Për herë të parë, banorët e Zvicrës mbi moshën 65 vjeç janë më të shumtë se ata nën moshën 20 vjeç. Fenomeni mund të ketë pasoja serioze në të ardhmen e vendit, si dhe në politikat qeveritare.

Shifrat e publikuara nga Zyra Federale e Statistikave (FSO) më 2 prill tregojnë se “plakja demografike është përshpejtuar në vitet e fundit” dhe “barra e të moshuarve vazhdon të rritet”.

Konkretisht, në vitin 2025, kishte 32.9 individë të moshës 65 vjeç e lart për çdo 100 persona nga 20 deri në 64 vjeç; ky raport ishte 25.7/100 në vitin 2005.

Të paktën dy arsye shpjegojnë këtë evolucion.

E para, shkalla e ulët e lindjeve e viteve të kaluara kishte rënë më tej në vitin 2025, ndërsa më pak njerëz vdiqën.

Së dyti, jetëgjatësia e Zvicrës – një nga më të lartat në botë – u rrit më tej në vitin 2025: me 0.4 vjet për gratë dhe 0.3 vjet për burrat, duke arritur përkatësisht në 86.3 dhe 82.7 vjet.

Ndërsa këto zhvillime janë pozitive në vetvete, ato paralajmërojnë lajme të këqija për sa i përket të ardhmes së Zvicrës.

Kjo sepse, sipas organizatës Avenir-Suisse, “rritja e jetëgjatësisë dhe rënia e shkallës së lindjeve kanë pasoja të rëndësishme në pensionin shtetëror”.

Raymond Kohli, ekspert i demografisë dhe migracionit në FSO, u pajtua.

Të kesh më shumë pensionistë sesa punëtorë krijon “një sfidë të rëndësishme për financat e pensioneve”, tha ai.

Kjo konfirmohet edhe në një raport qeveritar të vitit 2025.

Ai përmend se “popullsia në plakje do të paraqesë sfida të ndryshme, veçanërisht për prosperitetin, funksionimin e tregut të punës, financat publike, pensionet e pleqërisë dhe sistemin e kujdesit shëndetësor”.

Çfarë mund të bëhet për të korrigjuar këtë situatë?

Si raporti i qeverisë ashtu edhe Kohli i FSO-së sugjerojnë të njëjtën zgjidhje: më shumë të huaj në moshë pune.

“Rinovimi i popullsisë punëtore duhet të ndodhë kryesisht përmes imigracionit gjatë dekadave të ardhshme”, vuri në dukje Kohli, raporton thelocal.

Sa i përket Këshillit Federal, ai tha se “rritja e vazhdueshme e popullsisë, e nxitur kryesisht nga migrimi ekonomik, paraqet një mundësi unike në adresimin e këtyre sfidave”.

Mesazhi është i qartë, por a do t’i kushtohet vëmendje?

Ndërsa qeveria, ekonomistët, shoqata e punëdhënësve dhe partitë politike theksojnë të gjithë rëndësinë e fluksit të vazhdueshëm të punëtorëve të huaj për të ardhmen e ekonomisë së Zvicrës, një parti thotë të kundërtën.

Partia Popullore Zvicerane (SVP) e krahut të djathtë argumenton se imigracioni i vazhdueshëm do të jetë i dëmshëm për infrastrukturën kryesore të Zvicrës, siç janë strehimi, transporti publik, sistemi shëndetësor dhe shkollat, të cilat nuk do të jenë në gjendje t’i rezistojnë rritjes së popullsisë, që pritet të arrijë në 10 milionë deri në vitin 2045.

Prandaj, ata kanë nisur një iniciativë, e cila do të votohet në një referendum më 14 qershor – për të ulur numrin e emigrantëve që lejohen të vijnë në Zvicër.

Mund të ketë edhe një zgjidhje tjetër.

Qeveria do të donte që njerëzit në Zvicër të vazhdonin të punonin përtej moshës së pensionit të përcaktuar me ligj prej 65 vjeç, transmeton albinfo.ch.

Ndërsa kjo masë nuk do të shkaktonte rritjen e popullsisë, ajo do të vazhdonte të rrjedhte para në fondin e pensioneve.

Në një formë nxitjeje, Këshilli Federal dëshiron të rrisë pagesën e kontributeve.

Aktualisht, kushdo që vazhdon të punojë përtej moshës së pensionit të përcaktuar me ligj duhet të paguajë kontribute të sigurimeve shoqërore për të ardhurat mbi 16,800 në vit.

Megjithatë, qeveria shpreson që rritja e kësaj shume të përjashtuar nga kontributet (në një shumë ende të papërcaktuar) do ta bëjë punësimin pas daljes në pension më tërheqës.

Pashkët janë shumë afër dhe me to disa ditë pushimi për shumë njerëz. Parashikimi i motit është i shkëlqyer, duhet të bëhet gjithnjë e më ngrohtë në ditët në vijim. Nga e diela, priten 20 gradë e më shumë në Mittelland, dhe duhet të ketë nëntë gradë në 2000 metra mbi nivelin e detit.

Në të njëjtën kohë ka shumë borë të freskët në male. Kjo çon në kushte pjesërisht të pasigurta sa i përket situatës së ortekëve.

Policia kantonale e Innerrhode, për shembull, paralajmëron se situata në Alpstein – rajoni përreth Säntis – është “pjesërisht kritike”. Alpinistët gjithashtu do të duhet të presin ortekë në çdo kohë. Prandaj, policia dhe organizatat lokale të turizmit këshillojnë kundër “aktiviteteve në Alpstein”.

“Shumë borë ka rënë në dy periudhat e fundit të reshjeve, veçanërisht në shpatin verior të Alpeve”, thotë parashikuesi i ortekëve Thomas Stucki nga SLF.

Hartat e përditësuara tregojnë se në disa vende ka rënë deri në një metër e më shumë borë në shtatë ditët e fundit në 2000 metra.

Për shkak se gjatë reshjeve të borës frynte një erë e fortë nga veriu, akumulimet e borës së dendur duhet të merren parasysh në vlerësimin e rrezikut, sipas Stucki-t. “Sidomos në veri, njerëzit mund të shkaktojnë orteqe që mund të rriten shumë.”

Situata në Valais qendrore dhe jugore, si dhe në Graubünden, është bërë më e qëndrueshme, por për shkak të shtresave të dobëta më të thella në mbulesën e borës, shkaktimi i orteqeve të mëdha është gjithashtu i mundur në vende atje, sipas parashikuesit të orteqeve Stucki, raporton SRF, transmeton albinfo.ch.

Për skiatorët variantë, përveç shpateve të shënuara, kjo do të thotë: “Duhet të vlerësoni situatën lokale të orteqeve dhe të jeni në gjendje të lexoni terrenin në mënyrë që të zgjidhni një rrugë që ka rrezik sa më të ulët të jetë e mundur.”

Në fakt, kërkohet kujdes i madh në nivelin e paralajmërimit 3, veçanërisht në terren të pjerrët me një pjerrësi prej më shumë se 30 gradë.

E njëjta gjë vlen edhe për turistët e skive: Këtu Stucki rekomandon që të planifikoni saktësisht itinerarin dhe gjithashtu të konsultoheni me mjetet e disponueshme në internet si whiterisk.ch ose skitourenguru.com.

Dhe: “Në vend, duhet të vlerësoni vazhdimisht situatën lokale dhe ta krahasoni atë me informacionin që keni mbledhur gjatë përgatitjes.”

Duke pasur parasysh zhvillimin e pritur të motit gjatë ditëve të Pashkëve, rreziku i ortekëve të thatë po zvogëlohet, sipas Stuckit. Nga ana tjetër, me rritjen e temperaturave, rreziku i rrëshqitjes së borës dhe ortekëve të lagësht rritet.

“Për momentin, priten ortekë bore, veçanërisht në nivele mesatare, ku bora e freskët ka rënë në tokë”, thotë Stucki. Nëse bëhet edhe më ngrohtë, mund të ndodhin edhe ortekë bore të lagësht – këto janë ortekë spontane që ndodhin kryesisht në gjysmën e dytë të ditës.

Pra, duhet të filloni turin e skive herët në mëngjes në mënyrë që të zbrisni nga mali rreth mesditës, kur të bëhet ngrohtë.

Një gjë është e qartë: Moti i bukur i Pashkëve do të tërheqë shumë njerëz në male – por këshillohet kujdes kur qëndroni jashtë rrugës, si dhe gjatë tureve me ski dhe udhëtimeve të ndryshme.

Administrata e Presidentit të Shteteve të Bashkuara, Donald Trump, po përgatitet të vendosë tarifa 100% për disa ilaçe. Financial Times raporton se tarifat mund të shpallen më vonë sot dhe do të zbatohen për kompanitë farmaceutike që nuk kanë arritur një marrëveshje me Shtëpinë e Bardhë.

Detyrimet e reja do të vendosen nëpërmjet Seksionit 232, i cili parashikon nisjen e një hetimi përpara se të vendoset nëse do t’i miratohen ato.

Në dhjetor 2025, Trump njoftoi marrëveshje me nëntë firma farmaceutike, duke përfshirë Novartis të Zvicrës dhe Genentech (një degë e gjigantit zviceran Roche), për të ulur çmimin e disa produkteve mjekësore, transmeton albinfo.ch.

Si pjesë e marrëveshjes, Novartis do të angazhohej për të zbatuar disa masa për të mbështetur prioritetet e qeverisë amerikane për të përmbajtur çmimet e ilaçeve. Këto përfshijnë një angazhim për të sjellë ilaçe të reja në vendet me të ardhura të larta me çmime të krahasueshme.

Ndër firmat që kanë arritur marrëveshje me Shtëpinë e Bardhë për të rritur investimet në SHBA dhe për të ulur çmimet e ilaçeve në këmbim të një armëpushimi mbi tarifat janë Pfizer, AstraZeneca, Eli Lilly dhe Novo Nordisk.

Lufta në Lindjen e Mesme prish tregtinë e gazit. Në Katar, uzina më e madhe e gazit natyror të lëngshëm në botë është mbyllur për dhjetë ditë. Ngushtica e Hormuzit, përmes së cilës normalisht kalon çdo ditë 20% e gazit natyror në botë, është gjithashtu pothuajse në një ndalesë. Si rezultat, çmimi i megavat-orës në tregjet në Evropë është pothuajse dyfishuar brenda një muaji.

Nga ana tjetër, furnizimi në vendin tonë nuk është i kërcënuar. Zvicra furnizohet nga partnerë evropianë, gazi i të cilëve vjen kryesisht nga Norvegjia dhe Shtetet e Bashkuara. Më pak se 10% vjen nga Katari. Prandaj, situata nuk është kritike për momentin.

Pa përmendur që, që nga lufta në Ukrainë, Zvicra u ka kërkuar furnizuesve të rezervojnë të paktën 15% të konsumit vjetor. Disa prej tyre kanë ribërë rezervat e tyre para se çmimet të rriten.

“Ne blemë vëllime me një çmim të rënë dakord para krizës, më të ulët se tregu aktual. Ato do të dorëzohen këtë verë”, shpjegon Frédéric Rivier, drejtor tregtar i kompanisë Gaznat, të enjten për RTS, transmeton albinfo.ch.

Aktualisht, çmimi i blerjes së gazit për Evropën dhe Zvicrën, edhe nëse jemi larg rekordeve të vitit 2022, është rritur brenda një muaji nga 30 në më shumë se 50 euro për megavat orë. Kjo rritje pritet të vazhdojë në afat të shkurtër.

Rreziku i varësisë nga Shtetet e Bashkuara

“Nëse situata nuk ndryshon, vlerësohet se megavat ora mund të arrijë gati 90 euro brenda tre muajve. Edhe nëse lufta ndalet së shpejti, çmimet do të mbeten të larta gjatë vitit 2026”, parashikon Sami Ramdani, mësues-hulumtues në Institutin për Marrëdhënie Ndërkombëtare dhe Strategjike.

Në Zvicër, disa industri do të preken – metalurgjia, kimia, ndërtimi – dhe gati 20% e ndërtesave që ngrohen me gaz.

Shtetet e Bashkuara planifikojnë të dyfishojnë prodhimin e gazit natyror të lëngshëm këtë vit, gjë që mund të lehtësojë presionin mbi çmimet në afat të mesëm. Por ky partneritet mbart një rrezik, paralajmëron Sami Ramdani.

“Shtetet e Bashkuara përbëjnë 25% të furnizimit me gaz të Evropës. Varësia nga partneri rus tek partneri amerikan është zhvendosur. Sot, situata në Hormuz forcon aftësinë e Shteteve të Bashkuara për të na bërë të këndojmë. Administrata Trump mund të dekretojë masa për të kufizuar tregtinë midis prodhuesve amerikanë dhe konsumatorëve evropianë.”

Çmimet e konsumit në Zvicër u rritën me 0.3% nga viti në vit në mars, të nxitura kryesisht nga kostot e strehimit, thotë Zyra Federale e Statistikave. Inflacioni më parë kishte arritur kulmin në 0.1% si në janar ashtu edhe në shkurt.

Duke përbërë një të katërtën e mirë të shpenzimeve familjare, kostot e strehimit dhe energjisë u rritën me 1.3%, tregoi Zyra e Statistikave në një raport të publikuar të enjten. Kujdesi shëndetësor dhe transporti, në të kundërt, regjistruan rënie prej 0.2% dhe 0.8%, me pesha përkatëse prej 17% dhe 11%.

Duke përjashtuar qiranë, e cila u rrit me 1.4%, inflacioni do të kishte qenë zero, sipas Zyrës Federale të Statistikave.

Në bazë mujore, indeksi i çmimeve të konsumit u rrit me 0.2%. Kostoja e produkteve të naftës u rrit me më shumë se 10%, por përbën vetëm 2.1% të shpenzimeve të marra në konsideratë nga statisticienët federalë, transmeton albinfo.ch.

Rritja mbetet modeste krahasuar me parashikimet e ekonomistëve të anketuar nga agjencia e lajmeve AWP, të cilët kishin parashikuar shifra që varionin nga 0.3% në 0.6%.

Një ishull stabiliteti

Inflacioni në Zvicër mbetet dukshëm më i moderuar se në vendet fqinje, me eurozonën që raportoi të mërkurën një rritje vjetore prej 2.5% në mars, pas 1.9% në shkurt.

“Rritja modeste e inflacionit në mars […] konfirmon qëndrueshmërinë relative të Zvicrës ndaj shokut të naftës”, tha GianLuigi Mandruzzato, një ekonomist në EFG, i cili gjithashtu theksoi peshën e ulët të çmimeve të karburantit në indeksin e çmimeve të konsumit.

“Dinamika e çmimeve mbetet e dominuar nga faktorët vendas”, tha Arthur Jurus, kreu i investimeve në Oddo BHF Zvicër, duke përmendur qiranë si nxitësin kryesor. “Mallrat e importuara vazhdojnë të ushtrojnë presion deflacionist, të nxitur nga një frang strukturorisht i fortë”, shtoi ai.