Një ndërprerje e madhe e energjisë elektrike paralizoi pjesë të mëdha të Spanjës dhe Portugalisë. Ngjarja ka ngritur pyetje të rëndësishme për të ardhmen e energjisë – edhe në Zvicër. Ekspertët dhe politikanët, nga e majta në të djathtë, po kërkojnë rishikim të strategjive aktuale.

Ndërprerja në Barcelonë
Më 28 prill 2025, një ndërprerje e madhe energjie në Barcelonë la tre persona të vdekur dhe dhjetëra mijëra të bllokuar në ashensorë, trena apo parkingje nëntokësore. Brenda vetëm tetë minutash, 15 gigavat energji u zhdukën nga rrjeti elektrik.

Autoritetet spanjolle, me mbështetjen e BE-së, po hetojnë. Rreth 75% e prodhimit të energjisë para ndërprerjes vinte nga burime të rinovueshme, kryesisht diellore dhe erë. Pjesa tjetër mbulohej nga centralet bërthamore.

Ekspertët: mungesa e energjisë hidrike përkeqësoi situatën
Thomas Nordmann nga platforma Swiss Energy Charts vëren se, në momentin e krizës, vetëm 0.23 GW nga 15.8 GW të kapaciteteve hidrike ishin aktive. Ai dyshon për një defekt të papritur në një central bërthamor, që uli ndjeshëm stabilitetin e rrjetit, duke shkaktuar prishje të tjera zinxhirore.

Profesor Rolf Wüstenhagen nga Universiteti i St. Gallen, i cili ndodhej në tren në kufirin Spanjë–Francë, thekson se mungesa e baterive dhe e kontrollit të zgjuar e ka përkeqësuar situatën. Ai kërkon më shumë “buffer”-a dhe shfrytëzim të mjeteve si karikimi ditor i makinave elektrike, transmeton albinfo.ch.

Zvicra në vëmendje: Debati për centralet bërthamore rindez diskutimin politik
Ngjarja në Spanjë ka nxitur reagime edhe në Zvicër. Deputeti i SVP-së, Fredy Heer, kritikoi ashpër energjinë e erës dhe diellit. Deputeti liberal Christian Wasserfallen theksoi se rrjetet nuk mund të përballojnë shtime të papritura, duke kërkuar rindërtim të rrjeteve, më shumë ruajtje energjie dhe rifillim të debates për centralet bërthamore.

Nga ana tjetër, deputeti i GLP-së dhe sipërmarrësi në fushën e energjisë diellore, Jürg Grossen, thekson se Zvicra është më mirë e mbrojtur ndaj ndërprerjeve falë fuqisë hidrike. Por ai gjithashtu kërkon modernizim të rrjetit, përdorim më të zgjuar të baterive dhe tarifa të përshtatura me realitetin e decentralizuar.

Autoritetet federale: Më pak të rrezikuar, por jo imunë
Zyra Federale për Energjinë në Zvicër thekson se, falë përqindjes së lartë të prodhimit nga hidrocentralet me masa rrotulluese, rrjeti është më stabil ndaj luhatjeve. Megjithatë, Fabien Lüthi paralajmëron se rreziku nuk është kurrë zero.

Profesor Wüstenhagen e përmbyll: “Rreziku i një ‘blackout’-i nuk mund të shmanget kurrë plotësisht – por mënyra se si e menaxhojmë atë është vendimtare.”

Presidenti i Ukrainës, Volodymyr Zelensky, ka refuzuar një propozim të Rusisë për një armëpushim treditor gjatë datave 7–9 maj, duke kërkuar në vend të tij një armëpushim njëmujor, sipas një plani të propozuar nga Shtetet e Bashkuara.

Zelensky e cilësoi ofertën ruse si “teatër politik” dhe theksoi se një periudhë kaq e shkurtër nuk do të lejonte përparim real në negociata. “Po ndjekim modelin e propozuar nga amerikanët: një armëpushim pa kushte për 30 ditë. Vetëm një periudhë e tillë ka kuptim për të arritur rezultate konkrete”, deklaroi ai për mediat, përcjell albinfo.ch.

Ndërkohë, presidenti rus Vladimir Putin kishte propozuar armëpushimin në përputhje me paradën e Ditës së Fitores, që zhvillohet çdo vit në Moskë. Zelensky paralajmëroi se Ukraina nuk mund të garantojë sigurinë e delegacioneve të huaja që mund të marrin pjesë në këtë ngjarje, duke sugjeruar se Rusia mund të ndërmarrë veprime provokuese dhe t’ia atribuojë përgjegjësinë Ukrainës.

Zhvillimet vijnë pas një vale sulmesh ajrore në qytetin e Kharkivit, ku të paktën 47 persona u plagosën nga sulme me dronë, të cilët goditën ndërtesa banimi dhe infrastrukturë civile.

Pas sulmeve, presidenti ukrainas u bëri thirrje partnerëve perëndimorë për mbështetje më të fuqishme ushtarake, duke përfshirë sisteme më të avancuara të mbrojtjes ajrore. Ai theksoi se “çdo natë në Ukrainë është një makth për shkak të mungesës së veprimit të shpejtë nga partnerët ndërkombëtarë”.

Sipas Forcave Ajrore të Ukrainës, Rusia lëshoi 183 dronë gjatë natës, nga të cilët 77 u rrëzuan nga mbrojtja ajrore, ndërsa 73 besohet se u ndërprenë elektronikisht. Nga ana tjetër, Ministria ruse e Mbrojtjes raportoi rrëzimin e 170 dronëve ukrainas.

Shërbimi Sizmologjik i Zvicrës ka regjistruar një tërmet 10 kilometra në juglindje të Mürrën BE, në një thellësi prej 7.6 kilometrash. Tërmeti ka ndodhur në orën 13:30. Sipas Shërbimit Sizmologjik, magnituda e tërmetit ka qenë rreth 3.1 shkallë të Richterit, transmeton albinfo.ch.

Tërmeti në kantonin e Valais ishte ndjerë mjaft qartë afër epiqendrës, sipas raporteve. Raporti është verifikuar nga Shërbimi Sizmologjik i Zvicrës (SED) në ETH Zürich pas njoftimit automatizuar.

Tërmeti ka ndodhur 10 kilometra larg Mürrën në Valais.

Nga kjo magnitudë tërmetesh, nuk pritet të ketë dëme, shtoi SED. Shërbimi Sizmologjik regjistron mes 1,000 dhe 1,500 tërmete çdo vit në Zvicër dhe vendet fqinje. Popullsia zakonisht ndjen rreth 10 deri 20 tërmete çdo vit me magnituda të paktën 2.5 ose më të larta

Sulmi me raketë nga Houthi mbi Aeroportin Ben Gurion këtë mëngjes detyroi kompaninë ajrore Swiss të anulojë fluturimin e saj nga Zyrihu drejt Izraelit. Fluturimi drejt Tel Avivit ishte planifikuar të nisej në orën 11:50 dhe të ulej në qytetin izraelit në orën 17:00, sipas kohës lokale.

Për shkak të situatës aktuale, Swiss ka njoftuar pezullimin e të gjitha fluturimeve drejt dhe nga Tel Avivi deri më 6 maj. Transmeton albinfo.ch.

“Pasagjerët e prekur do të njoftohen dhe do të ri-rreshtohen në fluturime të tjera, në varësi të disponueshmërisë,” ka bërë të ditur kompania. “Përndryshe, ata do të kenë mundësinë të rizervojnë pa pagesë për një datë të mëvonshme ose të kërkojnë rimbursim të plotë.”

Swiss vijon të ndjekë nga afër zhvillimet në Lindjen e Mesme dhe konfirmon se stafi i saj në Tel Aviv është mirë dhe në siguri.

Aeroporti Ben Gurion pezulloi përkohësisht ngritjet dhe uljet vetëm pak minuta përpara se projektili të hynte në hapësirën ajrore izraelite. Mbrojtja ajrore izraelite (IDF) nuk arriti ta ndalonte raketën. Aeroporti u rihap plotësisht një orë më vonë.

Një alarm serioz shëndetësor ka shpërthyer në njëmbëdhjetë komuna të rajonit të Alsasit pranë kufirit me Zvicrën, ku rreth 60,000 banorë janë prekur nga ndotja me kimikatet PFAS në ujin e pijshëm. Gratë shtatzëna, fëmijët e vegjël dhe personat vulnerabël janë paralajmëruar të mos konsumojnë ujin e rubinetit. Kjo masë drastike është vendosur nga Prefektura e Haut-Rhin pas zbulimit të përqendrimeve katër herë mbi kufirin e lejuar të këtyre substancave në ujërat nëntokësore, shkruan SRF, transmeton albinfo.ch.

Burimi i ndotjes nuk është industria kimike, siç mund të pritej, por Aeroporti Basel-Mulhouse. Për dekada, ushtrimet e zjarrfikësve në aeroport kanë përdorur shkumë shuarëse që përmban PFAS — kimikate jashtëzakonisht të qëndrueshme që nuk shpërbëhen lehtësisht në natyrë dhe që njihen për rreziqet e tyre të mundshme ndaj shëndetit të njeriut, përfshirë çrregullime hormonale dhe kancer.

Ndryshe nga komunat franceze, qytetet zvicerane si Bazeli dhe Allschwil nuk janë prekur nga ndotja pasi uji i tyre i pijshëm merret nga lumi Rajna, jo nga ujërat nëntokësore. Kimisti i kantonit, Yves Parrat, megjithatë e konsideron situatën “shqetësuese”, duke konfirmuar se PFAS është tashmë i pranishëm edhe në ujërat nëntokësore të Bazelit, edhe pse aktualisht në nivele më të ulëta.

Teknologjitë aktuale për pastrimin e ujërave nuk mjaftojnë për të eliminuar këto kimikate në mënyrë efektive, dhe mungon edhe baza ligjore për të vepruar. Si pasojë, vendi po përgatitet për ndryshime të rëndësishme në nivel federal, transmeton albinfo.ch.

Dy mocione janë paraqitur në Këshillin e Shteteve të Zvicrës: Tiana Angelina Moser (GLP) kërkon një plan veprimi për PFAS-in, ndërsa Marianne Maret (Qendra) propozon vendosjen e vlerave kufitare për përshpejtimin e sanimit. Sipas Zyrës Federale për Mjedisin (FOEN), rreziku nuk kufizohet vetëm në aeroporte, por përfshin edhe qendrat e trajnimit të zjarrfikësve dhe mbrojtjes civile.

Ndërkohë, Prefektura franceze ka urdhëruar komunat e prekura të paraqesin deri në fund të vitit plane konkrete për uljen e niveleve të PFAS nën kufirin e lejuar. Në afat të shkurtër, do të instalohen impiante të lëvizshme për filtrimin e ujit, ndërsa në afat të mesëm planifikohen sisteme më të mëdha dhe më të qëndrueshme. Kostoja totale e investimit vlerësohet në rreth 20 milionë euro, me shpenzime vjetore shtesë prej rreth 600,000 eurosh — një barrë që ka të ngjarë të reflektohet në rritjen e çmimit të ujit të pijshëm duke filluar nga viti 2026.

Edhe pse aeroporti ndaloi përdorimin e agjentëve me PFAS që nga viti 2017, trashëgimia kimike është ende e gjallë në ujërat nëntokësore. Problemi është global, por masat mbeten të shpërndara dhe jo gjithmonë të detyrueshme. Në rast se ndotja vazhdon, prefektura paralajmëron masa më të rrepta dhe ndoshta edhe kufizime në përdorimin e ujit, transmeton albinfo.ch.

Më shumë se gjysma e fëmijëve në Zvicër përjetojnë dhunë psikologjike dhe një në katër ndëshkime fizike, sipas një studimi të Universitetit të Freiburgut të publikuar nga gazeta zvicerane SonntagsZeitung. Shifrat tronditëse tregojnë se një në dhjetë fëmijë merr shuplaka në fytyrë, ndërsa një në pesë goditet në fund, duke e vendosur çështjen e dhunës në prindërim në qendër të debatit publik dhe politik, shkruan 20minuten, transmeton albinfo.ch.

Në përgjigje të kësaj situate, nesër (e hënë), Këshilli Kombëtar pritet të debatojë një amendament të propozuar nga Këshilli Federal, i cili synon të përfshijë ndalimin e dhunës ndaj fëmijëve në të drejtën civile. Sipas draftit të ligjit, prindërit do të jenë të detyruar të “rrisin fëmijët e tyre pa përdorimin e dhunës, në veçanti pa ndëshkim fizik dhe forma të tjera të trajtimit degradues”. Përveç ndalimit, ligji parashikon përmirësim të qasjes në shërbime mbështetëse dhe këshillimore për prindërit.

Zvicra do të ishte një ndër vendet e fundit në Evropë që do të sanksiononte me ligj ndalimin e dhunës ndaj fëmijëve. Megjithatë, ligji nuk përmban masa ndëshkuese, por synon të vendosë një standard të qartë për prindërimin pa dhunë, transmeton albinfo.ch.

Amendamenti gëzon mbështetje të gjerë politike. Në janar, 21 nga 25 anëtarët e Komitetit të Çështjeve Ligjore të Këshillit Kombëtar votuan në favor të tij. Kundër janë shprehur vetëm tre deputetë të Partisë Popullore Zvicerane (SVP), përfshirë këshilltarin kombëtar Manfred Bühler nga Berna, i cili tha: “Nuk mendoj se një shuplakë në fytyrë duhet të jetë e papranueshme, të paktën nëse është një incident i izoluar.” Ai shtoi se prindërit duhet të kenë njëfarë “lirie veprimi” dhe paralajmëroi se një ndalim i tillë mund të minojë autoritetin prindëror.

Edhe kolegia e tij e partisë, Barbara Steinemann, e cila votoi pro amendamentit, theksoi se boshllëku ligjor që synon të mbulojë ligji është i paqartë, pasi dhuna në prindërim është tashmë e ndaluar me ligjin penal. Sidoqoftë, ajo e mbështeti nismën si një mënyrë për të forcuar rolin e qendrave të këshillimit, veçanërisht për rastet që përfshijnë familje nga kultura me stile të ndryshme edukimi.

Nga ana tjetër, mbështetësit e ligjit e shohin atë si një hap të rëndësishëm drejt mbrojtjes më të mirë të fëmijëve. Regula Bernhard Hug, drejtoreshë e organizatës “Mbrojtja e Fëmijëve Zvicër”, thekson se shumë prindër nuk janë të vetëdijshëm për atë që konsiderohet dhunë: “Shumica e prindërve përdorin dhunë psikologjike ose fizike kur janë të mbingarkuar”, thotë ajo, duke nënvizuar nevojën për qartësi dhe standarde të qarta për prindërimin pa dhunë, transmeton albinfo.ch.

Rritja e vazhdueshme e kostove të kujdesit shëndetësor në Zvicër po nxit kompanitë e sigurimeve të ofrojnë zgjidhje inovative për të lehtësuar barrën mbi sistemin. Modelet dixhitale të sigurimit shëndetësor, të ofruara përmes aplikacioneve të posaçme, premtojnë eficiencë dhe kursime — por gjithashtu ngrenë pikëpyetje mbi qasjen, sigurinë dhe drejtësinë, shkruan SRF.

Sipas Thomas Gächter, ekspert për sigurimet shoqërore, modelet dixhitale ofrojnë “një potencial të konsiderueshëm kursimesh”, duke shmangur vizitat e panevojshme te mjekët dhe duke përdorur më mirë stafin ekzistues. Shoqata prio.swiss vlerëson se këto modele ndihmojnë në uljen e ngarkesës mbi sistemin e kujdesit shëndetësor, transmeton albinfo.ch.

Gjithçka përmes aplikacionit — por jo për të gjithë

Në teori, modelet dixhitale janë të thjeshta: përmes një aplikacioni, pacientët mund të rinovojnë receta, të konsultohen me mjekë përmes video-thirrjes, të vlerësojnë simptoma me ndihmën e inteligjencës artificiale dhe të dërgojnë foto për diagnostikim. Në këmbim, ata marrin zbritje në primet e sigurimit.

Por në praktikë, Fondacioni për Mbrojtjen e Konsumatorit paralajmëron për një hendek dixhital që përjashton njerëzit me aftësi të kufizuara teknologjike ose ata pa akses në pajisje të përshtatshme.

Teknologjia, mjeti që mund të dështojë

Rasti i Medgate, një nga ofruesit kryesorë të këtyre shërbimeve, tregon për dobësitë teknike të sistemit. Pas një përditësimi në vjeshtën e 2024, disa funksione nuk funksionuan për muaj. Edhe pse komunikimi me mjekun ishte ende i mundur me telefon, organizata SPO thekson se varësia nga teknologjia mbart rreziqe serioze për pacientët.

Një tjetër problem i rëndësishëm është mungesa e stafit mjekësor. Edhe ofruesit dixhitalë, që operojnë me ekipe në distancë, hasin në kufizime kur sistemi është i mbingarkuar. Në raste të tilla, aplikacionet ndalojnë funksione si biseda me mjekun — pikërisht atëherë kur pacienti ka më shumë nevojë, transmeton albinfo.ch.

Përgjegjësi e njëanshme?

Kritika shtesë vjen nga organizatat e pacientëve që nënvizojnë mungesën e simetrisë në përgjegjësi: pacientët penalizohen nëse ndjekin rrugë tradicionale pa përdorur aplikacionin, ndërsa kompanitë e sigurimeve nuk kompensojnë dështimet teknike. Gächter, nga ana e tij, i minimizon këto probleme duke theksuar se pacientët gjithsesi përfitojnë nga çmimet më të ulëta.

E ardhmja: modele më të qëndrueshme dhe transparente?

Pavarësisht dobësive aktuale, ekspertët mbeten optimistë. “Koha është e pjekur për modele që funksionojnë me besueshmëri,” thotë Gächter. Ai thekson rëndësinë që pacientët të jenë të informuar për alternativat në rast dështimi të teknologjisë. Avokati i Popullit rekomandon kontakt të drejtpërdrejtë me kompaninë e sigurimeve dhe marrjen e lejes me shkrim për të ndjekur trajtim tradicional në raste emergjente, transmeton albinfo.ch.

Shkrirja e përshpejtuar e akullnajave në Alpet zvicerane po sjell me vete rrezikun e mungesës së ujit në muajt e ngrohtë. Me rezervuarët aktualë nën mesataren sezonale dhe reshje të pamjaftueshme në dimrin e fundit, ekspertët paralajmërojnë se furnizimi me ujë për popullsinë dhe bujqësinë mund të vihet në pikëpyetje brenda pak dekadash, shkruan RTS, transmeton albinfo.ch.

Megjithëse reshjet e borës në prill paralizuan Valais, pjesa tjetër e vendit, veçanërisht rajonet lindore, po përjeton një mungesë të konsiderueshme reshjesh. Faqja informative dross.ch dhe Zyra Federale e Energjisë (SFOE) raportojnë se rezervuarët kanë mbetur nën nivelet mesatare, duke reflektuar rrezikun e thatësirës që po bëhet gjithnjë e më i zakonshëm për shkak të ndryshimeve klimatike.

Akullnajat aktualisht përmbajnë rreth 46 km³ ujë — një rënie drastike nga 75 km³ që kishte në vitin 2000. “Nëse ky ritëm vazhdon, përveç akullnajave Ron dhe Aletsch, shumica do të jenë zhdukur deri në mesin e këtij shekulli,” paralajmëron Astrid Björnsen nga Instituti Federal për Kërkime Pyjore, Bore dhe Peizazhi (WSL). Humbja e këtyre burimeve do të prekë drejtpërdrejt lumenjtë si Aare, Ron dhe Rajni, duke ulur sasinë e ujit të disponueshëm për industri, energji dhe bujqësi, transmeton albinfo.ch.

Përballë këtij skenari, ndërtimi i digave të reja në Alpe po diskutohet seriozisht si një masë parandaluese. Liqenet e sapoformuara në vendet ku akullnajat janë tërhequr ofrojnë potencial për të ndërtuar rezervuarë të rinj që mund të shërbejnë si depo uji për muajt e thatë dhe njëkohësisht të mbështesin prodhimin e energjisë elektrike.

Björnsen gjithashtu sugjeron që të ndërtohen rezervuarë më të vegjël në Rrafshnaltën Zvicerane për të mbështetur sektorin bujqësor në sezonin e thatë. “Nuk është më vetëm një çështje ambientale – është një çështje sigurie kombëtare,” thekson ajo.

Megjithatë, ndërtimi i digave nuk është një proces i shpejtë. Kërkon dekada planifikim, investime të mëdha dhe, jo më pak, një konsensus të gjerë publik dhe politik. Opozita më e madhe pritet të vijë nga grupet që e shohin çdo ndërhyrje në peizazhin natyror si të papranueshme, transmeton albinfo.ch.

Konsultimi publik mbi paketën e masave shtrënguese të propozuara nga Këshilli Federal mbyllet sot, ndërkohë që qeveritë kantonale kanë ngritur shqetësime të forta për faktin se janë lënë jashtë procesit të hartimit. Kritikët thonë se propozimet minojnë balancën federale dhe vendosin barrë të padrejtë mbi kantonet, shkruan SRF, transmeton albinfo.ch.

Në qendër të debatit është arsimi — një kompetencë tradicionale kantonale — ku pritet të aplikohen shkurtimet më të mëdha. Qeveria federale synon të reduktojë shpenzimet në këtë fushë, por pa marrë përsipër koston politike apo financiare të zbatimit. Në vend të kësaj, kantonet do të detyrohen të mbulojnë vetë kostot ose të reduktojnë shërbimet për qytetarët.

“Fakti që Berna përcakton drejtimin dhe kantonet mbajnë pasojat është i papranueshëm,” thuhet në një reagim të përbashkët nga disa qeveri kantonale.

Një studim i fundit i universiteteve të Lozanës dhe Kentit, që analizoi zhvillimin e federalizmit zviceran nga 1848 deri më sot, vëren një trend në rritje të ndërhyrjeve federale në politika që historikisht kanë qenë në kompetencë kantonale. Megjithëse ekzekutimi ende mbetet në nivel lokal, kantonet ndihen gjithnjë e më shumë si zbatues të direktivave të hartuara në Bernë, transmeton albinfo.ch.

Rahel Freiburghaus nga Universiteti i Bernës thekson se kantonet janë të pafavorizuara në këtë proces. “Procesi i konsultimit shpesh ndodh shumë vonë. Kushdo që dëshiron ndikim real, duhet të jetë pjesë e hartimit që në fillim,” thotë ajo. Ajo shton se përfaqësimi i kantoneve në Këshillin e Shteteve nuk garanton interesat e tyre, pasi senatorët zgjidhen drejtpërdrejt nga qytetarët dhe jo nga qeveritë kantonale.

Ndërkohë që kantonet teorikisht mund të përdorin instrumente si referendumi për të sfiduar vendimet federale, praktikisht kjo ndodh rrallë për shkak të kompleksitetit dhe kostove të larta.

Sipas Freiburghaus, një model bashkëpunimi më i ngushtë mes niveleve të qeverisjes do të ishte më efikas. Ajo përmend si shembull pozitiv Rrjetin Zviceran të Sigurisë, ku qeveria federale dhe kantonet përfaqësohen në mënyrë të barabartë dhe punojnë së bashku për çështje si lufta kundër ekstremizmit apo reagimi ndaj fatkeqësive natyrore. Përmbytjet e fundit në Valais treguan se bashkëpunimi federal-kantonale mund të funksionojë me sukses, transmeton albinfo.ch.