Për shkak të luftës në Iran, qeveria zvicerane nuk autorizon më asnjë eksport të ri armësh në Shtetet e Bashkuara. Licencat ekzistuese dhe eksportet e mallrave të tjera do të rishikohen rregullisht nga një grup ekspertësh.

Qeveria mori vendimin e saj në mbledhjen e së premtes. Ajo e bazoi vendimin e saj në neutralitetin e Zvicrës dhe dispozitat e Aktit të Materialeve të Luftës.
“Eksporti i materialeve të luftës në vendet e përfshira në konfliktin e armatosur ndërkombëtar me Iranin nuk mund të autorizohet për kohëzgjatjen e konfliktit”, shkroi qeveria në një deklaratë.

Ministri i Mbrojtjes Martin Pfister tha se qeveria zvicerane nuk kishte frikë nga një reagim i ashpër nga Presidenti i SHBA-së Donald Trump. Zbatimi i ligjit të neutralitetit nga qeveria nuk është surprizë për vendet e huaja, tha Pfister në një konferencë shtypi mbi Dispatch-in e Forcave të Armatosura 2026 në Bernë në përgjigje të pyetjeve të gazetarëve. “SHBA-të i dinë parimet e politikës së jashtme zvicerane.”

Në reagimet fillestare ndaj vendimit të qeverisë, shoqata e industrisë Swissmem foli për një “deklaratë të parakohshme neutraliteti”. Për Partinë Social Demokratike të krahut të majtë, vendimi nuk shkoi aq larg sa duhej, ndërsa Partia Popullore Zvicerane e krahut të djathtë mendon se qeveria nuk kishte zgjidhje tjetër.

Shqyrtime të rregullta

Në praktikë, vendimi ka të bëjë me SHBA-në. “Nuk janë dhënë licenca përfundimtare për eksportin e materialeve luftarake në Izrael për disa vite”, tha qeveria. E njëjta gjë vlen edhe për Iranin. Sipas deklaratës, nuk janë lëshuar licenca të reja për eksportin e materialeve luftarake në SHBA që kur filluan sulmet ajrore të SHBA-së dhe Izraelit mbi Iranin më 28 shkurt.

Sipas deklaratës, licencat ekzistuese mund të vazhdojnë të përdoren. Sipas qeverisë, ajo ka arritur në përfundimin se ato nuk kanë lidhje me luftën kundër Iranit.

Megjithatë, një grup ekspertësh me përfaqësues nga ministria e ekonomisë, ministria e jashtme dhe ministria e mbrojtjes “do të shqyrtojnë rregullisht zhvillimet në eksportet e mallrave në fjalë në SHBA dhe do të vlerësojnë nëse kërkohet ndonjë veprim sipas ligjit të neutralitetit”.

Grupi i ekspertëve do të shqyrtojë gjithashtu eksportet e mallrave që mund të përdoren si për qëllime civile ashtu edhe ushtarake, si dhe mallra specifike ushtarake, siç janë avionët stërvitorë ose simulatorë ushtarakë. Ekzistojnë gjithashtu plane për të rishikuar eksportet e mallrave që nuk bien në këtë kategori, por që preken nga sanksionet kundër Iranit. “Një qasje kufizuese është tashmë në fuqi në lidhje me Izraelin”, tha qeveria, shkruan swissinfo, transmeton albinfo.ch.

Sipas ekspertes së së drejtës ndërkombëtare Evelyne Schmid nga Universiteti i Lozanës, do të ishte ligjërisht e mundur të ndaloheshin transaksionet që janë tashmë në proces. “Baza ligjore për raste të tilla përcakton që autoritetet gjithashtu mund të kthehen te autorizimet që janë dhënë tashmë. Ato mund t’i pezullojnë ato, madje mund t’i revokojnë”, tha Schmid për televizionin publik zviceran SRF të enjten.

Kërkesa për të pasur një patentë fizike drejtimi mund të bëhet thjesht një kujtim në Zvicër. Të enjten, Dhoma e Përfaqësuesve miratoi një mocion që synon t’i bëjë patentat digjitale të drejtimit normë.

Teksti i paraqitur nga një komision parashikon që shoferët të jenë në gjendje të paraqesin patentën e tyre të drejtimit në formë digjitale.

“Kjo do t’i thjeshtonte shumë procedurat, si për qytetarët ashtu edhe për autoritetet”, tha parlamentari Benjamin Giezendanner në emër të komisionit, shkruan swissinfo.

Kërkesa për të pasur dokumente fizike do të shfuqizohet në përputhje me rrethanat. Çështja tani i kalon Senatit, transmeton albinfo.ch.

Mes pasigurisë së vazhdueshme gjeopolitike në Lindjen e Mesme dhe çmimeve në rritje të karburantit për avionë, linjat ajrore evropiane kanë anuluar qindra fluturime këtë pranverë. Ndikimi në shërbimet e fluturimit mund të zgjasë me muaj.

Lufta e vazhdueshme në Lindjen e Mesme dhe perspektiva e një konflikti të zgjatur rajonal ka bërë që disa linja ajrore evropiane të anulojnë fluturimet, me ekspertë të industrisë që paralajmërojnë për muaj të tërë efektesh anësore, ndërprerje të mundshme të udhëtimit dhe rritje të çmimeve që tashmë godasin xhepat e udhëtarëve.

Scandinavian Airlines (SAS) ka njoftuar anulimin e 1,000 fluturimeve vetëm në prill dhe shumë linja të tjera ajrore të mëdha evropiane kanë njoftuar anulime ose shkurtime të itinerareve.

Që kur Izraeli dhe SHBA-të filluan sulmet ndaj Iranit në shkurt, shumë transportues po shmangin gjithashtu hapësirën ajrore në rajon, kështu që vonesat, devijimet dhe ndërprerjet e udhëtimit janë gjithashtu të mundshme në të gjithë Lindjen e Mesme.

Pse linjat ajrore po anulojnë fluturimet?

Me një fjali: rritje të kostove të shkaktuara nga rritja e çmimeve të karburantit.

Me ngadalësimin e tregtisë detare në Ngushticën e Hormuzit, nafta e papërpunuar Brent është rritur dhe ka arritur deri në 120 dollarë për fuçi. Agjencia e lajmeve Reuters raporton se kostot e karburantit për avionë janë dyfishuar në Evropë dhe janë rritur me mbi 70 përqind në Azi.

Duke folur për The Independent, zëdhënësja e SAS, Alexandra Lindgren Kaoukji, deklaroi se “rritja e ndjeshme e kostove të karburantit po ndikon në të gjithë sistemin evropian të aviacionit dhe për këtë arsye, siç është komunikuar më parë, ne kemi bërë edhe disa rregullime të çmimeve të lidhura me situatën aktuale të karburantit.

“Niveli ndryshon në varësi të rrugës, por parimi është i njëjtë me atë të linjave të tjera ajrore evropiane që përballen me të njëjtat kushte.

“Vendimi për të bërë këto rregullime afatshkurtra ka të bëjë me veprimin e hershëm në përgjigje të një shoku global të kostos që po prek të gjithë industrinë”, shtoi ajo, transmeton albinfo.ch.

Cilat rrugë po anulohen ose preken?

Fluturimet që udhëtojnë për në Lindjen e Mesme ose që kalojnë hapësirën ajrore në Lindjen e Mesme janë prekur më shumë.

Shumë linja ajrore kanë pezulluar fluturimet në rajonin më të gjerë, veçanërisht çdo fluturim për në destinacione izraelite, si dhe vende turistike të njohura si Dubai dhe Doha.

Cilat linja ajrore po anulojnë?

Disa linja ajrore evropiane kanë anuluar fluturimet në përgjigje të luftës dhe rritjes së çmimeve të karburantit.

SAS ka anuluar 1000 fluturime vetëm në prill, duke përmendur rritjen e kostove të karburantit dhe një tronditje të sektorit, megjithëse shumica e fluturimeve të anuluara në mars deri më tani kanë qenë fluturime të brendshme në Norvegji me një numër të vogël për në Suedi dhe Danimarkë, sipas një deklarate të SAS dërguar AFP-së.

Shërbimet e Air France për në Bejrut dhe Tel Aviv janë pezulluar deri më 21 mars dhe për në Dubai dhe Riad deri më 20 mars.

Norwegian Air ka anuluar fluturimet e saj në Dubai për sezonin e dimrit dhe ka vonuar nisjen e fluturimeve të reja në rajon.

Linja ajrore spanjolle Air Europa ka anuluar fluturimet për në Tel Aviv deri më 10 prill.

Fluturimet e British Airways për në Dubai, Doha, Bahrein, Aman, Tel Aviv janë pezulluar, shumë deri në sezonin e verës.

Linja ajrore italiane ITA Airways ka anuluar të gjitha fluturimet për në Dubai deri më 28 mars dhe ka pezulluar shërbimet për në Tel Aviv deri më 9 prill.

Transportuesi holandez KLM ka anuluar të gjitha fluturimet për në Tel Aviv për pjesën tjetër të sezonit të dimrit dhe ato për në Riad, Dammam dhe Dubai deri më 28 mars.

Grupi Lufthansa (duke përfshirë Lufthansa, Swiss, Brussels dhe Austrian Airlines) ka anuluar fluturimet për në Dubai deri më 28 mars dhe Tel Aviv më 9 prill.

Linja ajrore hungareze me buxhet të ulët Wizz Air ka anuluar fluturimet për në Izrael deri më 29 mars dhe shërbimet për në Dubai, Abu Dhabi, Aman dhe Xheda deri në mesin e shtatorit.

Linja ajrore më e madhe greke, Aegean, ka anuluar gjithashtu shërbimet për në Bejrut, Tel Aviv dhe Aman deri më 22 prill, dhe Erbil dhe Bagdad deri më 24 maj. Shërbimet e saj për në Dubai janë pezulluar deri më 19 prill dhe Riad deri më 18 prill.

Finnair ka anuluar fluturimet e saj për në Dubai deri më 29 mars dhe fluturimet për në Doha deri më 2 korrik dhe po devijon rrugët për të shmangur hapësirën ajrore në Irak, Iran, Siri dhe Izrael.

Sa kohë do të vazhdojë kjo?

Është e paqartë. Me paparashikueshmërinë e gjeopolitikës në këtë moment, është pothuajse e pamundur të thuhet.

Ajo që duket e besueshme është se konflikti mund të vazhdojë për njëfarë kohe, që do të thotë se rritja e çmimeve të karburantit – dhe me të, ndërprerjet e mëtejshme të udhëtimit dhe rritja e çmimeve të biletave – mund të vazhdojnë në të ardhmen e parashikueshme.

“Sa më gjatë të zgjasë, aq më e zymtë do të duket”, tha këtë javë për Reuters CEO i Ryanair, Michael O’Leary.

Ndërsa minimizon tronditjet më të menjëhershme, O’Leary ka deklaruar gjithashtu së fundmi se nëse rritja e çmimit të karburantit “zvarritet për gjashtë muaj”, kjo mund të bëhet një problem i madh për linjat ajrore.

A do të rriten çmimet?

Është e mundshme. Me rritjen e kostove, shumë linja ajrore do t’ua kalojnë këtë pasagjerëve.

Në mënyrë të ngjashme, me shërbimet e reduktuara në të gjithë sektorin e aviacionit, disa transportues mund të përpiqen të përfitojnë nga numri i madh i anulimeve dhe të përfitojnë duke rritur çmimet e tyre.

Drejtuesit e linjave ajrore e kanë pranuar këtë. Lindgren Kaoukji i SAS i tha The Independent se si pasojë e konfliktit dhe rritjes së çmimeve të karburantit, “një fluturim mesatar i SAS do të kushtojë 500 SEK më shumë (40.30 £), ndërsa një fluturim transatlantik do të jetë afërsisht 2,700 SEK (218 £) më i shtrenjtë”.

Air France-KLM ka deklaruar se tashmë i ka rritur çmimet e biletave për fluturime të gjata për shkak të çmimeve të karburantit.

Industria zvicerane e çokollatës shiti dukshëm më pak çokollatë, pralina dhe produkte të tjera në vitin 2025, ndërsa në të njëjtën kohë rriti xhiron e saj. Arsyeja për këtë është rritja e çmimeve të produkteve për të kompensuar rritjen e ndjeshme të kostove të lëndëve të para.

Vëllimi total i çokollatës zvicerane të shitur ra me 7.9% krahasuar me vitin e kaluar në 192,548 ton, tha shoqata Chocosuisse të premten. Shitjet si vendase ashtu edhe ato të huaja shënuan rënie.

Në tregun vendas, shitjet ranë me 4.4% në 55,719 ton, ndërsa eksportet ranë me 9.3% në 136,829 ton. Në biznesin e eksportit, me një pjesëmarrje prej 71.1%, tregjet më të rëndësishme të shitjeve vazhdojnë të jenë Gjermania, Mbretëria e Bashkuar, Franca, Kanadaja dhe SHBA-ja, shkruan swissinfo, transmeton albinfo.ch.

Megjithatë, pamja është e ndryshme për sa i përket xhiros, e cila u rrit me 11.8% në 2.47 miliardë CHF (3.13 miliardë dollarë). Rritja ishte kryesisht për shkak të kostove më të larta të prodhimit – mbi të gjitha çmimeve të kakaos, të cilat u kaluan te klientët.

Rregullimet e çmimeve patën një ndikim të dukshëm në konsum, shtoi Chocosuisse. Në vitin 2025, 10.3 kilogramë çokollatë u konsumuan ende për frymë në Zvicër, 2.7% më pak se në vitin e kaluar. Rënia e çokollatës zvicerane ishte veçanërisht e ndjeshme (-4.5%), ndërsa produktet e importuara mbetën pothuajse në nivelin e mëparshëm.

Prodhuesit janë ende nën presion të konsiderueshëm të kostove, tha ajo. Mjedisi i tregut ndërkombëtar mbetet vendimtar për zhvillim të mëtejshëm. Për shkak të pjesës së saj të lartë të eksportit, industria varet shumë nga kushtet e qëndrueshme të kornizës ndërkombëtare. Rëndësia e tregjeve të hapura dhe një politike të besueshme tregtare është përkatësisht e lartë.