Farmacitë në rajonin e Bazelit po përfshihen gjithnjë e më shumë në luftën kundër dhunës në familje, duke trajnuar stafin e tyre për të njohur shenjat e mundshme të abuzimit dhe për të ndihmuar viktimat.

Përmes trajnimeve online, punonjësit mësojnë si të dallojnë edhe sinjalet më të fshehta të dhunës, pasi viktimat shpesh nuk flasin hapur për përjetimet e tyre. Farmacistët theksojnë se për shkak të qasjes së lehtë dhe marrëdhënies së besimit me klientët, farmacitë mund të luajnë rol kyç në identifikimin e rasteve.

Statistikat e fundit tregojnë rritje të rasteve të dhunës dhe vrasjeve në familje në Zvicër, përfshirë edhe femicidet. Në vitin 2025 janë regjistruar 34 vrasje në kontekst familjar, më shumë se 26 një vit më parë.

Trajnimi i stafit synon që, përveç ofrimit të barnave, farmacitë të japin edhe informacion për qendrat e ndihmës dhe shërbimet mbështetëse për viktimat.

Ekspertët theksojnë se ky angazhim është në përputhje me Konventën e Stambollit, e cila kërkon rritjen e rolit të profesionistëve në parandalimin e dhunës dhe çmontimin e stereotipeve që fajësojnë viktimat, transmeton albinfo.ch.

Eksperienca nga rajone të tjera tregon se trajnimi ka ndihmuar në zbulimin e rasteve të fshehura, ku viktimat shpesh kanë treguar për herë të parë për dhunën vetëm pas ndërhyrjes së farmacistëve.

SMS Blaster, një pajisje diskrete celulare që dërgon mesazhe të rreme SMS në masë, po përhapet në të gjithë Zvicrën. Pas rasteve të listuara në kantonet e Gjenevës dhe Vaud vitin e kaluar, ky mjet mashtrimi kibernetik po arrin në disa rajone të tjera.

Procesi i këtij mashtrimi kibernetik është i thjeshtë: një person kalon disa herë me makinë një qendër qyteti të gjallë. Në bagazhin e tij është një pajisje diskrete, një transmetues automatik SMS. Dhe falë kësaj pajisjeje, mashtruesi dërgon SMS mashtruese në masë në të gjithë telefonat inteligjentë aty pranë, pa pasur nevojë të dijë numrin e tyre të telefonit.

Mesazhi sinjalizon, për shembull, një gjobë parkimi prej 40 frangash, që duhet të paguhet shpejt nën dënimin e dyfishimit të shumës së saj. Pastaj shfaqet një lidhje. Ai ridrejton në një faqe interneti që çuditërisht i ngjan një platforme zyrtare pagese gjobash, duke përfshirë një formular për t’u plotësuar.

Dëme prej disa milionësh

Ky lloj sulmi ndodhi verën e kaluar në Gjenevë, ku zyra e prokurorit regjistroi 154 viktima. Shuma totale e dëmit arrin në gati dy milionë franga. Kantoni i Vaud u prek gjithashtu. Rreth dyzet persona kanë humbur gjithsej 260,000 franga, sipas programit të mbrojtjes së konsumatorit të SRF Kassensturz.

Kantonet e Gjenevës dhe Vaud nuk janë raste të izoluara. Forcat policore kantonale të Cyrihut, Lucernës, Zug dhe Ticino kanë konfirmuar përdorimin e transmetuesve automatikë të SMS-ve në territorin e tyre. Megjithatë, ato nuk japin asnjë detaj, pasi disa autoritete kanë mbajtur sekret më shumë informacion për arsye hetimore. Një rast u raportua gjithashtu në kantonin Basel-Ville dhe një tjetër në Basel-Campagne, transmeton albinfo.ch.

Rreziku i abuzimit është i lartë, veçanërisht në zonat me trafik të lartë, shpjegon Marc Ruef, një ekspert i sigurisë kibernetike, për mikrofonin e SRF: “Këto pajisje tërheqin mashtrues sepse mund të përdoren pa kaluar nëpër rrjetin e telekomunikacionit.”

Brenda një dite të vetme, u prekën 100,000 telefona inteligjentë

Policia e Basel-Campagne i paraqiti publikut për herë të parë, në programin Kassensturz, një transmetues SMS të konfiskuar. Avioni i përkiste një individi i cili, vjeshtën e kaluar, qarkullonte në rajonin e dendur të populluar midis Muttenz dhe Bazelit. Ai dërgoi mesazhe mashtruese me tekst, disa prej të cilave imitonin Migros.

Specialistët e krimit kibernetik e kanë shqyrtuar këtë pajisje. Ajo ishte e lidhur me një bateri makine dhe kontrollohej nga një aplikacion. Autori i dyshuar do të kishte prekur rreth 100,000 telefona inteligjentë në një ditë të vetme. Megjithatë, nuk u raportua asnjë dëm financiar.

Një sfidë e madhe për hetuesit

Këto pajisje janë të vështira për policinë t’i gjejë. Autorët veprojnë në mënyrë mobile dhe afatshkurtër, shpjegon Lukas Wunderlin, kreu i krimit kibernetik në policinë e Bazelit-Campagne. Megjithatë, agjenti shpjegon se një dërgues SMS keqdashës “lë shumë gjurmë elektronike”.

Një shtetas kinez u arrestua. Policia nuk donte të komentonte mbi detajet e arrestimit. Hetimi vazhdon, por “elementet e para sugjerojnë se ai ishte pjesë e një rrjeti”, tha policia e Bazelit për SRF.

Inteligjenca artificiale (IA) po e ndryshon pamjen e meteorologjisë, duke premtuar parashikime më të shpejta dhe më efikase. Por një studim i ri nga Universiteti i Gjenevës zbulon se IA nuk po e përmbush gjithmonë potencialin e saj.

Pikërisht kur moti bëhet ekstrem dhe kërcënon sigurinë e njerëzve dhe infrastrukturës, modelet e bazuara në të mësuarit automatik tregojnë thembrën e Akilit. Kjo zbulohet nga një studim i ri i udhëhequr nga Universiteti i Gjenevës dhe i botuar në revistën amerikane Science Advances.

Hulumtuesit krahasuan tre nga sistemet më të përparuara të IA-së për parashikimin e motit – GraphCast, Pangu-Weather dhe Fuxi – me modelin fizik të referencës HRES të Qendrës Evropiane për Parashikime të Motit me Afat të Mesëm (ECMWF). Vendimi është i qartë: përballë ngjarjeve rekord, IA është gabim sistematikisht.

Sipas studimit, periudhat ekstreme të të ftohtit parashikohen përgjithësisht të jenë më pak intensive sesa rezultojnë të jenë në realitet. Përkundrazi, majat e nxehtësisë nënvlerësohen duke parashikuar vlera më pak ekstreme sesa në realitet. Temperaturat e parashikuara janë më të ulëta se ato aktuale. Ka gjithashtu devijime të konsiderueshme për ngjarjet e erës së fortë. Por kjo nuk është e gjitha: modelet e IA-së jo vetëm që parashikojnë intensitetin e ngjarjeve ekstreme shumë dobët, por ato i parashikojnë ato edhe shumë rrallë krahasuar me atë që ndodh në të vërtetë.

“Këto rezultate nxjerrin në pah një sfidë qendrore për përdorimin e IA-së në parashikimin e ngjarjeve të motit me një ndikim të madh shoqëror”, shkruajnë autorët e hulumtimit.

Sipas tyre, problemi qëndron në zemër të mënyrës se si funksionon IA. Modelet mësojnë nga të dhënat historike: ato njohin sekuencat dhe korrelacionet që kanë ndodhur tashmë në të kaluarën. Por ngjarjet e regjistruara, sipas përkufizimit, bien jashtë këtij diapazoni të përvojës. Ajo që nuk ka ndodhur kurrë (ose ka ndodhur shumë rrallë) i shpëton logjikës statistikore të të mësuarit automatik, raporton swissinfo, transmeton albinfo.ch.

Modelet fizike, në të kundërt, funksionojnë në një mënyrë rrënjësisht të ndryshme. Ato simulojnë evolucionin e atmosferës bazuar në ligje të pandryshueshme natyrore – termodinamika, mekanika e fluideve – që zbatohen pavarësisht nëse një fenomen i caktuar është vërejtur tashmë. “Fizika nuk ndryshon”, përmbledhin studiuesit. Kjo është arsyeja pse modelet tradicionale janë në gjendje të llogarisin edhe situata ekstreme që nuk janë parë kurrë më parë.

Zbulimi vjen në një kohë vendimtare. Me ndryshimet klimatike, ngjarjet ekstreme të motit janë në rritje dhe bashkë me to vjen edhe nevoja për parashikime të besueshme për të mbrojtur jetët, infrastrukturën, bujqësinë dhe furnizimin me energji. “Është thelbësore për sistemet e paralajmërimit të hershëm që një model të parashikojë me besueshmëri ndodhjen e ngjarjeve ekstreme”, theksojnë studiuesit. Nëse një valë e nxehtësisë nënvlerësohet ose një stuhi njihet shumë vonë, pasojat mund të jenë të rënda për shëndetin publik, sigurinë e furnizimit dhe operacionet e mbrojtjes civile.

Sipas autorëve të tij, studimi nuk e sheh këtë si një dështim të plotë të IA-së në meteorologji. Përkundrazi, ekipi i hulumtimit pranon se modelet e të mësuarit automatik ofrojnë “mundësi të reja të gjera”. Pyetja është se si të shfrytëzohen pikat e forta të saj pa u penalizuar nga kufizimet e tyre.

“Kombinimi i të dy botëve në një sistem parashikimi hibrid duket të jetë mënyra më e mirë përpara”, tha Roland Potthast, kreu i departamentit të modeleve në shërbimin meteorologjik gjerman DWD, kur u pyet nga Qendra e Medias Shkencore, një organizatë që vepron si një urë lidhëse midis shkencës dhe medias. “Në këtë mënyrë, avantazhet e të dy metodave mund të vihen në dispozicion të shoqërisë.”

Hulumtimet tashmë po eksplorojnë zgjidhje praktike, duke përfshirë qasje trajnimi që u japin peshë më të madhe ngjarjeve ekstreme dhe lloje të reja modelesh që mund të përfaqësojnë më mirë pasiguritë. Qëllimi është të arrihet në një sistem që kombinon shpejtësinë dhe efikasitetin e IA-së me qëndrueshmërinë fizike të modeleve tradicionale: një sfidë shkencore dhe teknologjike që mund t’u sjellë dobi të gjithë qytetarëve kur të përballen me valën e ardhshme të reve ose të nxehtit.

Qyteti i Lucernit ka vendosur një taksë prej 100 frangash për autobusët turistikë që hyjnë në qendër, si masë për të reduktuar trafikun dhe mbingarkesën turistike.

Sipas rregullave të reja, parkimi i autobusëve në zonat kryesore të qytetit është ndaluar, ndërsa ata lejohen vetëm të zbresin pasagjerët dhe më pas duhet të largohen menjëherë. Vetëm një zonë parkimi pranë stacionit hekurudhor mbetet falas.

Autoritetet thonë se masa ka dhënë efekt, duke përgjysmuar numrin e autobusëve në qendër dhe duke gjeneruar rreth dy milionë franga të ardhura, të cilat përdoren për menaxhimin e trafikut dhe sistemin e rezervimeve.

Megjithatë, tregtarët lokalë shprehen skeptikë, duke thënë se fluksi i vizitorëve nuk është ulur, por është zhvendosur në zona të tjera të qendrës, me ndikim në qarkullimin e klientëve në disa pika tregtare.

Kompanitë turistike kanë vazhduar operimin duke ia kaluar koston pasagjerëve, ndërsa ekspertët vlerësojnë se taksa është ende shumë e ulët për të pasur efekt të fortë dekurajues.

Paralelisht, Lucerni po shqyrton një projekt më të madh të quajtur “City Link”, që parashikon ndërtimin e një teleferiku për të transportuar vizitorët nga autostrada drejt qendrës së qytetit, me qëllim largimin përfundimtar të autobusëve nga zona historike.