Archives

Privilegj apo sfidë? Një brez mes rrënjëve dhe horizonteve të reja

Posted on by Drin Reçica

Në zemër të diasporës shqiptare në Zvicër po rritet një brez i ri që jeton mes dy botëve, dy kulturave dhe dy identiteteve. Të lindur ose të rritur në një shoqëri të zhvilluar dhe shumëkulturore, këta të rinj shqiptarë kanë arritur të ndërtojnë karriera të suksesshme në fusha të ndryshme, duke u integruar plotësisht në shoqërinë zvicerane, por pa u shkëputur nga rrënjët e tyre.

Përmes 12 rrëfimeve personale, kjo temë sjell një pyetje thelbësore: a është të jesh shqiptar dhe zviceran një sfidë që duhet balancuar, apo një privilegj që krijon mundësi të reja, perspektiva më të gjera dhe një identitet më të pasur?

Pa dyshim, kush është rritur si fëmijë i prindërve mërgimtarë e njeh mirë ndjesinë e të jetuarit “mes dy botëve”. Në njërën anë janë vlerat, gjuha dhe traditat që përcjell familja, ndërsa në anën tjetër është shoqëria ku rritesh dhe arsimohesh, aty ku gradualisht formohet edhe identiteti. Pikërisht në këtë bashkëjetesë përvojash formësohet një brez i ri, me një identitet të dyfishtë që ndërthur natyrshëm përkatësinë shqiptare me kulturën dhe normat e vendit ku jeton.

Në Zvicër, kjo përvojë shfaqet qartë te gjenerata e dytë e diasporës shqiptare. Të rinj të shumtë, të lindur ose të rritur në këtë vend, kanë arritur të integrohen me sukses në sistemin arsimor dhe profesional zviceran, duke u afirmuar në fusha të ndryshme si shkenca, mjekësia, ekonomia, arti dhe kultura. Ata dëshmojnë se integrimi nuk është thjesht përshtatje, por edhe aftësi për të ndërtuar një rrugë të re pa mohuar origjinën.

Megjithatë, kjo rrugë nuk është gjithmonë e thjeshtë apo e shtruar. Prindërit, të rritur në trojet shqiptare, zakonisht përpiqen të ruajnë gjuhën, traditat dhe mënyrën e jetesës që kanë sjellë nga vendlindja, ndërsa gjenerata e dytë kërkon të ndërtojë pavarësinë e saj në një realitet tjetër. Në tema si përkatësia, ruajtja e gjuhës, identiteti, integrimi, ndarja mes kulturës së shtëpisë dhe realitetit shoqëror, si dhe me pritshmëritë e dyfishta që u vendosen, kjo përvojë shpesh shndërrohet në tension dhe sfidë në vete, por njëkohësisht edhe në një në avantazh, një mundësi për të jetuar me dy horizonte dhe për ta kthyer këtë dyzim në forcë.

Në këtë kontekst lind shpesh pyetja: A është privilegj apo sfidë të jetosh mes dy kulturave?

Përmes shumë intervistave me të rinj shqiptarë të suksesshëm që jetojnë dhe veprojnë në Zvicër, kjo temë përpiqet të sjellë pikërisht këtë perspektivë: si e përjetojnë ata identitetin e tyre mes dy kulturave dhe çfarë roli luan kjo përvojë në formimin e tyre personal dhe profesional.

 

Identiteti mes dy kulturave: të jesh shqiptar dhe njëkohësisht zviceran

Për shumë shqiptarë që jetojnë dhe veprojnë në Zvicër, veçanërisht për brezin e dytë të diasporës, identiteti nuk përjetohet si një zgjedhje mes dy përkatësive, por si një proces i vazhdueshëm ndërthurjeje mes dy kulturave. Përvoja e tyre dëshmon se të qenit shqiptar dhe njëkohësisht pjesë e shoqërisë zvicerane nuk përbën një kundërthënie, por një realitet kompleks dhe shpeshherë pasurues. Në rrëfimet e të intervistuarve për revistën Albinfo.ch, identiteti i dyfishtë shfaqet si një hapësirë ku bashkëjetojnë disiplina dhe emocioni, tradita dhe moderniteti, rrënjët dhe perspektiva globale.

 

 

Kjo përvojë bëhet veçanërisht e dukshme në rrugëtimet profesionale të brezit të ri të diasporës.

Shkurta Gashi, doktorante në “Università della Svizzera italiana” dhe sot pjesë e stafit akademik në “ETH Zurich”, përfaqëson një shembull të qartë të kësaj ndërthurjeje kulturore. Për të, identiteti shqiptar nuk ka qenë kurrë diçka që duhej ruajtur me vetëdije, ai ka qenë gjithmonë pjesë organike e personalitetit të saj. Lidhja me komunitetin shqiptar dhe mënyra se si ajo ndërton marrëdhënie njerëzore i kanë dhënë një dimension tjetër profesionit të saj, aftësinë për të krijuar besim dhe bashkëpunim brenda ekipeve shumëkulturore, siç shprehet ajo: “Kombinimi i të dyjave më ka dhënë një balancë midis rigorozitetit analitik dhe inteligjencës emocionale”.

Edhe për Arbron Gashin, shkrimtar dhe autor i librit poetik “Ajo çka heshtja fsheh”, i cili njëkohësisht punon si “web designer” në Zvicër, jeta mes dy kulturave për të përfaqëson një sfidë të vazhdueshme balancimi. Ai thekson se dallimet mes dy mentaliteteve janë të dukshme, nga njëra anë struktura, rregulli dhe orientimi individual i shoqërisë zvicerane, ndërsa nga ana tjetër ngrohtësia, lidhja familjare dhe emocionaliteti që karakterizon kulturën shqiptare. Për të, sfida nuk qëndron në zgjedhjen e njërës kulturë ndaj tjetrës, por në aftësinë për të përthithur disiplinën dhe organizimin e njërës, duke ruajtur njëkohësisht dimensionin njerëzor dhe emocional të tjetrës.

Një perspektivë e ngjashme vjen edhe nga Vildane Rexhepi, menaxhere e prokurimit në sektorin e IT-së në bankën UBS. Sipas saj, për brezin e dytë të shqiptarëve në Zvicër integrimi shpesh fillon herët, përmes shkollës, rrethit shoqëror dhe përfshirjes në jetën profesionale. Megjithatë, kjo rrugë nuk është gjithmonë e thjeshtë, pasi komuniteti shqiptar mbetet i madh dhe shpesh krijon një hapësirë të vetën sociale. Për të, çelësi qëndron në vetëdijen për vlerat e origjinës dhe në aftësinë për t’i përfaqësuar ato me krenari, duke ndërtuar një personalitet që përçon më të mirën nga të dyja kulturat.

Ndërkohë, në profesionin e mjekësisë, ku përgjegjësia ndaj njerëzve është e jashtëzakonshme, identiteti i dyfishtë merr një dimension edhe më të thellë. Dr. Kaltrina Zahiti, mjeke oftalmologe në Zvicër, e përjeton këtë identitet si një pasuri të dyfishtë. Ajo thekson se kultura shqiptare i ka dhënë ndjeshmëri dhe empati ndaj pacientëve, ndërsa shoqëria zvicerane e ka formuar me disiplinë, korrektësi dhe përgjegjësi profesionale. Për këtë arsye, ajo e përshkruan identitetin e saj si “një pasuri të dyfishtë”, ku dimensioni njerëzor dhe ai profesional plotësojnë natyrshëm njëri-tjetrin.

Në fakt identiteti mes dy kulturave shprehet edhe përmes artit. Për piktoren Vanesa Lika, e lindur në Gjenevë nga prindër shqiptarë, rrënjët kulturore janë një nga burimet kryesore të frymëzimit artistik. Në veprat e saj, arti shndërrohet në një hapësirë reflektimi ku ndërthuren kujtesa, tradita dhe kërkimi personal shpirtëror. Siç thekson vetë ajo, përmes veprave të saj përpiqet të krijojë “një dialog mes së kaluarës dhe së tashmes”, duke e shndërruar identitetin në një proces krijues dhe të vazhdueshëm kërkimi. Për Likën, të jetosh mes dy kulturave nuk është një ndarje identitare, por një proces krijimi, një mundësi për të parë botën nga dy perspektiva dhe për të ndërtuar një identitet më të lirë dhe më autentik.

Edhe në muzikë, përkatësia kulturore shpesh shndërrohet në burim shprehjeje dhe lidhjeje me rrënjët. Këngëtari shqiptar Elion Krasniqi (LMN) e sheh artin, sidomos muzikën, si një nga mënyrat më të fuqishme për ruajtjen e identitetit shqiptar në diasporë. Përmes muzikës, sipas tij, krijohet një lidhje e drejtpërdrejtë emocionale me gjuhën, traditat dhe trashëgiminë shpirtërore, duke bërë që identiteti të mos mbetet vetëm një koncept kulturor, por një përjetim i gjallë dhe i vazhdueshëm.

Nga ana tjetër, për disa prej të intervistuarve, jeta mes dy kulturave përjetohet kryesisht si një përvojë pasuruese. Modelja Cendrine Berisha, e cila ka përfaqësuar Zvicrën në konkursin “Miss Europe Continental” e sheh këtë ndërthurje kulturore si një pasuri personale që ka ndikuar në formimin e saj si individ.

Një perspektivë interesante mbi këtë realitet ofrojnë edhe dy mjekët e rinj shqiptarë, Thesar Abdullahu dhe Morgan Hetemi, të diplomuar në “University of Basel” dhe tashmë në rrugën e studimeve doktorale. Për ta, të jetosh dhe të studiosh mes dy kulturave ka qenë një element thelbësor formues. Morgan Hetemi e sheh përkatësinë në diasporën shqiptare si një mundësi për të përfituar nga më të mirat e të dyja botëve, nga njëra anë vlerat familjare, respekti dhe ndjenja e bashkësisë që burojnë nga kultura shqiptare, dhe nga ana tjetër standardet e larta profesionale dhe akademike të shoqërisë zvicerane. Ndërsa për Thesar Abdullahun, kontrasti mes dy botëve e ka ndihmuar në zhvillimin e një perspektive më të hapur dhe fleksibile ndaj diversitetit.

Në tërësi, përvojat e këtyre të rinjve tregojnë se identiteti i shqiptarëve në Zvicër nuk është një realitet statik, por një proces dinamik ndërtimi, një identitet “hibrid” kulturor, që nuk ndahet mes dy botëve, por ndërtohet nga bashkimi i tyre. Mes disiplinës zvicerane dhe ndjeshmërisë shqiptare, mes traditës dhe modernitetit, brezi i ri i diasporës po krijon një identitet të ri, një identitet që nuk e mohon origjinën, por e shndërron atë në një burim force për të ndërtuar rrugëtimin e vet në një shoqëri gjithnjë e më shumë globale.

 

Suksesi i gjeneratës së dytë në arsim dhe integrim

Pas trajtimit të identitetit dhe mënyrës se si ai ndërtohet mes kulturës shqiptare dhe asaj zvicerane, vlen të theksohet se një pjesë e madhe e të intervistuarve nuk dallohen vetëm për përjetimin kulturor, por edhe për arritjet e tyre profesionale dhe akademike. Shumica prej tyre, të përmendur më herët, bartin tituj të avancuar akademikë, përfshirë edhe nivele doktorature, dhe janë të integruar në mënyrë të suksesshme në tregun profesional të Zvicrës.

 

 

Megjithatë, në këtë kapitull fokusi zhvendoset edhe më tej drejt një grupi të ri profilesh, të cilët përfaqësojnë fusha të ndryshme si mjekësia, ekonomia, menaxhimi, arti dhe moda. Këto histori dëshmojnë se gjenerata e dytë e shqiptarëve në Zvicër nuk është vetëm e integruar, por gjithnjë e më shumë e suksesshme në fusha të ndryshme profesionale, duke ndërtuar karriera të qëndrueshme dhe të dukshme në shtetin zviceran.

Një nga këto raste është Lavdrim Xhemaili, artist shumëdimensional shqiptar që jeton dhe vepron në Zvicër, i angazhuar në kërcim, aktrim dhe muzikë. Ai përfaqëson një profil artistik të kompletuar, i cili ka arritur të depërtojë në skenën zvicerane pa e humbur lidhjen me identitetin e tij kulturor. Rrugëtimin e tij ai e përshkruan si një proces natyral përshtatjeje, duke theksuar me një dozë ironie se “Zvicra është shtëpia ime, edhe pse jo gjithmonë e kam ndier ashtu”, duke reflektuar kështu raportin kompleks mes përkatësisë dhe përvojës personale në Zvicër.

Në aspektin profesional, ai thekson se depërtimi në tregun artistik zviceran nuk ka qenë domosdoshmërisht i vështirë për shkak të mungesës së mundësive, por më shumë për shkak të perceptimeve ekzistuese mbi diversitetin. Sipas tij, shpesh paragjykimet vizuale dhe kulturore ndikojnë në mënyrën se si interpretohet një artist në skenë, duke krijuar sfida të padukshme për individët me prejardhje të ndryshme.

Një rol të veçantë në këtë dimension të arsimit dhe integrimit profesional e zë edhe Shkurta Gashi, doktorante në “Università della Svizzera italiana” në Lugano, e cila sot është gjithashtu post-doktorante dhe pjesë e stafit akademik në “ETH Zurich” në Departamentin e Shkencave Kompjuterike dhe “ETH AI Center”. Paralelisht me angazhimin akademik, ajo vepron edhe si “Data Scientist” në IKEA në Bazel, duke lidhur kështu kërkimin shkencor me aplikimin praktik në industri.

Ajo thekson se sistemi arsimor zviceran ka ndikuar thellësisht në mënyrën e saj të të menduarit dhe të punuarit, duke e orientuar drejt cilësisë, precizitetit dhe rigorozitetit shkencor. Sipas saj, në fushën e inteligjencës artificiale “nuk mjafton që një model të funksionojë, ai duhet të jetë i dokumentuar, i justifikuar dhe i riprodhueshëm”, qasje kjo që e ka bërë pjesë të pandashme të punës së saj të përditshme.

Një tjetër profil i rëndësishëm është Vildane Rexhepi, e angazhuar në sektorin e IT-së në bankën UBS, me formim akademik në transformimin digjital nga “ZHAW Zurich University of Applied Sciences”. Ajo e përshkruan edukimin zviceran si vendimtar në formimin e saj profesional, duke theksuar rëndësinë e saktësisë, efikasitetit dhe menaxhimit të prioriteteve në punën e përditshme.

Mes profileve të suksesshme që dëshmojnë integrimin profesional në Zvicër është edhe Dr. Kaltrina Zahiti. Si mjeke e specializuar për sëmundjet e syrit, ajo ka themeluar dy ordinanca oftalmologjike në Biberist dhe Emmen, të cilat ofrojnë shërbime moderne dhe kujdes cilësor për pacientët.

Ndërsa fushën e ekonomisë dhe biznesit, një histori veçanërisht e dallueshme është ajo e Fjolla Gashit, e cila ka ndërtuar një rrugëtim të shumëfishtë akademik dhe profesional në Zvicër. Ajo ka përfunduar studime në infermieri dhe ekonomi e biznes, duke arritur deri në nivelin Master në “University of Basel”, ndërsa sot punon si menaxhere klientësh në kompaninë “BDO AG”. Rrugëtimi i saj akademik karakterizohet nga një intensitet i lartë dhe një disiplinë e jashtëzakonshme, duke dëshmuar njëkohësisht aftësinë për të kombinuar studimet me integrimin profesional në një sistem të kërkuar si ai zviceran.

Po ashtu edhe në botën e modës, Cendrine Berisha, modele shqiptare nga Zvicra, përfaqëson një tjetër dimension të këtij integrimi. Ajo ka ndërtuar karrierën e saj në skenën ndërkombëtare të modës, duke përfaqësuar Zvicrën në konkursin “Miss Europe Continental” në Napoli dhe duke bashkëpunuar me agjenci dhe revista në vende të ndryshme. Për të, përfaqësimi i Zvicrës në një skenë ndërkombëtare, duke ruajtur njëkohësisht edhe rrënjët shqiptare, përbën një përvojë të veçantë dhe të rëndësishme në aspketin e integrimit në shoqërinë zvicerane.

 

Ruajtja e gjuhës dhe kulturës shqiptare

Në jetën e përditshme të shqiptarëve në Zvicër, gjuha dhe kultura shqiptare mbeten një nga shtyllat më të rëndësishme të identitetit. Në rrëfimet e tyre, ruajtja e shqipes nuk paraqitet vetëm si një çështje tradite, por si një përpjekje e vetëdijshme për të mbajtur gjallë lidhjen me rrënjët, historinë familjare dhe përkatësinë kulturore. Kjo përpjekje shpesh fillon brenda familjes, por forcohet edhe përmes institucioneve arsimore dhe aktiviteteve kulturore të komunitetit shqiptar në Zvicër.

Një rol të veçantë në këtë proces luajnë shkollat plotësuese të gjuhës shqipe. Një nga figurat që i ka kushtuar vite të tëra këtij misioni është mësuesja Ida Jashari, e cila prej afro dy dekadash u mëson gjuhën shqipe fëmijëve të diasporës në Ostermundigen të Bernës. Në klasat e saj, ku shpesh mësojnë edhe fëmijë të gjeneratës së tretë, gjuha nuk trajtohet vetëm si mësim gramatike, por si pjesë e identitetit dhe ndjenjës së përkatësisë. “Shkolla shqipe është zemra që mban gjallë identitetin tonë larg atdheut,” shprehet ajo, duke theksuar se aty fëmijët mësojnë jo vetëm të flasin shqip, por edhe të ndjejnë lidhjen me rrënjët e tyre.

Sipas saj, ruajtja e gjuhës në diasporë është një proces që kërkon bashkëpunim të vazhdueshëm mes familjes dhe shkollës. Ajo vëren se brezi i ri nuk e ka humbur shqipen, por ka nevojë për më shumë mbështetje për ta kultivuar atë. “Brenda tyre ekziston dëshira për ta ruajtur gjuhën, ne vetëm duhet ta ushqejmë me dashuri dhe përkushtim,” thekson Jashari. Për këtë arsye, ajo e konsideron bashkëpunimin mes prindërve dhe mësuesve si një faktor vendimtar, kur këto dy shtylla ecin së bashku, gjuha dhe kultura bëhen më të qëndrueshme për brezat e ardhshëm. Në fund të fundit, siç thotë ajo me shumë ndjenjë, të edukosh fëmijët shqiptarë në mërgatë do të thotë “të mbash gjallë një copë atdheu në zemrat e tyre”.

Ruajtja e gjuhës shfaqet edhe në përvojat e profesionistëve të rinj shqiptarë që jetojnë dhe punojnë në Zvicër. Për shembull, mjekët e rinj të diplomuar në Bazel, Morgan Hetemi dhe Thesar Abdullahu, tregojnë se lidhja me gjuhën dhe kulturën shqiptare i ka shoqëruar edhe gjatë rrugëtimit të tyre akademik. Ata u njohën që në semestrin e parë të studimeve dhe zbuluan se ndanin jo vetëm të njëjtin profesion, por edhe të njëjtën prejardhje nga Ferizaj. Kjo afërsi krijoi një ndjenjë të veçantë bashkëpunimi dhe përkatësie. “Ka qenë gjithmonë një ndjenjë e bukur të dish se ke dikë me të cilin ndan të njëjtin rrugëtim,” kujton Thesari, duke nënvizuar se kjo lidhje i ka ndihmuar të ruajnë më lehtë edhe kontaktin me gjuhen dhe kulturën shqiptare brenda një mjedisi akademik zviceran.

Edhe në botën e letërsisë, gjuha shqipe mbetet një mjet i rëndësishëm për të ruajtur lidhjen me origjinën. Shkrimtari Arbron Gashi, autor i librit poetik “Ajo çka heshtja fsheh”, tregon se të jetosh në Zvicër shpesh të shtyn të përdorësh më shumë gjuhë të tjera në përditshmëri, por zgjedhja për të shkruar në shqip është një vendim i vetëdijshëm. “Kam dashur që njerëzit e mi në Kosovë dhe në Zvicër të mund të lexojnë atë që kam për të thënë,” shprehet ai, duke theksuar se ruajtja e gjuhës në nivel të mirë kërkon praktikë dhe vetëdije të vazhdueshme.

 

Keystone SDA
Keystone

 

Në mënyrë të ngjashme, edhe profesionistë të tjerë shqiptarë në Zvicër e shohin gjuhën si një lidhje të drejtpërdrejtë me identitetin e tyre. Menaxherja në sektorin e IT-së bankare, Vildane Rexhepi, thekson se familja ka qenë faktori kryesor në ruajtjen e gjuhës dhe traditave shqiptare, ndërsa lidhja e vazhdueshme me Kosovën dhe Shqipërinë e ka ndihmuar që kjo përkatësi të mbetet e gjallë. Edhe mjekja e syve, Kaltrina Zahiti tregon se, ndonëse në përditshmërinë profesionale përdor kryesisht gjuhët zvicerane, në jetën private shqipja mbetet thelbësore. “Përmes gjuhës kam një lidhje të drejtpërdrejtë me rrënjët e mia, me traditat dhe me një mënyrë të menduari që është pjesë e rëndësishme e identitetit tim,” shprehet ajo.

Në fushën e artit dhe muzikës, kjo lidhje merr një dimension tjetër. Këngëtari Elion Krasniqi (LMN) nga Gjeneva ka zgjedhur të këndojë kryesisht në gjuhën shqipe, duke e parë atë si një pjesë të pandashme të identitetit të tij artistik. Ai tregon se ndikimi i familjes ka qenë vendimtar në këtë drejtim, pasi është rritur në një mjedis ku gjuha dhe muzika shqiptare ishin gjithmonë të pranishme. “Kam vendosur të këndoj në shqip sepse kjo është pjesë e pandashme e identitetit tim,” thotë ai, duke shtuar se publiku shqiptar e përjeton këtë me shumë emocion, ndërsa edhe publiku ndërkombëtar e vlerëson autenticitetin e artistëve që ruajnë rrënjët e tyre.

Në të gjitha këto rrëfime, gjuha shqipe shfaqet jo vetëm si një element komunikimi, por si një urë që lidh brezat dhe kulturat. Për shqiptarët në Zvicër, ajo mbetet një mënyrë për të ruajtur kujtesën kolektive, për të kultivuar ndjenjën e përkatësisë dhe për të mbajtur gjallë një pjesë të atdheut, edhe larg tyre.

 

“Një shqiptari e re”, gjenerata moderne e diasporës

Gjenerata e dytë e diasporës po formon një mënyrë të re të të qenit shqiptar, më të artikuluar, më të vetëdijshme dhe të lidhur njëkohësisht me rrënjët dhe me realitetin global. Në rrëfimet e të intervistuarve kjo “shqiptari e re” nuk shihet si shkëputje nga tradita, por si një vazhdimësi që merr forma të reja në kontekstin e jetës në Zvicër.

Për studiuesen dhe shkencëtaren e të dhënave Shkurta Gashi, kjo dukuri nuk përfaqëson krijimin e një identiteti krejtësisht të ri, por zgjerimin e atij ekzistues. Sipas saj, brezi i dytë është rezultat i një evolucioni që ndërthur vlerat e trashëguara nga familja me standardet që ofron sistemi arsimor zviceran. Ajo e vendos këtë zhvillim edhe në kontekst historik, duke e lidhur me valët e migrimit të viteve ’70 dhe ’90, kur shumë shqiptarë u përballën me sfida të mëdha integrimi. Pikërisht mbi përvojën dhe sakrificat e atij brezi është ndërtuar stabiliteti dhe mundësia e zhvillimit për brezin e dytë. Në këtë kuptim, sipas saj, kontrasti mes tradicionales dhe modernes është shpesh artificial, sepse në realitet po ndodh një sintezë mes tyre. “Brezi i dytë nuk po krijon një ‘shqiptari të re’, po e zgjeron atë,” shprehet ajo, duke theksuar se identiteti sot ndërtohet duke mbajtur fort rrënjët dhe duke përfshirë përvojën ndërkombëtare. Në një përkufizim të shkurtër, ajo e përmbledh këtë përvojë me fjalët: “Të kesh dy perspektiva dhe të dish t’i shndërrosh të dyja në vlerë.”

Edhe shkrimtari Arbron Gashi sheh në këtë brez një zhvillim të natyrshëm drejt një identiteti më të hapur dhe më modern. Sipas tij, mundësitë më të mëdha për arsim dhe zhvillim kanë krijuar një gjeneratë më të vetëdijshme për potencialin e saj. Megjithatë, ai thekson se kjo rrugë kërkon edhe një përpjekje të vazhdueshme për të mos humbur lidhjen me rrënjët. “Po, mendoj që brezi i dytë po formon një lloj ‘shqiptari të ri’, më të hapur dhe më modern,” thotë ai, duke shtuar se ruajtja e gjuhës dhe kulturës është thelbësore për të mbajtur gjallë këtë identitet. Në një fjali të vetme, ai e përkufizon këtë përvojë si “të jetosh mes dy botëve dhe të marrësh më të mirën nga të dyja”.

Edhe në fushën e mjekësisë, përvoja e Kaltrina Zahitit e përforcon këtë ide. Sipas saj, brezi i dytë i shqiptarëve në Zvicër po ndërton gradualisht një identitet më të integruar, ku gjuha, traditat dhe lidhja me origjinën mbeten pjesë e rëndësishme e vetëdijes kulturore, ndërsa integrimi në shoqërinë zvicerane vazhdon të thellohet.

Një perspektivë të ngjashme sjell edhe profesionistja në sektorin bankar Vildane Rexhepi, e cila vëren se brezi i dytë karakterizohet nga orientimi drejt qëllimeve dhe nga këmbëngulja për të përballuar sfidat. Sipas saj, ky brez po dëshmon çdo ditë se integrimi dhe suksesi profesional mund të ecin paralelisht me ruajtjen e identitetit kulturor. Prania e shqiptarëve në fusha të ndryshme, nga mjekësia dhe infermieria deri te ekonomia dhe drejtësia, krijon një urë të natyrshme mes dy kulturave, duke reflektuar atë që ajo e përshkruan si “bukurinë e identitetit shqiptar me atribute zvicerane”.

Në art dhe kulturë, ky identitet shfaqet përmes mënyrës se si artistët e rinj përfaqësojnë rrënjët e tyre në një skenë ndërkombëtare. Këngëtari Elion Krasniqi (LMN) e përshkruan këtë përvojë në mënyrë të thjeshtë dhe domethënëse: “Të jesh shqiptar në Zvicër do të thotë të jetosh mes dy botëve, duke ruajtur origjinën dhe duke u integruar me dinjitet.” Një mesazh të ngjashëm përcjell edhe modelja Cendrine Berisha, e cila e sheh gjeneratën e re si një brez që arrin të balancojë traditën me modernitetin. “Është një brez që di të balancojë traditën me modernitetin, me shumë vetëdije dhe ambicie,” thotë ajo, ndërsa për veten e saj të jesh shqiptare në Zvicër do të thotë “të jesh krenare për rrënjët dhe e vendosur për të ardhmen”.

Në të gjitha këto perspektiva, gjenerata e re e diasporës shqiptare shfaqet si një brez që nuk e sheh identitetin si një kufi mes dy kulturave, por si një hapësirë ku ato bashkëjetojnë dhe pasurojnë njëra-tjetrën. Kjo “shqiptari e re” nuk e zëvendëson traditën, por e zgjeron atë, duke e bërë identitetin shqiptar më të hapur, më të sigurt dhe më të pranishëm në një botë gjithnjë e më globale.

Në katër nënkapitujt e këtij artikulli u shpalosën disa nga dimensionet më të rëndësishme të këtij realiteti, siç janë identiteti mes dy kulturave, roli i arsimit dhe integrimit profesional, ruajtja e gjuhës dhe kulturës shqiptare, si dhe formimi i një gjenerate të re të diasporës. Së bashku, këto rrëfime krijojnë një mozaik përvojash që tregojnë se gjenerata e dytë e shqiptarëve në Zvicër nuk është vetëm e integruar, por edhe shumë e suksesshme në fusha të ndryshme, nga shkenca dhe mjekësia, te arti, ekonomia dhe kultura.

Një element që shfaqet vazhdimisht në këto histori është roli i familjes dhe i gjuhës shqipe në ruajtjen e identitetit. Për shumë prej tyre, gjuha nuk është vetëm një mjet komunikimi, por një lidhje e drejtpërdrejtë me rrënjët, kujtesën dhe kulturën e prejardhjes. Në të njëjtën kohë, arsimi dhe përvoja profesionale në Zvicër kanë ndihmuar në formimin e një brezi të ri të profesionistëve të përgatitur, të disiplinuar dhe të hapur ndaj botës.

Kjo gjeneratë, në shumë mënyra, përfaqëson një urë të padukshme mes dy kulturave. Ajo lëviz natyrshëm mes traditave shqiptare dhe standardeve të shoqërisë zvicerane, duke marrë më të mirën nga të dyja. Përmes këtij ndërthurje, identiteti shqiptar në diasporë nuk mbetet i ngrirë në kohë, por evoluon, duke u pasuruar me përvoja të reja dhe duke fituar një dimension më të gjerë.

Në fund, historitë e këtyre të rinjve dëshmojnë se diaspora shqiptare në Zvicër nuk është vetëm një histori migrimi, por edhe një histori zhvillimi, integrimi dhe suksesi. Ajo tregon se si rrënjët mund të mbeten të forta edhe larg vendit të origjinës dhe se si një identitet i dyfishtë, larg të qenit një pengesë, mund të shndërrohet në një forcë që hap horizonte të reja për individin dhe për komunitetin si një pasuri dhe privilegj.

 

Petrit Kllokoqi rrëfen përjetimin në Everest: “E pashë vdekjen me sy”

Posted on by Alb

Alpinisti dhe sipërmarrësi nga Kosova, Petrit Kllokoqi, ka përjetuar një nga sfidat më të rënda të jetës së tij gjatë ngjitjes në majën më të lartë të botës, Everest.

Në një lidhje direkte nga Everest Base Camp, ai e përshkroi ekspeditën 45-ditore si një eksperiencë të paharrueshme, por njëkohësisht shumë të rrezikshme, ku jeta është vazhdimisht në rrezik.

Sipas tij, çdo vit në Everest humbasin jetën dhjetëra alpinistë, ndërsa edhe gjatë ekspeditës së tij nuk kanë munguar tragjeditë.

“Everesti është një rrezik shumë i madh. Fatkeqësisht, gjatë kësaj ekspedite humbën jetën tre persona nga grupi ynë. Njëri prej tyre ishte vetëm 24 vjeç. Kushtet janë jashtëzakonisht të rënda dhe shpesh kalon pranë trupave të pajetë që nuk mund të tërhiqen,” tha ai për Tv Klan, transmeton albinfo.ch.

Kllokoqi tregoi se kjo përvojë ishte një betejë jo vetëm fizike, por edhe mendore, ku shpesh mendimet për familjen e bënin të dyshonte në vazhdim.

“Ka momente kur pyet veten pse po e bën këtë, por pastaj kujton qëllimin dhe vazhdon,” u shpreh ai.

Ai theksoi se në lartësi mbi 7,000 metra hyn në “zonën e vdekjes”, ku oksigjeni bie në nivele shumë të ulëta dhe përdorimi i maskave bëhet i domosdoshëm.

Sipas tij, përgatitja për këtë ngjitje ka zgjatur një vit dhe ka përfshirë ngjitje në disa male të botës, përfshirë Mont Blanc dhe Kilimanjaro.

“Jam përgatitur fizikisht dhe mendërisht për një kohë të gjatë. Ngjitja në Everest nuk fillon në Nepal, por shumë më herët, në familje dhe në jetë,” tha Kllokoqi.

Ai e cilësoi arritjen në Everest si një moment krenarie, duke thënë se ndiente se po e çonte flamurin shqiptar në majën më të lartë të Tokës.

Kosovari do të dëbohet nga Gjermania, pas garës rrugore me fatalitet

Posted on by albinfo.ch

Një burrë 28-vjeçar kosovar i cili shkaktoi vdekjen e një gruaje 43-vjeçare gjatë një gare të paligjshme rrugore në Moers në vitin 2019 mund të deportohet në Kosovë. Gjykata e Lartë Administrative për Shtetin e Rhein-Westfalisë Veriore në Münster njoftoi këtë të martën, transmeton albinfo.ch.

Qyteti i Duisburgut e kishte marrë vendimin për të dëbuar kosovarin sot 28 vjeçar, kishte refuzuar t’i zgjaste lejen e qëndrimit dhe e kishte kërcënuar me dëbim, shkruan dpa.de. Gjykata Administrative e Düsseldorf-it e kishte rrëzuar padinë e tij në mars 2026 dhe gjithashtu kishte hedhur poshtë një kërkesë urgjente të bërë ng mbrojtja e tij.

Gjykata arsyetoi se personi në fjalë vazhdon të paraqesë rrezik për të kryer vepra të mëtejshme penale. Për më tepër, urdhri për zbatim të menjëhershëm u konsiderua i ligjshëm për shkak të rrezikut të vazhdueshëm të recidivizmit dhe kostove të burgimit.

I dënuri e apeloi këtë vendim paraprak në Gjykatën e Lartë Administrative.

Megjithatë, Senati i 18-të e hodhi poshtë ankesën si të papranueshme, përcjell albinfo.ch. Aplikanti e kundërshtoi vendimin vetëm në lidhje me rrezikun e përsëritjes, por jo arsyetimin e pavarur të gjykatës administrative në lidhje me kostot e burgimit.

Vendimi është përfundimtar dhe nuk mund të apelohet.

I akuzuari për spiunazh në Kosovë dënohet me 6 vjet burg

Posted on by BR

I akuzuari për spiunazh Bojan Jevtiq është dënuar me gjashtë vjet burgim dhe 2,000 euro gjobë në seancën e mbajtur të martën në Gjykatën Themelore në Prishtinë.

Atij i është ndaluar edhe ushtrimi i funksioneve në administratën publike në kohëzgjatje prej pesë vjetësh pas përfundimit të dënimit me burgim, transmeton albinfo.ch.

Gjyqtari Kushtrim Shyti ka njoftuar palët se kanë të drejtë ankese brenda 30 ditësh.

Në rast ankese, mund të ankimohet vetëm shkalla e dënimit dhe jo aspekte tjera të vendimit.

Togeri i Policisë së Kosovës i akuzuar për spiunazh, Bojan Jevtiq, kishte lidhur marrëveshje për pranim të fajësisë me Prokurorinë Speciale.

Kurti: Presidenti i ri duhet të jetë konsensual pas zgjedhjeve të 7 qershorit

Posted on by Drin Reçica

Kryeministri në detyrë dhe kandidati për kryeministër nga Vetëvendosje, Albin Kurti, ka deklaruar se presidenti i ardhshëm i Kosovo duhet të jetë “konsensual”, duke theksuar nevojën për pajtim ndërmjet partive politike, përcjell albinfo.ch.

Deklarata e tij u bë më 19 maj 2026, në prag të zgjedhjeve të parakohshme që do të mbahen më 7 qershor 2026, të cilat erdhën pas dështimit të Kuvendit për të zgjedhur presidentin brenda afatit kushtetues.

Zgjedhja e presidentit nuk u realizua më 28 prill 2026, pasi nuk u sigurua kuorumi i nevojshëm për fillimin e procedurës së votimit. Gjatë seancës u bënë pesë përpjekje për të siguruar kuorumin, por pa sukses, ndërsa partitë opozitare bojkotuan punimet e Kuvendit.

Në këtë proces, pas tërheqjes së disa kandidatëve si Glauk Konjufca dhe Fatmire Mulhaxha-Kollçaku, shumica parlamentare e Vetëvendosje kishte propozuar edhe kandidaturat e Feride Rushiti dhe Hatixhe Hoxha, të cilat po ashtu nuk morën mbështetje nga opozita.

Sipas listës preliminare të votuesve, në zgjedhjet e 7 qershorit 2026 janë të regjistruar 2,092,202 votues, me një rritje prej 15,912 votuesish krahasuar me zgjedhjet e mëparshme parlamentare. Prej tyre, 22,131 janë votues të rinj që do të votojnë për herë të parë.

Zgjedhjet e fundit parlamentare në Kosovo janë mbajtur më 28 dhjetor 2025, ku Vetëvendosje dhe partnerët e saj të koalicionit kanë marrë 51.1% të votave. /Albinfo.ch

Cilët ishin emrat më të preferuar për foshnjat në Cyrih në vitin 2025?

Posted on by Drin Reçica

Në Cyrih, lista e emrave më të preferuar për foshnjat në vitin 2025 solli një rezultat të pazakontë: tre emra vajzash ndajnë vendin e parë. Emma, Sofia dhe Sophia u vendosën në krye të renditjes, secili i regjistruar nga 19 herë, përcjell albinfo.ch.

Te djemtë kryesojnë Finn dhe Louis, me nga 22 përdorime secili.

Sipas të dhënave të qytetit, gjatë vitit 2025 në Cyrih lindën 4535 foshnja me vendbanim në këtë qytet. Prindërit zgjodhën një shumëllojshmëri të madhe emrash: 1098 emra të ndryshëm për vajza dhe 1159 për djem, bëri të ditur analistja e të dhënave të qytetit, Naomi Diener.

Tre emra në krye për vajzat

Emma, Sofia dhe Sophia u regjistruan nga 19 herë secili, duke ndarë vendin e parë. Emma mbetet një emër shumë i qëndrueshëm në krye të listave, pasi ka udhëhequr renditjen edhe në vitet e mëparshme.

Pas tyre renditen Olivia (18 raste) dhe Mila (17 raste).
Sa i përket emrave të dytë për vajza, në krye është Marie (28), e ndjekur nga Sophie (21) dhe Rose (18).

Finn dhe Louis kryesojnë te djemtë

Te djemtë, Finn dhe Louis ndajnë vendin e parë me nga 22 raste. Pas tyre vijnë Leon (19), si dhe Emil dhe Theo (nga 18).

Finn është gjithashtu ngjitja më e madhe e vitit, me +16 përdorime krahasuar me 2024. Rritje kanë shënuar edhe Milo dhe Gabriel (+10), si dhe Robin dhe Rio (+8).

Ndër vajzat, Cleo pati rritjen më të madhe me +10, ndërsa Paula dhe Sophie gjithashtu u bënë më të përdorura.

Emrat e dytë po rikthehen në trend

Një prirje e qartë është rikthimi i emrave të dytë. Në vitin 2025, 53.2% e foshnjave në Cyrih morën edhe një emër të dytë — rreth 1.7 pikë përqindje më shumë se një vit më parë.

Sipas analizës, fëmijët me emra të parë më të shkurtër kanë më shumë gjasa të kenë edhe një emër të dytë.

Trend afatgjatë apo modë kalimtare?

Historia tregon se disa emra bëhen shumë të njohur për një periudhë dhe më pas zhduken nga lista e më të preferuarve. Emra si Selina apo Tim ishin shumë të përhapur rreth 20 vjet më parë, por sot nuk gjenden më në krye.

Nëse Cleo apo Finn do të mbeten gjatë në krye të listës, mbetet për t’u parë, megjithëse Finn ka qenë prej vitesh ndër emrat më të përdorur./Albinfo.ch

Zyrtare: Sylvinho largohet nga Kombëtarja e Shqipërisë

Posted on by Drin Reçica

Aventura e trajnerit brazilian Sylvinho në krye të Kombëtares së Shqipërisë ka përfunduar pas tre vitesh e gjysmë në drejtimin e kuqezinjve, përcjell albinfo.ch.

Ai mori drejtimin e Shqipërisë në fillim të vitit 2023 dhe deri tani ka udhëhequr skuadrën në 34 ndeshje zyrtare.

Arritja më e madhe e tij në stolin kuqezi mbetet kualifikimi historik në Kampionatin Evropian 2024, një sukses i rëndësishëm për futbollin shqiptar.

Pas përfundimit të kontratës, Sylvinho largohet nga Kombëtarja, ndërsa drejtimin e ekipit pritet ta marrë trajneri italian Rolando Maran.

Presidenti i FSHF-së, Armand Duka, ka konfirmuar mbylljen e këtij cikli, duke falënderuar trajnerin dhe stafin e tij për kontributin e dhënë.

“Mbyllëm një cikël me Sylvinhon dhe stafin e tij. E falënderojmë për kontributin në Kombëtare. Kemi kaluar një periudhë shumë të rëndësishme me emocione, kemi qeshur dhe kemi qarë. Në futboll është normale mbyllja e cikleve dhe ndahemi me konsensus”, tha Duka./Albinfo.ch

Alarm për fruthin në Kosovë: 14 raste të konfirmuara, rritet interesimi për vaksinim

Posted on by Drin Reçica

Në Kosovë është shënuar rritje e rasteve me fruth, ku deri më tani janë konfirmuar 14 raste aktive, të gjitha tek fëmijë të pavaksinuar. Si pasojë, institucionet shëndetësore kanë intensifikuar thirrjet për vaksinim, ndërsa është vërejtur edhe rritje e interesimit të prindërve, përcjell albinfo.ch. 

Shefja e vaksinimit në Qendrën Kryesore të Mjekësisë Familjare në Prishtinë, Xhevrije Canolli, ka deklaruar se sipas të dhënave të Institutit Kombëtar të Shëndetësisë Publike, rastet janë regjistruar nga 16 prilli, dhe theksoi se vaksina është mënyra e vetme për të parandaluar përhapjen e kësaj sëmundjeje shumë ngjitëse.

Ajo u bëri thirrje prindërve që të kontrollojnë kartelat e vaksinimit të fëmijëve dhe të paraqiten në qendrat e mjekësisë familjare në rast se fëmijët nuk janë vaksinuar. Sipas saj, ekipet shëndetësore kanë identifikuar fëmijët e paimunizuar dhe po kontaktojnë prindërit përmes telefonit për t’i ftuar në vaksinim.

Canolli sqaroi se mbrojtja e plotë kundër fruthit arrihet vetëm përmes marrjes së dy dozave të vaksinës – doza e parë në moshën njëvjeçare dhe doza e dytë në moshën gjashtëvjeçare, ndërsa aktualisht po vaksinohen edhe nxënësit e klasave të para dhe të gjashta përmes ekipeve mobile.

Vetëm gjatë dy javëve të para të muajit maj, në Prishtinë janë vaksinuar mbi 500 fëmijë, ndërsa nga janari deri në prill ishin vaksinuar 686, çka sipas Canollit tregon se interesimi është pothuajse dyfishuar.

Ajo paralajmëroi se më të rrezikuar nga fruthi janë fëmijët e paimunizuar nën pesë vjeç, gratë shtatzëna dhe personat me imunitet të dobësuar. Komplikimet më të shpeshta përfshijnë pneumoninë, inflamacionin e veshit, humbjen e dëgjimit dhe në raste të rënda edhe encefalitin, i cili mund të jetë fatal.

Duke folur për shqetësimet e disa prindërve, Canolli mohoi pretendimet se vaksina shkakton autizëm, duke theksuar se studimet shkencore ndërkombëtare kanë konfirmuar se nuk ekziston asnjë lidhje mes vaksinës kundër fruthit dhe çrregullimeve të spektrit të autizmit./Albinfo.ch 

Nga zhdukja kulturore te inteligjenca artificiale: pse gjuhët po humbasin?

Posted on by Alb

Kur flasim për zhdukje, zakonisht mendojmë për specie bimore ose shtazore. Megjithatë, edhe gjuhët po përballen me të njëjtin rrezik. Sot, pothuajse gjysma e gjuhëve që fliten në botë konsiderohen të rrezikuara dhe qindra prej tyre kanë humbur tashmë përgjithmonë.

Që prej vitit 1950 janë zhdukur mbi 240 gjuhë, ndërsa ekspertët paralajmërojnë se në dekadat e ardhshme ritmi i humbjes mund të rritet ndjeshëm nëse nuk ndërmerren masa konkrete për ruajtjen e tyre.

Pse duhet të mbrohen gjuhët minoritare?

Në botë ekzistojnë më shumë se 7 mijë gjuhë, por një pjesë e madhe e tyre fliten nga komunitete shumë të vogla. Humbja e një gjuhe nuk nënkupton vetëm zhdukjen e disa fjalëve apo shprehjeve, por edhe humbjen e identitetit, historisë dhe kulturës së një populli.

Studiuesit theksojnë se të drejtat gjuhësore shpesh lidhen drejtpërdrejt me të drejtat njerëzore. Në shumë raste, zhdukja e një gjuhe ka ardhur si pasojë e diskriminimit, shtypjes ose margjinalizimit të komuniteteve që e flasin atë.

Një shembull i njohur është historia e popujve indigjenë në Shtetet e Bashkuara, ku shumë gjuhë u zhdukën për shkak të politikave asimiluese. Sot, disa komunitete po përpiqen të rikthejnë identitetin e tyre kulturor pikërisht përmes ringjalljes së gjuhëve amtare, transmeton albinfo.ch.

Gjithashtu, gjuhët minoritare mbajnë njohuri unike mbi natyrën, mjekësinë tradicionale dhe mënyrën e jetesës së komuniteteve lokale. Shumë prej tyre përmbajnë emërtime të veçanta për bimë dhe kafshë që nuk ekzistojnë në gjuhë të tjera.

Inteligjenca artificiale dhe dominimi i anglishtes

Zhvillimi i inteligjencës artificiale po krijon një sfidë të re për diversitetin gjuhësor. Modelet moderne të IA-së trajnohen kryesisht me të dhëna në gjuhë të mëdha si anglishtja, ndërsa gjuhët minoritare mbeten pothuajse të papërfaqësuara.

Studime të fundit tregojnë se shumë gjuhë të folura nga miliona njerëz kanë mungesë të theksuar të burimeve digjitale, duke i bërë ato pothuajse të padukshme për sistemet e inteligjencës artificiale.

Ekspertët paralajmërojnë se, nëse kjo situatë vazhdon, teknologjia mund të përshpejtojë edhe më shumë zhdukjen e gjuhëve të rrezikuara, duke thelluar pabarazitë kulturore dhe gjuhësore në nivel global.

Coop ngrin mishin në prag të skadencës së afatit dhe e shet më lirë

Posted on by Alb

Rrjeti i supermarketeve Coop në Zvicër po aplikon një praktikë ku mishin e shkrirë e ngrin sërish në ditën e skadencës dhe më pas e shet me çmim të reduktuar. Sipas autoriteteve zvicerane për sigurinë ushqimore (FSVO), kjo metodë është e lejuar dhe synon të ulë mbetjet ushqimore.

Coop e përdor këtë praktikë prej rreth dy vitesh dhe thotë se ngrin disa qindra produkte në momentin kur u skadon afati, duke i shitur më pas shpesh me ulje deri në 50%, transmeton albinfo.ch.

Zyra Federale për Sigurinë Ushqimore thekson se ngrirja industriale është më efektive se ajo në kushte shtëpie, pasi bëhet shumë më shpejt dhe ndihmon në ruajtjen e cilësisë së produktit.

Megjithatë, ekspertët paralajmërojnë se në shtëpi duhet treguar kujdes me ngrirjen e përsëritur të mishit, sidomos nëse është thyer zinxhiri i ftohjes ose produkti ka qëndruar gjatë në temperaturë ambienti.

Fribourg: Valë mashtrimesh me “policë të rremë”, 1 i arrestuar

Posted on by Alb

Policia kantonale e Fribourgut ka njoftuar se po intensifikon luftën kundër një serie mashtrimesh të kryera nga persona që paraqiten si policë.

Që nga e premtja e kaluar, autoritetet kanë regjistruar rreth 30 raste mashtrimi të këtij lloji në kanton. Nga këto, 25 kanë qenë tentativa dhe 3 raste janë realizuar me sukses. Humbjet e raportuara arrijnë në rreth 10,000 franga zvicerane, si dhe bizhuteri.

Sipas policisë, mashtruesit kanë përdorur teknikën e “spoofing”, duke falsifikuar numrin zyrtar të policisë (026 347 01 17) për të fituar besimin e viktimave. Autoritetet u bëjnë thirrje qytetarëve të tregojnë kujdes maksimal dhe të mos japin të dhëna personale apo sende me vlerë përmes telefonit.

I arrestuar një i dyshuar

Të shtunën është zhvilluar një operacion policor pas raportimeve të reja në jug të kantonit. Gjatë një kontrolli trafiku në Bulle, një automjet i dyshimtë nuk iu bind urdhrave të ndalimit dhe u largua me shpejtësi drejt autostradës A12 në drejtim të Bernës, duke rrezikuar përdoruesit e tjerë të rrugës. Më pas, automjeti u zhduk në zonën e Flamatt-it.

Po i njëjti automjet është vërejtur sërish rreth orës 22:00 në A12, këtë herë në drejtim të Lozanës. Pas një ndjekjeje me shpejtësi të lartë, policia arriti ta ndalojë në Saint-Saphorin (kantoni Vaud).

I dyshuari, një shtetas italian 26-vjeçar, dyshohet për përfshirje në këto mashtrime. Ai është vendosur në paraburgim me urdhër të Prokurorisë së Fribourgut, ndërsa hetimet po vazhdojnë.

Autoritetet apelojnë për kujdes

Policia u bën thirrje qytetarëve që të jenë veçanërisht të kujdesshëm ndaj telefonatave të dyshimta dhe të verifikojnë gjithmonë identitetin e personave që pretendojnë se janë zyrtarë policorë.

Tragjedi në Turqi: Adoleshenti hap zjarr në lokal duke lënë 4 të vdekur dhe 8 të plagosurur

Posted on by Alb

Një ngjarje e rëndë ka ndodhur në provincën Mersin të Turqisë, ku një sulm me armë zjarri ka lënë katër persona të vdekur dhe tetë të tjerë të plagosur.

Sipas informacioneve paraprake, ngjarja ka nisur brenda një restoranti, ku një 17-vjeçar i armatosur ka hapur zjarr ndaj të pranishmëve. Pas sulmit, ai është larguar nga vendi i ngjarjes me makinë.

Autoritetet turke kanë nisur një operacion të gjerë policor për ta kapur autorin e dyshuar.

Mediat lokale raportojnë se dy nga viktimat ishin pronari i restorantit dhe një punonjës. Më pas, i dyshuari dyshohet se ka vijuar të qëllojë në zona të tjera, duke vrarë edhe një bari dhe një shofer kamioni.

Kosova triumfon në Everest: Uta Ibrahimi dhe Petrit Kllokoqi në majën më të lartë të botës

Posted on by Alb

Petrit Kllokoqi valëvit flamujt e Kosovës dhe Shqipërisë në Everest, ndërsa Uta Ibrahimi rikthehet për herë të dytë në “çatinë e botës”

Një moment historik dhe emocionues për alpinizmin shqiptar është shënuar në Mount Everest, ku alpinistët kosovarë Petrit Kllokoqi dhe Uta Ibrahimi kanë realizuar me sukses ngjitjen në majën më të lartë të planetit, në 8,848.86 metra lartësi.

Në qendër të këtij triumfi qëndron edhe rrugëtimi i Petrit Kllokoqit, i cili arriti të ngjitet në Everest duke valëvitur flamujt e Kosovës dhe Shqipërisë në një prej pikave më simbolike të globit. Përmes një postimi emocional në rrjetet sociale, ai ndau momentin e arritjes me fjalët: “Lot gëzimi për vendin tem”, një fjali që pasqyroi peshën emocionale dhe shpirtërore të këtij suksesi.

Më herët, Kllokoqi kishte folur publikisht për sfidat ekstreme të ekspeditës, duke treguar se gjatë ngjitjes kishte humbur peshë dhe se faza finale, e njohur si “summit push”, ishte pjesa më e vështirë e rrugëtimit drejt Everestit. Në kushte të temperaturave ekstreme, mungesës së oksigjenit dhe lodhjes fizike, ngjitja e tij konsiderohet një dëshmi e jashtëzakonshme e disiplinës, përgatitjes dhe forcës mendore.

Ky sukses e vendos emrin e Petrit Kllokoqit në mesin e alpinistëve kosovarë që kanë arritur majën më të lartë të botës, duke i dhënë një dimension të ri prezencës shqiptare në alpinizmin ndërkombëtar.

Ndërkohë, për Uta Ibrahimi kjo ishte ngjitja e dytë në Everest, duke konfirmuar edhe një herë statusin e saj si një prej figurave më të rëndësishme të alpinizmit shqiptar. Uta ka realizuar gjithashtu ngjitjen e 14 majave më të larta të botës mbi 8 mijë metra, një arritje historike për sportin shqiptar dhe rajonal.

Ngjitja në Everest konsiderohet një nga sfidat më të mëdha në alpinizmin botëror. Çdo sukses në këtë maje përfaqëson vite përgatitjeje, sakrifice dhe përballjeje me kufijtë ekstremë të trupit dhe mendjes njerëzore.

Deri më sot, majën më të lartë të botës e kanë ngjitur gjashtë alpinistë nga Kosova:

– Uta Ibrahimi

– Mrika Nikçi

– Arianeta Mula

– Nazmi Hasanramaj

– Arianit Nikçi

– Petrit Kllokoqi

Ky triumf mbetet jo vetëm sukses sportiv, por edhe një mesazh frymëzimi për brezat e rinj shqiptarë se majat më të larta arrihen me vizion, përkushtim dhe guxim.

 

Gjeneva planifikon masa të posaçme për samitin e G7-ës

Posted on by erezzaademi

Zyra e prokurorit publik në Gjenevë ka planifikuar një operacion në shkallë të gjerë gjatë samitit të G7 në Evian të Francës. Për të qenë në gjendje të reagojnë ndaj arrestimeve të shumta, ata po punojnë me “skenarin më të rrezikshëm”, tha prokurori publik kantonal Olivier Jornot.

Në një intervistë me Le Temps të hënën, Jornot tha se po planifikonte të dyfishonte ose trefishonte burimet e rregullta të personelit gjatë samitit të G7. Qëllimi është të ketë “deri në gjashtë prokurorë në gatishmëri çdo ditë me mbështetjen e nevojshme”.

Samiti do të zhvillohet nga 15-17 qershori në anën franceze të Liqenit të Gjenevës. Për të zvogëluar ngarkesën e punës së prokurorëve, seancat e zakonshme me të paraburgosurit do të reduktohen në mënyrë drastike gjatë kësaj kohe.

Terrorizmi dhe vandalizmi

Sipas Jornot, ekzistojnë dy fusha rreziku sigurie që rrethojnë samitin e G7. Fusha e parë përfshin terrorizëm ose akte kundër krerëve të shteteve dhe delegacioneve të tyre. Kjo është përgjegjësi e Zyrës së Prokurorit të Përgjithshëm të Zvicrës. Fusha e dytë është përgjegjësi e Zyrës së Prokurorit Publik të Gjenevës, shkruan albinfo.ch.

Kjo ka të bëjë me demonstratat, aktet e dhunës dhe dëmtimet e pronës që mund të ndodhin para, gjatë ose pas takimit.

Kantoni i Gjenevës po shtrëngon kontrollet kufitare gjatë samitit në Evian. Nga 12 deri më 18 qershor, vetëm shtatë nga 35 pikat kufitare të Gjenevës do të mbeten të hapura. Autoritetet iu referuan përvojës së samitit të G8-ës në Evian të vitit 2003, kur pati dëme masive të pronës në Gjenevë.

Si e vendos inteligjenca artificiale të ardhmen e ekonomisë zvicerane?

Posted on by erezzaademi

Zviceranët kanë pasuritë më të larta për frymë në botë, kryesisht për shkak të rritjes së ndjeshme të çmimeve të shtëpive.

Megjithatë, ari i betonit kundërshtohet edhe nga borxhet hipotekare. Prandaj, lind pyetja: Sa e qëndrueshme është e ardhmja ekonomike, në një kohë kur IA po ndryshon kryesisht botën (e punës)? Ekspertët hedhin dritë mbi tre skenarë.

1. Pikëpamja optimiste: Shatërvani dixhital i rinisë

Jan-Egbert Sturm, drejtor i Institutit KOF të ETH Zurich, e sheh IA-në si një mundësi sipërfaqësore. Ndërsa plakja, ndryshimet klimatike dhe deglobalizimi ngadalësojnë ekonominë, fitimet nga IA mund t’i zvogëlojnë këto efekte. Sipas një studimi të Deloitte, Zvicrës do t’i mungojnë rreth 300,000 punëtorë deri në vitin 2050. Për të kompensuar këtë, produktiviteti do të duhet të rritet me 1.2 përqind në vit – katër herë më shpejt se më parë.

Sturm nuk i fsheh vështirësitë: “Pesë vjet më parë u tha: Mëso të programosh, atëherë e ke zgjidhur! Sot, IA mund të kodojë më shpejt dhe shpesh pa gabime sesa shumë specialistë të IT-së. Kërkesa po bie, por ai nuk beson në një shkallë papunësie të lartë përgjithmonë. IA automatizon detyrat, jo profesionet. Forumi Ekonomik Botëror WEF gjithashtu pret që 92 milionë vende pune të zhduken, por do të krijohen 170 milionë të reja, raporton SRF.

2. Pikëpamja pesimiste: fundi i punësimit fitimprurës

Peter G. Kirchschläger, etik në Universitetin e Lucernës, e kundërshton në thelb këtë logjikë. “Qëllimi i inteligjencës artificiale nuk është plotësimi, por zëvendësimi i njerëzve”, thotë ai. Ai e konsideron realiste që puna të eliminohet për 50 deri në 70 përqind të njerëzve. Ndryshe nga revolucioni industrial, të gjithë sektorët preken në të njëjtën kohë.

Nëse fitimet rrjedhin vetëm në mënyrë të njëanshme, ekziston një kërcënim për rënien e konsumit dhe trazirat sociale. Prandaj, Kirchschläger apelon për rishpërndarje radikale: një taksë globale mbi të dhënat dhe të ardhurat nga IA që rrjedh në një bazë të kushtëzuar të ardhura. “Nuk duhet të biem në frikë tani, por duhet të veprojmë në mënyrë racionale.”

Ai propozon një autoritet të OKB-së që teston mjetet e IA-së para se të futen në përdorim, ngjashëm me ilaçet. Presioni mbi shtetet është thjesht shumë i madh për të mos u rregulluar, transmeton albinfo.ch.

3. Skenari pragmatik: kthim në tregti

Marc Beierschoder i Deloitte Zvicër e sheh zhvillimin ende në fillim. Ndërsa disa CEO tashmë po kërkojnë kursime prej 20 përqind të kostove përmes IA-së, ai nuk beson në zhvendosje totale. “Ne e shpikëm punën. Nuk e shoh rastin që një superinteligjencë të na marrë gjithçka”, thotë ai.

Megjithatë, profilet ndryshojnë. Kur puna mendore e paguar shumë përmes IA-së bëhet e disponueshme pa asnjë kosto, puna fizike fiton në vlerë. Beierschoder raporton për një punonjës që ka dhënë dorëheqjen për t’u bërë çatixhi – një punë e sigurt për IA-në. Është imazhi i një të ardhmeje në të cilën puna e përsëritur e zyrës po zvogëlohet dhe njerëzit kthehen në profesione që janë më afër ekzistencës së tyre fizike.

Mes shqiponjës në qafë dhe golit në fushë

Posted on by albinfo.ch

Sot sheh gjithnjë e më shpesh të rinj shqiptarë me shqiponjën në qafë, në bluzë apo në timon. E dëgjojnë muzikën shqip me zë të lartë, e ndjejnë ritmin, e jetojnë emocionin.

Por kur vjen puna te gjuha, shumë prej tyre e kanë të vështirë të flasin shqip. Fjalët u ngecin, frazat ndërpriten, ndërsa identiteti mbetet diku mes simbolit dhe realitetit.

Ky është një brez që nuk e ka humbur përkatësinë, por e ka transformuar atë. Një identitet që shpesh shprehet më shumë përmes shenjave të dukshme sesa përmes përmbajtjes së përditshme.

Dhe pikërisht këtu fillon paradoksi.

Sepse ndërkohë që një pjesë e këtij brezi përpiqet ta mbajë gjallë identitetin përmes simboleve, në një tjetër nivel, shoqëria ku jeton vazhdon ta lexojë këtë identitet sipas rrethanave.

Rasti i Xherdan ShaqiriT është ndoshta ilustrimi më i qartë i kësaj.

Kur ai shënonte për Përfaqësuesen e Zvicrës, ishte “ylli zviceran”, simbol i suksesit dhe krenarisë kombëtare. Një histori e bukur integrimi që përqafohej pa rezerva.

Por në momentet kur nuk shënonte, kur loja nuk ishte në nivelin e pritshëm, narrativa ndryshonte me një lehtësi të çuditshme. Ai nuk ishte më thjesht zviceran. Ai rikthehej në etiketën tjetër: shqiptari i Kosovës.

Ky nuk është vetëm një standard i dyfishtë. Është një mënyrë e të menduarit që e trajton identitetin si diçka të lëvizshme, të varur nga performanca.

Dhe këtu lidhen të dy realitetet: ai i të rinjve me shqiponjën në qafë dhe ai i një futbollisti në fushë ndërkombëtare.

Në të dy rastet, identiteti është një terren ku përplasen pritshmëritë, perceptimet dhe realiteti i përditshëm. Një proces që, siç shihet edhe te brezi i dytë në diasporë , nuk është zgjedhje mes dy botëve, por një përpjekje për t’i mbajtur të dyja njëkohësisht.

Por shoqëria rrallë e pranon këtë kompleksitet.

Ajo kërkon thjeshtësi: ose je njëra, ose je tjetra.

Ndërsa realiteti është shumë më i ndërlikuar.

Sepse një shqiponjë në qafë nuk e bën dikë më pak të integruar. Ashtu si një gol nuk e bën dikë më shumë zviceran.

Dhe ndoshta problemi nuk qëndron te mënyra se si këta të rinj apo sportistë e jetojnë identitetin e tyre.

Problemi qëndron te mënyra se si ne vazhdojmë ta lexojmë atë: sipas rastit, sipas rezultatit, sipas nevojës për ta vendosur dikë në një kategori të vetme.

Në fund, identiteti nuk është as aksesor, as titull ndeshjeje.

Është diçka shumë më e thellë se kaq.

 

Ekonomia zvicerane u rrit në fillim të vitit

Posted on by erezzaademi

Pavarësisht tronditjes së çmimit të naftës dhe turbulencave doganore, ekonomia zvicerane pati një performancë të mirë në fillim të vitit 2026. Megjithatë, është e pasigurt nëse ky trend do të vazhdojë.

Produkti i brendshëm bruto (PBB) real, i rregulluar sezonalisht, u rrit me 0.5% në tremujorin e parë krahasuar me tremujorin e mëparshëm, sipas vlerësimit të shpejtë të PBB-së të publikuar të hënën nga Sekretariati Shtetëror për Çështjet Ekonomike (SECO). Si sektori industrial ashtu edhe ai i shërbimeve kontribuan në rezultat.

Në tremujorin e fundit të vitit 2025, PBB-ja ishte rritur me 0.2%, ndërsa në tremujorin e mëparshëm kishte rënë me 0.5% për shkak të mosmarrëveshjes për tarifat.
Rritja aktuale tejkalon parashikimet e ekspertëve: në një anketë të kryer nga agjencia AWP, analistët kishin parashikuar rritje midis 0.3% dhe 0.4%.

Megjithatë, për Felicitas Kemeny, drejtuese e situatës ekonomike në SECO, surpriza është e kufizuar. “Besimi në ekonomi është përmirësuar”, thotë ajo. “Ulja e tarifave ka pasur një efekt pozitiv dhe një impuls i lehtë pozitiv ka ardhur edhe nga Gjermania.”

Disa tregues kryesorë kanë sinjalizuar me të vërtetë një trend pozitiv. Për më tepër, nuk duhet harruar se çmimi i naftës u rrit ndjeshëm vetëm në mars, pra në muajin e tretë të tremujorit.

Edhe pas kësaj, treguesit e besimit nuk u përkeqësuan ndjeshëm, vëren Kemeny. Kjo ngre shpresa për ruajtjen e momentit pozitiv në afat të shkurtër, transmeton albinfo.ch.

Megjithatë, Kemeny nuk dëshiron të paragjykojë nevojën për të rregulluar parashikimet ekonomike të qeverisë federale. Deri më tani, në skenarin e saj kryesor, grupi i ekspertëve të qeverisë supozoi një rritje prej 1.0% për vitin aktual; me çmimet e naftës që mbeten të larta, kjo duhet të jetë 0.8%.

Përmbledhja e PBB-së, e publikuar 45 ditë pas përfundimit të çdo tremujori, bazohet në informacionin paraprak të disponueshëm në anën e prodhimit. Të dhënat bazë që janë ende të paplota plotësohen nga vlerësimet dhe përditësohen në një datë të mëvonshme, të cilat mund të ndikojnë në rezultat. Vlerësimi i detajuar i PBB-së do të publikohet më 1 qershor. Vetëm atëherë do të jetë e mundur të ofrohen informacione specifike për sektorët individualë.

6 qershor: Panairi i Librit Salon du Livre au Château, pjesë edhe këndi i librit shqip

Posted on by erezzaademi

Më 6 qershor, ditë e shtunë, do të zhvillohet edicioni i pestë i Panairit të Librit, “Salon du Livre au Château”, një ngjarje unike që ndërthur letërsinë, artin dhe bukurinë e kështjellës në Cressier.

Hyrja është falas, teksa ngjarja do të zhvillohet nga ora 16:00 deri më 22:00 në Rue Vallier 3, 2088 Cressier NE.

Sipas njoftimit, vëmendje e veçantë këtë vit do t’i kushtohet krijimtarisë shqiptare.
Programi i ditës:
16:00: Hapja me tingujt e Cor des Alpes nga Michel Fellmann.
16:10: Fjalimet hapëse, Ekspozita zbulimi, Artizanat, Bibliobus, Maquillage (grimi për fëmijë) dhe Bar i hapur.
16:30 & 17:30: Lexim për të rinjtë me histori Kamishibaï (Marianne Schneeberger).
18:00: Concert West Tide – Muzikë live.
20:00: Concert Dessiné – Një performancë unike artistike.
20:30: Animacion “Histoire Poind’Ex”.
22:00: Mbyllja e panairit me Cor des Alpes.

Bëhet e ditur se në rast moti të mirë, panairi do të zhvillohet në oborrin idilik të kështjellës. Në rast shiu, aktiviteti do të mbahet në Sallën Vallier.

Punonte njëkohësisht në Itali dhe Zvicër – zbulohet mashtrimi i një zyrtari komunal

Posted on by BR

Një punonjës komunal nga provinca italiane Varese është zbuluar se punonte në Zvicër gjatë orarit zyrtar të punës në Itali.

Sipas hetimeve, ai paraqitej fillimisht në zyrën komunale në Itali për të regjistruar hyrjen në punë dhe më pas udhëtonte drejt kantonit Ticino, ku kishte një punë tjetër.

Hetuesit italianë arritën të rindërtonin lëvizjet e tij duke krahasuar pamjet e kamerave të sigurisë dhe sistemet e monitorimit. Sipas autoriteteve, punonjësi përdorte një automjet komunal për të shkuar në bashki dhe për të regjistruar prezencën, më pas e parkonte automjetin në depon komunale dhe vazhdonte rrugën drejt Zvicrës me veturën private, transmeton albinfo.ch.

Edhe pse fizikisht ndodhej në Ticino, ai figuroi zyrtarisht si në detyrë në Itali gjatë gjithë kohës.

Autoritetet italiane nuk kanë bërë ende të ditur se çfarë dënimi do të përballet punonjësi, por rasti ka tërhequr vëmendje të madhe në mediat italiane dhe zvicerane për shkak të mënyrës së organizuar të mashtrimit.

Largimet nga vendi, ku renditen Kosova e Shqipëria

Posted on by BR

Flukset e emigracionit po shndërrohen në pengesë kryesore për rritjen ekonomike afatgjatë në gjashtë vendet e Ballkanit Perëndimor (WB6).

Banka Botërore, në raportin e rregullt ekonomik rajonal, që u publikua këto ditë, vuri në dukje se edhe në dy vitet e fundit  2024-2025, rajoni vazhdon të vuajë nga hemorragjia e vazhdueshme e forcës punëtore, duke krijuar vështirësi të mëdha në tregut të punës.

Të dhënat tregojnë së Shqipëria mbetet në qendër të kësaj problematike, duke regjistruar shifrat më të larta të emigracionit neto (largimet minus kthimet), Ndërsa Serbia njeh shifrat më të ulëta në krahasim me popullsinë e saj.

Shqipëria më e prekura e Rajonit për emigrimin

Shqipëria kryeson listën me nivelin më të lartë të emigracionit neto, duke mbajtur një shifër konstante prej -24.2 mijë në të dy vitet 2024-2025.

Vendi po përballet një hemorragji demografike të vazhdueshme që nuk po reflekton përmirësim, përkundrazi është përshpejtuar pas pandemisë.

Arsyet kryesore lidhen me kërkesën për paga më të larta dhe kushte më të mira jetese në vendet e Bashkimit Evropian, veçanërisht nga shtresa e të rinjve dhe profesionistëve.

Të dhënat e Bankës Botërore sugjerojnë se politikat e brendshme për frenimin e këtij fenomeni nuk po japin rezultatet e pritura. Ky trend i lartë mbetet një sfidë kritike për tregun e punës dhe qëndrueshmërinë e skemave shoqërore në vend.

Kosova, rënie pas fluksit të lartë të heqjes së vinave

Banka Botërore shikon për Kosovën përmirësim të dukshëm vitin e kaluar. Shifra e emigracionit neto ulet nga -22,000 persona në 2024 në -18, 500 në 2025, duke treguar një tendencë drejt stabilizimit.

Ky ndryshim me tendence ulje reflekton stabilizim pas valës së parë të liberalizimit të vizave që shpesh sjell një kulm e pastaj rënie. Megjithatë, shifrat mbeten sërish ndër më të lartat në rajon, çka tregon se presioni për emigrim mbetet i lartë për shkak të papunësisë te të rinjtë.

Arsyet e largimit mbeten kryesisht ekonomike, por rënia e ritmit tregon se ka ngadalësim të dëshirës për t’u larguar përgjithmonë. Rënia e largimeve me 2025 është shenjë inkurajuese për stabilitetin demografik të shtetit më të ri të rajonit.

Serbia largimet rriten, por më të ulëtat në Rajon

Serbia shfaq një përkeqësim të ndjeshëm të situatës, ku emigracioni neto rritet nga -8,200 në vitin 2024 në -13,100 në vitin 2025, referoi Banka Botërore. Por në raport me popullsinë prej rreth 6.8 milionë banorësh, Serbia ka shifra më të ulëta të emigracionit neto.

Kjo rritje i atribuohet kryesisht pasigurisë dhe një pakënaqësi në rritje brenda vendit ndaj qeverisjes, pavarësisht investimeve të huaja me vlerë të lartë që hyjnë në territorin serb. Emigracioni në Serbi lidhet kryesisht me kërkesën për liri më të mëdha politike. Rritja e kësaj shifre e vendos Serbinë në një pozicion më delikat sesa parashikimet fillestare për stabilitet demografik në rajon.

Bosnja, emigracion të qëndrueshëm

Bosnja dhe Hercegovina gjithashtu regjistron një rritje të emigracionit neto, duke kaluar nga -4,600 në vitin 2024 në -7,100 në vitin 2025. Ky trend negativ ushqehet kryesisht nga ngërçi i gjatë politik dhe mungesa e perspektivës së qartë për integrim të shpejtë në strukturat euro-atlantike.

Qytetarët po largohen drejt vendeve si Gjermania apo Austria për të gjetur jo vetëm punë, por edhe një ambient më të qëndrueshëm social dhe ligjor. Rritja e trendit tregon se faktorët shtytës po forcohen, ndërkohë që reformat e brendshme nuk po ecin me ritmin e duhur.

Maqedonia e Veriut stabilizon ikjet

Maqedonia e Veriut është i vetmi vend në listë, krahas Kosovës, që tregon një përmirësim të lehtë, duke u zhvendosur nga -5,900 largime në 2024 në -5,700 në 2025. Edhe pse ndryshimi është i vogël, ai reflekton një lloj qëndrueshmërie në krahasim me fqinjët që po përjetojnë rritje të shpejtë të emigrimit.

Arsyet e këtij stabiliteti mund të lidhen me përpjekjet për reforma strukturore dhe një treg pune që po tenton të thithë forcën e lirë punëtore. Megjithatë, trendi negative tregon se problemet bazë si korrupsioni dhe pagat e ulëta vazhdojnë të nxisin largimin e qytetarëve, por vendi ka arritur të kontrollojë disi flukset e mëdha të papritura të largimeve.

Edhe Mali i Zi i drejtohet emigracionit

Mali i Zi ka pësuar rritjen më të madhe brenda rajonit në vitin e kaluar, nga -1,800 persona të larguar në 2024 në -9,300 në 2025. Arsyet janë komplekse dhe përfshijnë ndryshimet në koston e jetesës dhe paqëndrueshmërinë në sektorin e turizmit që është sektori kryesor I ekonomisë.

Mali i Zi ka popullsinë më të vogël në Rajon me rreth 600 mijë banorë, por njëkohësisht standardin më të lartë të jetesës. Mirëpo trendi në rritje i largimeve tregon zhgënjim të popullatës me qeverisjen brendshme.

A janë zgjedhjet zgjidhje

Posted on by BR

Zgjedhjet e 7 qershorit 2026 do të jenë të dytat e parakohshme radhazi për Kosovën, pas atyre të dhjetorit 2025, të cilat erdhën si pasojë e dështimit të legjislaturës së nëntë për të konsoliduar institucionet.

Edhe legjislatura e dhjetë nuk arriti të përmbushë një nga detyrimet themelore kushtetuese, zgjedhjen e presidentit, duke çuar në shpërndarjen e Kuvendit dhe shpalljen e zgjedhjeve nga ushtruesja e detyrës së presidentes, Albulena Haxhiu, raporton Monitor, transmeton albinfo.ch.

Kriza politike në vend dhe shkuarja në zgjedhje të reja po krijojnë pasiguri serioze për ekonominë e Kosovës, duke rrezikuar stabilitetin e bizneseve dhe zhvillimin ekonomik në përgjithësi.

Drejtori i Dhomës së Tregtisë dhe Industrisë, Kushtrim Ahmeti, theksoi se zgjedhjet e shpeshta po sjellin kosto të drejtpërdrejta për ekonominë. “Çdo proces i ri zgjedhor nënkupton muaj të tërë të humbur për vendimmarrje dhe projekte zhvillimore. Kjo po u kushton bizneseve vonesa, humbje financiare dhe pasiguri të mëdha për të ardhmen dhe investimet.

Ekonomia nuk mund të presë pafundësisht cikle politike – ajo ka nevojë për stabilitet të menjëhershëm”.

Ai thekson rolin e DHTIK-së, duke lobuar për zgjidhje konkrete, duke propozuar politika lehtësuese, si dhe duke ndërmjetësuar komunikimin ndërmjet institucioneve dhe sektorit privat.

Paralajmërime të forta ka bërë edhe Oda Ekonomike Amerikane në Kosovë. Kryetari Arian Zeka rikujtoi se krizat politike në vend kanë një histori të qartë ndikimi negativ në ekonomi.

“Historikisht, sa herë kemi pasur ngërçe politike… kjo gjithmonë ka reflektuar në normën e rritjes ekonomike edhe gjatë vitit 2026 pritshmëritë janë për një normë të ulët, kryekëput për shkak të tejzgjatjes së krizës politike”.

Ai theksoi se pa stabilitet institucional, investimet e huaja mbeten të rrezikuara.

“Investitorët e huaj kanë nevojë për institucione të qëndrueshme, kanë nevojë për mjedise stabile, kanë nevojë për përfaqësues të institucioneve të shtetit me të cilët ata mund të bisedojnë edhe mund të japin zotimet e tyre dhe, në të njëjtën kohë, të ndiejnë që investimet e tyre do të jenë të sigurta dhe nuk do të cenohen nga çfarëdo krize ose pasigurie politike, e cila po e karakterizon vendin tonë.

Uroj që zgjedhjet e ardhshme të bëhen sa më shpejt në mënyrë të rregullt, pas tyre të mos kemi vonesa të mëtejme as në konstituimin e Kuvendit të Republikës e as në themelimin e qeverisë së re dhe zgjedhjen e presidentit ose presidentes së vendit”.

Sipas tij, mungesa e institucioneve funksionale po krijon edhe një boshllëk komunikimi me investitorët potencialë.

“Është e rëndësishme që këta investitorë të kenë me kë të mund të bisedojnë”.

Rrezikohen miliona euro fonde

Në anën tjetër, Oda Ekonomike e Kosovës ka ngritur alarmin për rrezikun e humbjes së fondeve nga Bashkimi Evropian.

Kryetari Lulzim Rafuna paralajmëroi se mungesa e institucioneve mund të kushtojë me qindra miliona euro: “Shuma tjetër e mjeteve nuk mund të merret pa u bërë reforma… ekziston rreziku shumë i madh që të humbim një pjesë shumë të madhe të mjeteve”.

Kosova ka në dispozicion rreth 880 milionë euro nga Plani i Rritjes i BE-së, por deri tani ka përfituar vetëm 63 milionë euro si parafinancim. Pjesa tjetër mbetet e kushtëzuar me reforma që, në mungesë të Kuvendit funksional dhe qeverisë me mandat të plotë, nuk mund të realizohen.

Rafuna theksoi se situata aktuale e bën pothuajse të pamundur përparimin e këtyre proceseve.

Përveç krizës së brendshme, ekonomia e Kosovës po përballet edhe me presione të jashtme. Sipas Rafunës, vendi ka importuar inflacion si pasojë e rritjes së çmimeve të energjisë dhe derivateve.

“Ne jemi një vend që importojmë shumë, bashkë me importin kemi importuar edhe rritjen e çmimeve edhe inflacionin. Çmimi i derivateve është kosto operative për çdo biznes dhe kjo me automatizëm e ka shkaktuar inflacionin”.

Ndërsa ekonomisti Safet Gërxhaliu thotë se këto zgjedhje janë luks dhe komoditet që nuk mund t’i përballojnë as vendet evropiane.

Gërxhaliu përmendi edhe inflacionin dhe rritjen e çmimeve që është goditur Kosova. “Jemi duke jetuar në një kohë krize globale, jemi duke jetuar në një kohë kur inflacioni ka kapluar dhe ka goditur ekonomitë më të mëdha dhe jo vetëm Kosovën. Jemi në një kohë kur çmimet e produkteve thelbësore në Kosovë janë vërtet më të larta dhe po e dëmtojnë standardin e qytetarëve të Kosovës dhe jemi në një kohë kur Kosova ka nevojë për investime të shumta dhe projekte kapitale, nga të cilat do të përfitojnë edhe bizneset e qytetarëve”.

Ai përmendi edhe mungesën e kompromisit politik, ndërsa nuk beson që zgjedhjet do të jenë zgjidhje, për shkak të siç e tha ai, qasjen agresive të pushtetit

“Kosova do të humbë edhe në aspektin e absorbimit të mjeteve nga donatorët, në veçanti nga Bashkimi Evropian. Do të dëmtojë imazhin e saj, sepse askush nga investitorët e huaj nuk do të vijë të investojë në Kosovë, në një shtet ku nuk ka stabilitet politik dhe ku nuk ka një politikë pro-biznes.

Do të rritet importi dhe do të eksportohet paraja e gatshme dhe në këtë drejtim, në aspektin ekonomik, do të kemi pasoja të mëdha”.

Mbi 10 milionë për një palë zgjedhje

Në këtë situatë, edhe buxheti për organizimin e zgjedhjeve reflekton koston e lartë të krizës politike. Komisioni Qendror i Zgjedhjeve ka miratuar një buxhet prej 10,887,186.45 eurosh për procesin zgjedhor të 7 qershorit.

Fushata zgjedhore do të zgjasë vetëm 10 ditë e 7 orë, nga 28 maji deri më 7 qershor në orën 06:59, ndërsa votimi do të mbahet nga ora 07:00 deri në 19:00. Procesi përfshin gjithashtu votimin nga diaspora (25 maj – 6 qershor), votimin në përfaqësi diplomatike më 6 qershor, si dhe një sërë afatesh për regjistrime dhe akreditime gjatë muajit maj.

Në krahasim me vendet evropiane, ku tri cikle zgjedhore zakonisht zhvillohen brenda 7 deri në 10 viteve, Kosova po vendos një rekord të ri, tri zgjedhje brenda një viti e katër muajsh. Në këtë realitet, zgjedhjet nuk po perceptohen më si mekanizëm zgjidhjeje, por si simptomë e një krize të thellë institucionale që po zgjatet dhe po prodhon pasoja të drejtpërdrejta për ekonominë dhe zhvillimin e vendit.

Kosova do të shkojë në zgjedhje të reja më 7 qershor për shkak se politika dështoi ta zgjedhë presidentin e shtetit, deri më 28 prill, siç e kërkonte Kushtetuta. Këto janë votimet e treta nacionale që mbahen në vend, nga shkurti 2025.

I gjithë viti i kaluar u shoqërua me një ngërç politik, për shkak të pamundësisë së politikës që të gjejë një zgjidhje për ndërtimin e institucioneve.

Skandali në spitalin e Cyrihut: Ish-shefi i kirurgjisë kardiake mohon akuzat për vdekje të dyshimta

Posted on by Alb

Një raport hetimor në Spitalin Universitar të Cyrihut ka ngritur shqetësime serioze për trajtimet në departamentin e kirurgjisë së zemrës gjatë viteve 2016–2020. Sipas raportit, gjatë kësaj periudhe është vërejtur rritje e vdekshmërisë së pacientëve dhe përdorim i disa metodave kirurgjikale të diskutueshme.

Në qendër të akuzave është ish-shefi i këtij departamenti, Francesco Maisano, i cili i ka mohuar pretendimet dhe i ka cilësuar të padrejta. Ai thotë se akuzat nuk pasqyrojnë realitetin dhe se vendimet e tij mjekësore kanë qenë profesionale dhe të justifikuara, transmrton albinfo.ch.

Raporti kritikon edhe përdorimin e pajisjes eksperimentale “Cardioband”, e cila dyshohet se është lidhur me disa raste të ndërlikimeve serioze dhe vdekje të dyshimta. Maisano deklaron se kjo metodë është përdorur në një numër shumë të vogël rastesh krahasuar me mijëra operacione të tjera.

Pas publikimit të raportit, spitali ka marrë rreth 90 ankesa nga pacientë ose familjarë që dyshojnë për gabime mjekësore. Ndërkohë, prokuroria e Cyrihut po shqyrton mundësinë e hapjes së një hetimi penal për përgjegjësi të mundshme.

Francesco Maisano aktualisht punon në një spital në Milano. Hetimet në Zvicër po vazhdojnë për të sqaruar rrethanat e rastit.