Trenat me dy kate të linjave të gjata të hekurudhave zvicerane (SBB), të cilët kanë shkaktuar debate që prej futjes së tyre në përdorim, duhet të rishikohen për të vlerësuar nëse janë të përshtatshëm për njerëzit me aftësi të kufizuara.

Gjykata Federale Administrative ka pranuar ankimimin e organizatës Inclusion Handicap, e cila kishte ngritur shqetësime mbi licencën e pakufizuar të operimit për trenat Dosto të ndërtuar nga Bombardier Transportation, të miratuar nga Zyra Federale e Transportit (BAV) në mars 2024. Kritika kryesore e organizatës ishte dizajni i zonave për hipje dhe zbresje nga treni.

Në një vendim të publikuar, Gjykata konkludoi se raporti i ekspertëve, i cili ishte porositur nga Zyra Federale e Transportit (FOT), lë shumë pyetje pa përgjigje. Raporti ishte përgatitur nga një kompani private pas refuzimit të çështjes nga Gjykata Supreme Federale në dhjetor 2021.

Gjykata theksoi se matjet u kryen duke përdorur vetëm karriget standarde të rrotullimit, ndërsa provat praktike u bënë me persona pa aftësi të kufizuara, gjë që i bën rezultatet jo përfaqësuese. Për më tepër, raporti vlerësoi vetëm karriget manuale, pa marrë parasysh karriget elektrike apo rolatorët.

Hetimi gjithashtu përfshiu situatën e personave paraplegjikë, por nuk u mor parasysh gjendja e të moshuarve, personave me sklerozë të shumëfishtë apo atyre që po rikuperojnë pas një goditjeje në tru. Sipas Gjykatës, duke respektuar parimin e procedurës së përshpejtuar, duhet të shqyrtohet gjithashtu nëse është teknikisht e mundur dhe e përshtatshme të bëhen përshtatje të zonave të hipjes dhe zbritjes, të paktën për një vagon të çdo treni.

Trenat Dosto kanë shkaktuar edhe probleme të tjera: disa u dorëzuan me vonesë dhe në dhjetor, SBB njoftoi se do t’i riparojë trenat për shkak të dridhjeve të shumta gjatë lëvizjes.

A duhet që punët verore të studentëve të paguhen nën pagën minimale? Kjo çështje do t’u nënshtrohet votuesve në kantonin e Gjenevës më 8 mars, në kuadër të një referendumi për një ligj që parashikon një pagë minimale të veçantë për punët sezonale të studentëve.

Nisma vjen nga përfaqësues të bizneseve dhe partitë e djathta, të cilët argumentojnë se që nga vendosja e pagës minimale në vitin 2020, numri i punëve verore është ulur ndjeshëm. Sipas tyre, kostoja është bërë shumë e lartë për ndërmarrjet, duke u hequr të rinjve mundësinë për të fituar përvojën e parë profesionale, transmeton albinfo.ch.

Disa kompani, si ajo e drejtorit të furrave të bukës Stéphane Oberson, kanë hequr dorë nga punësimi i studentëve gjatë verës. “Nëse punësoj një student 18-vjeçar me të njëjtën pagë si një punonjës të ri të përhershëm, kjo krijon probleme,” u shpreh ai në një emision mëngjesi. “Punonjësit mendojnë se studentët qëndrojnë vetëm një muaj, kërkojnë trajnim, mbikëqyrje dhe megjithatë paguhen njësoj. Këtu qëndron problemi.”

Për këtë arsye, propozohet një përjashtim nga paga minimale për studentët, përmes kontratave deri në 60 ditë në vit, me një pagesë pak më pak se 19 franga në orë, rreth 5 franga më pak se paga minimale e parashikuar për vitin 2026. Studentët që punojnë gjatë gjithë vitit nuk do të preken nga kjo masë.

Kundërshtime nga e majta dhe sindikatat

Nga ana tjetër, partitë e majta dhe sindikatat e kundërshtojnë ashpër këtë propozim, duke e cilësuar si një shkelje të rrezikshme të parimit të pagës minimale dhe një goditje të drejtpërdrejtë ndaj të rinjve.

“Studimet në nivel federal tregojnë se paga është një faktor kyç në të ardhurat e studentëve,” thotë Davide de Filippo, president i Koordinimit të Veprimit Sindikal në Gjenevë. “Studentët kanë nevojë për pagë minimale edhe gjatë pushimeve. Ulja e pagës me 25% mund t’u kushtojë disa prej tyre deri në 1.000 franga më pak gjatë verës, në një periudhë kur ata janë të detyruar të punojnë,” thekson ai.

Projektligji, i cili buron nga qendra e djathtë, u miratua nga Këshilli i Madh i Gjenevës në tetor të vitit të kaluar. Meqë mbështetësit e tij synonin zbatimin që këtë verë, u përfshi edhe një referendum i detyrueshëm. Nëse votuesit thonë “po” më 8 mars, punët verore të studentëve mund të paguhen nën pagën minimale që këtë sezon veror.

Dy raporte të publikuara nga Qyteti i Lozanës konfirmojnë nevojën për një reformë të thellë të Policisë Bashkiake, pas zbulimit të praktikave dhe qëndrimeve diskriminuese brenda trupës. Dokumentet evidentojnë prani të racizmit, seksizmit dhe mangësi serioze në mënyrën se si identifikohen dhe trajtohen këto probleme.
Sipas kryetarit të bashkisë, Grégoire Junod, organizimi aktual i policisë nuk mundëson zbulimin efektiv të diskriminimit. Reforma pritet të jetë afatgjatë dhe të zgjasë katër deri në pesë vjet.

Kriza u thellua pas zbulimit të dy grupeve në WhatsApp, ku ish- dhe punonjës aktualë të policisë shpërndanin mesazhe raciste, seksiste dhe antisemite. Tetë policë u pezulluan, ndërsa prokuroria e Vaud-it vazhdon hetimet për shkelje të mundshme penale.

Në kuadër të hetimit, komuna mblodhi 25 dëshmi anonime nga policë aktivë dhe ish-policë, të cilat tregojnë normalizim të diskriminimit, sjellje seksiste të përsëritura, mungesë transparence në promovime dhe vështirësi në raportimin e shkeljeve.

Raporti i dytë, i përgatitur nga eksperti André Duvillard, thekson nevojën për modernizimin e policisë dhe forcimin e kulturës institucionale, menaxhimit dhe etikës profesionale. Ai propozon rishikimin e misioneve, ndryshimin e sjelljeve dhe përmirësimin e klimës së punës.
Autoritetet komunale kanë njoftuar krijimin e grupeve të brendshme të punës dhe emërimin e një delegateje për sigurinë urbane dhe klimën e punës, në mbështetje të reformës së ardhshme.

Tregu i acidit hialuronik po përjeton një bum të vërtetë në Zvicër. Pavarësisht çmimit të lartë, kjo molekulë e përdorur për ringjalljen e fytyrës po tërheq si individët ashtu edhe kompanitë. Një kompani zvicerane po bën emër në këtë biznes shumë fitimprurës.

Në reklama, në kozmetikën tonë apo në klinikat estetike, acidi hialuronik ka qenë pjesë e jetës sonë të përditshme prej disa vitesh.

Sandrine Vuichoud nisi injeksionet në një klinikë në Lozanë dy vjet më parë. “Erdha për të përmirësuar cilësinë e përgjithshme të lëkurës sime dhe për të zbutur disa shenja të kalimit të viteve, duke ruajtur një efekt natyral”, rrëfeu 50-vjeçarja të hënën në programin “Basik”.

Në klinikën Amiia, injeksionet me acid hialuronik përbëjnë 30% të procedurave. Kjo substancë vjen në formë xheli dhe mund të ketë efekte të ndryshme. Një mililitër kushton rreth 500 franga zvicerane. Doza dhe çmimi varen nga zona e trupit që trajtohet. Megjithatë, edhe pse procedura mund të duket e thjeshtë, acidi hialuronik i injektuar gabimisht mund të ketë pasoja të pakthyeshme.

“Rreziku më i rëndë është okluzioni vaskular, që mund të çojë në nekrozë të lëkurës ose në verbëri”, paralajmëron Michaël Franz, mjek dhe partner në klinikën Amiia, transmeton albinfo.ch.

Një fushatë inspektimi me rezultate shqetësuese

Përballë këtij rreziku dhe numrit në rritje të ofertave për injeksione me acid hialuronik, Swissmedic inspektoi rreth 50 institucione që ofrojnë këtë molekulë gjatë vitit 2024.

Rezultati ishte mjaft shqetësues: gjysma e pacientëve nuk kishin profesionistë të kualifikuar për të kryer injeksionet. Sipas shifrave më të fundit, në Zvicër kryhen rreth 100,000 procedura kozmetike në vit. Kërkesa po rritet me shpejtësi, pasi edhe të rinjtë po tërhiqen gjithnjë e më shumë nga këto praktika.

Në nivel global, tregu i mjekësisë kozmetike arriti një rekord në vitin 2024, duke tejkaluar 20.5 miliardë franga zvicerane. Injekcionet me botoks dhe acid hialuronik zënë gati gjysmën e këtij tregu fitimprurës.

Një kompani zvicerane mes liderëve botërorë

Prodhuesit po tregojnë interes të madh për këtë molekulë. Kështu është rasti i kompanisë zvicerane Teoxane. Prodhuese e produkteve me bazë acid hialuronik prej më shumë se 20 vitesh, kjo kompani e pavarur ka arritur të mbajë pozicionin e saj përballë grupeve të mëdha farmaceutike.

Sot, Teoxane është ndër liderët botërorë falë teknologjisë së avancuar. Deri në vitin 2025, kishte shitur mbi 41 milionë shiringa në mbarë botën. Marka zvicerane ka zhvilluar gjithashtu një gamë produktesh kozmetike bazuar në të njëjtën teknologji. Këto produkte kushtojnë nga 39 deri në 159 franga zvicerane.

Kush është i autorizuar të kryejë injeksione me acid hialuronik?

“Nga mosha 20 vjeç, ne fillojmë të humbasim acidin hialuronik endogjen”, shpjegon Charlotte de Reals, menaxhere e marketingut në Teoxane. “Kjo është një nga arsyet pse vendosëm të punojmë me këtë molekulë, që ka veti të jashtëzakonshme. Mbi të gjitha, është një produkt i kthyeshëm, çka është shumë e rëndësishme si për mjekët ashtu edhe për pacientët.”

Një treg fitimprurës në zhvillim

Alexandre Porcello ka doktoraturë në farmaci dhe tezën e tij e ka kushtuar posaçërisht acidit hialuronik. Bashkë me vëllain Bryan, ai themeloi kompaninë Kylys dhe zhvilloi një molekulë të personalizueshme.

“Me këtë xhel, mund të krijohen një mori produktesh. Mund ta përzieni me kolagjen ose me një vitaminë, për shembull”, shpjegon drejtori shkencor i startup-it. Kylys mblodhi një milion franga zvicerane verën e kaluar. Aktualisht është në fazën e provave klinike me një panel pacientësh.

Dy sipërmarrësit synojnë të hyjnë në treg rreth viteve 2029-2030. Me suksesin në rritje të acidit hialuronik, kompania e tyre ka të gjitha shanset të bashkohet me radhët e atyre që ofrojnë zgjidhje kundër rrudhave dhe komplekseve të tjera.

Sa më gjatë të presësh, sa më i mirë moti, aq më shtrenjtë paguan. Kështu përshkruhen shpesh çmimet e biletave të skive në resortet e mëdha alpine, të cilat supozohet se vendosen nga algoritme të sofistikuara. Por a është vërtet kështu?

RTS ka analizuar për disa muaj rresht çmimet e biletave ditore në dy nga resortet kryesore të skive në Zvicrën frëngjishtfolëse – Verbier dhe Crans-Montana – me synimin për të kuptuar më mirë një sistem tarifimi që konsiderohet i paqartë dhe jo transparent.

Rezultati: më pak dinamikë nga sa mendohet

Të dhënat tregojnë se, megjithëse përdoren sisteme të ndryshme, çmimet nuk janë aq dinamike sa pretendohet. Në të dy resortet, tarifat duket se janë përcaktuar që në fillim të sezonit dhe nuk ndryshojnë çdo ditë sipas motit apo numrit real të vizitorëve.

Verbier: tre kategori çmimesh

Në Verbier, sistemi është relativisht i thjeshtë. Sipas të dhënave të mbledhura, ekzistojnë vetëm tre kategori çmimesh për biletën ditore për të rriturit në zonën Verbier – 4 Vallées:

79 franga (çmim i ulët)

89 franga (çmim i lartë)

92 franga (çmim shumë i lartë)

Kur aplikohen këto çmime?

Çmimet shumë të larta: gjatë pushimeve të Krishtlindjeve dhe atyre të shkurtit, kur pritet fluks maksimal.

Çmimet e larta: gjatë fundjavave dhe pushimeve të Pashkëve.

Çmimet e ulëta: gjatë ditëve të javës, jashtë periudhave të pushimeve.

Këto periudha janë përcaktuar që në fillim të sezonit dhe nuk kanë ndryshuar që nga nëntori.

Për më tepër, ekziston një zbritje 10% për blerjet e bëra të paktën 10 ditë përpara, e vlefshme për të gjitha kategoritë e biletave (fëmijë, të rinj, bileta shumëditore). Ky sistem nuk varet nga moti apo numri i vizitorëve.

Çmimi i kufizuar nga operatorë të tjerë

Në të kaluarën, operatori Téléverbier ka testuar tarifimin dinamik të bazuar në kërkesë. Por për shkak se Verbier është i lidhur me zonën më të madhe 4 Vallées, çmimi maksimal është i kufizuar nga bileta e përbashkët e gjithë zonës.

“Nuk mund ta optimizonim plotësisht tarifimin dinamik”, shpjegon Carole Moos, drejtoreshë komerciale e Téléverbier. “Në të ardhmen është e mundur, por vetëm nëse të gjithë operatorët përdorin të njëjtin sistem.”