Pagat, një temë tabu në Zvicër, po bëhen gjithnjë e më të dukshme në Evropë. Një direktivë evropiane për transparencën e pagave do të hyjë në fuqi në qershor, me qëllim barazinë mes grave dhe burrave, dhe mund të ndikojë gradualisht edhe në praktikat zvicerane.

Në Zvicër, paga mbetet një çështje delikate dhe rrallë diskutohet. Kompensimi shpesh konsiderohet ende si një çështje private, e mbrojtur nga një kulturë e gjerë e diskrecionit.

Në nivel evropian, kjo rezervë do të vihet në provë. Bashkimi Evropian ka vendosur të imponojë një transparencë më të madhe të pagave, duke besuar se mungesa e informacionit nxit pabarazitë, veçanërisht mes grave dhe burrave, dhe kufizon mundësitë për ankesë ligjore, transmeton albinfo.ch.

Direktivë evropiane për transparencën e pagave do të hyjë në fuqi në qershor, duke shënuar një ndryshim paradigme, pasi vendos çështjen e kompensimit në qendër të politikave të barazisë dhe qeverisjes në kompani.

Detyrime më të rrepta për kompanitë

Me këtë direktivë, kompanitë do të jenë të detyruara të publikojnë gamat e pagave në shpalljet e vendeve të punës. Ata gjithashtu do të duhet të informojnë punonjësit mbi kriteret që përdoren për përcaktimin e nivelit të pagës dhe mundësitë për avancim.

“Transparenca kërkon strukturë, mjete dhe metodologji,” shpjegon Alain Salamin, ekspert në burimet njerëzore pranë Zyrës Federale për Barazinë. “Gamat e pagave bëjnë kriteret individuale më të dukshme dhe detyrojnë kompanitë të justifikojnë vendimet e tyre për kompensimin. Kjo u mundëson kandidatëve — sidomos grave — të kuptojnë më mirë vendin ku ndodhen bazuar në përvojën dhe kualifikimet e tyre dhe se ku duhet të jetë paga e tyre.”

Punëdhënësit gjithashtu do të duhet të komunikojnë për pabarazitë e pagave brenda kompanisë. Në rast diferencash të padrejta mbi 5%, parashikohen sanksione. Një ndryshim tjetër i rëndësishëm është se në rast mosmarrëveshjeje, barrën e provës do ta ketë punëdhënësi dhe jo punonjësi.

Zvicra pa detyrime ligjore

Pa një detyrim ligjor, direktiva evropiane mund të ndikojë megjithatë edhe në Zvicër, përmes kompanive ndërkombëtare dhe një tregu pune të hapur. “Shumë kompani punësojnë ndërkombëtarisht — përfshirë punonjësit e kufirit — të cilët janë të mësuar me këto rregulla. Nuk do të detyrojmë kompanitë, por do të mund të identifikojmë qartë ato për të cilat kjo çështje ka rëndësi,” shton Alain Salamin.

Aktualisht, transparenca e pagave nuk është e detyrueshme në Zvicër. Megjithatë, kompanitë me mbi 100 punonjës duhet të bëjnë një analizë të barazisë së pagave mes grave dhe burrave, por nuk parashikohen sanksione nëse konstatohet ndonjë pabarazi. Publikimi i gamave të pagave mbetet vullnetar. Disa kompani të mëdha, si CFF dhe La Poste, e kanë bërë këtë hap, ndërsa disa ndërmarrje të vogla dhe të mesme po e praktikojnë për të përgatitur terrenin për ndryshime ose për t’iu përgjigjur pritshmërive të kandidatëve.

Një defekt në sistemin Skyguide ka ndaluar të gjitha ngritjet dhe uljet në Aeroportin e Gjenevës për pjesën e mëngjesit të së martës. Rreth gjysma e fluturimeve rifilluan pas orës 10:00, ndërsa 80% e tyre ishin normalizuar deri në orën 11:30.

Zëdhënësi i aeroportit të Gjenevës, Ignace Jeannerat, konfirmoi se vonesat vazhduan gjatë gjithë ditës, duke përforcuar raportimin e faqes online lematin.ch. Në mëngjesin e së martës, nëntë fluturime u devijuan drejt Bazelit, Lionit ose qyteteve të origjinës së tyre, ndërsa pesë fluturime u anulluan. Pasagjerët u këshilluan të kontaktojnë linjat ajrore për të kontrolluar statusin e fluturimeve të tyre.

Skyguide njoftoi gjithashtu se kishte mbyllur përkohësisht hapësirën ajrore të Gjenevës si masë paraprake pas incidentit teknik. Sipas kompanisë, mbyllja, që ndikonte në 80% të kapacitetit, do të mbetej në fuqi për 24 orë.

Përditësime dhe defekte të mëparshme teknike

Skyguide kishte kryer një përditësim të softuerit gjatë natës nga e hëna në të martën, por disa komponentë të sistemit nuk u ngarkuan siç duhet. Ishte e nevojshme kthimi tek versioni i mëparshëm i instrumentit dhe një rikthim i kontrolluar i sistemit. Hapësira ajrore e Cyrihut nuk u prek. Kompania siguroi se siguria e të gjitha fluturimeve dhe pasagjerëve ishte e garantuar.

Skyguide ka pasur më parë disa probleme teknike ose vështirësi me softuerin në vitet e fundit. Në qershor të vitit të kaluar, kompania ishte detyruar të ulte kapacitetin e qasjes në Aeroportin e Gjenevës me 20%.

Migros po ndryshon ciklin e zbritjeve: nga 5 shkurt 2026, ofertat speciale do të fillojnë të enjten në vend të të martës. Qëllimi është të sigurohet disponueshmëri më e mirë e produkteve me çmime të ulëta. Subsidiarja e Migros, Denner, do të zgjasë gjithashtu “ofertat e fundjavës” nga dy ditë në katër ditë.

Çfarë ndryshon?

Zbritjet mujore të Migros tani fillojnë të enjten dhe zgjasin deri të mërkurën e javës së ardhshme.

Gazeta e Migros do të shpërndahet të mërkurën, në mënyrë që klientët të kenë kohë për të planifikuar blerjet e tyre përpara fillimit të ofertave.

“Ofertat e fundjavës” të Denner tani do të jenë të vlefshme nga e enjtja deri të dielën.

Ky ndryshim synon t’i përshtatet zakoneve të blerjeve të klientëve dhe të sigurojë që produktet e ofruara të jenë në dispozicion gjatë periudhës së promocioneve.

Migros po ndjek shembullin e konkurrentit të saj, Coop, i cili një vit më parë bëri një ndryshim të ngjashëm, duke nisur promocionet të enjten në vend të të martës.

Që prej mëngjesit të së hënës, një problem teknik po shkakton vështirësi në blerjen e biletave në transportin publik zviceran. Qasja në faqen swisspass.ch, dyqanin online të Hekurudhave Federale Zvicerane (SBB) si dhe në aplikacionin mobil të SBB-së është vetëm pjesërisht funksionale.

Zëdhënësja e SBB-së, Mara Zenhäusern, deklaroi se specialistët po punojnë “pa ndërprerje” për të zgjidhur problemin teknik, ndërsa shkaku i defektit ende nuk është i njohur.

Deri në rregullimin e plotë të sistemit, udhëtarët mund të blejnë bileta në platformat e përmendura si mysafirë, pra pa u kyçur në llogari. Biletat mund të blihen gjithashtu në sportelet e udhëtimit të SBB-së ose në automatet e biletave. Personeli i trenave është njoftuar për situatën.

Nga ky defekt janë prekur edhe poseduesit e abonimeve Half-Fare Plus, të cilët aktualisht nuk mund të paguajnë biletat duke përdorur kreditin e tyre. Sipas SBB-së, nuk parashikohet kompensim për këta abonentë.

Autoritetet hekurudhore u bëjnë thirrje udhëtarëve për mirëkuptim deri në zgjidhjen e plotë të problemit.

Këshilli Kantonal konfirmoi vendimin e tij të parë në leximin e dytë të hënën dhe caktoi orarin e lejuar të hapjes për të gjitha dyqanet e benzinës nga ora 5 e mëngjesit deri në orën 10 të mbrëmjes. Megjithatë, ai bëri specifikime të reja për asortimentin e dyqaneve, dhe një stacion karburanti elektrik duhet të ketë të paktën katër priza.

Zona e shitjes është e kufizuar në 100 metra katrorë.

I njëjti orar hapjeje vlen edhe për dyqanet e pambikëqyrura. Edhe këtu, Këshilli Kantonal konfirmoi vendimin e tij në leximin e parë për të lejuar orarin e zgjatur të hapjes jo vetëm për dyqanet bujqësore të pambikëqyrura, por për të gjitha dyqanet vetëshërbyese, shkruan Blick. Megjithatë, këto dyqane nuk mund të jenë më të mëdha se 30 metra katrorë, transmeton albinfo.ch.

Në votimin përfundimtar, ligji i rishikuar për mbylljen e dyqaneve u miratua me 61 vota pro dhe 49 kundër. Referendumi u njoftua nga SP dhe SVP.

Më pak fëmijë të lindur në Zvicër, më pak nxënës të shkollës fillore. Fenomeni demografik po ndikon gjithashtu në ofertën shkollore, krahasuar me vitet e fundit me mungesë mësuesish. Trendi tani është i kundërt, jo vetëm në rajonet periferike, por edhe në qytete.

Një shembull në komunën e Kerns në Obvaldes, ku lindjet kanë rënë në dhjetë vjet nga 75 në 50. Për këtë arsye, siç shpjegoi kryetari i bashkisë Beat von Deschwanden para mikrofonëve të SRF, autoriteti komunal planifikon të mbyllë një shkollë.

Obvaldo nuk bën përjashtim. Edhe Qyteti i Cyrihut, pasi investoi qindra miliona franga në ndërtesa të reja shkollore vitet e fundit, ka pezulluar ose zvogëluar disa projekte. Pamja nuk është uniforme, por, sipas parashikimeve të Zyrës Federale të Statistikave (UST), numri i nxënësve të shkollës fillore në Zvicër mund të bjerë me 7% deri në vitin 2034. Do të nevojiten më pak mësues, dhe kjo pasi në vitet e fundit disa kantone madje ishin detyruar të rekrutonin personel të patrajnuar, transmeton albinfo.ch.

Nuk mungojnë implikimet pozitive, komenton presidentja e federatës së mësuesve të Zvicrës gjermanishtfolëse, Dagmar Rösler: “Nëse ka mjaftueshëm staf të kualifikuar, mund të kthehemi të përqendrohemi në cilësinë e mësimdhënies”.

Megjithatë, situata, më e relaksuar në shkolla, mund të ndryshojë përsëri. I njëjti UST kujton se parashikimet janë për nga përkufizimi të lidhura me pasiguritë dhe për këtë arsye duhet të merren me kujdes.

Imigracioni në Zvicër u ngadalësua vitin e kaluar. Më shumë shtetas të huaj u larguan nga Zvicra, ndërsa më pak njerëz u zhvendosën në vendin alpin sesa në vitin 2024.

Rreth 83,000 shtetas të huaj që banonin në Zvicër u larguan nga Zvicra në vitin 2025, shkroi të hënën Sekretariati Shtetëror për Migracionin (SEM) bazuar në shifra të përkohshme. Kjo është rreth 5% më shumë se në vitin e kaluar.

Në të njëjtën kohë, rreth 165,000 shtetas të huaj mbërritën në Zvicër, rreth 3% më pak se në vitin 2024, sipas SEM, që do të thotë se imigracioni neto i shtetasve të huaj ra për herë të dytë radhazi, transmeton albinfo.ch. Për vitin 2025, ishte 75,000 persona, 10% më i ulët se në vitin 2024.

Rreth 5% më pak njerëz u zhvendosën në Zvicër nga shtetet e BE-së dhe EFTA-s sesa në vitin 2024. Për shumicën e tyre, arsyeja për këtë ishte një punë. Rreth 20% më pak emigrantë të rinj erdhën nga vendet e treta. Në fund të vitit 2025, rreth 2.4 milionë të huaj jetonin në Zvicër, e cila ka një popullsi totale prej 9.1 milionë banorësh.