Pse Zvicra nguron në parandalimin e duhanit?

Këtë javë, më shumë se 180 vende po diskutojnë masat e reja të Organizatës Botërore të Shëndetësisë kundër duhanit, përfshirë ndalimin e filtrave të cigareve dhe kufizime për aromatizuesit e produkteve të duhanit. Zvicra është vend mikpritës i konferencës, por vetë nuk po merr pjesë aktivisht në vendimmarrje.

Wolfgang Kweitel nga Shoqata Zvicerane për Parandalimin e Duhanit thotë se Zvicra po arrin shumë pak progres në këtë fushë. “Jemi në vendin e fundit sa i përket masave të parandalimit të duhanit. Mungon vullneti politik, dhe industria e duhanit ka një prani shumë të fortë në vend,” shpjegon Kweitel.

Një nga temat kryesore të diskutimit janë filtrat e cigareve, të cilët nuk ofrojnë mbrojtje për shëndetin dhe përbëjnë një problem të madh mjedisor. Sipas ekspertit, filtrat e cigareve janë një nga burimet më të mëdha të mbeturinave plastike në hapësirat publike, edhe në Zvicër.

Një tjetër propozim është ndalimi i aromatizuesve në produktet e duhanit, që përdoren kryesisht për të tërhequr të rinjtë. Një ndalim i qartë do të ishte një hap i rëndësishëm dhe një nga rekomandimet kryesore të konferencës.

Ndërkohë, disa vende të tjera, si Franca, Holanda dhe Finlanda, kanë bërë hapa më të mëdhenj në këtë fushë, duke ndaluar aromatizuesit dhe duke zgjeruar ndalimet edhe për produktet e tjera të nikotinës. Në disa vende po diskutohet edhe për ndalime gjeneracionale, që do t’u ndalonin të rinjve të lindur pas një date të caktuar të blejnë duhan – një ide që ende nuk është e aplikueshme në Zvicër.

Edhe pse vendimet e konferencës nuk janë të detyrueshme ligjërisht, ekspertët thonë se ato japin sinjale politike dhe krijojnë presion ndërkombëtar, që mund të ndikojë edhe në Zvicër, ku aktualisht nuk zbatohen rregullat ekzistuese në mënyrë të njëtrajtshme.

Eksportet e orëve zvicerane drejt SHBA vazhdojnë të bien

Eksportet e orëve zvicerane u goditën sërish nga tarifat 39% të vendosura nga Shtetet e Bashkuara në tetor, por draft-marrëveshja mes Bernës dhe Uashingtonit për t’i ulur ato në 15% duhet t’u japë orëndreqësve një frymëmarrje lehtësuese.

Në tetor, eksportet e orëve zvicerane drejt SHBA ranë me 46.8% krahasuar me të njëjtën periudhë të vitit të kaluar, pas një rënieje prej 55.6% në shtator dhe 23.9% në gusht, sipas shifrave të publikuara të enjten nga Federata Zvicerane e Orëve. Megjithatë, krahasimi mes shifrave të shtatorit dhe tetorit të këtij viti tregon një rritje prej 42%, transmeton albinfo.ch.

Në gusht, Uashingtoni vendosi tarifa 39% ndaj Zvicrës, duke ngritur shqetësime serioze për industrinë e orëve, pasi orët duhet të prodhohen në vend për të mundësuar shënimin “Made in Switzerland”, i cili konsiderohet simbol i traditës zvicerane të orëndreqësisë.

Por pas tre vizitave në Uashington, Ministri i Ekonomisë, Guy Parmelin, u kthye në Bernë në fund të javës së kaluar me një draft-marrëveshje për të ulur këto tarifa doganore në 15%, edhe pse disa detaje ende duhet të diskutohen, veçanërisht për sektorin e orëve.

Komisioni zviceran kundër ndalimit të përgjithshëm të rrjeteve sociale për fëmijët

Komisioni Federal Zviceran për Çështjet e Fëmijëve dhe Rinisë (FCYA) ka shprehur qëndrimin e tij kundër ndalimeve të përgjithshme të rrjeteve sociale për fëmijët.

Një ndalim i përgjithshëm do të kufizonte pa nevojë mundësinë e veprimit të fëmijëve dhe prindërve, njoftoi komisioni të enjten. Përveç të drejtës thelbësore për mbrojtje, Konventa e Kombeve të Bashkuara për të Drejtat e Fëmijës përfshin edhe të drejtën për akses në informacion dhe arsim të përshtatshëm me moshën, si dhe të drejtën për të marrë pjesë në ofrime digjitale.

Komisioni thekson se duhet të zhvillohen rregulla dhe udhëzime të qarta për përdorimin e mediave, së bashku me fëmijët dhe të rinjtë. Sipas FCYA-së, të gjithë të përfshirët duhet jo vetëm të njohin dhe të klasifikojnë rreziqet që lidhen me rrjetet sociale, por edhe përfitimet dhe mundësitë që ato ofrojnë.

Komisioni mbështet gjithashtu rregullimin e platformave të mëdha online.

Debati mbi ndalimin e telefonave celularë dhe rrjeteve sociale ka filluar kohët e fundit në disa kantone: në kantonin Nidwalden, për shembull, telefonat celularë dhe pajisje të tjera digjitale janë ndaluar që nga fillimi i vitit shkollor 2025/2026. Ndërsa në Solothurn, çdo shkollë mund të vendosë individualisht mbi një ndalim të mundshëm.

 

Krizë globale shëndetësore nga tejkonsumi i ushqimeve ultra-të-përpunuara

Një studim i gjerë i publikuar të martën paralajmëron se ushqimet ultra-të-përpunuara ndodhen në rrënjë të një krize globale shëndetësore. Sipas ekipit kërkimor, konsumimi i lartë i këtij lloji të ushqimeve rrit ndjeshëm rrezikun e sëmundjeve dhe kërkohet një reagim i koordinuar nga qeveritë.

Studimi, i botuar në revistën shkencore The Lancet dhe i mbështetur nga Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH) dhe UNICEF, u krye nga mbi 40 ekspertë ndërkombëtarë të ushqyerjes. Ultra-të-përpunuara konsiderohen “përgatitje komerciale të prodhuara me përbërës të lirë të nxjerrë nga ushqimet e plota, të kombinuar me aditivë, dhe që përmbajnë pak ose aspak ushqim të papërpunuar”, transmeton albinfo.ch.

Shembuj të zakonshëm janë: chicken nuggets, kosrat me shije, çokollatat – sot, këto produkte përbëjnë rreth 80% të ofertës ushqimore. “Janë kudo,” thotë Roger Darioli, mjek dhe nënkryetar i Fondacionit Zviceran për Ushqyerje dhe Shëndet, në emisionin e mëngjesit të RTS. “Madje edhe në vendet ku nuk e pret, si në sallat e pritjes së spitaleve, ku automatet ofrojnë pothuajse vetëm ushqime ultra-të-përpunuara.”

Rreziqet për shëndetin

Këto ushqime rrisin rrezikun e obezitetit, diabetit tip 2, hipertensionit, sëmundjeve kardiovaskulare dhe depresionit. “Sapo kalon 20% të marrjes totale të energjisë ditore nga ushqimet ultra-të-përpunuara, rreziku rritet dukshëm,” shpjegon Darioli.

Studimi tregon se në shumë vende ky nivel është rritur ndjeshëm. Në Kanada, për shembull, përqindja e energjisë së marrë nga ushqimet ultra-të-përpunuara është më shumë se dyfishuar në tetëdhjetë vitet e fundit, nga 24.4% në 54.9%. Kërkime të ngjashme në SHBA dhe MB tregojnë se konsumimi ka qenë mbi 50% prej të paktën njëzet vitesh.

 

Transporti hekurudhor alpin i mallrave është nën objektiv

Zvicra është e frustruar nga mungesa e progresit për të lëvizur më shumë mallra përmes Alpeve me tren.

Pavarësisht se ky vend shpenzon miliarda për tunele dhe përmirësime, ato nuk po përdoren në kapacitetin e tyre të plotë – dhe kjo kryesisht për shkak të vonesave në përmirësimin e shinave në Gjermani, transmeton albinfo.ch.

Sasia e mallrave që transportohen me hekurudhë ka rënë pak gjatë viteve të fundit.

Ministri i Transportit, Albert Rösti, dëshiron të përmbysë trendin.

Një nga pengesat kryesore është lidhja midis Karlsruhe – në Gjermani – me Bazelin. Megjithëse përmirësimet janë duke u zhvilluar, ato nuk pritet të përfundojnë deri në vitet 2040.

Në mënyrë të ngjashme, linjat që lidhin Zvicrën nga Italia kanë gjithashtu nevojë për përmirësim.

Zviceranët, rekord të udhëtimeve me tren gjatë vitit të kaluar

Asnjëherë më parë njerëzit në Zvicër nuk kanë udhëtuar mesatarisht aq gjatë me tren sa vitin e kaluar, sipas shoqatës së transportit publik Litra.

Mesatarisht, çdo banor i Zvicrës ka udhëtuar 2,519 kilometra me tren vitin e kaluar, transmeton albinfo.ch. Kjo është pak më shumë se në vitin e mëparshëm rekord që ishte viti 2019.

Krahasuar me BE-në, Norvegjinë dhe Britaninë e Madhe, Zvicra është gjithashtu liderja e qartë në listën evropiane të udhëtimeve me tren, shkruan srf.ch.

Njerëzit në Zvicër udhëtuan mesatarisht pothuajse 1,000 kilometra më shumë me tren sesa ata në Austri, shtet ky që mban vendin e dytë.

Greqia doli e fundit, me 70 kilometra udhëtim me tren për person vitin e kaluar.

Zvicra prej kohësh është bindshëm e para sa i përket shfrytëzimit të hekurudhës në mesin e të gjitha shteteve në Evropë. Në nivel botëror vetëm Japonia është para Zvicrës, në këtë aspekt.

Bora shkakton mbylljen e autostradës A12 dhe kaos në rrugët rreth Vevey-t

Për herë të parë këtë vjeshtë, të enjten janë vërejtur disa flokë të parë bore në ultësirat në veri të Alpeve, nën 500 metra lartësi. Autostrada A12 u detyrua të mbyllej mes Châtel-St-Denis (FR) dhe Vevey (VD).

MeteoSwiss raportoi të enjten pasdite 1 deri në 3 centimetra borë, dhe lokalisht deri në 4 centimetra. Në Alpe ranë 5 deri në 10 centimetra, me disa zona që arritën deri në 20 centimetra. Në ditët në vijim, në ultësira priten vetëm reshje të lehta bore.

Sipas faqes RTS Trafic, bora e mëngjesit shkaktoi mbylljen e autostradës A12 mes Châtel-St-Denis dhe Vevey-t. Si pasojë, të gjitha rrugët dytësore u mbipopulluan. Në fillim të pasdites, A12 u rihap, por trafiku mbeti shumë i ngarkuar në rajon dhe deri në zonën veriore të Lausanne deri në mbrëmje.

Rrugët në zonat kodrinore mbi Vevey ishin të vështira për t’u përshkuar në orët e mbrëmjes.

Bora – normale për këtë periudhë të vitit

Sipas shërbimit meteorologjik Meteonews, data mesatare e reshjes së parë të matshme të borës (të paktën 1 cm), që prej vitit 2001, varion nga 11 nëntori në St. Gallen deri më 25 dhjetor në Lugano (TI).

Rekordi i vitit 2024

Vitin e kaluar, mes 21 dhe 22 nëntorit ranë sasi rekord bore në disa zona. Reshjet, madje deri në ultësira, shkaktuan ndërprerje të shumta në transport. Në Cyrih, Bernë dhe Basel, autobusat ndaluan së funksionuari, dhe në Bernë u pezulluan përkohësisht edhe tramvajet. Në kalimin Gotthard, qarkullimi drejt jugut u ndërpre përkohësisht. U ndikuan edhe fluturimet dhe shërbimet hekurudhore.

Rruga mes Châtel-St-Denis dhe Vevey-t u mbipopullua si pasojë e mbylljes së nyjës së A12.

Temperatura shumë të ulëta në ditët në vijim

Sipas Meteonews, ditët e ardhshme do të jenë shumë të ftohta. Në veri, temperaturat do të ngrihen vetëm pak mbi 0°C nga e premtja deri të dielën, ndërsa në disa zona pritet të mbeten edhe nën zero, duke sjellë të ashtuquajturat “ditë ngrirjeje”. Shoferëve u kujtohet se gomat dimërore janë të domosdoshme.

Zvicër: Vendasit po humbasin çmimin nga tregu i banesave

Tregu i banesave në Zvicër po ngushtohet në mënyrë dramatike. Shkalla kombëtare e vendeve të lira ka rënë në vetëm një përqind – afër një mungese akute.

Askund nuk është presioni më i dukshëm sesa në kantonin e Zugut, transmeton albinfo.ch.

Vendasit thonë se qiratë atje janë rritur me 30 përqind që nga viti 2020, me rritje deri në 40 përqind në disa komuna.

Të sapoardhurit e pasur po i shtyjnë çmimet edhe më lart, ndërsa furnizimi me shtëpi të disponueshme është zvogëluar me një të tretën.

Fituesit mesatarë po humbasin çmimin gjithnjë e më shumë.

Dhe blerja e një shtëpie nuk është më e lehtë: një studim i ri tregon se çmimet e pronave banesore janë rritur me 26 përqind në të gjithë vendin në pesë vjet, me shtëpi tipike njëfamiljare në Cyrih që tani kushtojnë mbi tre milionë franga.

Gjeneva ka strehimin më të keq në vend

Një studim i ri nga Universiteti i Shkencave të Aplikuara dhe Arteve në Zvicrën Veriperëndimore sugjeron se rregullat e rrepta të mbrojtjes së strehimit në Gjenevë kanë ndihmuar në rritjen e qirave dhe kantoni kryeson vendin në numrin e shtëpive të rrënuara.

Hulumtuesit shqyrtuan gati tre dekada të të dhënave të ndërtimit dhe zbuluan se shtrëngimi i përsëritur i ligjit LDTR ka dekurajuar investimet, me një vlerë prej rreth 600 milionë CHF projekte të anuluara ose të vonuara.

Ligji është hartuar për të mbrojtur qiramarrësit duke rregulluar mënyrën se si pronarët e pronave mund të rinovojnë, kur mund t’i dëbojnë qiramarrësit për punë dhe sa mund të rrisin qiratë, transmeton albinfo.ch.

Si rezultat, u ndërtuan më pak shtëpi dhe shumica e ndërtesave të vjetra nuk u modernizuan kurrë.

Studimi gjithashtu gjen një hendek në zgjerim midis qiramarrësve të vendosur dhe të sapoardhurve, të cilët tani paguajnë rreth një të tretën më shumë për metër katror.

Zvicër: Ankesat abuzive për projektet ndërtimore po thellojnë krizën e strehimit

Zvicra po përballet me mungesë të theksuar të banesave, dhe një ndër shkaqet kryesore të kësaj situate janë ankesat abuzive të paraqitura kundër projekteve të reja të ndërtimit. Këto ankesa kanë shkaktuar vonesa prej disa vitesh në realizimin e projekteve, duke ngadalësuar dukshëm ritmin e zhvillimit urban dhe duke e përkeqësuar gjendjen e tregut të strehimit, përcjell albinfo.ch.

Studimi federal: Kundërshtimet, arsyeja kryesore e vonesave

Sipas një studimi të publikuar nga Zyra Federale e Strehimit, kundërshtimet ndaj lejeve të ndërtimit janë arsyeja më e shpeshtë pse projektet për banesa të reja:

vonohen për periudha të gjata,

rrezikojnë të rinegociohen,

ose në disa raste, ndalen krejtësisht.

Studimi thekson se jo të gjitha ankesat bazohen në shqetësime të arsyeshme mjedisore apo urbanistike. Një pjesë e tyre paraqiten si ankesa taktike, të përdorura për të bllokuar projekte për arsye politike, ekonomike apo thjesht personale.

Reagimi i Këshillit Federal

Për të ndalur këtë trend, Këshilli Federal ka bërë të ditur se po shqyrton mundësinë e futjes së sanksioneve ligjore ndaj ankesave abuzive. Qëllimi është të krijohet një kuadër që:

kufizon përdorimin e ankesave të pabazuara,

nxit transparencë dhe përgjegjësi,

dhe e bën procesin e lejeve të ndërtimit më efikas.

Sipas autoriteteve federale, mbrojtja e të drejtës për apelim mbetet e rëndësishme, por duhet të shmanget keqpërdorimi i saj në dëm të interesit publik.

Krizë e qëndrueshme e strehimit

Me kërkesë në rritje dhe oferta të kufizuar, sidomos në zonat urbane, çdo vonesë në projektet ndërtimore po e rëndon situatën. Ekspertët paralajmërojnë se pa reforma në procedurat ligjore dhe administrative, Zvicra do të vazhdojë të përballet me presion të lartë në tregun e qirave dhe mungesë të banesave të përballueshme.

Parlamenti i Qytetit të Bazelit voton në favor të trenit të natës për në Malmö

Kompania kombëtare hekurudhore e Zvicrës, SBB, ka njoftuar planet për të nisur një tren të ri nate nga Bazel SBB drejt Malmö-së në Suedi, duke kaluar përmes Gjermanisë dhe Danimarkës. Shërbimi i ri pritet të fillojë nga data 15 prill 2026, duke zgjeruar edhe më tej rrjetin ndërkombëtar të udhëtimeve hekurudhore të natës.

Ky projekt, me vlerë 47 milionë franga, ende duhet të marrë miratimin e Këshillit Kombëtar dhe Këshillit të Shteteve. Megjithatë, projekti ka marrë një shtysë të rëndësishme politike, pasi parlamenti kantonal i Bazelit ka shprehur mbështetje të plotë.

Mbështetje e fortë nga parlamenti i Bazelit

Të mërkurën, deputetët e kantonit votuan në favor të itinerarit të ri të trenit, duke e cilësuar iniciativën si një hap të rëndësishëm drejt përmirësimit të ndërlidhjes hekurudhore evropiane dhe promovimit të udhëtimeve më ekologjike. Përkrahja e tyre shihet si një sinjal i qartë ndaj autoriteteve federale se projekti ka rëndësi strategjike për rajonin.

Rëndësia e linjës Basel–Malmö

Linja e planifikuar do të lidhej me rrjetin ekzistues të trenave të natës që SBB po zhvillon në bashkëpunim me partnerët evropianë. Kjo lidhje pritet të ofrojë:

një alternativë të qëndrueshme ndaj udhëtimeve ajrore,

mundësi të reja për turizëm drejt Skandinavisë,

përmirësim të mobilitetit ndërkufitar mes Zvicrës dhe Evropës Veriore.

Nëse aprovohet nga parlamenti federal, linja e re pritet të bëhet një nga itineraret më të gjata të trenave të natës në Evropë, duke ofruar një udhëtim komod, praktik dhe miqësor ndaj mjedisit.

Shkolla Shqipe Ostermundigen Bern po zhvillon provat për festën e 28 Nëntorit

Në Shkollën Shqipe Ostermundigen në Bern kanë nisur provat intensive për festën e Flamurit Kombëtar, transmeton albinfo.ch.

Fëmijët po përgatiten me këngë, valle dhe recitime kushtuar 28 Nëntorit, duke sjellë emocione të veçanta për këtë ditë të rëndësishme historike.

Atmosfera festive ndjehet në çdo hap të provave, teksa nxënësit, nën udhëheqjen e mësuesve të tyre, punojnë me entuziazëm për të dhuruar një program sa më dinjitoz para prindërve dhe familjarëve.

Dimri po vjen: A është SBB e përgatitur për borën e parë?

Parashikohet që bora e parë e dimrit të bjerë edhe në zonat e ulëta të Zvicrës, duke ngjallur shqetësime për transportin publik. Hekurudhat Federale Zvicerane (SBB) kanë marrë masat për t’u përballur me dimrin: rreth 7,500 pika të pajisura me ngrohës dhe sisteme sinjalizimi të ngrohta për të parandaluar ngrirjen dhe anulimet e trenave.

360 punonjës SBB-je janë në terren për të luftuar borën dhe akullin. Megjithatë, SBB paralajmëron se vonesat ose anulimet nuk mund të përjashtohen për shkak të reshjeve të papritura dhe motit të paparashikueshëm.

Kompanitë kërkojnë mirëkuptimin e udhëtarëve dhe këshillojnë përdorimin e aplikacionit për informacione të përditësuara mbi oraret e trenave.

 

Prodhuesi i thikave zvicerane i lehtësuar nga ulja e tarifave amerikane

Drejtori i përgjithshëm i prodhuesit zviceran të thikave, Victorinox, ka reaguar me lehtësim ndaj uljes së tarifave të Shteteve të Bashkuara për produktet zvicerane në 15%.

Kjo krijon një kornizë më të menaxhueshme për eksportet, tha Carl Elsener për agjencinë e lajmeve AWP të mërkurën. Falë kësaj uljeje, “sakrifica financiare” për dërgesat në SHBA do të jetë më e ulët, shtoi ai, transmeton albinfo.ch.

Megjithatë, tarifat e mbetura direkte prej rreth 20% dhe tarifat shtesë mbi çelikun mbeten ende një “sfidë e madhe”.

Me rreth 18% të shitjeve, SHBA është tregu më i rëndësishëm i huaj për prodhuesin e thikave xhepi, të kuzhinës dhe profesionale.

Në afat të gjatë, nevojiten përmirësime të mëtejshme të kushteve të kornizës së tregtisë, për shembull përmes marrëveshjeve tregtare dhe heqjes së barrierave administrative.

Përparimi pas diplomacisë intensive

Ulja e tarifave vjen pas një muaji diplomacie intensive nga zyrtarët më të lartë zviceranë, të cilët dërguan ekipe të nivelit të lartë në Uashington, duke përfshirë misione të udhëhequra nga Presidentja Karin Keller-Sutter dhe Ministri i Ekonomisë, Guy Parmelin.

Negociatat për tarifat me SHBA kanë qenë një mësim i rëndësishëm për Zvicrën dhe diplomacinë e saj tregtare — një eksperiencë e paparë dhe sfiduese.

 

Mediumi zviceran shkruan për Xhakën: Kapiteni i Kombëtares i fishkëllelluar në Prishtinë

Granit Xhaka nuk pati një mbrëmje të lehtë të martën në Prishtinë. Gjatë çdo prekje të topit, kapiteni i Kombëtares zvicerane u përball me fishkëlima dhe brohoritje. Kështu e përshkruan mediumi zviceran Blick situatën e së martës mbrëma në Prishtinë ku u zhvillua ndeshja mes Kosovës e Zvicrës.

Një video e publikuar në mediat kosovare tregon Xhakën duke diskutuar me përfaqësuesit e tifozëve kosovarë, ndërsa aty shihen edhe babai i tij, Ragip Xhaka, dhe personeli i sigurisë së Kombëtares zvicerane. Në rrjetet sociale, videoja ka shkaktuar reagime të shumta, shumica duke shprehur habi për fishkëlima ndaj kapitenit të Zvicrës, vazhdon tutje rrëfimi në blick, transmeton albinfo.ch.

Familja e Xhakës ka shprehur mbështetje të fuqishme. Gruaja e tij, Leonita, shkroi në Instagram: “Përherë model për kombi tonë, përherë krenar për ty.” Vëllai i tij, ikonë e FC Basel, Taulant Xhaka, shtoi: “Do të jem gjithmonë pranë teje, vëlla. Krenaria e shqiptarëve!”

Pavarësisht fishkëlimeve, Xhaka mbeti i qetë. Opinione të ndara ishin të dukshme gjatë gjithë ndeshjes, dhe në disa momente fishkëlima u bënë të papërballueshme për shumë tifozë. Rezultati ishte thirrjet “Xhaka!” dhe një duartrokitje e përbashkët kur ai u zëvendësua. Vedat Bajrami, aktor dhe anëtar i klubit të tifozëve kosovarë Dardanët, tha për Blick: “Të gjithë e duan dhe e vlerësojnë Xhakën, kështu që kjo nuk ka kuptim.”

Xhaka tha pas ndeshjes për Blick: “I njoh këta njerëz, janë shumë emocionalë. U fishkëllye, pastaj u kundërvu, dhe më pas u brohorit përsëri – kjo është normale në futboll. Gjithçka është në rregull.”

Një nga shkaqet e reagimeve emocionale nga tifozët kosovarë ishte një intervistë e Xhakës për Blick, ku ai fliste për futbollistët Leon Avdullahu dhe Albian Hajdari që kaluan te Kosova. Deklaratat e tij, që në thelb ishin të pafajshme, u interpretuan në mënyrë të ekzagjeruar në mediat kosovare, duke shkaktuar diskutime të ndezura.

Pavarësisht kësaj, lojtarët e rinj zviceranë të origjinës kosovare nuk e perceptuan situatën negativisht. Pas ndeshjes, Albian Hajdari foli gjatë me Xhakën në fushë dhe bëri shaka me Breel Embolo. Hajdari dhe Avdullahu postuan më vonë një foto në Instagram me idhullin e tyre, Granit Xhaka, duke shkruar: “Jemi një.”

 

Bitcoin bie nën 90,000 dollarë, niveli më i ulët që nga prilli

Bitcoin ka rënë nën nivelin e 90,000 dollarëve, duke shënuar rënien më të madhe që nga prilli. Përballë pasigurisë në ekonominë amerikane, tregu i kriptomonedhave po dridhet.

Në javët e fundit, Bitcoin ka pësuar rënie të fortë dhe është larg nivelit historik të muajit të kaluar. Investitorët janë më të kujdesshëm ndaj këtij asetit të rrezikshëm: kriptomonedha më e kapitalizuar, që në fillim të tetorit qëndronte mbi 126,000 dollarë, ra të martën nën 90,000 dollarë, para se të rikuperohej mbi 91,000 dollarë të mërkurën.

Pas përfundimit të “shutdown”-it në SHBA, pjesëmarrësit në treg frikësohen se të dhënat e reja ekonomike amerikane mund të errësojnë më tej perspektivat për ulje të normave të interesit, vërejnë analistët.

Të martën, Bitcoin humbi 6% në 24 orët e fundit dhe 15% gjatë javës, duke zbritur në 89,305 dollarë, përpara se të ngrihej në 91,501 dollarë të mërkurën.

“Investitorët janë të kapur në grep të pasigurisë monetare, me tregjet që aktualisht duket se lëvizin midis pasigurisë dhe rikuperimit,” vë në dukje analisti i pavarur Timo Emden.

“Tregu i kriptomonedhave po kalon një periudhë të re trazirash, dhe asetet më spekulative janë ato që po përjetojnë goditjen më të fortë,” shton eksperti John Plassard, transmeton albinfo.ch.

Si pasojë, investitorët, të cilët duket se kanë humbur oreksin për rrezik në javët e fundit, po largohen nga kriptomonedhat, të cilat janë veçanërisht të paqëndrueshme. Kjo pasiguri nxitet nga disa sinjale shqetësuese për ekonominë amerikane dhe nga dyshimet mbi politikën monetare që Rezerva Federale e SHBA-së do të zgjedhë muajin e ardhshëm. Për më tepër, rritja e tregut në muajt e fundit po i shtyn investitorët të tërheqin fitimet e tyre.

Indeksi MarketVector i kriptomonedhave me kapital të vogël preku për një moment nivelin më të ulët që nga viti 2020, “një shenjë e tharjes së fortë të oreksit për rrezik,” shpjegon kreu i strategjisë së investimeve në Cité Gestion Private Bank. “Rënia është akoma më e dukshme duke pasur parasysh se vetë Bitcoin ka humbur pothuajse 600 miliardë dollarë kapitalizim që nga kulmi i tetorit, duke fshirë të gjitha fitimet e këtij viti,” thekson ai.

Analistët thonë se e ardhmja e Bitcoin do të varet nga performanca e aksioneve të kompanive teknologjike. Përkujtojmë se në prill, Bitcoin qëndronte nën 75,000 dollarë, para se të ngrihej mbi 126,000 dollarë disa muaj më vonë.

 

Kosova me rekord në renditjen e FIFA-s

Rritja e Kosovës është konfirmuar edhe në ranglistën e re të FIFA-s të publikuar të mërkurën. Kosova me renditjen e re të FIFA-s tani zë pozitën e 80-të, katër pozita më lartë se që ishte në renditjen e publikuar më 17 tetor.

Vendi i 84-t ishte historik në muajin e kaluar. Tjetër histori në renditje në renditjen e FIFA-s është shkruar të mërkurën dhe kjo është arritur pas suksesit historik nga Kosova. Në ndeshjet e fundit të muajit nëntor, Kosova fitoi në udhëtim te Sllovenia me rezultatin 2:0 në stadiumin “Stozhice” në Lubjanë më 15 nëntor, kurse më 18 nëntor, barazoi 1:1 me Zvicrën, transmeton albinfo.ch.

Shqipëria ka rënë për dy pozita në këtë muaj në ranglistën e re të shtëpisë botërore të futbollit. Ishte në pozitën e 61-të në muajin e kaluar, ndërsa tani zë vendin e 63-të. Shqipëria e pati një fitore 1:0 në udhëtim tek Andorra më 13 nëntor, ndërsa më 16 nëntor në “Air Albania” në Tiranë, u mposht 2:0 nga Anglia.

Si Kosova ashtu edhe Shqipëria kanë avancuar në plejofin e Botërorit 2026 dhe është sukses historik, pasi më parë nuk është arritur një arritje e tillë.

Listës së përfaqësueseve më të mira të FIFA-s vazhdon t’i prijë Spanja. Pas Spanjës janë Argjentina, Franca, Anglia dhe Brazili, që e plotësojnë pesëshen më të mirën.

Portugalia, Holanda, Belgjika, Gjermani dhe Kroacia, kompletojnë 10 përfaqësueset më mira me renditjen e muajit nëntor.

Marrëveshja e re me SHBA-në përfshin importet e mishit

Marrëveshja e re doganore e Zvicrës me Shtetet e Bashkuara po rihap debatin e ndjeshëm të importeve të mishit.

Marrëveshja u jep SHBA-ve kuota për mishin e viçit, bizonin dhe shpendët, megjithëse importet e pulës së trajtuar me klor mbeten të ndaluara dhe do të kërkonin një ndryshim ligjor.

Shitësit me pakicë të mëdhenj nuk janë të interesuar gjithsesi. Të gjithë thonë se mishi amerikan nuk i plotëson standardet e tyre dhe preferojnë produktet zvicerane, transmeton albinfo.ch.

Grupet e konsumatorëve janë të kujdesshëm, por industria e mishit vëren se 80% e asaj që hanë zviceranët është vendase dhe vëllimet e kufizuara të importit nuk duhet të ndikojnë në çmime ose cilësi.

Në fund, blerësit do të vendosin.

Zvicër: Rritje e vjedhjeve të karburantit

Zvicra po përballet me një valë në rritje të vjedhjeve të karburantit.

Sipas mediave zvicerane, çdo vit, rreth 70,000 shoferë mbushin karburant dhe largohen pa paguar, me kantonin Vaud që raporton numrin më të lartë me rreth 10,000 raste, transmeton albinfo.ch.

Zvicra Perëndimore është veçanërisht e prekur.

Afërsia me kufirin francez gjithashtu e bën të lehtë për shkelësit të shpëtojnë.

Operatorët në Zvicrën gjermanishtfolëse raportojnë më pak incidente, por thonë se ata rregullisht ndjekin faturat e papaguara, duke ngritur padi bazuar në videon e targës.

Ky është programi zyrtar i festivalit “Tri Net Film Fest”

Festivali i filmit “Tri Net Film Fest” rikthehet me edicionin e katërt nga 4 deri më 6 dhjetor 2025, duke sjellë një program të përzgjedhur filmash të shkurtër nga autorë shqiptarë, rajonalë dhe evropianë. Festivali zhvillohet në Neues Kino, Freienstein, dhe synon të ndërtojë ura mes kulturave përmes një forme të kinemasë që po fiton gjithnjë e më shumë rëndësi në skenën bashkëkohore.

albinfo.ch është sponsor medial i festivalit.

Filmi i shkurtër mbetet një format ku ideja dhe emocionet kondensohen në mënyrë të drejtpërdrejtë. Për autorët, ai është një hapësirë e lirë eksperimentimi; për publikun, një mundësi për t’u njohur me histori të reja që sjellin copa realitetesh të ndryshme. Pikërisht këtë mozaik shumëzëruar e ndërton çdo vit Tri Net Film Fest.

Programi zyrtar i vitit 2025

Nata e parë – E enjte, 4 dhjetor 2025 (19:30)
“Një histori e parrëfyer” – Sara Hoxhaj
“Emri im është Sonila” – Suela Bako
“Në sytë e Xhelos” – Besa Tusha
“Mbijetesa dhe shkolla” – Ilir Kabashi
“Atje ku qershitë janë gjithmonë të kuqe” – Shqipe Bebe Krasniqi

Nata e dytë – E premte, 5 dhjetor 2025 (19:30)
“Sharing” – Granit Dragaj
“Në kërkim” – Alban Goranci
“Bleifrei 95” – Tina Muffler & Emma Hütt
“Return to Kosovo” – Emma Strauss, Julius Strauss, Donald Harding & Ben Harding

Nata e tretë – E shtunë, 6 dhjetor 2025 (18:30)
“Çarcafët” – Evi Gjoni
“N’rreth” – Bekim Guri
“IMMACULATA” – Kim Lêa Sakkal
“Sorpresa” – Daniel Best Arias
“Rruga” – Mauro Zaçe

Vendi dhe biletat

Neues Kino, Strickgasse 1, 8427 Freienstein
20 CHF për një natë
Festivalpass 50 CHF për të tri netët (përfshin edhe afterparty-n)
Rezervimet bëhen përmes www.neueskino.ch
Në çmim përfshihet një pije falas.

Mbrëmja finale mbyllet me afterparty, ku atmosferën do ta udhëheqin Xhaner Gashi dhe Bexhet Sallai.

Tri Net Film Fest ofron tri net të ngjeshura me histori të reja dhe zëra të rinj filmikë. Publiku ftohet të jetë pjesë e këtij takimi kulturor ku filmi i shkurtër vjen si një hapësirë dialogu mes krijuesve dhe shikuesve. Shënoni datat dhe rezervoni vendin në sallë.

 

Çfarë tha Xhaka për Hajdarin e Avdullahun dhe si u befasuan gazetarët zviceranë?

Pas përfundimit të pjesës së parë në ndeshjen Zvicër–Kosovë, një gazetar zviceran nga “Blick” ishte kurioz për të pyetur pse shikuesit po fishkëllonin sa herë Granit Xhaka prek­te topin, përcjell albinfo.ch.

Pasi mori shpjegimin se reagimet lidhen me deklaratën e Xhakës për vendimin e Leon Avdullahut dhe Albian Hajdarit për të luajtur për Kosovën, ai ia përcolli menjëherë këtë kolegut të tij në tribunën e stadiumit “Fadil Vokrri”.

Deklarata e Xhakës ishte dhënë në fillim të javës, ende pa iu bashkuar Zvicrës, gjatë një interviste për “Blick” pas paraqitjes së mirë me Sunderlandin. Gazetarët e mediumit zviceran e kishin vizituar sulmuesin në shtëpinë e tij në Basel dhe e kishin pyetur nëse e shqetësonnin “largimet” e Avdullahut dhe Hajdarit nga Federata e Zvicrës.

Xhaka fillimisht vlerësoi cilësitë e dy lojtarëve, duke thënë se profile të tillë nuk dëshiron t’i humbasësh. Ai shtoi se për ta sfida ishte të vlerësonin realisht statusin e tyre te Zvicra:

“Do t’ia dilnin të siguronin një vend titullari në tri apo katër vitet e ardhshme? Dyshoj, duke parë kush nuk po luan për ne sot, e që është më përpara në karrierë”, tha Xhaka. Ai përmendi rastin e Ardon Jasharit si krahasim dhe mbylli duke theksuar se në fund vendimi për Kosovën është i tyre, “e cila po luan në nivel shumë të lartë”.

Megjithatë, jo të gjitha mediat kosovare e transmetuan saktë deklaratën. Shpesh u anashkalua fakti që Xhaka foli me respekt për kualitetet e Avdullahut e Hajdarit dhe për nivelin e lartë të Kosovës. Edhe përgjigjja e Hajdarit në konferencë u keqinterpretua, duke iu atribuuar fjalia “vendimi u mor me zemër”, ndonëse ai nuk e tha një gjë të tillë.

Të mërkurën në mëngjes, mediumet kryesore në Zvicër i kushtuan ballinat e tyre “fishkëllimave ndaj Xhakës”, një lojtari që shpesh ka qenë figurë polemike për shkak të qëndrimeve të tij në ndeshjet me Serbinë dhe atyre miqësore ndaj Kosovës.

Perspektiva e paqartë për centrale të reja në Zvicër

Fondacioni Zviceran për Energjinë (SES) paralajmëron se heqja e ndalimit për ndërtimin e centraleve të reja bërthamore mund të ngadalësojë tranzicionin energjetik. Sipas analizës së tyre, edhe thjesht mundësia e një AKW-je të re krijon pasiguri dhe ul investimet në energji diellore, erë, ujore dhe bateri.

Në të gjitha skenarët e studiuar, Zvicra nuk arrin objektivat e parashikuara në Ligjin e Energjisë të vitit 2024. Në skenarin më të keq, fotovoltaikët mbeten 30% nën objektiv deri në vitin 2045. SES paralajmëron se edhe zhvendosja e fondeve shtetërore drejt bërthamores do ta bëjë energjinë e gjelbër më të shtrenjtë dhe më të ngadaltë për t’u zhvilluar.

Sipas SES, ndërtimi i centraleve bërthamore mbart pasiguri të mëdha teknike dhe financiare, të cilat ndikojnë negativisht në projektet e rinovueshme. Prandaj, organizata i kërkon Parlamentit të ruajë ndalimin për centrale të reja dhe të sigurojë vazhdimësi për objektivat e energjisë së pastër.