Gjoba prej 700 frangash për mospjesëmarrjen në ditën e informacionit të mbrojtjes civile

Që nga viti 2024, gratë zvicerane 23-vjeçare dhe të huajt në Aargau janë detyruar të marrin pjesë në një ditë informative të detyrueshme. Quhet “Eventi i sigurisë për mbrojtjen civile”. Në këtë mënyrë, më shumë njerëz do të tërhiqen për punë vullnetare në mbrojtjen civile. Kushdo që humbet ditën e informimit paguan një gjobë dhe rrezikon një urdhër penal. Shumë burokraci për mbrojtjen civile, e cila ndërkohë ka paraqitur mbi 170 ankesa.

Që nga futja e ditëve të informimit të detyrueshëm, në Aargau janë paraqitur 177 njoftime. “Nga 177 raste, janë lëshuar 119 urdhra penalë”, thotë zyra e prokurorit publik të Aargaut me kërkesë të SRF. Kjo do të thotë se 119 persona u dënuan me urdhër penal dhe u detyruan të paguanin për pjesën e mbetur.

700 franga për mospjesëmarrje

Në rastin e një burri nga Kosova që jetonte në Aarau, mospjesëmarrja në eventin informativ i kushtoi 700 franga: 300 franga gjobë dhe 400 franga tarifa për urdhrin penal.

Çdo person që është i kualifikuar për ditën informative do të ftohet personalisht. Ata që nuk paraqiten do të marrin një njoftim. Nëse prapë nuk paraqiteni, mbrojtja civile përgjegjëse do të paraqesë një ankesë. Ky është një “përbindësh burokracie”, sipas organizatave të mbrojtjes civile të Aargaut me kërkesë, transmeton albinfo.ch.

Shumë përpjekje, pak rendiment

Në fakt, shifrat e këtij marsi treguan se ditët informative nuk e arrijnë qëllimin e tyre. Në vitin 2024, 2466 persona morën pjesë në afërsisht 60 evente informative, u tha në një njoftim paraprak nga parlamenti. Nga këto, vetëm një person mund të fitohej për mbrojtjen civile.

Një nga organizatat më të mëdha të mbrojtjes civile në Aargau, Organi Rajonal i Menaxhimit Baden (RFO), ka thirrur gjithsej 650 persona në vitet 2024 dhe 2025. Në 40 raste, RFO paraqiti një ankesë sepse njerëzit kishin anashkaluar ditën e informacionit.

Një tjetër organ qeverisës rajonal ka punësuar një person me një ngarkesë pune prej 20 përqind për të administruar ngjarjet e sigurisë. Përpjekja dhe rendimenti do të ishin jashtë proporcionit, thuhet në Baden.

Probleme me autobusët

Në vitet 2024 dhe 2025, sipas kërkesës drejtuar departamentit përgjegjës të Aargau, kishte “vështirësi në zbatimin e sistemit të gjobave të ngjarjes së detyrueshme të sigurisë”.

Një tjetër organ qeverisës rajonal ka punësuar një person me një ngarkesë pune prej 20 përqind për të administruar ngjarjet e sigurisë. Përpjekja dhe rendimenti do të ishin jashtë proporcionit, thuhet në Baden.

Probleme me autobusët

Në vitin 2024 dhe 2025, sipas kërkesës drejtuar departamentit përgjegjës të Aargaut, pati “vështirësi në zbatimin e sistemit të gjobave të ngjarjes së detyrueshme të sigurisë”.

Policia e Cyrihut zbulon një rrjet pastrimi parash: Pesë persona të arrestuar

Në fund të prillit 2026, Prokuroria Publike e Cyrihut dhe Policia Kantonale e Cyrihut ndërmorën një veprim kundër drejtorëve menaxhues të një ofruesi shërbimesh financiare me aktivitet ndërkombëtar. Pesë persona u arrestuan.

Të akuzuarit akuzohen se kanë transferuar sistematikisht miliona dollarë jashtë vendit për disa vite. Paratë vinin kryesisht nga mashtrimi dhe trafiku i drogës dhe ishin të fshehura gjatë transferimeve nëpërmjet një sistemi të zgjuar me kriptovaluta dhe dokumente fiktive. Si rezultat, autorët thuhet se janë fajtorë, ndër të tjera, për pastrim parash nga bandat dhe bizneset, raporton Blick, transmeton albinfo.ch.

Operacioni i koordinuar me Gjermaninë dhe SHBA-në

Shtatë kontrolle shtëpish në Zvicër dhe një tjetër në Gjermani u kryen më 28 prill 2026. Do të konfiskohen prova të vlefshme, si dhe asete të mëdha. Gjithsej mbi 100 forca policie ishin në detyrë. Aktualisht, tre të pandehur janë në paraburgim dhe një në paraburgim për ekstradim. Prezumimi i pafajësisë vlen për të akuzuarit.

Aksioni u zhvillua në bashkëpunim me zyrat e prokurorive publike dhe forcat policore të kantoneve Vaud, St. Gallen, Bazel dhe Gjenevë, si dhe autoritetet gjermane të zbatimit të ligjit dhe Administratën Amerikane Kundër Drogave (DEA). Ai u koordinua gjithashtu nëpërmjet Europolit me veprime koherente dhe të njëkohshme në Francë, Greqi dhe Nigeri dhe u krye në koordinim me të njëjtën ditë nga Zyra e Prokurorit Publik II të Kantonit të Cyrihut kundër një grupi kriminal nga Nigeria.

Tërmete të “kontrolluara” po shkaktohen nën Alpet Zvicerane

Studiuesit kanë bërë që toka të dridhet në Zvicrën jugore, duke shkaktuar mijëra tërmete të vogla në një mjedis të monitoruar, ndërsa kërkojnë të zbulojnë njohuri mbi sizmicitetin që mund të zvogëlojnë rreziqet.

“Ishte një sukses!” tha Domenico Giardini, një nga studiuesit kryesorë në projekt, ndërsa inspektoi një çarje në murin shkëmbor që rrethon një tunel të ngushtë shumë poshtë Alpeve Zvicerane.

I veshur me një kostum portokalli fluoreshente dhe një helmetë, profesori i gjeologjisë në Institutin Federal të Teknologjisë në Cyrih (ETH) ndezi dritën e tij për të parë më mirë.

“Ne kishim sizmicitet,” tha ai me entuziazëm, duke shpjeguar se qëllimi ishte “të kuptonim se çfarë ndodh në thellësi kur Toka lëviz”.

Giardini po qëndronte në BedrettoLab të gdhendur në mes të një tuneli të ngushtë ventilimi prej 5.2 kilometrash që të çon në tunelin hekurudhor Furka.

I arritur nga automjete elektrike të adaptuara posaçërisht që rrëshqasin nëpër errësirën e lagësht përgjatë pllakave të betonit të vendosura mbi një dysheme me baltë dheu, laboratori i thellë nëntokësor është vendi ideal për të krijuar dhe studiuar tërmetet, tha Giardini, raporton AFP.

“Është perfekte, sepse kemi një kilometër e gjysmë mal sipër nesh… dhe mund t’i shohim shumë nga afër çarjet, si lëvizin, kur lëvizin, dhe mund t’i bëjmë vetë të lëvizin”, i tha ai AFP-së.

Makineri për tërmetet

Zakonisht, studiuesit që kërkojnë të studiojnë tërmetet vendosin sensorë pranë çarjeve të njohura dhe presin.

Në BedrettoLab, në të kundërt, studiuesit mbushën një çarje të parazgjedhur me sensorë dhe instrumente të tjera, dhe më pas kërkuan të shkaktonin lëvizje.

Për eksperimentin, të quajtur Aktivizimi i Çarjeve dhe Këputja e Tërmeteve (FEAR-2), dhjetëra shkencëtarë nga e gjithë Evropa kaluan katër ditë në fund të prillit duke injektuar 750 metra kub ujë në vrimat e shpuara në muret shkëmbore të tunelit, duke synuar të provokonin një tërmet me magnitudë 1.

“Ne nuk krijojmë një çarje të re… Ne vetëm lehtësojmë që ajo të lëvizë”, tha Giardini, transmeton albinfo.ch.

Gjatë eksperimentit, nuk kishte njerëz në tunel për arsye sigurie, me gjithçka që menaxhohej nga distanca nga laboratori ETH i Zurich-ut.

Kur AFP vizitoi laboratorin e Cyrihut një ditë pas eksperimentit, shkencëtarët po diskutonin me entuziazëm shenjat e para të sizmizmit në monitorë.

“Kjo është një lloj shtyrjeje përtej kufijve të shkencës”, tha Ryan Schultz, një sizmolog i specializuar në tërmetet e shkaktuara nga njeriu.

Eksitimi u ndërpre nga një ndërprerje e papritur e energjisë në tunel që i bëri shkencëtarët në Cyrih të kërkonin përgjigje.

“Ne kemi makinën tonë të tërmeteve… Tani duhet të luajmë me parametrat”, tha Frederic Massin, një sizmolog francez dhe ekspert teknik, ndërsa studionte ekranin e tij për të dhëna se çfarë kishte shkaktuar ndërprerjen.

Defekti ishte jetëshkurtër dhe pompimi shpejt rifilloi.

8,000 tërmete

Në fund, rreth 8,000 ngjarje të vogla sizmike u shkaktuan përgjatë çarjes së synuar, por edhe, çuditërisht, përgjatë çarjeve të tjera që shtrihen pingul me atë kryesore, duke shkaktuar magnitudna lokale që varionin nga -5 në -0.14.

“Ne nuk arritëm magnitudën e synuar që kishim vendosur, por arritëm pak më poshtë”, tha Giardini.

Vetëm kjo ishte një sukses i madh, këmbënguli ai, duke theksuar se megjithëse kishte pasur përpjekje të mëparshme për të krijuar tërmete të vogla në mjediset laboratorike, kjo nuk ishte “kurrë në këtë shkallë dhe kurrë kaq thellë”.

“Thjesht nuk është provuar kurrë.”

Gjetjet, tha ai, do të ndihmojnë në përcaktimin e këndeve më të mira të injektimit për arritjen e magnitudës 1 në BedrettoLab kur studiuesit ta provojnë herën tjetër në qershor.

Magnitudat në shkallën Rihter maten logaritmikisht, me çdo rritje të numrit të plotë që përfaqëson dhjetë herë më shumë në amplitudën e matur.

Magnitudat nën zero janë ende të prekshme. Kushdo që qëndron pranë çarjes gjatë tërmeteve më të mëdha të shkaktuara, në -0.14, do të kishte ndjerë një përshpejtim prej “1.5 G”, ose 1.5 herë përshpejtimin standard për shkak të gravitetit, tha Giardini.

Ato do të kishin fluturuar “në ajër me një kërcim të madh”, shpjegoi ai.

Asgjë nuk u ndje në sipërfaqe, dhe Giardini theksoi se duke lubrifikuar një çarje ekzistuese, ekipi po shtonte vetëm “rreth një përqind të asaj që është rreziku natyror”.

Eksperimenti, këmbënguli ai, ishte plotësisht “i sigurt”.

Giardini shpjegoi rëndësinë e hulumtimit, duke theksuar: “Nëse zotërojmë mënyrën e prodhimit të tërmeteve të një madhësie të caktuar, atëherë e dimë se si të mos i prodhojmë ato.”

Kjo ishte veçanërisht e rëndësishme në lidhje me aktivitetet nëntokësore si gërmimi dhe nxjerrja, tha ai, duke treguar për shembull tërmetet e shkaktuara nga asgjësimi i ujërave të zeza nga industria e frackingut në Teksas.

Ai gjithashtu theksoi tërmetin me magnitudë 5.4 ballë të Pohang në Korenë e Jugut në nëntor 2017, i shkaktuar nga injektimi i ujit në termocentralin e parë eksperimental gjeotermik të vendit.

“Pa e kuptuar, ata filluan të injektonin dhe të fillonin sizmicitetin e induktuar në një çarje të madhe, (duke krijuar) një tërmet shumë serioz,” theksoi Giardini.

“Ne nuk po themi se nuk duhet të shkojmë nën tokë,” këmbënguli ai.

“Ne duhet të mësojmë se si ta bëjmë atë në mënyrë më të sigurt.”

Itali: Dhjetë kompani nga Kosova prezantohen në panairin ndërkombëtar “Tuttofood 2026”

Nga sot deri më 14 maj, në Milano, Itali, po zhvillohet panairi ndërkombëtar i industrisë ushqimore “Tuttofood 2026”, ku Kosova po përfaqësohet nga 10 kompani vendore që po prezantojnë produktet e tyre para blerësve, partnerëve potencialë dhe vizitorëve nga mbarë bota.
“Pjesëmarrja e Kosovës në këtë ngjarje të rëndësishme ndërkombëtare është organizuar nga Ministria e Industrisë, Ndërmarrësisë, Tregtisë dhe Inovacionit (MINTI), përmes Agjencisë për Investime dhe Përkrahjen e Ndërmarrjeve në Kosovë (KIESA), e cila ka siguruar hapësirën ekspozuese prej 90 m² për prezantimin e kompanive kosovare. Kompanitë pjesëmarrëse në këtë edicion të panairit janë: “Frutti Sh.p.k., “Happy Sh.p.k.”, “Vitafood Sh.p.k.”, “Camel Sh.p.k.”, “Perfect Paper Cups L.L.C.”, “Ask Foods Sh.p.k.”, “N.P.T Afri Trade”, “Agro-Florentina Sh.p.k.”, “Natopia Sh.p.k.” dhe “Abi Progress 2000 L.L.C.””, thuhet në njoftim, transmeton albinfo.ch.
Në këtë panair, kompanitë nga Kosova po ekspozojnë një gamë të gjerë produktesh, duke përfshirë: produkte të industrisë përpunuese ushqimore, produkte të thata nga frutat dhe perimet, produkte konditorike, lëngje frutash, këpurdha, fruta mali, si dhe produkte të tjera industriale si letra të lagura dhe gota letre.
Pjesëmarrja në “Tuttofood 2026” përfaqëson një mundësi të rëndësishme për promovimin e kapaciteteve prodhuese të Kosovës, zgjerimin e bashkëpunimit ndërkombëtar dhe krijimin e lidhjeve të reja tregtare me kompani dhe distributorë nga tregjet ndërkombëtare.

Hantavirusi: A ka nevojë për këto masa të autoriteteve shëndetësore?

Pas shpërthimit të hantavirusit në anijen turistike “Hondius”, evakuimi në Tenerife vazhdon dhe është gati të përfundojë. Autoritetet shëndetësore po marrin masa të rrepta: pasagjerët dhe anëtarët e ekuipazhit zbarkuan me veshje mbrojtëse.

Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH) rekomandon një karantinë prej 42 ditësh, edhe për personat e kontaktit. Thuhet se sëmundja përbën një rrezik të madh për shëndetin e popullatës së përgjithshme.

Epidemiologu Jürg Utzinger shpjegon pse autoritetet megjithatë marrin masa të ashpra.

I pyetur se a janë të nevojshme këto masa, ai tha se kjo është pikërisht pyetja që është diskutuar shumë ditët e fundit.

“OBSH ka zhvilluar një strategji të përbashkët së bashku me autoritetet kombëtare dhe Qendrën Evropiane për Parandalimin e Sëmundjeve (ECDC). U arrit në përfundimin: Po, këto masa janë të nevojshme”, ka deklaruar ai për SRF, transmeton albinfo.ch.

I pyetur se meqenëse OBSH thekson se ky nuk është një Covid i ri, atëherë pse karantinë dhe kostume mbrojtëse, ai tha se kjo tregon një fushë tensioni.

“Nga njëra anë, rreziku i një pandemie është praktikisht zero. Në variantin e Andeve, transmetimi nga një person në tjetrin mund të ndodhë, por probabiliteti është shumë i vogël. Nga ana tjetër, ata duan të luajnë të sigurt dhe të parandalojnë infeksionet. Kjo është arsyeja pse këto masa të ashpra janë rënë dakord ndërkombëtarisht”, ka deklaruar ai.

Në këtë itinerar trenat janë më të mbushur me njerëz

Zvicra është një vend i transportit publik: pothuajse një milion e gjysmë pasagjerë transportohen nga SBB çdo ditë. Megjithatë, ka dallime të mëdha kohore dhe rajonale në shfrytëzimin e trenave.

Kjo linjë është më e përdorura

Ata që udhëtojnë me Interregio 90 nga Gjeneva në Lozanë në orën 6:05 pasdite kanë shansin më të keq për të marrë një vend të lirë: Në këtë drejtim, Klasa e 2-të mesatarisht zë 98 përqind të të gjitha vendeve, gjithashtu në Klasën e parë, shfrytëzimi është mbi 90 përqind.

Kjo duhet të habisë disa udhëtarë të shpeshtë – ndonjëherë linja Cyrih-Bernë shpesh konsiderohet si lidhja ku një vend i lirë në tren tashmë kufizohet me një mrekulli. Në vlerësimin e RTS, megjithatë, ajo as nuk hyn në 10 vendet e para: Katër vendet e para kanë të bëjnë të gjitha me lidhjet në Zvicrën Perëndimore, vendi i pestë pasohet nga treni nga Lucerna në Stacionin Qendror të Cyrihut në orën 7:09 të mëngjesit, lidhja e parë në Zvicrën gjermanishtfolëse.

Në këto kohë, shfrytëzimi është më i lartë

Nuk duhet të jetë më pak e habitshme që shumica e njerëzve udhëtojnë me tren gjatë orarit të pikut – prandaj quhen kështu: Nëse një pjesë e madhe e popullsisë udhëton për në zyrë, universitet ose punishte midis orës 6.30 dhe 8.30 të mëngjesit, një turmë krijohet shpejt në shumë trena. E njëjta situatë lind në mbrëmje midis orës 5 dhe 7 të pasdites, kur të gjithë duan të shkojnë në shtëpi. Por nëse udhëtoni me tren gjatë javës, keni shumë më tepër hapësirë ​​për të shtrirë këmbët dhe për të lënë çantën në vendin tjetër.

Bileta e klasit të parë bën këtë ndryshim

Gjithashtu nuk është e habitshme: Klasa e dytë është praktikisht gjithmonë më e ngarkuar se Klasa e parë. Shkëlqyeshëm. Disa zviceranë nga pjesa frëngjishtfolëse po bëjnë thirrje për heqjen e ofertës shumë më të shtrenjtë dhe të rehatshme, në mënyrë që të ketë më shumë hapësirë ​​për pasagjerët në klasin e dytë.

SBB: Ky hap ndoshta do të ishte i pakuptimtë si financiarisht ashtu edhe ekologjikisht. Në vitin 2025, të ardhurat nga shitja e biletave të klasit të parë përbënin 14 përqind të të ardhurave të SBB-së, megjithëse vetëm 6 përqind e të gjitha biletave të shitura ishin bileta për klasin e parë, raporton RTS, transmeton albinfo.ch.

Sociologu Vincent Kaufmann gjithashtu sheh arsye të mira për ekzistencën e vazhdueshme të ofertës së klasit të parë në qëndrueshmëri: sa më shumë fiton një person, aq më shumë gazra serrë lëshon. Kur këta njerëz me të ardhura të mira udhëtojnë me tren, shpesh në klasin e parë. Sipas Kaufmann, kjo zvogëlon në mënyrë aktive emetimet e CO2. Sepse energjia elektrike me të cilën SBB operon lokomotivat e saj ka qenë plotësisht e rinovueshme që nga fillimi i vitit 2025: Për dekada të tëra, një pjesë e madhe ka ardhur nga hidrocentralet e brendshme të kompanisë; 10 përqind, që dikur vinte nga energjia bërthamore, u zëvendësua në fillim të vitit të kaluar nga energjia elektrike e marrë nga energjia diellore dhe e erës.

Zvicra i bashkohet koalicionit për të riatdhesuar fëmijët ukrainas

Zvicra po merr pjesë për herë të parë si anëtare e një takimi të koalicionit ndërkombëtar për kthimin e fëmijëve ukrainas të rrëmbyer nga Rusia. Deri më tani, ajo ka marrë pjesë vetëm si vëzhguese.

“Zvicra ka njoftuar zyrtarisht Ukrainën dhe Kanadanë se janë bashkuar”, tha një zëdhënës i ministrisë së jashtme për agjencinë e lajmeve Keystone-SDA.

Kanadaja dhe Ukraina krijuan koalicionin në shkurt 2024. Një total prej 47 vendesh dhe organizatash ndërkombëtare janë anëtare të koalicionit, sipas faqes së saj të internetit.

Takimi do të zhvillohet në Bruksel të hënën pasdite. Zvicra përfaqësohet nga Ambasadorja Rita Adam, Shefe e Misionit të Zvicrës në Bashkimin Evropian. Deri më tani, Zvicra ka marrë pjesë rregullisht në takimet e koalicionit si vëzhguese. Duke u bashkuar, qeveria zvicerane po përmbush një mandat nga parlamenti, transmeton albinfo.ch.

Rreth 20,000 fëmijë të deportuar

Sipas faqes së internetit, koalicioni është në dijeni të pak më shumë se 20,000 raporteve të deportimeve të mundshme dhe zhvendosjes së detyruar të fëmijëve nga Rusia. Një total prej 2,133 fëmijësh ishin kthyer në Ukrainë nga deportimi, zhvendosja e detyruar dhe okupimi i përkohshëm.

Takimi në Bruksel kryesohet nga BE-ja, Ukraina dhe Kanadaja. Në veçanti, koalicioni duhet të vazhdojë me masat për të rikthyer fëmijët, për t’i ndihmuar ata të shërohen dhe të rikthehen në jetën e tyre, si dhe për ta mbajtur Rusinë përgjegjëse.

Brumbulli japonez kërcënon të gjithë Zvicrën

Udhëtarëve u kërkohet të kontrollojnë makinat dhe bagazhet e tyre për brumbullin pushtues kur kthehen nga zona të caktuara në Zvicër dhe jashtë vendit.

Zyra Federale për Bujqësi (FOAG) njoftoi se po nis sot një fushatë për të rritur ndërgjegjësimin midis qytetarëve dhe udhëtarëve. Qëllimi është të inkurajohet vigjilenca dhe të ngadalësohet përhapja e brumbullit. Fushata e ndërgjegjësimit do të zhvillohet përgjatë rrugëve veri-jug, në stacionet hekurudhore dhe terminalet e mallrave, në rajonet turistike të Ticinos dhe në internet.

Brumbulli japonez shpesh arrin pa u vënë re në automjete ose në bagazhe nga zonat e infektuara në rajone të reja. Zonat e infektuara përfshijnë të gjithë kantonin e Ticinos, pjesë të Graubünden dhe Valais, si dhe rajonet veriore italiane të Lombardisë dhe Piemontes. Pati gjithashtu infektime të mëdha në kantonet e Bazelit dhe Cyrihut në vitin 2025, shkruan swissinfo, transmeton albinfo.ch.

“Ndërsa zhdukja e brumbullit japonez nuk është më e mundur në zona të caktuara, masat e marra nga kantonet dhe ekspertët e industrisë kanë rezultuar efektive në ngadalësimin e përhapjes së tij të mëtejshme. Ky ngadalësim është thelbësor për minimizimin e dëmeve në veri të Alpeve, ku brumbulli japonez gjendet vetëm në mënyrë sporadike. Tani, megjithatë, nevojitet mbështetja e të gjithë popullatës”, thuhet në njoftimin për shtyp të fushatës.

Brumbulli japonez sulmon gjethet, frutat dhe lulet e mbi 400 specieve bimore. Larvat e tij dëmtojnë gjithashtu rrënjët e lëndinave. Nëse gjenden, brumbujt nuk duhet të çohen në shtëpi. Ata duhet të kapen, të neutralizohen dhe të raportohen në shërbimin kantonal të mbrojtjes së bimëve.

Kryediplomatja e BE-së: Zgjedhjet në Kosovë vonojnë dialogun Prishtinë-Beograd

Përfaqësuesja e lartë e Bashkimit Evropian për Politikë të Jashtme dhe Siguri, Kaja Kallas, ka deklaruar se zgjedhjet e shpeshta në Kosovë janë arsyeja kryesore përse nuk ka pasur një rund të ri dialogu mes Prishtinës dhe Beogradit, në nivel liderësh, tash e një kohë.

Sipas saj, ka pasur gatishmëri si nga kryeministri i Kosovës, Albin Kurti edhe nga presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiq, për një takim në kuadër të dialogut, por se shpallja e zgjedhjeve të reja të parakohshme në Kosovë e ka shtyrë sërish procesin.

“Ne, në fakt, kishim planifikuar dialogun mes Beogradit dhe Prishtinës, dialog politik në nivel të lartë. Kishim pëlqimin e të dy liderëve, nga Kosova dhe nga Serbia, por tani po afrohen sërish zgjedhjet në Kosovë, gjë që natyrisht e shtyn procesin. Unë, megjithatë, po punoj veç e veç me të dyja palët që të mund të vazhdojmë me zbatimin e marrëveshjeve që tashmë janë në fuqi”, ka deklaruar ajo, transmeton albinfo.ch.

Numri i të burgosurve në Zvicër arrin nivel rekord

Zvicra ka regjistruar nivelin më të lartë të të burgosurve në vitet e fundit, ndërsa burgjet në shumë kantone po përballen me mbipopullim dhe presion në rritje mbi sistemin penal.

Sipas të dhënave të fundit, në burgjet zvicerane ndodhen rreth 7 mijë persona, ndërsa niveli i mbushjes së institucioneve korrektuese ka arritur mesatarisht në 94% të kapacitetit në fund të vitit 2025.

Situata është veçanërisht problematike në disa kantone frankofone. Në Vaud, disa burgje po funksionojnë me deri në 166% të kapacitetit, ndërsa burgu Champ-Dollon në Geneva ka kaluar mbi 120% të mbushjes, shkruan swissinfo.ch, transmeton albinfo.ch.

Edhe rajonet gjermanofolëse po ndiejnë presionin. Në Cyrih, disa institucione po funksionojnë mbi kapacitetin normal, duke shtyrë autoritetet të planifikojnë zgjerime dhe ndërtime të reja burgjesh.

Sipas statistikave, pothuajse gjysma e të burgosurve në Zvicër janë persona në paraburgim ose në pritje të gjykimit, ndërsa rreth 49% e popullsisë së burgjeve përbëhet nga shtetas të huaj.

Ekspertët paralajmërojnë se mbipopullimi po krijon probleme serioze për kushtet e qëndrimit, sigurinë dhe punën e stafit korrektues. Autoritetet zvicerane po shqyrtojnë masa të ndryshme, përfshirë zgjerimin e kapaciteteve dhe përdorimin më të madh të alternativave ndaj burgimit për disa kategori shkelësish.

Konfirmohen miqësoret e Kosovës

Kosova do t’i zhvillojë dy ndeshje miqësore gjatë muajit qershor, në kuadër të përgatitjeve për edicionin e ri të Ligës së Kombeve që nis në shtator, e ku do të garojë në Ligën B.

Dardanët fillimisht do të përballen me Kombëtaren e Çekisë, më 31 maj, në stadiumin “Epet Arena” në Pragë. Kjo ndeshje pritet të jetë një test i rëndësishëm për ekipin e drejtuar nga përzgjedhësi Franco Foda, përballë një kundërshtari cilësor evropian, transmeton albinfo.ch.

Çekia e siguroi pjesëmarrjen në Botërorin 2026 pasi e mposhti Danimarkën pas penalltive në “play-off”-in evropian, duke u rikthyer në Kupën e Botës për herë të parë që nga viti 2006. Aktualisht çekët renditen në pozitën e 41-të në ranglistën e FIFA-s.

Dardanët janë përballur me Çekinë deri më tash dy herë dhe atë në kuadër të kualifikimeve për Evropianin 2020. Në ndeshjen e parë më 7 shtator, 2019 kishin fituar në “Fadil Vokrri”, 2:1, derisa në ndeshjen e kthimit në Plzen, pësuan humbje po ashtu 2:1, më 14 nëntor, 2019.

Ndërkohë, ndeshjen e dytë miqësore, Kosova do ta zhvillojë më 7 qershor, kundër Andorrës, në stadiumin “Fadil Vokrri” në Prishtinë.

Edhe me Andorrën, Dardanët janë ballafaquar dy herë në kuadër të kualifikimeve për Euro 2024. Kanë barazuar në Prishtinë (1:1) dhe kanë fituar në Andorra La Vella (3:0).

Këto dy miqësore do t’i shërbejnë stafit teknik për të vazhduar ndërtimin e skuadrës për ndeshjet e ardhshme me karakter garues në Ligën B, ku Kosova bën pjesë në Grupin B3 me Austrinë, Izraelin dhe Irlandën.

 

 

 

Një numër rekord i tërheqjeve të produkteve me defekt të regjistruara në Zvicër

Numri i tërheqjeve është rritur me 50 përqind midis viteve 2022 dhe 2025, sipas Zyrës Federale për Sigurinë Ushqimore (BLV).

Deri më tani në vitin 2026, 90 produkte janë tërhequr tashmë nga tregu, duke përfaqësuar gjysmën e totalit të vitit të kaluar, transmeton albinfo.ch.

Midis tyre ishin xhel për sytë potencialisht jo-steril, kërpudha të kontaminuara me baktere dhe kazanë me doreza të dobëta që paraqisnin rrezik për djegie të rënda.

Arsyeja për rritjen e numrit të tërheqjeve është numri në rritje i blerjeve online ku produktet ndonjëherë janë me cilësi të dyshimtë ose plotësisht të rrezikshme, tha BLV.

Rënie e punëve ‘free lancere’ në Shqipëri

Sipas raportit të fundit rajonal “Gigmetar” për vitin 2025, Shqipëria rezulton vendi me rënien më të madhe të numrit të punëtorëve freelance (profesionistë të lirë online) në platformat upwork, Freelance, Guru etj, nga të gjithë vendet e Rajonit të Europës Juglindore.

Ndërkohë që rajoni në tërësi ka pësuar një tkurrje të lehtë prej 0.7% nga korriku 2024 në maj 2025, Shqipëria regjistron rënien me të madhe prej 5.3% të numrit total të punëtorëve aktivë në platformat kryesore, raporton Monitor, transmeton albinfo.ch.

Ky trend është veçanërisht i dukshëm në platformën Upwork, ku numri i shqiptarëve të angazhuar u ul me 7.5%, dhe në Freelancer, ku ndryshe nga vendet e tjera të rajonit që patën rritje, Shqipëria shënoi një rënie prej 1%.

Raporti nxjerr në pah një tjetër Shqipëria ka popullsinë më pak aktive të freelancer në rajon, me vetëm 28.2% të punëtorëve që janë realisht të angazhuar me projekte, krahasuar me Maqedoninë e Veriut e cila kryeson me mbi 40%.

Ekspertët e raportit sugjerojnë se, ulja po vjen nga pasiguria në sektorin teknologjik global dhe efektet që ka dhënë rritja e inteligjencës Artificiale që po ndryshon kërkesën për shërbime.

Megjithatë, për rastin e Shqipërisë, faktorë si migrimi i të rinjve dhe mungesa e aftësive digjitale të specifikuara janë shkaqe kyçe që po dekurajojnë punëtorët e rinj të hyjnë ose të qëndrojnë në këtë treg.

Të dhënat nga Gigmetar tregojnë se në 2025 po punojnë në platforma 4108 shqiptare, me tkurrje 5.3 për qind nga viti 2024.

Pavarësisht rënies, Upwork mbetet platforma kryesore për shqiptarët, duke mbajtur 68.2% të tregut vendas. Tkurrja më e madhe vjen nga profesionet e zhvillimit të software-ve dhe dizajnit kreativ.

Ndërkohë që Shqipëria po braktis punën në platforma që lulëzoi gjatë pandemisë, vende si Rumania dhe Hungaria kanë shënuar stabilitet ose rritje të lehtë.

Pasagjerët e evakuuar nga anija: Një francez me simptoma

Deri më tani, 76 persona janë riatdhesuar në shtatë vende. Ata ishin në bordin e anijes turistike MV Hondius, e cila u prek nga një shpërthim i hantavirusit dhe aktualisht ndodhet pranë brigjeve të Tenerife-s.

Fluturime të tjera për në Shtetet e Bashkuara, Australi dhe Holandë janë planifikuar për orët e ardhshme, sipas Ministrisë së Shëndetësisë spanjolle.

Sipas përditësimit të fundit operativ, 14 shtetas spanjollë, pesë shtetas francezë, katër shtetas kanadezë, 26 pasagjerë për në Holandë, 22 për në Mbretërinë e Bashkuar, dy për në Irlandë dhe tre për në Turqi janë riatdhesuar, transmeton albinfo.ch.

Ndërkaq, raportohet se një nga francezët e evakuuar ka shfaqur simptoma, teksa mjekët e kanë izoluar dhe kanë nisur procedurat e nevojshme.

Tre persona kanë vdekur në shpërthimin e epidemisë në anijen holandeze MV Hondius, përfshirë dy që u konfirmuan se kishin hantavirus.

OBSH: Hantavirusi nuk është aspak i njëjtë me Covid-19

Evakuimi i rreth 150 pasagjerëve të anijes turistike MV Hondius, e prekur nga një shpërthim i hantavirusit në Tenerife, po zhvillohet nën masa të rrepta sigurie, ndërsa Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH) ka qetësuar opinionin publik duke theksuar se situata nuk ka ngjashmëri me pandeminë e COVID-19.

“Hantavirusi nuk është aspak i njëjtë me Covid-in,” deklaroi Sylvie Briand, shkencëtare kryesore e OBSH-së, duke nënvizuar se bëhet fjalë për një virus me karakteristika krejtësisht të ndryshme dhe me rrezik shumë më të kufizuar të transmetimit mes njerëzve.

Sipas saj, ndryshe nga koronavirusi, hantavirusi është kryesisht me origjinë shtazore dhe transmetimi nga njeriu te njeriu kërkon kontakte shumë të ngushta, çka e bën rrezikun e përhapjes masive dukshëm më të ulët.

Megjithatë, autoritetet shëndetësore po zbatojnë masa të kujdesshme, përfshirë evakuimin në grupe të vogla, izolimin e mundshëm të rasteve dhe monitorim të vazhdueshëm të pasagjerëve, për shkak të periudhës së inkubacionit të virusit.

OBSH thekson se, pavarësisht situatës së pazakontë në një anije, nuk ka indikacione për një krizë të ngjashme me COVID-19, por vigjilenca mbetet e domosdoshme deri në përfundimin e plotë të monitorimit.

Influencerja shqiptare: Familja më përjashtoi sepse u lidha me një jo-shqiptar

Influencerja gjermane me origjinë shqiptare, Zana, ka rrëfyer në rrjetet sociale historinë e saj personale, duke treguar se familja e përjashtoi pasi nisi një lidhje me një partner që nuk është shqiptar.

Ajo shprehet se lidhja e tyre u mbajt e fshehtë për vite me radhë nga frika e reagimit të familjes. Sipas Zanas, pas zbulimit të marrëdhënies, ajo u përball me presion emocional, kërcënime dhe humbi mbështetjen familjare.

“Brenda një dite mbeta pa shtëpi dhe pa siguri”, ka deklaruar ajo në një video në TikTok.

Pas periudhës së vështirë emocionale dhe financiare, influencerja vendosi të largohej nga Gjermania dhe të nisë një jetë të re në Qipro, transmeton albinfo.ch.

Historia e saj ka marrë vëmendje të madhe në rrjetet sociale, ku shumë persona kanë ndarë përvoja të ngjashme lidhur me marrëdhëniet ndërkulturore dhe kundërshtimin nga familjet tradicionale.

Rritja e qendrave të të dhënave mund të rrezikojë burimet ujore të Zvicrës

Zgjerimi i shpejtë i qendrave të të dhënave në Zvicër, i nxitur nga inteligjenca artificiale dhe tensionet gjeopolitike, po ngre shqetësime serioze për ndikimin e tyre në burimet ujore të vendit.

Zvicra, e njohur si “kulla ujore e Evropës”, aktualisht ka rreth 120 qendra të të dhënave, ndërsa rreth 20 të tjera janë në ndërtim e sipër. Kjo e vendos vendin ndër shtetet me dendësinë më të lartë të këtyre infrastrukturave për kokë banori.

Rritja e kërkesës për AI rrit presionin mbi ujërat

Përdorimi gjithnjë e më i madh i inteligjencës artificiale po e përshpejton këtë trend. Serverët me performancë të lartë gjenerojnë shumë nxehtësi dhe kërkojnë sisteme të fuqishme ftohjeje, shpesh të varura nga uji.

Sipas David Atienza Alonso, profesor në EPFL dhe ekspert në arkitekturat kompjuterike për AI, kjo situatë mund të sjellë probleme serioze në të ardhmen:

“Sa më shumë që rritet përdorimi i AI, aq më shumë rritet nevoja për ftohje. Mund të arrijmë në një pikë ku furnizimi me energji dhe ujë bëhet i vështirë për t’u garantuar në disa zona.”

Presioni gjeopolitik dhe “sovraniteti digjital”

Shtetet po kërkojnë gjithnjë e më shumë që të dhënat të ruhen brenda territorit të tyre, për arsye sigurie dhe kontrolli. Edhe Zvicra po ndjek këtë strategji.

Por kjo nënkupton ndërtimin e më shumë qendrave të të dhënave, me pasoja në rritje për konsumin e ujit dhe energjisë.

Konsumi “i padukshëm” i ujit

Në nivel global, Agjencia Ndërkombëtare e Energjisë vlerëson se qendrat e të dhënave konsumojnë rreth 560 miliardë litra ujë në vit. Deri në vitin 2030, kjo shifër mund të dyfishohet në rreth 1,200 miliardë litra.

Pjesa më e madhe e këtij uji përdoret për ftohje dhe për prodhimin e energjisë elektrike që i furnizon këto qendra.

Situata në Zvicër

Në Zvicër nuk ekziston detyrim ligjor për publikimin e konsumit të ujit nga operatorët e qendrave të të dhënave. Sipas vlerësimeve të Atienza Alonso, ato tashmë mund të përbëjnë rreth 1% të konsumit kombëtar të ujit të ëmbël.

Qendrat e mëdha “hyperscale” mund të konsumojnë mbi 1 miliard litra ujë në vit – sa një qytet me 10,000 deri në 50,000 banorë.

Kulmet e konsumit dhe presioni mbi rrjetet

Ekspertët paralajmërojnë se konsumi i ujit nuk është i qëndrueshëm gjatë gjithë vitit. Në verë, ai mund të trefishohet, ndërsa në ditët me nxehtësi ekstreme mund të arrijë deri në dhjetëfish.

Në vende si Zvicra, këto kulme mund të jenë edhe më të larta, duke krijuar tensione me bujqësinë dhe furnizimin e popullsisë.

Konsumi indirekt përmes energjisë

Përveç ftohjes, qendrat e të dhënave kanë edhe një ndikim indirekt në konsumin e ujit përmes energjisë elektrike që përdorin. Edhe prodhimi i energjisë lidhet me përdorimin e ujit, sidomos në një vend si Zvicra ku hidroenergjia është burim kryesor.

Sipas vlerësimeve, qendrat e të dhënave përbëjnë tashmë 6% deri në 8% të konsumit të energjisë elektrike në vend.

Paralajmërimi kryesor

Ekspertët paralajmërojnë se pa planifikim të kujdesshëm, rritja e infrastrukturës digjitale mund të çojë në një pikë ku furnizimi me ujë dhe energji bëhet i vështirë për t’u menaxhuar në disa rajone të Zvicrës.

Cilat vende evropiane kanë ujin më të sigurt për pije?

Finlanda, Islanda, Holanda, Norvegjia, Zvicra dhe Mbretëria e Bashkuar renditen ndër vendet me vlerësimet më të larta për sigurinë e ujit të pijshëm dhe sistemet sanitare. Megjithatë, pavarësisht këtyre rezultateve, ujërat nëntokësore në Evropë po përballen me presion në rritje nga ndotja.

Sipas të dhënave të Agjencisë Evropiane të Mjedisit, mbi 20% e ujërave nëntokësore në Bashkimin Evropian janë në gjendje të dobët kimike, për shkak të pranisë së substancave të dëmshme si merkuri, kadmiumi dhe ndotës të tjerë.

Në përgjithësi, uji i rubinetit në Evropë konsiderohet i sigurt në shumicën e shteteve, por ekspertët theksojnë se sfida kryesore mbetet cilësia e ujërave nëntokësore, të cilat janë burim i rëndësishëm për ujë të pijshëm dhe bujqësi. Kur këto ujëra ndoten, trajtimi i tyre bëhet më i kushtueshëm dhe rritet rreziku për mjedisin dhe shëndetin.

Një nga problemet kryesore janë nitratet që vijnë nga plehrat bujqësore. Në disa raste, kufiri i lejuar evropian prej 50 mg/l tejkalohet në një pjesë të konsiderueshme të stacioneve monitoruese. Kjo sjell edhe kosto të mëdha ekonomike për vendet e BE-së.

Gjendja ndryshon ndjeshëm mes shteteve. Për shembull, në Luksemburg një pjesë e madhe e ujërave nëntokësore nuk arrin status të mirë kimik, ndërsa probleme të ngjashme raportohen edhe në Republikën Çeke, Belgjikë dhe Gjermani. Kjo tregon se edhe vendet e zhvilluara përballen me ndotje serioze.

Situatën e përkeqësojnë edhe pesticidet dhe të ashtuquajturat “kimikate të përjetshme”. Disa studime kanë zbuluar gjurmë të tyre edhe në ujin e rubinetit në disa vende evropiane, duke ngritur shqetësime për ndikimin afatgjatë në shëndet.

Bashkimi Evropian ka forcuar monitorimin e ujit të pijshëm vitet e fundit, duke përfshirë edhe ndotës të rinj si substancat që ndikojnë në sistemin hormonal. Megjithatë, ekspertët paralajmërojnë se rregulloret shpesh po përpiqen të ndjekin ritmin e shfaqjes së ndotësve të rinj, si mikroplastikat dhe kimikatet PFAS.

Në përgjithësi, vendet me standardet më të larta të sigurisë për ujin e pijshëm mbeten Finlanda, Islanda, Holanda, Norvegjia, Zvicra dhe Mbretëria e Bashkuar. Por në nivel evropian, sfida kryesore mbetet mbrojtja afatgjatë e burimeve ujore nga ndotja bujqësore dhe industriale.

Ajri i Evropës në alarm: Maqedonia e Veriut ndër zonat më të rrezikuara nga ndotja

Një raport i fundit i Agjencisë Evropiane të Mjedisit ka nxjerrë në pah një situatë shqetësuese të ndotjes së ajrit në Evropë, ku grimcat e imëta PM 2.5 po arrijnë nivele të rrezikshme për shëndetin e njerëzve. Maqedonia e Veriut dhe rajoni i Ballkanit renditen ndër më të prekurit, duke u lidhur edhe me shkallë më të lartë të sëmundjeve dhe vdekjeve të parakohshme.

Sipas raportit, rreth një e pesta e stacioneve matëse në Evropë kanë regjistruar ndotje mbi kufijtë e lejuar. Problemi më i madh mbetet përqendrimi i lartë i PM 2.5, grimca shumë të vogla që depërtojnë thellë në mushkëri dhe në sistemin e qarkullimit të gjakut. Ato krijohen nga trafiku, industria, djegia e lëndëve fosile, fabrikat dhe zjarret në natyrë.

Italia jugore ka shënuar disa nga nivelet më të larta të ndotjes në periudhën 2024–2025, ndërsa qytete si Celle Messapica dhe Torchiarolo kanë regjistruar vlera shumëfish mbi kufirin e Bashkimit Evropian. Ekspertët e lidhin këtë kryesisht me djegien e biomasës gjatë dimrit dhe kushtet atmosferike që pengojnë shpërndarjen e ndotjes.

Probleme serioze janë evidentuar edhe në Poloni, Kroaci, Bosnjë e Hercegovinë, Serbi, Maqedoninë e Veriut, Rumani, Turqi dhe Danimarkë. Në veçanti, Sarajeva dhe disa zona industriale në Maqedoninë e Veriut përmenden si pika kritike.

Raporti thekson se Evropa Lindore dhe Ballkani kanë shkallën më të lartë të vdekjeve të lidhura me ndotjen afatgjatë të ajrit. Shqipëria, Bullgaria, Greqia dhe Rumania gjithashtu preken ndjeshëm.

Sipas Organizatës Botërore të Shëndetësisë, mbi 90% e qytetarëve evropianë thithin ajër më të ndotur se nivelet e rekomanduara. Ekspertët paralajmërojnë se, përveç PM 2.5, rrezik paraqesin edhe PM10, ozoni dhe substanca kancerogjene që vijnë nga djegia dhe tymi.

Autoritetet këshillojnë qytetarët në zonat e ndotura të shmangin ekspozimin e gjatë në ajër të hapur, sidomos gjatë orëve me trafik të rënduar, si dhe të përdorin masa mbrojtëse si pastrues ajri dhe kufizim të aktivitetit fizik jashtë.

Pentagoni publikon dosje të reja mbi UFO-t, të papara deri më tani

Pentagoni ka bërë publike një koleksion të madh dokumentesh të deklasifikuara për fenomenet UFO, duke shënuar një tjetër hap në publikimin e të dhënave që prej kohësh kanë ngjallur interes dhe teori të ndryshme në SHBA dhe më gjerë.

Një faqe e re e lansuar nga Departamenti i Mbrojtjes (war.gov/UFO) përmban materiale të shumta, përfshirë imazhe dhe raporte mbi fenomene ajrore të paidentifikuara. Dokumentet mund të shfletohen nga publiku dhe përfshijnë detaje mbi raste të ndryshme të raportuara.

Sipas zyrtarëve, ky publikim është vetëm faza e parë, ndërsa priten edhe dosje të tjera në të ardhmen. Ish-presidenti Barack Obama më herët kishte deklaruar se ekzistenca e fenomeneve të tilla nuk mund të përjashtohet, por pa konfirmuar prova konkrete.

Qeveria amerikane ka mbledhur të dhëna për UFO prej vitesh, përfshirë edhe përmes programeve të posaçme të Pentagonit. Ekspertët, megjithatë, shpesh i shpjegojnë këto pamje me teknologji të avancuar ose fenomene tokësore, e jo domosdoshmërisht me origjinë jashtëtokësore.

Administrata aktuale ka deklaruar se nuk do të mbajë qëndrim zyrtar mbi interpretimin e këtyre të dhënave, duke i lënë qytetarët të nxjerrin vetë përfundime.

Ky nuk është publikimi i parë i këtij lloji, pasi më herët janë deklasifikuar edhe dokumente për ngjarje historike dhe çështje të tjera me interes publik.

Gjermani: Mijëra nxënës protestojnë kundër shërbimit të detyrueshëm ushtarak

Mijëra nxënës në qytete të ndryshme të Gjermanisë kanë dalë në protesta kundër mundësisë së rikthimit të shërbimit të detyrueshëm ushtarak. Demonstratat u organizuan nën sloganin “Grevë shkollore kundër shërbimit ushtarak”, në përvjetorin e përfundimit të Luftës së Dytë Botërore.

Në Berlin, protestuesit marshuan nga Porta e Brandenburgut drejt selisë së partisë së kancelarit Friedrich Merz, duke mbajtur pankarta me mesazhe si “Arsim, jo bomba”. Sipas policisë, në protestë morën pjesë rreth 1 200 persona, ndërsa organizatorët pretendojnë se numri ishte shumë më i lartë.

Edhe në Hamburg u zhvilluan protesta të mëdha, ku organizatorët raportuan rreth 6 000 pjesëmarrës.

Këto protesta vijnë pasi Gjermania ka rikthyer programin vullnetar ushtarak për të rritur numrin e trupave, për shkak të situatës së sigurisë në Evropë dhe luftës në Ukrainë. Nëse numri i vullnetarëve nuk mjafton, parlamenti mund të shqyrtojë rikthimin e shërbimit të detyrueshëm ushtarak.

Evakuim në Tenerife pas alarmit për hantavirus në anijen turistike

Spanja ka nisur evakuimin e pasagjerëve nga një anije turistike e ankoruar pranë Tenerife-s, pas dyshimeve për përhapjen e hantavirusit. Autoritetet shëndetësore kanë bërë të ditur se operacioni po zhvillohet normalisht dhe se asnjë nga pasagjerët nuk ka shfaqur simptoma deri tani.

Ministrja e Shëndetësisë, Monika García, deklaroi se procesi i largimit të udhëtarëve është organizuar sipas shtetësisë dhe planeve të fluturimeve. Fillimisht po evakuohen qytetarët spanjollë, ndërsa më pas do të vazhdohet me pasagjerët nga Holanda, Gjermania, Belgjika, Greqia dhe pjesë të ekuipazhit. Më vonë gjatë ditës pritet të largohen edhe udhëtarët nga Kanadaja, Turqia, Franca, Britania e Madhe, Irlanda dhe SHBA.

Sipas Agjencisë Evropiane të Shëndetit Publik, të gjithë pasagjerët konsiderohen si kontakte me rrezik të lartë, megjithëse rreziku për popullatën e gjerë mbetet i ulët. Deri tani janë raportuar tre viktima dhe tetë raste të infektuara, ndërsa vendet përkatëse po punojnë për gjurmimin dhe izolimin e kontakteve.

Hantavirusi zakonisht transmetohet përmes kontaktit me mbetje të kontaminuara nga brejtësit dhe rrallë kalon nga njeriu te njeriu. Megjithatë, varianti i zbuluar në këtë rast dyshohet se mund të ketë mundësi më të lartë transmetimi mes njerëzve. Simptomat mund të shfaqen brenda 1 deri në 8 javësh.