Pas sulmeve ajrore të SHBA-së dhe Izraelit ndaj Iranit, Këshilli Federal i Zvicrës po shqyrton nëse duhet të zbatojë ligjin e neutralitetit. Ky ligj mund të kufizojë fluturimet e avionëve ushtarakë amerikanë mbi Zvicër dhe të ndalojë eksportin e armëve drejt SHBA-së.

Departamenti Federal i Punëve të Jashtme (FDFA) nën drejtimin e Ignazio Cassis deklaron se ende nuk është e qartë nëse situata aktuale përmbush kushtet për zbatimin e ligjit.

Industria zvicerane e armëve paralajmëron se një kufizim i eksportit mund të dëmtojë reputacionin e vendit si partner i besueshëm dhe të humbasë klientë kryesorë, përfshirë SHBA-në.

Në parlament, debati mbi neutralitetin dhe ndalimin e fluturimeve vazhdon, ndërsa disa politikanë insistojnë se ligji duhet të zbatohet për shkak të luftës në zhvillim, ndërsa të tjerë kërkojnë vlerësim individual për çdo kërkesë.

Brenda dhjetë ditësh, numri i të lënduarve nga Crans-Montana të trajtuar në spitalet në Zvicër ra nga 21 në 12. Shtatë janë në një klinikë rehabilitimi (-2). Njëzet e gjashtë viktima (-2), përfshirë nëntë zviceranë, po trajtohen jashtë vendit.

Të enjten, Rrjeti Kombëtar i Mjekësisë së Fatkeqësive KATAMED bëri një vlerësim të të lënduarve, në lidhje me dramën në barin “Le Constellation” më 1 janar.

Dymbëdhjetë të lënduar nga zjarri janë ende në një spital në Zvicër (-9 krahasuar me 23 shkurtin). Në Romandia, pacientët ende po trajtohen në CHUV në Lozanë (6). Nga ana tjetër, ende nuk ka të lënduar në spitalin Morges, raporton RTS, transmeton albinfo.ch.

Në Zvicrën gjermanishtfolëse, 6 viktima ende po trajtohen në Cyrih, përfshirë një, ende në kujdes intensiv, në spitalin universitar të fëmijëve.

11 zviceranë jashtë vendit

Shtatë persona që janë djegur trajtohen në Suva. Gjashtë janë në klinikën e rehabilitimit frëngjishtfolëse në Sion – dy janë liruar ditët e fundit -, dhe një në strukturën argoviane të Bellikon.

Në frontin e jashtëm, 26 pacientë po trajtohen jashtë vendit, dy prej të cilëve më pak se dhjetë ditë më parë. Midis tyre, nëntë janë shtetas zviceranë dhe pesë janë pacientë të huaj me vendbanim në vendin tonë.

Nga këta 26 të plagosur, 12 ende trajtohen në Francë, 4 në Gjermani, 9 në Itali dhe 1 në Belgjikë, sipas të dhënave të transmetuara nga KATAMED.

Në total, numri i personave të kujdesur, në Zvicër ose në një vend evropian, ra nga 58 në 45 midis 23 shkurtit dhe 3 marsit.

Konsumi i madh i raketave amerikane kundërajrore Patriot në Lindjen e Mesme ka pasoja për Zvicrën. Ushtria do të duhet të presë edhe më gjatë para se të marrë sistemet e mbrojtjes ajrore Patriot të porositura, siç u konfirmua nga burime të SRF brenda administratës federale.

Vetëm Emiratet e Bashkuara Arabe kanë kapur më shumë se një mijë raketa dhe dronë iranianë që nga e diela. Ato ishin të pajisura veçanërisht me raketa Patriot. Një raketë e vetme interceptuese nga prodhuesi amerikan Raytheon kushton mesatarisht tre milionë franga zvicerane.

Raketat Patriot konsumohen më shpejt sesa furnizohen. Vendet e Gjirit kanë kërkuar nga vende të ndryshme evropiane sisteme shtesë. Ukraina, e cila është shumë e varur nga sistemi Patriot për të mbrojtur infrastrukturën e saj energjetike dhe qytetet, ka frikë se nuk do të marrë më mjaftueshëm raketa Patriot për shkak të konfliktit me Iranin.

Vonesë prej më shumë se pesë vjetësh

Nga ana zvicerane, Shefi i Armatimeve Urs Loher vizitoi Shtetet e Bashkuara javën e kaluar, para sulmit izraelito-amerikan ndaj Iranit. Sipas një hulumtimi nga media publike gjermanishtfolëse SRF, autoritetet zvicerane kanë mësuar se koha e dorëzimit të sistemit Patriot mund të zgjasë pesë vjet. Departamenti Federal i Mbrojtjes, Mbrojtjes Civile dhe Sportit (DDPS) madje pret që të duhet të presë edhe më gjatë për të marrë pesë njësitë Patriot të porositura për shkak të luftës në Iran. Fillimisht, ato duhej të ishin dorëzuar në Zvicër këtë vit.

Ky zhvillim nuk i habit ata që janë përgjegjës për politikën e sigurisë në Parlament. “Dyshohej për një kohë të gjatë se Zvicra nuk ishte më në gjendje të furnizohej,” tha Werner Salzmann, këshilltar i Shteteve të UDC, për SRF. “Me shpërthimin e luftës në Lindjen e Mesme, situata do të përkeqësohet edhe më shumë.”

Këshilltarja Kombëtare e PS, Franziska Roth, kërkon anulimin e programit të blerjes së sistemeve Patriot. Një sistem mbrojtjeje ajrore me rreze të gjatë veprimi si Patriot nuk është përparësi. “Ajo që na duhet janë sistemet e mbrojtjes nga dronët,” thotë ajo.

Blerja e Patriot nuk duhet të ndalet në asnjë rrethanë, përgjigjen politikanët e kampit borgjez përgjegjës për sigurinë, siç është Këshilltari i Shteteve të PLR, Josef Dittli. Edhe me vonesë, Zvicra do të ketë ende nevojë për sistemin Patriot. “Por ne gjithashtu kemi nevojë për burime shtesë, dhe sa më shpejt të jetë e mundur. Këshilli Federal tani duhet të merret me blerjen e këtyre burimeve shtesë”, mbron Josef Dittli.

Martin Pfister për një alternativë

Sipas hulumtimit të SRF, Këshilltari Federal i Mbrojtjes Martin Pfister dëshiron të blejë një sistem tjetër të mbrojtjes ajrore si një alternativë ndaj Patriot. Një vendim në parim mbi këtë temë duhet të merret në mbledhjen e Këshillit Federal të premten. Sistemi SAMP/T i konsorciumit francez Eurosam mund të jetë një alternativë. Megjithatë, me sa duket, Martin Pfister nuk dëshiron të anulojë porosinë e sistemeve Patriot.

Ende nuk dihet se çfarë do të ndodhë me 650 milionë franga që Konfederata i ka paguar tashmë Shteteve të Bashkuara për blerjen e sistemeve Patriot. Pasi Shtetet e Bashkuara informuan Këshillin Federal verën e kaluar për vonesat në dorëzimin e Patriot, DDPS pezulloi çdo pagesë shtesë për këtë sistem amerikan të mbrojtjes ajrore, i cili kushton të paktën dy miliardë franga zvicerane, transmeton albinfo.ch.

Çështja e financimit të një dorëzimi të shpejtë të një sistemi alternativ të mbrojtjes ajrore mbetet pa përgjigje. Disa javë më parë, SRF zbuloi se DDPS nuk do të kishte, gjatë dy viteve të ardhshme, mjetet financiare të nevojshme për të bërë pagesat fillestare thelbësore për blerjen e sistemeve të reja.

I pyetur të mërkurën nga SRF, DDPS tha se Këshilli Federal do të shqyrtonte procedurën e mëtejshme për blerjen e sistemeve Patriot. Ai nuk dëshironte të bënte komente të mëtejshme mbi këtë temë.

Sekretariati Shtetëror për Ekonominë (SECO) ka publikuar anketat e tij më të fundit mbi gjendjen e tregut të punës në Zvicër. Në shkurt 2026, papunësia në Zvicër mbeti praktikisht e pandryshuar krahasuar me janarin, me një normë të qëndrueshme që u konfirmua në 3.2%.

Sipas të dhënave të mbledhura, anëtarët e regjistruar të zyrave rajonale të punësimit u ulën me 1’204 njësi, raporton RSI. Numri i përgjithshëm i të papunëve kështu arrin në 151,076 persona, përcjell albinfo.ch.

Gjithashtu, sipas pasqyrave financiare në fund të shkurtit 2026, personat që kanë shteruar të drejtën e tyre për përfitime papunësie në dhjetor 2025 janë rritur me 9.2% krahasuar me nëntorin 2025, duke arritur në 3,085 njësi.

Në Ticino, shkalla e papunësisë u ul me 0.1% krahasuar me janarin 2026, duke arritur në 3.2% në muajin aktual. Graubët – në të njëjtën periudhë – regjistruan një rritje prej 0.1%, duke u vendosur në një normë prej 1.6% në shkurt 2026.

Përballë mungesave serioze të fuqisë punëtore dhe pakësimit të fondeve të pensioneve, Zvicra dëshiron t’i inkurajojë njerëzit të qëndrojnë në punët e tyre më gjatë.

Tani për tani, burrat në Zvicër dalin në pension në moshën 65 vjeç, ndërsa që nga viti 1997 gratë pushojnë së punuari në moshën 64 vjeç.

Para atij viti, ata dilnin në pension edhe më herët, në moshën 62 vjeç – nuk është çudi që skema shtetërore e pensioneve AHV / AVS ka pasur deficit që nga viti 2014.

Megjithatë, duke filluar nga viti 2025 dhe deri në vitin 2028, Zvicra do të zbatojë gradualisht të njëjtën moshë pensioni për gratë si për burrat – 65 vjeç – një veprim që pritet të rrisë financimin e skemës së pensioneve të pleqërisë.

Megjithatë, për të plotësuar si mungesat e fuqisë punëtore ashtu edhe arkën shtetërore, ligjvënësit duan ta bëjnë punën përtej moshës së pensionit të përcaktuar me ligj më tërheqëse.

Si po e bëjnë këtë?

Një mocion që sapo është miratuar në Këshillin e Shteteve udhëzon Këshillin Federal të rrisë pagesat për shtyrjen e daljes në pension.

Aktualisht, ligji u lejon punonjësve që punojnë deri në moshën 70 vjeç të rrisin ndjeshëm përfitimet e pensioneve të shtyllës së parë dhe të dytë.

Nuk ka kufi ligjor për sa para mund të fitoni pas daljes në pension, dhe deputetët duan ta bëjnë këtë aspekt financiar më tërheqës.

Në të njëjtën kohë, deputetët duan që norma aktuale e reduktimit prej 6.8 përqind në vit për pensionet e parakohshme të daljes në pension të rritet, në mënyrë që njerëzit të punojnë më gjatë në vend që të largohen nga tregu i punës para moshës ligjore, raporton thelocal, transmeton albinfo.ch.

Këto masa do të kombinohen me një mocion të miratuar tashmë nga të dy dhomat e Parlamentit, i cili synon të rrisë limitin e përjashtimit nga taksat AVS/AHV pas moshës standarde të daljes në pension nga 16,800 që është aktualisht në 21,800 franga.

Masa të tjera në proces gjithashtu

Ndërsa Komiteti i Sigurimeve Shoqërore dhe Shëndetit i Këshillit Kombëtar mbështet zbatimin e shpejtë të propozimit, ai theksoi se reforma e planifikuar e pensioneve shtetërore – që synon të ruajë nivelet e përfitimeve dhe të mbrojë stabilitetin financiar – përfshin gjithashtu masa për t’i mbajtur njerëzit në fuqinë punëtore më gjatë.

Këto masa përcaktojnë që mosha e daljes në pension nuk do të rritet, por do të krijohen stimuj për të punuar më gjatë.

Parlamentarët e kantonit të Bernës miratuan një mocion që kërkon të mundësojë klasat dygjuhëshe në të gjitha komunat, pa u mbështetur më vetëm te iniciativa apo burimet lokale. Mocioni u miratua me 76 vota për, 49 kundër dhe një abstenim, dhe kërkon nga qeveria kantonale të ndërmarrë të gjitha hapat ligjorë dhe financiarë për ta realizuar këtë.

Kjo vendimmarrje vjen pas debatit mbi ndërprerjen e projektit “Classes Bilingues” në qytetin e Bernës në maj 2025, i ndaluar për arsye financiare dhe organizative. Përkrahësit e mocionit argumentojnë se promovimi i dygjuhësisë sjell përfitime të mëdha për nxënësit, ndërsa skeptikët mendojnë se tashmë ekzistojnë mjetet e nevojshme për të ofruar arsimin dygjuhësh.

Qeveria kantonale po shqyrton ndryshime në ligjin mbi gjuhët dhe dygjuhësinë për të mundësuar zbatimin e këtij vendimi në të gjithë kantonin.

Gjatë vitit akademik 2024/2025, rreth 63,200 studentë ndërkombëtarë studiuan në universitetet e Zvicrës, ku dy të tretat e tyre vinin nga vendet anëtare të Bashkimit Evropian. Sipas të dhënave, më të përfaqësuara ishin shtetësitë gjermane, franceze dhe italiane.

Sipas raportit “Studentët e Bashkimit Evropian në institucionet e arsimit të lartë në Zvicër në vitin 2026”, të publikuar të mërkurën nga Zyra Federale e Statistikave (FSO), qytetarët nga Gjermania, Franca dhe Italia përbënin 12% të numrit total të studentëve, gjysmën e studentëve ndërkombëtarë dhe më shumë se tre të katërtat e studentëve nga BE-ja.

FSO bën të ditur se pothuajse një e katërta e të regjistruarve në institucionet e arsimit të lartë janë me shtetësi të huaj. Ky përqindim rritet ndjeshëm në nivelin e doktoratës, ku arrin në 56%.

Institucionet pedagogjike në krye

Përqindja e studentëve nga BE-ja ndryshon ndjeshëm sipas llojit të institucionit. Programet e studimit në universitetet pedagogjike (HEP) regjistruan përqindjen më të lartë gjatë vitit akademik 2024/2025, me 86–88% të studentëve ndërkombëtarë që vijnë nga BE-ja.

Ndërkohë, kjo përqindje ishte rreth dy të tretat në universitetet e shkencave të aplikuara (HES) dhe 64% në universitetet e tjera të arsimit të lartë (HEU). Në fusha si pedagogjia, bujqësia, pylltaria, peshkimi dhe mjekësia veterinare, pjesëmarrja e studentëve nga BE-ja tejkalonte tre të katërtat.

Gjatë vitit 2024/2025, përqindja më e lartë e studentëve nga BE-ja ndër të gjithë studentët ndërkombëtarë u regjistrua në Institutin Universitar për Arsimin në Distancë, Universitetin e St. Gallenit dhe Universitetin e Zvicrës Italiane.

Në të gjitha institucionet e arsimit të lartë, pavarësisht llojit, numri i meshkujve ishte pak më i lartë se ai i femrave.

Mashtrimet telefonike me inteligjencë artificiale po shënojnë rritje të ndjeshme në Zvicër, ku kriminelët përdorin teknologjinë për të imituar zërat e njerëzve të njohur dhe për të përfituar shuma të mëdha parash.

Vetëm në kantonin e Zürich janë raportuar mbi 30 mijë raste të mashtrimeve kibernetike gjatë vitit 2025. Autoritetet paralajmërojnë se këto metoda po bëhen gjithnjë e më të sofistikuara dhe të vështira për t’u dalluar.

Mashtruesit shfrytëzojnë besimin që njerëzit kanë te zëri, duke përdorur AI për të kopjuar zërin e familjarëve apo partnerëve të biznesit. Në një rast të fundit, një biznesmen u mashtrua me miliona franga pasi u kontaktua nga një “partner” me zë të klonuar.

Për t’u përballur me këtë fenomen, kompania Aurigin ka zhvilluar një sistem që funksionon si “antivirus” për telefonatat, duke identifikuar dhe paralajmëruar përdoruesit për zëra të gjeneruar nga inteligjenca artificiale.

Ekspertët theksojnë se, megjithëse teknologjia AI nuk mund të ndalet, ajo duhet të përdoret dhe të kontrollohet në mënyrë etike për të parandaluar abuzimet.