Pavarësisht zbritjeve të negociuara nga qeveria federale, kompanitë e sigurimeve shëndetësore në Zvicër nuk po i kërkojnë në mënyrë të rregullt të gjitha uljet e çmimeve të barnave. Si pasojë, rreth 40 milionë franga në vit nuk po rikuperohen – kosto që në fund i bartin të siguruarit.

Problemi me zbritjet e barnave

Sipas raportimeve të mediave zvicerane, siguruesit shëndetësorë nuk po arrijnë të kërkojnë deri në 20% të zbritjeve të negociuara nga qeveria federale me industrinë farmaceutike.

Këto zbritje janë pjesë e marrëveshjeve konfidenciale të bëra nga autoritetet zvicerane për të frenuar rritjen e premiumeve të sigurimeve shëndetësore. Megjithatë, ato duhet të kërkohen në mënyrë retroaktive nga kompanitë e sigurimeve – gjë që nuk po ndodh në mënyrë të rregullt.

Shkak: problemet teknike

Një nga arsyet kryesore është softueri i faturimit i përdorur nga siguruesit, i cili shpesh nuk identifikon saktë se cilat barna janë të përfshira në zbritje.

Sipas vlerësimeve, deri në 20% e këtyre rimbursimeve nuk kërkohen fare, duke krijuar një humbje të konsiderueshme financiare.

Qeveria planifikon masa të reja

Përballë rritjes së vazhdueshme të kostove shëndetësore – që arrijnë rreth 55 miliardë franga në vit – qeveria federale synon të ndërhyjë.

Plani parashikon rritjen e shkallës së rikuperimit të zbritjeve nga 80% aktualisht në të paktën 90%, gjë që do të sillte kursime rreth 20 milionë franga në vit.

Disa sigurues tashmë më efikasë

Disa kompani sigurimesh kanë arritur rezultate më të mira. Sipas CSS, një nga siguruesit më të mëdhenj në vend, norma e rikuperimit tashmë arrin rreth 95%.

“Procesi është bërë më i thjeshtë dhe më efikas,” është deklaruar për mediat.

Debati mbi transparencën

Megjithatë, sistemi i “zbritjeve sekrete” mbetet i diskutueshëm. Kritikët argumentojnë se ai shtrembëron konkurrencën ndërkombëtare, pasi mungesa e transparencës e bën të pamundur krahasimin e çmimeve të barnave midis vendeve.

Të burgosurit mbi 60 vjeç përbëjnë vetëm rreth 6% të popullsisë së burgjeve në Zvicër, por janë grupmosha që është rritur më së shumti gjatë 40 viteve të fundit. Mes nevojës për siguri dhe përkujdesje, institucionet korrektuese zvicerane po përballen me sfidën e përshtatjes ndaj kësaj kategorie, ku disa prej tyre do të mbeten pas hekurave deri në fund të jetës.

Georges* ishte mbi 70 vjeç kur u burgos në Champ-Dollon dhe më pas në La Brenaz, në Gjenevë, ku qëndroi për më shumë se një vit. “Në këto burgje krijohet një hierarki e fortë,” rrëfen ai për emisionin Mise au Point. “Ekziston një grup me një lider që kontrollon gjithçka.”

Ai dëshmoi për një rast përdhunimi në dushet e burgut. “Roja kishte mbyllur dyert pasi ishte aktivizuar alarmi,” kujton ai. “Në fund, lideri i tyre m’u afrua dhe më tha: ‘Ke fat që je shumë i moshuar për gjëra të tilla. Por mos i trego askujt, përndryshe nuk do të jetosh gjatë.’ Ishte një tronditje e tmerrshme.”

Georges ishte gjithashtu viktimë e një tentative shantazhi: një i burgosur e kërcënoi se do t’i dëmtonte familjen nëse nuk i paguante 4000 franga në muaj, transmeton albinfo.ch.

Përkujdesja ndaj të burgosurve: një sfidë në rritje me moshën

Të moshuarit në burgje janë më të rrezikuar ndaj kërcënimeve dhe ngacmimeve. Por njëkohësisht, sigurimi i kujdesit të duhur për ta mbetet i vështirë.

Sipas Hans Wolff, president i Konferencës Zvicerane të Mjekëve të Burgjeve, “sot, dinjiteti i të burgosurve mbi 60 vjeç nuk është i garantuar”.

Kjo për shkak se plakja në burg përshpejtohet. Vlerësohet se një i burgosur 60-vjeçar ka probleme fizike dhe mendore të ngjashme me ato të një 70-vjeçari në liri. “Këta individë shpesh vijnë nga kushte të vështira socio-ekonomike,” shpjegon Wolff. “Ata vuajnë më shumë nga varësitë dhe sëmundjet infektive dhe kanë dhjetë herë më shumë gjasa të preken nga çrregullime mendore.”

Burgje të papërshtatshme për të moshuarit

Edhe pse përbëjnë vetëm 6% të të burgosurve, kjo është grupmosha me rritjen më të shpejtë — numri i tyre është gjashtëfishuar në katër dekadat e fundit.

“Dinjiteti i të burgosurve mbi 60 vjeç nuk është gjithmonë i garantuar, madje në disa raste as nuk respektohet, sidomos në burgjet e mbipopulluara,” pranon Wolff. “Burgjet zvicerane nuk janë ndërtuar për një popullatë geriatrike. Autoritetet e kanë njohur problemin dhe po punojnë për zgjidhje, por institucionet në Zvicrën frankofone dhe në Ticino janë më pak të pajisura krahasuar me ato në Zvicrën gjermanofolëse.”

Këtë të hënë, administrata e Donald Trump pritet të fillojë kthimin e tarifave doganore të mbledhura në mënyrë të paligjshme, pas një vendimi me efekt prapaveprues nga Gjykata Supreme e Shteteve të Bashkuara. Megjithatë, përplasjet me Bernën vazhdojnë, pasi Uashingtoni ka nisur hetime të reja ndaj Zvicrës.

Kompanitë zvicerane mund të rikuperojnë miliona. Në Swissmem, shoqata e industrisë së teknologjisë, ky zhvillim pritet me interes të madh.

“Në parim, është një lajm i mirë që kompanitë do të mund të rikuperojnë këto tarifa të paguara në mënyrë të paligjshme. Mbetet të shihet nëse kjo do të ndodhë realisht. Nuk do ta besojmë derisa të ndodhë,” deklaroi Jean-Philippe Kohl, drejtues i sektorit të politikave ekonomike, transmeton albinfo.ch.

Hetime të reja dhe kritika ndaj Zvicrës

Në të njëjtën kohë, administrata amerikane po kërkon një bazë të re ligjore për vendosjen e tarifave. Shtetet e Bashkuara kanë hapur një hetim ndaj Zvicrës, siç njoftoi Këshilli Federal i Zvicrës në fillim të prillit.

Ndaj Zvicrës janë ngritur disa kritika, përfshirë pretendime për kapacitete të tepërta në prodhimin industrial. Më seriozisht, Uashingtoni akuzon Bernën se nuk po bën mjaftueshëm për të luftuar importin e produkteve të prodhuara me punë të detyruar.

Nga ana tjetër, Sekretariati Shtetëror për Çështje Ekonomike (SECO) i është përgjigjur me shkrim SHBA-së, duke i hedhur poshtë kategorikisht këto akuza.

“Në Zvicër, puna e detyruar është e ndaluar nga Kushtetuta, ligji civil dhe ai penal. Eliminimi i punës së detyruar në nivel global, përfshirë punën e fëmijëve, është prioritet i politikës sonë të brendshme dhe të jashtme,” thuhet në reagim.

Reagimi i industrisë dhe hapat e ardhshëm

Në industrinë zvicerane, kritikat amerikane janë pritur me qetësi.

“Kompanitë tona anëtare nuk shqetësohen nga këto akuza. Puna e detyruar nënkupton një formë skllavërie. Ndërkohë, Zvicra nuk ka pasur kurrë skllavëri në historinë e saj, ndryshe nga Shtetet e Bashkuara. Për më tepër, kompanitë zvicerane paguajnë paga dukshëm më të larta se ato në industrinë amerikane,” theksoi Kohl.

Ndërkohë, SECO ka bërë të ditur se negociatat për tarifat doganore po vazhdojnë sipas planit. Saga e tarifave mes Zvicrës dhe Shteteve të Bashkuara duket se ka hyrë në një fazë të re.

Një pjesë e madhe e popullsisë zvicerane ka frikë nga një rritje e mashtrimeve kibernetike përmes inteligjencës artificiale (IA), sipas AXA Cyber ​​Worry Monitor.

Pothuajse një në dhjetë të anketuar presin që mashtrimet e mbështetura nga IA të bëhen më të shpeshta dhe më të dëmshme në të ardhmen.

Sipas anketës, 87% deklaruan se presin një rritje të rasteve të mashtrimit kibernetik, raporton swissinfo. Dhe 77% supozojnë se mashtrimet me IA do të çojnë në dëme më të mëdha financiare për rast.

Në përgjithësi, është e qartë se popullsia ka një qëndrim shumë të rezervuar ndaj përdorimit të IA-së. Për shembull, më shumë se dy të tretat e popullsisë zvicerane nuk e pëlqejnë idenë e personalizimit të përmbajtjes mediatike bazuar në sjelljen e përdoruesit, transmeton albinfo.ch.

Përmbajtja e gjeneruar nga IA gjithashtu nuk është pritur mirë, me vetëm një të katërtën e të anketuarve që besojnë se përmbajtja e IA-së i ka bërë mediat sociale më tërheqëse. Kjo është arsyeja pse pothuajse çdo i anketuar (94%) është në favor të etiketimit të detyrueshëm të përmbajtjes së IA-së.

AXA Cybersecurity Monitor 2026 u krijua në bashkëpunim me institutin kërkimor Sotomo dhe thuhet se u krye me 1,490 pjesëmarrës.

Nëse nuk e keni kuptuar ende, të qenit i aftë në ‘gjermanisht’ nuk do të thotë të jesh i integruar mirë në Zvicër.

Rrjetet sociale së fundmi kanë nisur një dilemë gjuhësore: “Ankesa ime kryesore është se shumica e klasave të gjuhës zhvillohen në gjermanishten e nivelit të lartë”, e cila nuk është gjuha e folur në pjesën zvicerano-gjermane të vendit, ka shkruar dikush, që ka treguar se kur i kërkon bashkëbiseduesit të flasë në gjermanishten standarde, një gabim i padyshimtë në Zvicër, ata kalojnë në anglisht.

Një përdorues tjetër u përgjigj: “E kuptoj problemin tuaj. Unë jam zvicerano-gjerman dhe urrej të flas gjermanisht të vërtetë [standard].”

Kjo është një enigmë e njohur për të huaj të panumërt, përfshirë ata nga Gjermania, të cilët zbuluan se ndërsa të qenit në gjendje të komunikosh në gjermanishten standarde përmbush kërkesën zyrtare ligjore për leje dhe natyralizim, kjo nuk u jep atyre asnjë pikë merite tek vendasit.

Po, zvicerano-gjermanët e kuptojnë gjermanishten – në fund të fundit, është gjuha zyrtare e mësimdhënies në shkollat ​​e tyre dhe gjuha zyrtare e qeverisë gjithashtu – por, siç theksoi një përdorues i mediave sociale, të folurit e saj “ndihet e panatyrshme për shumë zviceranë dhe mund të jetë e lodhshme”.

Por së pari: a janë gjermanishtja dhe Schwiizerdütsch vërtet kaq të ndryshme?

Ata që i dinë të dyja gjuhët thonë po.

Ndërsa disa fjalë janë të njëjta ose të ngjashme, shumë janë krejtësisht të ndryshme.

Ja disa shembuj:

Vajzë: Mädchen në gjermanisht, Meitli në Schwiizerdütsch

Shtëpi e vogël: Häuschen/ Hüüsliin

Shijoni vaktin tuaj: Guten Appetit / En Guete

Por kjo nuk është e gjitha: shqiptimi dhe intonacioni zviceran janë shumë të ndryshëm nga gjermanishtja standarde dhe, për ta përkeqësuar edhe më shumë situatën, çdo rajon ka dialektin dhe theksin e vet – megjithëse ndoshta nuk do të përjashtoheni nga Cyrihu nëse përdorni gjuhën berneze ndërsa jeni atje, raporton thelocal, transmeton albinfo.ch.

Një sfidë e dyfishtë

Si banor i huaj në një kanton zvicerano-gjerman, ju po ia dilni më keq (për sa i përket gjuhës) sesa homologët tuaj në kantonet frëngjishtfolëse dhe italishtfolëse.

Kjo sepse, ndërsa këto dy gjuhë kanë disa ndryshime nga ato që fliten në Francë dhe Itali, ato janë mjaft të vogla.

Pra, ndërkombëtarët që jetojnë në ato rajone, pasi zotërojnë njërën nga këto gjuhë, e kanë më të lehtë të bashkëveprojnë me vendasit dhe – në fund të fundit – të integrohen.

Por nëse vendi juaj i banimit është në rajonin zvicerano-gjerman, po përballeni me dy sfida: së pari, aftësia e kërkuar në gjermanishten standarde, në mënyrë që të mund të lexoni dhe shkruani (meqenëse Schwiizerdütsch nuk është gjuhë e shkruar), dhe së dyti – opsionale por e këshillueshme – zotërimi të paktën disa dialekte dhe shprehje, në mënyrë që të përshtateni më mirë në komunitetin tuaj lokal.

Ku mund të mësoni gjermanishten zvicerane?

Shumica e shkollave të gjuhëve në Zvicër mësojnë gjermanishten standarde, por disa ofrojnë edhe kurse Schwiizerdütsch.

Njëra është shkolla Migros, e cila zhvillon rregullisht këto kurse në zona të ndryshme të vendit.

Në rajon, ekziston edhe Akademia Zvicerane Gjermane në Cyrih dhe Shkolla Ndërkombëtare e Gjuhëve në Bazel.

Ju gjithashtu mund ta mësoni gjuhën direkt nga folësit zviceranë – qoftë duke biseduar me ta në punë, përmes ndërveprimeve shoqërore ose në mjedise të tjera.

Gjithçka përfundon në këtë: megjithëse njohja e Schwiizerdütsch nuk është rreptësisht e nevojshme në Zvicër, një nivel i caktuar aftësie do të sigurojë që asgjë të mos humbasë në përkthim.

Sektori i blegtorisë alpine në Zvicër po përballet me mungesë të vazhdueshme të stafit të kualifikuar, veçanërisht të fermerëve të qumështit me përvojë.

Në mesin e marsit, gazeta Bauernzeitung raportoi për një “alarm alpin” lidhur me situatën e punëtorëve në kullotat malore. Në pamje të parë, situata nuk duket shumë alarmante: në platformën Zalp u shpallën rreth 100 vende pune gjatë marsit, ndërsa numri i aplikimeve ishte përafërsisht i njëjtë.

Megjithatë, punonjësi i Zalp-it dhe bariu i bagëtive, Giorgio Hösli, për Keystone-SDA, thotë se nuk bëhet fjalë për një krizë të menjëhershme, por për një problem të vazhdueshëm. “Prej shumë vitesh kemi mungesë të stafit të trajnuar dhe me përvojë,” thotë ai, transmeton albinfo.ch.

Sipas tij, për të plotësuar të gjitha pozitat për sezonin veror që nis në maj, do të duhej të kishte rreth një të tretën më shumë aplikime sesa vende të lira pune. Shumë aplikantë, sipas Hösli-t, janë të disponueshëm vetëm pjesërisht, kanë pritshmëri të gabuara për punën, tërhiqen shpejt ose nuk i përshtaten profilit të kërkuar. Aftësia për të duruar dhe për të vazhduar punën në kushte të vështira shpesh mungon, thotë ai.

Mungesë specialistësh dhe varësi nga punëtorët e huaj

Kjo e bën edhe më të rëndësishme praninë e profesionistëve. Sipas Hösli-t, qarkullimi i lartë i punëtorëve pengon zhvillimin e aftësive të nevojshme. Puna në Alpe kërkon përvojë: njohje të bagëtive, identifikim të shpejtë të sëmundjeve, kujdes për kullotat dhe prodhim të djathit cilësor. “Këto nuk mësohen vetëm nga librat apo kurset,” thekson ai, duke shtuar se është për keqardhje që pak njerëz qëndrojnë më shumë se tre vite në këtë sektor.

Aktualisht, sektori po mbështetet gjithnjë e më shumë te punëtorët nga jashtë vendit, të cilët përbëjnë rreth një të tretën e fuqisë punëtore. Sipas Hösli-t, ata vijnë kryesisht nga Italia dhe Gjermania.

Kandidatët nga Tirol i Jugut vlerësohen veçanërisht, pasi shpesh kanë përvojë dhe qëndrojnë për disa vite. Edhe studentët nga universitetet bujqësore në Gjermani dhe Austri sjellin njohuri të specializuara.

Nevoja për të bërë Alpet më tërheqëse

Për të përmirësuar situatën, Hösli mendon se Alpet duhet të bëhen më tërheqëse për punëtorët, përfshirë edhe krijimin e mundësive të punës jashtë sezonit veror.

Në kantonin e Neuchâtel, një shoqatë e re synon të rrisë ndërgjegjësimin publik për ndotjen e dritës dhe të mbrojë errësirën natyrore të natës.

Shoqata e sapokrijuar “Nuitchâtel” ka si objektiv sensibilizimin e qytetarëve në Neuchâtel dhe më gjerë për pasojat e ndotjes së dritës, si dhe kundërshtimin e rikthimit të ndriçimit publik gjatë natës.

E themeluar mbi iniciativën e projektit “Val-de-Nuit”, organizata deklaron se misioni i saj është të mbrojë “natën si një e mirë e përbashkët, thelbësore për biodiversitetin, shëndetin publik dhe identitetin kulturor”.

Shoqata planifikon të kundërshtojë çdo përpjekje për rikthimin e ndriçimit rrugor gjatë natës. Në vitin 2022, në kushtet e krizës energjetike, Këshilli Shtetëror i Neuchâtel mbështeti fikjen e ndriçimit publik gjatë natës—një masë që u zbatua gjerësisht nga shumë komuna. Megjithatë, kjo masë e përkohshme pritet të përfundojë në muajin maj. Për këtë arsye, Nuitchâtel bën thirrje për mobilizim qytetar për të ruajtur këto që i cilëson si “arritje mjedisore”.

Shoqata është themeluar vjeshtën e kaluar nga një ekip multidisiplinar që përfshin biologë, astronomë amatorë, dizajnerë ndriçimi dhe specialistë të komunikimit. Ajo synon të ndikojë në politikat publike në nivel komunal, si dhe të mbështesë iniciativa private në këtë fushë.

Zvicra ka rregulluar prej kohësh shumë rreptësisht produktet me të drejtën për të mbajtur kryqin zviceran. Prodhuesi i këpucëve Kohët e fundit morëm një lehtësim të këtyre rregullave, një risi që mund të ketë një numër pasojash.

Çfarë është “Prodhuar në Zvicër”? Instituti Federal i Pronësisë Intelektuale njoftoi në fund të marsit një “saktësi praktike” mbi këtë temë. Megjithatë, ky njoftim i shkurtër për shtyp përmbante informacione me potencial shpërthyes: që nga tani e tutje, edhe produktet që nuk prodhohen kryesisht në Zvicër mund të tregtohen me kryqin e bardhë në një sfond të kuq.

Cila është vlera ekonomike e etiketës “Prodhuar në Zvicër”?

Për të përcaktuar vlerën e etiketës “Prodhuar në Zvicër”, Konfederata zbaton një formulë të thjeshtë: 1% e produktit të brendshëm bruto (PBB) gjenerohet nga reputacioni i shkëlqyer i Zvicrës si vend prodhimi.

“Kjo vlerë tani përfaqëson rreth 7 miliardë franga”, thotë Instituti i Pronësisë Intelektuale, i kontaktuar nga SWI swissinfo.ch. Do të ishte rezultat i një dispozite të shtuar për konsumatorët për të paguar për produktet që mbajnë kryqin zviceran. Sepse “Prodhuar në Zvicër” perceptohet si sinonim i cilësisë, precizitetit dhe besueshmërisë.

Një tjetër tregues i vlerës së etiketës “Swiss Made” është indeksi “Made in” (Indeksi i Vendit Made-in), i vendosur për herë të fundit në vitin 2017 nga një anketë globale online. Me 98 pikë nga 100, Zvicra renditet e dyta pas Gjermanisë.

Sipas Institutit Federal të Pronësisë Intelektuale, kjo vlerë e shtuar ekonomike mund të përfaqësojë deri në 20% të çmimit të shitjes për produktet natyrore bujqësore dhe produktet tipike zvicerane, dhe deri në 50% për produktet luksoze. Studimet e kryera nga Universiteti i St. Gallen vlerësojnë fitimin mesatar të vlerës së gjeneruar nga etiketa “Swiss Made” në rreth 40%.

Çfarë do të thotë saktësisht “Swiss Made”?

Për të marrë etiketën “Swiss Made”, të paktën 60% e kostove të prodhimit të produkteve industriale duhet të gjenerohen në Zvicër. Orët i nënshtrohen rregulloreve të veçanta: mekanizmi duhet të prodhohet të paktën 60% në Zvicër, dhe zhvillimi, si dhe faza më e rëndësishme e prodhimit, duhet të zhvillohet gjithashtu atje.

Për ushqimin, 80% e peshës së lëndëve të para duhet të vijë nga Zvicra. Ekziston një përjashtim për çokollatën, sepse arrat dhe kakaoja nuk janë të disponueshme në sasi të mjaftueshme, nëse jo fare. Në këmbim, receta dhe prodhimi duhet të jenë zviceranë.

Legjislacioni “Zvicër”, në fuqi që nga viti 2017, synon të mbrojë më mirë markën “Zvicër” nga imitimet. I mprehtë si një thikë zvicerane, ky ligj ka marrë viktimat kryesore, përfshirë çokollatën Toblerone, e cila duhej të hiqte Matterhorn nga paketimi i saj pas zhvendosjes së prodhimit të saj në Sllovaki. Karamelet bimore Ricola duhej të përshtatnin recetat e tyre për të mbajtur kryqin zviceran. Çdo shkelje e qëllimshme e këtij ligji dënohet me burg deri në pesë vjet.

Megjithatë, ka zona gri që janë përtej fushëveprimit të ligjit. Kështu, në Shtetet e Bashkuara, “Djathi Zviceran” është një emër i përgjithshëm për një djathë me vrima dhe nuk është as tregues i origjinës dhe as një produkt i mbrojtur.

Në vitin 2025, Instituti i Nurembergut për Vendimet e Tregut krahasoi reputacionin e etiketave “Made in” në një anketë globale. Ekskluzivisht për SWI swissinfo.ch, instituti analizoi gjithashtu Në cilat tregje etiketa “Swiss Made” perceptohet veçanërisht mirë. Duket se është në Indi ku konsumatorët kanë mendimin më të mirë për produktet zvicerane, e ndjekur nga Gjermania. Anasjelltas, marka zvicerane ka më pak tërheqje në Japoni.

Çfarë ka të re në lidhje me etiketën “Swiss Made”?

Rregulli i ri tani është si më poshtë: nëse një produkt bazohet në kërkimin ose zhvillimin zviceran, kryqi mund të përdoret edhe nëse produkti prodhohet jashtë vendit.

Në këto raste, ai duhet të integrohet në termat “Swiss Engineering” ose “Swiss Research”. Konkretisht, precizimi thotë se “kryqi zviceran duhet të vendoset saktësisht midis dy fjalëve, dhe gjatësia e anës së katrorit nuk duhet të kalojë madhësinë e fontit”.

Por çfarë mbulojnë saktësisht konceptet “Swiss Engineering” dhe “Swiss Research” mbetet për t’u sqaruar – ndoshta nga gjykatat.

Ky përshtatje synon të lehtësojë kompanitë zvicerane të cilat, përballë frangës së lartë dhe tarifave të larta në Shtetet e Bashkuara, janë detyruar të zhvendosin një pjesë të tyre prodhim.

Hapat e rëndësishëm në krijimin e vlerës, siç janë kërkimi, zhvillimi dhe dizajni, shpesh bëhen ende nga Zvicra, thotë Instituti Federal i Pronësisë Intelektuale, i cili është në origjinën e ndryshimit. Sipas tij, kompanitë kanë një interes legjitim për të vazhduar të nxjerrin në pah “zviceranin” e tyre.

Shembull me prodhuesin e famshëm zviceran të thikave Victorinox, i cili gjithashtu ofron një linjë valixhesh dhe çantash udhëtimi të dizenjuara në Zvicër, por të prodhuara në Azi. Deri më tani, në përputhje me legjislacionin “Swissness”, prodhuesi mund të vendoste vetëm një stemë me një kryq të bardhë në një sfond të zi në valixhet e tij. Në të ardhmen, këto valixhe mund të mbanin një kryq të vërtetë zviceran, raporton RTS, transmeton albinfo.ch.

Zgjerimi i rregullave të “Swissitude” është mbi të gjitha një fitore për markën e këpucëve sportive On, tani me famë botërore. Me seli në Cyrih, kompania punëson mijëra njerëz, përfshirë më shumë se 1000 në Zvicër, por prodhimi bëhet kryesisht në Vietnam.

Pavarësisht kësaj, kryqi zviceran u vendos në këpucët e tij. Instituti Federal i Pronësisë Intelektuale e kundërshtoi atë, duke shkaktuar një mosmarrëveshje dhe një përshkallëzim në fund të vitit 2025 kur kompania e Cyrihut kërcënoi të niste procedura ligjore. Instituti më pas specifikoi praktikën e tij. Megjithatë, nuk do të ishte një “Lex On”, por një sqarim i zbatueshëm për të gjithë, sipas një zëdhënësi të institucionit. Rregulloret e reja do të përfitojnë gjithashtu edhe shumë kompani të tjera.

Është e vështirë të thuhet nëse do të ketë humbës. Por pakënaqësia është tashmë e madhe midis kompanive që kanë bërë investime të konsiderueshme vitet e fundit për të përmbushur kërkesat e “Swissness”. Ndërhyrjet janë paraqitur gjithashtu në Parlament. Dhe rregullorja e re do të shqyrtohet edhe nga një perspektivë ligjore.

Sektori i bujqësisë alpine po ankohet për mungesën e stafit, veçanërisht kur bëhet fjalë për fermerë me përvojë në prodhimin e qumështit.

Në mesin e marsit, gazeta Bauernzeitung shkroi për një “alarm alpin” në një raport mbi situatën e stafit në kullotat alpine. Në shikim të parë, nuk duket aq alarmante: rreth 100 vende pune u shpallën në portalin Zalp në mars, me numrin e aplikimeve afërsisht të barabartë.

I pyetur nga agjencia e lajmeve Keystone-SDA, punonjësi i Zalp dhe bariu i bagëtive, Giorgio Hösli, nuk flet për një situatë emergjente. Por, thotë ai, “kemi pasur mungesë stafi me përvojë dhe të trajnuar mirë për shumë vite”.

Për të plotësuar të gjitha pozicionet në periudhën e verës nga maji, do të duhej të kishte një të tretën më shumë aplikime për punë sesa disponueshmëri. Sipas Hösli, shumë kërkues pune janë vetëm pjesërisht të disponueshëm, kanë ide të gabuara për punën, braktisin punën ose kanë profil të gabuar. Aftësia për të “shtrënguar dhëmbët” dhe për të këmbëngulur nuk është lart në listën e kompetencave për shumë aplikantë, të cilët thjesht “duan të shkojnë në Alpe”, thotë ai.

Kjo do të thotë që specialistët janë edhe më të rëndësishëm. Sipas Hösli-t, shkalla e lartë e ndërrimit të stafit është një pengesë për zhvillimin e aftësive të tilla të specializuara. Bujqësia alpine kërkon përvojë, shpjegon ai: duhet t’i njihni kafshët, të dalloni shpejt sëmundjet, të kujdeseni për kullotën dhe të bëni “djathë vërtet të mirë”.

Këtë nuk e mësoni nga librat dhe kurset, thotë ai. Për të, është për të ardhur keq që shumë pak njerëz qëndrojnë për më shumë se tre vjet, raporton swissinfo, transmeton albinfo.ch.

Sektori mbështetet gjithnjë e më shumë te punonjësit nga vendet e tjera, me një të tretën e stafit që vlerësohet se vjen nga jashtë, shpjegon Hösli. Italia dhe Gjermania janë burimet kryesore.

Aplikantët nga Tiroli Jugor duket se vlerësohen shumë sepse shumë prej tyre kanë përvojë dhe shpesh qëndrojnë për disa vite. Studentët nga universitetet bujqësore në Gjermani dhe Austri gjithashtu kanë të paktën disa njohuri të specializuara, shpjegon Hösli. Për të përmirësuar gjërat, Hösli beson se është e rëndësishme që Alpet të bëhen një vend më tërheqës për të punuar. Ndër të tjera, duhet të ketë më shumë mundësi pune jashtë sezonit të verës.