Që nga fillimi i saj 40 vjet më parë, çmimi i vinjetës së detyrueshme të autostradës së Zvicrës nuk është ulur. Por ka një shtytje në parlament për ta ndryshuar këtë.

Që nga vitet 1980, vinjeta – e cila është e detyrueshme në formë letre ose dixhitale në autostradat e vendit për të gjitha automjetet deri në 3.5 ton – ka kushtuar 40 franga.

Disa vite më parë, qeveria mendoi ta rritë atë në 100 franga për të gjeneruar më shumë fonde për mirëmbajtjen dhe përmirësimin e infrastrukturës rrugore, por kjo nuk ka ndodhur.

Por lëvizja për të rritur çmimin po fiton sërish vrull.

Kësaj radhe vjen nga deputeti i Partisë së Qendrës, Martin Candinas, i cili ka paraqitur një mocion në parlament duke kërkuar një rritje çmimi 100 për qind, domethënë, për të rritur koston e vinjetës në 80 franga.

Kjo masë, tha Cadinas, do të gjeneronte 200 milionë franga çdo vit për të shpenzuar për mirëmbajtjen e rrjetit të autostradave.

Megjithatë, ai theksoi se kjo rritje nuk duhet të ketë ndikim tek shoferët zviceranë.

Ja çfarë propozon Cadinas

Për të shmangur vendosjen e një barrë shtesë për shoferët zviceranë, Candinas po propozon një ulje të njëhershme të tarifës shtesë të vajit mineral – një taksë që qeveria vendos mbi naftën, vajrat e tjerë mineral, gazin natyror dhe karburantet si benzina dhe nafta; kjo mbitaksë aktualisht është 30 cent për litër.

Sipas propozimit të Cadinas, “benzina dhe nafta do të kushtonin rreth 5 cent më pak për litër,” tha ai, gjë që do të kompensonte çmimin më të lartë të vinjetës, transmeton albinfo.ch.

Një tjetër avantazh i sistemit të ri për shoferët zviceranë: një rrjedhë më e mirë e trafikut.

Kjo për shkak se, sipas Cadinas, shoferët e huaj që kalojnë tranzit nëpër Zvicër për të arritur në një vend tjetër, do të duhet të paguajnë 80 franga për vinjetën, pa nxjerrë shumë përfitime të qëndrueshme nga çmimet më të ulëta të benzinës.

Prandaj, tha ai, një skicë më e shtrenjtë mund të dekurajojë shoferët e huaj që të kalojnë tranzit nëpër Zvicër, gjë që do të ndihmonte në lehtësimin e bllokimeve në rrugë të caktuara që janë veçanërisht të prirura ndaj bllokimeve të trafikut, si tuneli Gotthard, së bashku me shumë të tjera:

Mocione të tjera për uljen e trafikut aktualisht në parlament

Në një lëvizje të ngjashme, deputetë nga partitë kryesore të Zvicrës – secila që përfaqëson Ticino ose Uri, dy kantonet e vendosura në hyrje të kundërta të tunelit 17 km të Gotthard-it – paraqitën një mocion parlamentar që synon shoferët e huaj.

Konkretisht, ata po kërkojnë të taksojnë të huajt që nuk kalojnë asnjë kohë në Zvicër, por thjesht kalojnë tranzit nëpër vend, shkruan thelocal.

Me fjalë të tjera, taksa do të zbatohej për automjetet që “hyjnë në Zvicër nga një shtet fqinj dhe e kalojnë atë për të dalë përmes një shteti tjetër fqinj, pa bërë ndalesa të konsiderueshme në territor”.

Një shembull tipik do të ishin turistët gjermanë që kalojnë Zvicrën nga Bazel në Chiasso në rrugën e tyre për në Itali.

Taksa do të ndryshojë sipas densitetit të trafikut, kohës së ditës dhe ditës së javës.

Kështu, periudhat e pikut – të tilla si para Pashkëve ose në fillim të festave – do të ishin më të shtrenjta për shoferët e huaj.

Qëllimi përfundimtar pas mocioneve është “për të shpërndarë më mirë trafikun dhe për të reduktuar bllokimet e trafikut”.

A do të bëhen realitet të gjitha këto lëvizje?

Është shumë herët për të thënë.

Parlamenti aktualisht është në pushim deri më 8 shtator, ndaj asgjë nuk do të ndodhë me mocionet deri atëherë.

Kur deputetët mblidhen përsëri, të dy dhomat e parlamentit duhet të miratojnë mocionet në mënyrë që Këshilli Federal të hartojë legjislacionin për këtë qëllim.

Dhe pastaj, do të duhej të votohet në një referendum.

Zvicra po përballet me një realitet të heshtur, por gjithnjë e më të pranishëm: numri i vetëvrasjeve në mesin e të moshuarve ka arritur nivele rekord. Sipas një analize të fundit, kjo rritje lidhet kryesisht me përhapjen e vetëvrasjeve të asistuara – një praktikë e ligjshme në vend që nga viti 1942, por që ende ngjall ndarje të thella emocionale dhe morale, shkruan RTS, transmeton albinfo.ch.

Në vitin 2023, personat mbi moshën 85 vjeç kryen vetëvrasje 42 herë më shpesh se pjesa tjetër e popullsisë. Kjo shifër është katërfishuar në 25 vitet e fundit për këtë grupmoshë. Për moshat 65–84 vjeç, vetëvrasjet janë dyfishuar. Në të njëjtën kohë, te të rinjtë, norma e vetëvrasjeve ka rënë me rreth 30%.

Një vështrim më i thelluar në shifra tregon se vetëvrasjet e asistuara përbëjnë shumicën dërrmuese të këtyre rasteve. Tek të moshuarit 65–84 vjeç, 80% e vetëvrasjeve janë të asistuara. Për ata mbi 85 vjeç, kjo përqindje ngjitet në mbi 90%.

Shoqatat si Exit Suisse Romande, të cilat ofrojnë mbështetje për vdekje të asistuar, luajnë një rol të madh në këtë trend. Fillimisht e kufizuar për pacientët terminalë, Exit që nga viti 2014 ka zgjeruar kriteret për të përfshirë edhe persona me sëmundje kronike, por jo domosdoshmërisht vdekjeprurëse.

Anne, një grua 67-vjeçare nga Zvicra dhe anëtare e Exit, rrëfen për RTS se ajo e sheh vetëvrasjen si një zgjedhje të menduar që nga rinia. “Të vdesësh është liri”, thotë ajo. Por ajo e pranon se bisedat për këtë temë shpesh shkaktojnë shqetësim tek të tjerët, transmeton albinfo.ch.

Sipas prof. Pierre Vandel, psikiatër në CHUV, “një person mund të zgjedhë vetëvrasjen e asistuar pa qenë i pushtuar nga mendime vetëvrasëse”. Megjithatë, ai thekson se depresioni dhe izolimi social janë shkaqet kryesore të vetëvrasjeve të paasistuara tek të moshuarit – çka ngre pyetje për motivet pas shumë vetëvrasjeve të asistuara.

Në anën tjetër, Jean-Jacques Bise, bashkëpresident i Exit Suisse Romande, e mbështet vetëvendosjen si një të drejtë themelore: “Neni 10 i Kushtetutës garanton lirinë personale. Është e drejta juaj të zgjidhni si të vdisni. Kjo është liria përfundimtare.”

Ai shpjegon se shumë nga të moshuarit që i drejtohen Exit-it, nuk janë të dëshpëruar nga jeta, por përballen me sëmundje që u zvogëlojnë dinjitetin. Sipas tij, vetëvrasja e asistuar nuk duhet ngatërruar me vetëvrasjen patologjike.

Shifrat e reja ngrenë një pyetje të thellë sociale dhe etike: A është vetëvrasja e asistuar një akt lirie apo një sinjal i dështimit për të mbështetur të moshuarit në fundin e jetës së tyre?

Për momentin, kufiri mes vetëvrasjes së asistuar dhe asaj të paaistuar mbetet i paqartë. Kurbat statistikore tregojnë një zhvendosje progresive nga vetëvrasjet e dëshpëruara në ato të asistuara, veçanërisht që nga vitet 2010, transmeton albinfo.ch.

Deputetët nga partitë kryesore të Zvicrës, që përfaqësojnë kantonet Ticino dhe Uri, kanë paraqitur një mocion parlamentar për të vendosur taksa mbi automjetet e huaja që kalojnë në tranzit nëpër territorin zviceran pa ndaluar për ndonjë qëllim të rëndësishëm, shkruan The Local, transmeton albinfo.ch.

Kjo masë synon kryesisht shoferët që përdorin rrugën përmes tunelit 17 kilometërsh të Gotthardit, duke përfshirë turistët gjermanë që udhëtojnë nga Bazeli në Chiasso në rrugën e tyre për në Itali.

Sipas propozimit, taksat do të ndryshojnë në varësi të dendësisë së trafikut, orës së ditës dhe ditës së javës, duke u rritur gjatë periudhave të pikut si para Pashkëve apo në fillim të sezonit të festave.

Deputetët argumentojnë se qëllimi kryesor është të shpërndahet më mirë trafiku dhe të zvogëlohen bllokimet në rrugë, duke menaxhuar në mënyrë më efikase një nga korridoret më të rëndësishëm të transportit në Evropë, transmeton albinfo.ch.

Udhëtarët në një nga linjat më të rëndësishme hekurudhore të Zvicrës pritet të përballen me ndërprerje të mëdha këtë verë. Kompania kombëtare e hekurudhave SBB ka njoftuar se linja Fribourg–Bern do të mbyllet për punime të gjera mirëmbajtjeje nga data 27 qershor në orën 10:30 deri më 25 gusht në orën 04:00 të mëngjesit, shkruan The Local, transmeton albinfo.ch.

Kjo linjë përbën një arterie kyçe për udhëtimin midis pjesëve gjermanisht- dhe frëngjisht-folëse të vendit, duke shërbyer si një nyje e rëndësishme për trenat e distancave të shkurtra dhe të gjata.

SBB ka paralajmëruar ndërprerje të konsiderueshme në trafikun e trenave, por ka siguruar se do të vihet në zbatim një shërbim zëvendësues me autobusë, të cilët do të qarkullojnë çdo 10 minuta për të mbuluar linjën e prekur, veçanërisht për udhëtimet e distancës së gjatë.

Autoritetet u bëjnë thirrje udhëtarëve që të planifikojnë paraprakisht, të kontrollojnë oraret në aplikacionin e SBB dhe të llogarisin kohë shtesë për udhëtimet e tyre gjatë kësaj periudhe, transmeton albinfo.ch.

Një pajisje shpërthyese u zbulua të hënën në mbrëmje në lumin Rhine në kantonin Basel-Stadt, duke shkaktuar mobilizim të menjëhershëm të forcave të sigurisë dhe ndërprerje të përkohshme të lëvizjes në zonë. Objektin e dyshimtë e kishte zbuluar një notar rreth orës 20:00, poshtë pishinës publike Rheinbad Breite në anën e Grossbasel, shkruan Blick, transmeton albinfo.ch.

Pajisja, e cila kishte përmasa të përafërta me një pjepër, u vendos nga notari në shtegun buzë lumit, ndërsa ai njoftoi menjëherë autoritetet. Policia kantonale e Basel-Stadt mbylli shtegun për këmbësorë, ndaloi notin në atë pjesë të lumit dhe pezulloi përkohësisht lundrimin e anijeve.

Pas dy orësh hetimesh dhe analizash nga ekspertët e materialeve shpërthyese, në orën 22:00 autoritetet dhanë dritën jeshile për rikthimin e lëvizjes. Sipas Departamentit të Drejtësisë dhe Sigurisë, pajisja u klasifikua si jo e rrezikshme në rrethanat aktuale.

Megjithatë, zëdhënësja e Departamentit, Brigitte Vogel Lancashire, konfirmoi se bëhej fjalë për një pajisje shpërthyese të vërtetë, e cila u identifikua më qartë të hënën në mëngjes pasi u dërgua për inspektim të mëtejshëm. Pajisja do të merret dhe neutralizohet nga Ushtria Zvicerane.

Autoritetet theksuan se gjetje të tilla nuk janë të rralla në lumin Rhine, pasi shumë mjete shpërthyese të Luftës së Dytë Botërore përfundojnë ende në këtë rrjedhë ujore, të hedhura nga bombardime ose gjatë evakuimeve të luftës.

Policia u bën thirrje qytetarëve që të mos prekin, lëvizin apo hapin objekte të dyshimta të gjetura në ujë ose në brigje. Çdo rast i tillë duhet të raportohet menjëherë te autoritetet përkatëse, transmeton albinfo.ch.

Një iniciativë e re nga anëtari i Këshillit Kombëtar të SVP-së, Walter Gartmann, ka shkaktuar debat të gjerë në Zvicër, pasi ai ka kërkuar që edhe shoferët që ngasin shumë ngadalë të ndëshkohen me gjoba, njësoj si ata që tejkalojnë kufirin e shpejtësisë, shkruan 20minuten, transmeton albinfo.ch.

Sipas Gartmann, ngasësit që lëvizin “me ritmin e një kërmilli”, ndonjëherë me 40 deri në 60 km/orë në autostrada dhe rrugë kombëtare, po e pengojnë rrjedhën e trafikut dhe po kontribuojnë në bllokime të shumta. Ai argumenton se bllokimet mund të ulen ndjeshëm nëse ndërmerren masa edhe ndaj shoferëve që ecin nënproporcionalisht ngadalë.

“Nëse dikush ngas dhjetë kilometra në orë nën kufirin e shpejtësisë, edhe pas paralajmërimeve, ai duhet të gjobitet”, ka thënë Gartmann për 20 Minuten, duke shtuar se një sistem paralajmërimi nëpërmjet radios apo CarPlay-it mund të përdoret për të njoftuar shoferët që të përshpejtojnë. Ai ka përmendur shembullin e tuneleve në Zvicër, ku shoferët u kërkohet të përshtatin shpejtësinë për të shmangur pengesa, transmeton albinfo.ch.

Për të zbatuar këtë ide, Gartmann ka sugjeruar edhe përdorimin e “kamerave të shpejtësisë minimale” në rrugë të ngarkuara si autostrada A1 ose segmenti Cyrih–St. Gallen.

Megjithatë, propozimi nuk ka hasur në mirëkuptim të gjerë. Martin Candinas, këshilltar kombëtar nga qendra e djathtë dhe njohës i çështjeve të transportit, e ka cilësuar idenë si “të qëllimshme, por të papërshtatshme”. Ai ka theksuar se tashmë ekzistojnë dispozita ligjore që lejojnë gjobitjen e shoferëve që lëvizin shumë ngadalë pa arsye të arsyeshme dhe pengojnë qarkullimin.

“Nuk e kuptoj pse problemi është bërë tani kaq i madh sa të kërkojë edhe më shumë gjoba”, është shprehur Candinas, duke shtuar se rregullat ekzistuese janë të mjaftueshme dhe se implementimi i tyre tashmë është në praktikë, transmeton albinfo.ch.

A është Zvicra me të vërtetë vendi më i pasur në botë dhe pse mungojnë shumë ushqime të qumështit nga Migros – këto janë ndër lajmet që raportoi The Local këtë javë.

Sa të pasur janë banorët e Zvicrës?

Edhe pse Zvicra renditet edhe një herë si vendi më i pasur në botë, me asete për frymë që tejkalojnë ato të çdo kombi tjetër, realiteti nuk e vërteton këtë.

Në fakt, jo të gjithë në Zvicër janë milioner.

Rreth 8 përqind e popullsisë, për shembull, jetojnë nën kufirin zyrtar të varfërisë

Megjithatë, në përgjithësi, pagat, standardi i jetesës dhe fuqia blerëse e Zvicrës janë më të larta se në vendet e tjera evropiane.

Cila është arsyeja për shumë rafte bosh Migros?

Shumë rafte të qumështit në supermarketet Migros në të gjithë Zvicrën janë të zhveshura për momentin.

Për shembull, shumë rafte në seksionet e kosit dhe djathit mbeten bosh për shkak të problemeve të TI-së që shkaktojnë ndërprerje të shpërndarjes.

Konkretisht, Elsa Group, i cili është në pronësi të Migros Group, kohët e fundit migroi në një ofrues tjetër softuerësh dhe gjërat nuk kanë ecur aq mirë sa pritej.

Ndërprerja e dërgesave do të thotë gjithashtu se shumë produkte po prishen para se të arrijnë në dyqane. Këto produkte janë dhuruar për bamirësi, ndërsa çdo produkt i papërfunduar që nuk mund të dorëzohej është shndërruar në ushqim për derrat.

Bllokimi i trafikut në autostradat zvicerane po bëhet gjithnjë e më i keq

Të dhënat e reja të qeverisë konfirmojnë se numri i bllokimeve të trafikut në Zvicër ka shpërthyer vitet e fundit.

Për shembull, vetëm në vitin 2024, shoferët udhëtuan gjithsej 29.8 miliardë kilometra në autostradat zvicerane: shumica dërrmuese  25 miliardë kilometra  u atribuohen makinave të pasagjerëve. Kjo është 0.6 për qind më shumë se një vit më parë, transmeton albinfo.ch.

Në mënyrë tipike, Cyrihu dhe autostrada A1 janë të njohura për trafik të rënduar, siç është rruga e tunelit Gotthard, veçanërisht gjatë fundjavave të gjata dhe festave kombëtare.

Motoristët që lëvizin në autostradën A2, e cila lidh Bazelin me Chiasso, nuk janë gjithashtu të panjohur për pengesat.

Cilat zona të Zvicrës janë më të prirura ndaj rrëshqitjeve të dheut?

Në vazhdën e rrëshqitjes së dheut Blatten, e cila pothuajse rrafshoi fshatin alpin zviceran, ka një fokus të shtuar në zona të tjera potencialisht të rrezikshme.

Vetëm në kantonet e Bernës dhe Graubünden, pothuajse 200 shpate malesh të prirura nga rrëshqitja e dheut janë aktualisht nën vëzhgim,  nganjëherë rreth orës.

Kjo për shkak se temperaturat më të larta po bëjnë që akullnajat të shkrihen dhe ngrirja e përhershme të shkrihet, duke i bërë malet gjithnjë e më të paqëndrueshme.

Ligji për pagën minimale të Gjenevës është nën kërcënim

Kantoni i Gjenevës ka pagën minimale më të lartë në Zvicër, por një votim në parlamentin zviceran mund të hapë rrugën që ajo të anulohet krejtësisht.

Këshilli Kombëtar ka votuar në favor të marrëveshjeve kolektive të punës që kanë përparësi ndaj pagave minimale kantonale që janë miratuar me votim popullor.

Kjo do të thotë se pagat minimale në kantonet e Gjenevës, Neuchâtel dhe Ticino, ndër të tjera, mund të hiqen përfundimisht nëse masa mbështetet nga Këshilli i Shteteve.

A është norma e re e interesit zero për qind e Zvicrës e mirë për konsumatorët?

Banka Qendrore njoftoi se do të ulte normën e saj të interesit nga 0.25 në 0 për qind.

Kjo lëvizje ka efekt negativ dhe pozitiv në familjet e vendit.

Ndër ndikimet negative është se kursimet dhe investimet e tjera nuk do të gjenerojnë asnjë të ardhur.

Në anën pozitive, eurozona dhe vendet e tjera do të bëhen më të lira për turistët zviceranë, pasi kursi i këmbimit do të jetë i favorshëm për frangun.

Sa i përket qirave, ato nuk pritet të bien së shpejti.

Mbledhja e ditëlindjes në një kafene të Cyrihut. Një specialist IT 35-vjeçar thotë se në fakt do të donte një Coca-Cola. “Por kjo nuk është më e mundur.” Kur e pyetën pse, ai mërmëriti, “Trump”. Ai është i zemëruar me të, në SHBA. Presidenti amerikan po trondit njerëzit me sjelljen e tij autoritare, duke çmontuar aparatin shtetëror dhe duke sulmuar Evropën. Burri në Cyrih i kërkon kamerieres një alternativë lokale të Coca-s. Menjëherë pas kësaj, ai është ulur përballë një Vivi Kola  pije freskuese nga ultësira e Cyrihut. Hekurudhat Federale të Zvicrës (SBB) gjithashtu kohët e fundit kanë shërbyer vetëm këtë pije në vend të Coca-Cola në restorantet e saj të trenave.

Kjo përputhet me një prirje shumë specifike që po zhvillohet aktualisht: zviceranët po largohen gjithnjë e më shumë nga produktet dhe shërbimet e SHBA-së dhe drejt atyre vendase. Zvicra është një trend, dhe kjo është e dukshme në kompanitë vendase, transmeton albinfo.ch.

Vicollective AG me bazë në Cyrih, e cila prodhon Vivi Kola, raportoi “kërkesë në rritje” kur u kontaktua. Goba AG deklaroi se Goba Cola dhe Goba Cola Zero janë aktualisht ndër “produktet me rritje më të shpejtë” në gamën e saj. Interesi po rritet veçanërisht tek objektet e kohës së lirë, hotelet dhe restorantet. Dhe një zëdhënës i Twint AG deklaroi se sistemi zviceran i pagesave “u rrit fuqishëm në muajt e parë të vitit”. Twint është përdorur rreth 26 për qind më shpesh në shitjen me pakicë të tullave dhe llaçit  d.m.th., në dyqane  sesa një vit më parë. Zëdhënësi dyshon se kjo ndodh edhe sepse, me metodën e pagesës online nga Zvicra, njerëzit ndihen më të pavarur nga lojtarët globalë të teknologjisë, shkruan Blick.

Situata shpërthyese gjeopolitike, presidenti arbitrar i SHBA-së, teknikët e fuqishëm amerikanë – e gjithë kjo nxit pakënaqësi dhe krijon pasiguri.

Produktet vendase ofrojnë siguri

Marcel Zbinden, një lektor në psikologjinë e biznesit në Universitetin e Shkencave dhe Arteve të Aplikuara të Lucernit, ka studiuar Zvicrën gjatë pandemisë së koronavirusit. Ai beson se ka kuptim që po rishfaqet tani, duke thënë: “Në kohë si këto, vlerat si siguria dhe besimi janë jashtëzakonisht të rëndësishme për njerëzit”.

Psikologjia është e njohur me këtë fenomen. Studiuesit kanë vërejtur se fëmijët e vegjël që nuk ndihen mjaft të sigurt nga prindërit e tyre kanë frikë të eksplorojnë vetë rrethinën e tyre dhe të fitojnë përvoja të reja. Është e ngjashme për të rriturit, thotë Zbinden. “Sa më të pasigurt të jemi, aq më shumë tërhiqemi në predhat tona”. Ne kapemi më shumë pas asaj që është e njohur. Për atë që është lokale.

Ky është një shpjegim. Një tjetër, sipas Zbinden, vlen veçanërisht për bumin e markave zvicerane të kolave. Këtu hyn në lojë morali. Nëse bëjmë diçka që bie ndesh me besimet tona morale, kjo çon në një konflikt të brendshëm psikologjik. Për ta zgjidhur këtë, ne kërkojmë një justifikim për veprimet tona. Nëse blejmë një orë të shtrenjtë ose fluturojmë me pushime, lehtë mund t’i themi vetes: Ky është një përjashtim, nuk është aq keq! Kur bëhet fjalë për gjërat që bëjmë më shpesh, si ngrënia ose pirja, gjërat që mbulojnë sheqerin nuk funksionojnë aq mirë. Ne priremi të sillemi në një mënyrë moralisht më korrekte. Rezultati: Nëse duam të bëjmë një deklaratë kundër administratës Trump, pimë Vivi Kolën.

Por Zvicra, vala aktuale, filloi edhe para inaugurimit të Trump. Të dy prodhuesit vendorë zviceranë të kola-s që intervistuam e theksojnë këtë. Njerëzit i kanë kushtuar më shumë vëmendje origjinës sesa çmimit prej disa kohësh, thotë CEO i Goba, Kurt Widmer. “Të dish se nga vjen produkti dhe të kesh një lidhje me atë vend është bërë më e rëndësishme.” Dhe CEO i Vicollective Ramon Schalch vëren se prirja drejt produkteve lokale, të qëndrueshme dhe natyrore është “gjithnjë e më shumë një lëvizje”.

Coop, Denner dhe Co ishin herët

Ata që na furnizojnë me artikuj të përditshëm çdo ditë e kuptuan këtë herët: shitësit e mëdhenj.

Denner tërhoqi vëmendjen në fund të dimrit me postera dhe slogane si “Müesli në vend të Müesli” ose “Marule e qengjit në vend të marules së qengjit” – dhe u dyfishua me “Swiss Discount Original”. Fushata është një gamë e gjerë kundër konkurrentëve gjermanë të zbritjeve Aldi dhe Lidl, të cilët kanë reklamuar në mënyrë eksplicite produkte zvicerane për disa vite. Që nga muaji maj, Lidl ka pasur edhe një markë të krijuar posaçërisht “Qualité Suisse” për këto produkte. Coop dhe Migros e dallojnë veten më tej nga të tjerët përmes lidhjeve të tyre rajonale – kush nuk e ka dëgjuar sloganin: “Nga rajoni. Për rajonin?” Pedagogu i ekonomisë Zbinden thotë: “Të gjithë shitësit e ushqimeve përqafojnë zvicerane.”

Për arsye të mirë. Ata kanë mësuar nga historia zvicerane. Që nga koha kur Zvicra u bë markë. Periudha mes luftrave.

Tell’s Crossbow

Gjithçka fillon  çuditërisht  me harkun e William Tell-it. Kur Friedrich Schiller shkroi historinë në 1803, ai nuk e kishte idenë se arma do të bëhej diçka vërtet e mrekullueshme njëqind vjet më vonë. Ajo do të përfaqësonte asgjë më pak se Zvicrën.

Harku u shfaq për herë të parë si simbol në vitin 1917. Ai u bë simbol i origjinës zvicerane pas Luftës së Parë Botërore. Shtysa ishte kriza ekonomike ndërkombëtare që përfshiu Zvicrën. Bizneset ishin në vështirësi. Industrialistët ishin të vendosur të detyronin popullsinë të blinte më shumë mallra zvicerane dhe në vitin 1931 themeluan të ashtuquajturën Zyra Qendrore. Ai synonte të promovonte shitjet e brendshme. Është e rëndësishme të kuptohet se edhe në vitin 1900, apeli për të blerë mallra zvicerane do t’i dukej mjaft ekzotike për popullatën – aq e hapur ishte ekonomia zvicerane në atë kohë.

Zyra qendrore, nga ana tjetër, e kthen harkun në një etiketë cilësore për mallrat zvicerane. Çdo sapun dhe çdo qëruese kuzhine që mban simbolin është e lidhur tani e tutje me vlerat tipike zvicerane: këmbëngulje në tokë, afërsi me natyrën, pastërti, besueshmëri, përpikmëri, stabilitet dhe diversitet kulturor.

Edhe pse harku pothuajse është zhdukur sot, e gjithë kjo rezonon kur kafshojmë një mollë nga Thurgau. Ose kur eksportojmë çokollatë dhe djathë jashtë vendit. Marka zvicerane derdhet – sipas Sekretariatit Shtetëror për Çështjet Ekonomike, 1.4 miliardë franga zvicerane në vit. Marka zvicerane është si ari; ne duam ta mbrojmë atë.

Kështu bën legjislacioni i Zvicrës, i cili ka hyrë në fuqi në vitin 2017. Ai përcakton që 80 për qind e lëndëve të para për produktet ushqimore duhet të vijnë nga Zvicra, dhe 100 për qind për produktet e qumështit. Për mallrat e tjera, të paktën 60 për qind e kostove të prodhimit duhet të kryhen në Zvicër. Kushdo që nuk respekton – qoftë i huaj apo vendas – është i ndaluar të reklamojë me Zvicrën. Ka pak mëshirë.

Vitin e kaluar, skuadra kombëtare zvicerane e hokejit në akull pothuajse humbi kryqin zviceran në fanellat e saj. E gjithë kjo për shkak se ata aplikuan shumë vonë për lejen speciale, siç kërkohet nga ligji për stemën e rishikuar për shkak të legjislacionit zviceran. Dhe që nga viti 2023, Matterhorn ikonë i ka munguar Toblerone sepse gjiganti i ushqimeve të lehta Mondelez zhvendosi pjesën më të madhe të prodhimit të tij në Sllovaki. Tani kompania po kthehet prapa. Ajo dëshiron të zgjerojë prodhimin në Bernë. Kjo do të thotë se do të lejohet të reklamojë sërish vendin tonë. Për herë të parë, kryqi zviceran madje do të shfaqet në Toblerone të prodhuar këtu.

Kush e di, ndoshta do të jetë produkti i radhës që do të lulëzojë këtu pas Vivi Kola, Goba Cola dhe Twint.