

Udhëtarët po preken gjithashtu, pasi disa linja ajrore dhe aeroporte kanë marrë masa për të kundërshtuar koston në rritje të karburantit – përkatësisht, duke shkurtuar oraret e fluturimeve dhe duke rritur çmimet e biletave.

Cila është situata në Zvicër?

Le të themi vetëm se ka lajme të mira dhe të këqija për udhëtarët.

Lajmi i mirë – të paktën për momentin – është se sipas zëdhënëses së SWISS, Meike Fuhlrott, furnizimi me karburant aviacioni në qendrën e linjës ajrore në Cyrih (e cila është gjithashtu qendra për linjën e saj ajrore simotër, Edelweiss) është i garantuar.

“Aktualisht nuk shohim ndonjë kufizim specifik në operacionet e fluturimit në destinacionet tona”, tha ajo.

Megjithatë, Fuhlrott theksoi se “ne po e monitorojmë situatën shumë nga afër sepse mund të ndryshojë me një njoftim të shkurtër”.

Për shkak të rritjes së çmimeve të karburantit, të dy linjat ajrore kanë rritur mbishpagesat ndërkombëtare në biletat e avionit.

Këto mbishpagesa janë tarifa shtesë të shtuara nga linjat ajrore për të mbuluar kostot operative në rritje – siç është karburanti.

Shuma e saktë e kësaj rritjeje varet nga itinerari specifik.

Dhe edhe nëse udhëtarët planifikojnë të fluturojnë për në dhe nga Zvicra me linja të tjera ajrore, ata nuk do t’i shpëtojnë pagesës së çmimeve më të larta, shkruan thelocal, transmeton albinfo.ch.

Kjo për shkak se transportuesit e tjerë brenda grupit Lufthansa, të cilit i përkasin si SWISS ashtu edhe Edelweiss – si dhe linja të tjera ajrore, po rrisin gjithashtu çmimet e tyre.

Sipas Euronews, “çmimet e biletave mund të mbeten të larta për muaj të tërë, edhe nëse lufta deeskalohet”.

Po anulimet?

Nga 29 marsi deri më 24 tetor, SWISS po pezullon qindra fluturime – 326 për të qenë të saktë.

Fluturimi me destinacion SHBA-në i prekur nga shkurtimet është ai nga Cyrihu në Çikago: frekuenca e tij do të reduktohet nga 14 në 12 herë në javë.

Një tjetër itinerar i gjatë i prekur nga shkurtimi është ai nga Cyrihu në Shangai – do të fluturojë vetëm tre herë në javë në vend të shtatë.

Megjithatë, këto anulime nuk janë shkaktuar nga çmimet më të larta të karburantit për avionët; përkundrazi, arsyeja për këto shkurtime është mungesa e pilotëve dhe avionëve.

Në mënyrë specifike, linja ajrore ka mungesë të kapitenëve dhe oficerëve të parë për Airbus A320 dhe A321, si dhe për A330 dhe A340, sepse shumë prej tyre aktualisht po ritrajnohen për të fluturuar me Airbus A350 të ri.

Përveç kësaj, 11 avionë janë në tokë për shkak të problemeve me motorin, gjë që e bën planifikimin operativ edhe më të vështirë.

Pluhuri i imët në ajrin zviceran tregoi një rritje të lehtë në vitin 2025, sipas analizës paraprake të matjeve të Rrjetit Kombëtar për Vëzhgimin e Ndotësve të Ajrit (NABEL).

Sipas Zyrës Federale për Mjedisin (UFAM), luhatjet vjetore janë kryesisht për shkak të kushteve të motit: ngjarje të tilla si zjarret në pyje ose pluhuri i Saharasë në fakt mund të ndikojnë në nivelet e pluhurit të imët.

Çfarë janë pluhurat e imët

Pluhurat e imët janë një përzierje e disa grimcave. Nga njëra anë, ato përbëhen nga të ashtuquajturat grimca primare, të emetuara direkt nga proceset e djegies, për shembull nga motorët me naftë dhe sistemet e ngrohjes me dru, ose të gjeneruara nga gërryerja e gomave, frenave ose sipërfaqes së rrugës. Nga ana tjetër, ato përfshijnë grimca sekondare, të cilat formohen vetëm në ajër nga ndotës të gaztë si oksidet e squfurit, oksidet e azotit ose amoniaku.

Bëhet një dallim midis PM10 dhe PM2.5, ose grimcave me një diametër më të vogël se 10 dhe 2.5 të mijëtat e një milimetri përkatësisht.

Si ka evoluar cilësia e ajrit

Në vitet e fundit, ndotja nga pluhuri i imët është ulur vazhdimisht. Sipas Martin Röösli, profesor i epidemiologjisë mjedisore në Institutin Zviceran të Shëndetit Tropikal dhe Publik të Universitetit të Bazelit, janë marrë masa të shumta, për shembull në lidhje me sistemet e ngrohjes, trafikun dhe industrinë.

Megjithatë, tani ekziston një fazë stanjacioni: “Dyshoj se me masat aktuale do të jemi në gjendje të zvogëlojmë më tej ndotjen nga pluhuri i imët”. Sistemet e ngrohjes me dru, për shembull, në fakt do të kontribuonin në një masë relativisht të madhe në përqendrimin e pluhurit të imët.

Rekomandimet e OBSH-së

Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH) përditësoi udhëzimet e saj për cilësinë e ajrit në vitin 2021 bazuar në prova të reja shkencore, duke ulur vlerat kufitare. Për lëndën e imët grimcore, vlera referuese është ulur nga 10 në 5 mikrogramë për metër kub për PM2.5, raporton RSI. Megjithatë, këto rekomandime të OBSH-së nuk janë ligjërisht të detyrueshme, transmeton albinfo.ch.

Vlerat kufitare ligjore zvicerane ende bazohen në udhëzimet e OBSH-së të vitit 2005. Këto kufij respektohen në shumicën e vendeve në Zvicër, nënvizon UFAM. Vlerat e reja udhëzuese të OBSH-së, nga ana tjetër, shpesh janë qartësisht të vjetruara.

UFAM aktualisht po shqyrton nëse do t’i përshtatë vlerat kufitare sipas rekomandimeve të reja të OBSH-së, siç sugjerohet edhe nga Komisioni Federal i Higjienës së Ajrit. Një zhvillim i mirëpritur nga Markus Kalberer, profesor i shkencës atmosferike në Universitetin e Bazelit: “OBSH bazohet në një gamë të gjerë praktikash mjekësore. Është parë se duke përgjysmuar vlerat kufitare për grimcat e imëta, do të arriheshin përfitime të qarta shëndetësore”.

Sa të dëmshme janë pluhurat e imëta

“Vlerësimet tregojnë se në Zvicër çdo vit mbi 2,000 vdekje shkaktohen nga ndotja e ajrit. Rreziku shëndetësor i lidhur me pluhurat e imëta nuk është i papërfillshëm”, thotë Kalberer. Martin Röösli gjithashtu thekson efektet e dëmshme: “Grimcat e imëta kanë një ndikim të gjerë në sistemin kardiovaskular. Është provuar gjithashtu se shkaktojnë kancer dhe çojnë në vdekshmëri të parakohshme.”

Një rritje e ndotjes nga pluhuri i imëtë në Zvicër në vitin 2025 është vërejtur edhe nga kompania IQAir në Raportin e saj Botëror të Cilësisë së Ajrit. Vlerat kufitare të OBSH-së, sipas raportit, nuk respektohen në pothuajse asnjë vend.

Pas një shtrëngimi të sistemit zviceran të refugjatëve në nëntor, Sekretariati Shtetëror për Migracionin (SEM) ka refuzuar 104 kërkesa për mbrojtje me status S nga ukrainasit, me shumicën e aplikantëve të kthyer në shtëpi.

Që nga 1 nëntori, Zvicra e ka kufizuar statusin e mbrojtjes speciale për njerëzit, vendbanimi i fundit i të cilëve është në një nga rajonet ukrainase të pushtuara nga trupat ruse ose zonat e luftimit.

Ndryshimi i ligjit u bë në përgjigje të një kërkese nga parlamenti që të bëhet një dallim midis rajoneve të Ukrainës në të cilat kthimi konsiderohet i arsyeshëm ose i paarsyeshëm.

Parlamenti vendosi që kthimi i refugjatëve në rajonet perëndimore të Ukrainës konsiderohet përgjithësisht i arsyeshëm.

Rreth 600 persona u prekën nga ky ndryshim në praktikë deri në fund të shkurtit, sipas SEM. Këta janë njerëz që dorëzuan aplikimet e tyre pas 1 nëntorit dhe ata, aplikimet e të cilëve nuk ishin vendosur ende deri në atë kohë.

Në tetë nga 104 rastet e refuzimit, pranimi i përkohshëm u dha më pas sepse një kthim në Ukrainë nuk ishte i mundur, i lejueshëm ose i arsyeshëm.

“Kushdo që merr një vendim negativ duhet të largohet nga Zvicra”, tha Magdalena Rast e SEM për transmetuesin publik zviceran SRF. Kritikët kanë frikë se të prekurit do të aplikojnë për azil, duke rezultuar në procedura më të gjata që mund të kërcënojnë të mbingarkojnë sistemin e azilit, transmeton albinfo.ch.

Largimi për në një vend tjetër

Rezulton se kjo frikë ishte e pabazuar. Në përgjigje të një hetimi nga SRF, SEM shpjegoi se numri i kërkesave për azil pas një urdhri dëbimi ishte zero deri në fund të shkurtit.

Megjithatë, shifrat federale tregojnë gjithashtu se më shumë se gjysma e personave të prekur i tërhoqën kërkesat e tyre para se të refuzoheshin ose të largoheshin nga Zvicra – me sa duket për në një vend tjetër evropian.

“Disa nga tërheqjet janë të mundshme për shkak të angazhimit të SEM në dialog me azilkërkuesit,” tha Rast. Të prekurve u thuhet se kanë pak shanse për të marrë mbrojtje të statusit S. “Shumë azilkërkues ndoshta e kuptojnë kotësinë e aplikimit të tyre dhe për këtë arsye e tërheqin atë,” shtoi Rast. Ose largohen pa njoftuar autoritetet.

SEM thotë se nuk regjistron se sa ukrainas largohen në të vërtetë nga vendi. “Ne supozojmë se ata udhëtojnë në një vend tjetër evropian. Sidoqoftë, nuk kemi asnjë tregues se ata po qëndrojnë në Zvicër,” tha Rast. Praktika e re po rezulton efektive dhe po e lehtëson Zvicrën nga barra e pranimit të refugjatëve nga Ukraina.

Megjithatë, kjo nuk ndodh aq shumë sepse kthimi në Ukrainë është i sigurt, por sepse të prekurit po kërkojnë strehim në vende të tjera evropiane. Po ndodh një zhvendosje nga Zvicra në vende të tjera.

Një numër veçanërisht i madh aplikimesh nga rajoni Transkarpatian mbështeteshin nga dokumente identiteti të falsifikuara. SEM tani po sheh një rënie veçanërisht të ndjeshme të aplikimeve nga ky rajon – afërsisht 50%.