Mes sulmeve ajrore dhe diplomacisë, Trump synon t’i japë fund luftës me Teheranin

Presidenti amerikan Donald Trump po përpiqet të balancojë ndërmjet presionit ushtarak dhe negociatave diplomatike për t’i dhënë fund konfliktit me Iranin, ndërsa sulmet e reja amerikane ndaj objektivave iraniane kanë shtuar tensionet në rajon.

Gjatë natës mes të hënës dhe të martës, Shtetet e Bashkuara goditën instalime ushtarake në jug të Iranit. Sipas zyrtarëve amerikanë të cituar nga “The New York Times”, sulmet erdhën pasi shërbimet e inteligjencës zbuluan “një seri veprimesh potencialisht kërcënuese ushtarake iraniane” në 24 orët para bombardimeve.

Burimet amerikane pretendojnë se Teherani kishte lëshuar dronë kamikazë pranë anijeve amerikane që marrin pjesë në bllokadën e porteve iraniane në Gjirin e Omanit. Gjithashtu, SHBA-ja ka vërejtur aktivitet në sistemet iraniane të mbrojtjes ajrore pranë Ngushticës së Hormuzit, çka mund të përbënte kërcënim për avionët luftarakë amerikanë dhe aeroplanmbajtëset në rajon.

Megjithatë, vetëm pak ditë më parë, Donald Trump deklaronte në rrjetin e tij social “Truth Social” se një marrëveshje me Teheranin ishte afër finalizimit.

“Detajet përfundimtare të marrëveshjes po diskutohen dhe do të shpallen së shpejti”, shkroi ai, duke shtuar se në kuadër të marrëveshjes pritet të rihapet edhe Ngushtica e Hormuzit.

Deklarata kontradiktore

Sipas analizës së “The New York Times”, presidenti amerikan ka ndjekur prej javësh një linjë të paqartë ndaj Iranit, duke kaluar vazhdimisht nga retorika e negociatave te kërcënimet për bombardime dhe bllokada ushtarake — ndonjëherë edhe brenda të njëjtës ditë.

Kritikët e Trumpit vlerësojnë se deklaratat e tij synojnë kryesisht qetësimin e tregjeve financiare dhe uljen e tensioneve politike në SHBA.

Analistët bien dakord se objektivi kryesor i Shtëpisë së Bardhë është përfundimi sa më i shpejtë i luftës dhe rihapja e Ngushticës së Hormuzit, e cila konsiderohet jetike për tregtinë globale të naftës.

Kjo vjen në një moment delikat politik për Trumpin. Vetëm pak muaj para zgjedhjeve afatmesme në SHBA, çmimi i karburanteve është në rritje, ndërsa ndërhyrja ushtarake në Iran po humb mbështetjen e opinionit publik. Sipas një sondazhi të “Fox News”, 60% e amerikanëve janë kundër operacionit ushtarak, krahasuar me 55% një muaj më parë.

Çështja bërthamore shtyhet për më vonë

Sipas portalit “Axios”, marrëveshja që po diskutohet aktualisht është më e kufizuar sesa objektivat fillestare të shpallura nga administrata amerikane.

Faza e parë e saj do të përfshinte zgjatjen e armëpushimit dhe rihapjen e Ngushticës së Hormuzit. Në këmbim, Irani do të pranonte të largojë minat detare të vendosura në rajon, ndërsa SHBA-ja do të lehtësonte pjesërisht sanksionet dhe bllokadën ndaj porteve iraniane, duke i mundësuar Teheranit eksportimin e naftës.

Megjithatë, programi bërthamor iranian nuk do të trajtohej menjëherë. Sekretari amerikan i Shtetit, Marco Rubio, deklaroi se “nuk mund të nënshkruhet një marrëveshje bërthamore për 72 orë”.

Sipas planit aktual, negociatat për çështjen bërthamore do të zhvilloheshin më vonë dhe do të synonin që Irani të heqë dorë nga zhvillimi i armëve bërthamore, të pezullojë pasurimin e uraniumit dhe të eliminojë rezervat e uraniumit të pasuruar në nivele të larta.

Ndërkohë, çështja e raketave balistike iraniane — e konsideruar më parë prioritet nga zyrtarët amerikanë — duket se është lënë në plan të dytë.

Kritika nga republikanët dhe shqetësim në Izrael

Mundësia e një marrëveshjeje pa koncesione të mëdha nga Irani ka shkaktuar reagime të forta brenda Partisë Republikane. Disa senatorë republikanë e krahasojnë situatën me marrëveshjen bërthamore të vitit 2015 të nënshkruar nga administrata Obama.

Senatori Lindsey Graham paralajmëroi se një marrëveshje e tillë do ta paraqiste Iranin si forcë dominuese në rajon, ndërsa senatori Roger Wicker e quajti të papranueshme një armëpushim 60-ditor që, sipas tij, do të zhbënte rezultatet ushtarake të arritura nga SHBA-ja.

Edhe ish-sekretari amerikan i Shtetit, Mike Pompeo, ka sulmuar negociatat aktuale, duke kërkuar qasje më të ashpër ndaj Teheranit, përfshirë presion ekonomik dhe veprime ushtarake më të forta.

Shqetësimi më i madh, megjithatë, mbetet në Izrael. Autoritetet izraelite druhen se një marrëveshje e shpejtë mund t’i japë fund përkohësisht luftës pa eliminuar kërcënimin që, sipas tyre, paraqesin programi bërthamor iranian, raketat balistike dhe rrjeti rajonal i aleatëve të Teheranit.

Për kryeministrin izraelit Benjamin Netanyahu, një marrëveshje e pjesshme do të përbënte gjithashtu një goditje politike personale. Për dekada, Netanyahu e ka vendosur kërcënimin iranian në qendër të doktrinës së tij të sigurisë dhe ka mbrojtur vazhdimisht opsionin ushtarak si zgjidhjen e vetme ndaj Teheranit.

Megjithatë, gati tre muaj pas nisjes së konfliktit, objektivat e shpallura nga Izraeli dhe SHBA-ja duken ende larg realizimit, ndërsa Izraeli po ndihet gjithnjë e më shumë i përjashtuar nga negociatat diplomatike.

---