Thirrjet telefonike nga numra të panjohur, mesazhet reklamuese me tekst… pothuajse të gjithë i kanë marrë të paktën një herë dhe pyetja është gjithmonë e njëjtë: si e morën numrin tim? Dhe shpesh përgjigjja është: e kemi blerë.

Siç shpjegon Elisa Nannini, një eksperte në sigurinë kibernetike, për RSI, kur bëjmë një blerje online, për shembull, regjistrohemi në një program besnikërie ose në një aplikacion, informacioni ynë personal – siç është emri, adresa, numri i telefonit – mund të mos qëndrojë aty. Dhe nuk po flasim për sulme hakerash ose rrjedhje të dhënash, por për ato kushte përdorimi që pothuajse askush nuk i lexon, ku në disa raste tregohet se të dhënat e futura mund të transmetohen te palët e treta.
Informacion i mbledhur nga kudo

Këto “palë të treta” mund të jenë “ndërmjetës të dhënash”, ose kompani që merren me mbledhjen e informacionit personal nga burimet e listuara më parë, por edhe nga regjistrat publikë, nga mediat sociale… Shkurt, ata hetojnë internetin dhe me këto të dhëna krijojnë profile të detajuara të njerëzve. Informacion që më pas blihet dhe përdoret nga kompanitë për arsye marketingu, për analizën e riskut, vlerësimet komerciale dhe, në fakt, edhe për reklama të synuara (dhe këtu kthehemi te mesazhet dhe telefonatat e famshme), transmeton albinfo.ch.

Kjo situatë është terren pjellor për shërbimet e heqjes së të dhënave. “Në praktikë, ata kërkojnë se ku publikohen të dhënat në internet dhe dërgojnë kërkesa për fshirje në këto faqe që i ekspozojnë ato (ndërmjetësit e të dhënave), duke përfituar nga rregulloret e mbrojtjes së të dhënave, siç është GDPR,” thotë Nannini.

“Ata gjithashtu kujdesen për monitorimin nëse këto të dhëna duhet të rishfaqen në të ardhmen. Por ata nuk mund të fshijnë informacionin që tashmë ka qarkulluar, për shembull, në rrjetin e errët. Atje ku të dhënat shpesh kopjohen dhe rishpërndahen në mënyrë anonime. Pra, nuk ka anulim të plotë të vërtetë.”

Pra, këto shërbime nuk janë të nevojshme? “Një person mund t’i përdorë ato, për shembull, për lehtësi; për të zvogëluar rrezikun e spam-it, mashtrimeve ose vjedhjes së identitetit,” përgjigjet eksperti i sigurisë kibernetike.

Shërbimet nuk janë falas dhe paketat fillojnë nga disa franga në muaj deri në 20 franga. “Për ata që nuk kanë kohë ose në çdo rast nuk dinë si ta bëjnë, kostoja mund të justifikohet nga praktikaliteti dhe monitorimi i vazhdueshëm i këtyre shërbimeve”. Në fakt, ata kontrollojnë nëse të dhënat rishfaqen në internet.

Është e mundur ta bëni vetë.

Megjithatë, ka mënyra për ta bërë vetë, duke plotësuar formularët e kërkesës për heqjen e të dhënave në faqet e ndërmjetësve të të dhënave. Por këto janë shumë, qindra nëse jo mijëra. Dhe nuk është e menjëhershme të dish nëse ata i kanë të dhënat tona apo jo. Megjithatë, ekziston një mënyrë më e thjeshtë: “Për shembull, kur marrim një telefonatë, ndoshta nga një numër që nuk e dimë ose nga dikush që dëshiron të na shesë diçka, duhet ta pyesim bashkëbiseduesin se ku është marrë numri ynë i celularit”, shpjegon Nannini. Nëse na jepet emri i një ndërmjetësi të dhënash, thjesht shkojmë në faqen e tij të internetit dhe plotësojmë formularin e kërkesës për heqjen e të dhënave të tij. Përveç kësaj, mund të gjenden mjete falas për ndjekjen në internet për të ditur nëse, për shembull, email-i ose fjalëkalimi ynë është përfshirë në një rrjedhje të dhënash.

Parandalimi para së gjithash.

Ka edhe mënyra për ta parandaluar këtë të ndodhë. Rregulli numër një, shpjegon Nannini, është të ndani sa më pak të dhëna të jetë e mundur dhe të fshini aplikacionet ose abonimet në faqet që nuk nevojiten më. Leximi i politikave të faqeve dhe aplikacioneve është gjithashtu i rëndësishëm. Pra, ato udhëzime dhe kushte përdorimi në të cilat shkruhet edhe se si përdoren të dhënat. Në disa raste, mund të zgjidhni të mos lejoni dërgimin e të dhënave tuaja te palët e treta. Dhe kur nuk mundeni, duhet të pyesni veten nëse ai aplikacion ose shërbim është vërtet kaq i rëndësishëm për ne.

Gjithashtu nuk duhet të harrojmë rëndësinë e fjalëkalimeve, të cilat mbrojnë nga sulmet e jashtme. Prandaj, ato nuk duhet të jenë të lehta për t’u hamendësuar ose shumë të shkurtra dhe do të duhet të vendosni një të ndryshme për secilën llogari dhe të aktivizoni vërtetimin me dy faktorë, gjë që e bën aksesin e paautorizuar në një llogari më të vështirë edhe nëse zbulohet fjalëkalimi.

Repartet e urgjencës së spitaleve janë të mbingarkuara në shumë vende. Fenomeni nuk është i ri. Organizatat e pacientëve dhe shoqatat tregtare kanë tërhequr vazhdimisht vëmendjen për këtë në të kaluarën.

Fokusi i diskutimit: raste të vogla. Këto janë sëmundje dhe lëndime që nuk do të duhej të trajtoheshin si urgjencë. Tani një shumë e plotë prej 50 frangash është për ta ndrequr këtë. Të paktën kjo është ajo që dëshiron Këshilli Kombëtar. Synon të jetë një nxitje për të menduar dy herë nëse duhet të vizitohet realisht dhoma e urgjencës.

Në Graubünden njerëzit janë skeptikë. Duhet pranuar se numri i pacientëve me trajtim urgjence po rritet edhe këtu. Kjo konfirmohet nga mjeku kryesor Thomas Müller. Ai drejton departamentin e urgjencës së spitalit kantonal, raporton SRF. Megjithatë, një shumë e plotë e urgjencës është mënyra e gabuar për mjekun. Sidomos për spitalet në zonat malore dhe turistike si Graubünden, transmeton albinfo.ch.

Përjashtimet shpesh vlejnë për Graubünden.

Ndër të tjera, turistët duhet të përjashtohen nga paketa. Gjithmonë ka shumë prej tyre në Graubünden. Disa përfundojnë në dhomën e urgjencës me një aksident. Në të dyja rastet, tarifa do të ishte e pavlefshme. Projektligji parashikon përjashtime.

Nëse turmat në stacionet e urgjencës në Bündn do të zvogëlohen me këtë është pra e diskutueshme për Thomas Müller. Ai është gjithashtu në bordin e Shoqatës Zvicerane të Mjekësisë së Urgjencës. Kjo e refuzon tarifën në formën e saj aktuale. Gjithashtu për shkak të përpjekjeve të larta administrative. Nëse një tarifë emergjence duhet apo jo, është në gjendje të vendosin vetë kantonet.

Faktori vendimtar nëse do të vendoset një taksë emergjence do të ishte pra kantoni i banimit dhe rregullorja atje. Stafi së pari do të duhej të sqaronte se nga vjen dikush dhe të ngarkonte ndryshe në varësi të situatës. Për mjekun e urgjencës Müller në një kanton turistik si Graubünden, një përpjekje shtesë e paarsyeshme. “Ne do të përballeshim me këtë punë shtesë administrative çdo ditë dhe nuk do të kompensohej financiarisht askund.”

Një pikë tjetër polemike është referimi nga mjeku i familjes. Edhe këtu, tarifa fikse prej 50 frangash do të hiqej. Shefi i urgjencës Thomas Müller dhe qeveria e Grisons e konsiderojnë problematike. Në varësi të rajonit, nuk është e mundur të vizitosh më parë një mjek familjar, veçanërisht jo natën.

Müller shton: “Kohët kur mjekët familjarë ishin në detyrë 24/7 kanë mbaruar. Spitali Kantonal Graubünden mbulon funksionin e mjekut familjar për një rajon të madh natën dhe në fundjavë.

Qeveria e Grisons ka frikë nga trajtimi i pabarabartë i banorëve. Qëndrimi i qeverisë për këtë çështje është i rëndësishëm për spitalin. Sepse nëse ligji hyn në fuqi, kantonet vendosin për futjen e tij. Pas Këshillit Kombëtar, Këshilli i Shteteve do të vendosë më pas nëse duhet të zbatohet apo jo taksa e emergjencës prej 50 frangash.

Si çdo vit, shumë zviceranë udhëtojnë drejt Ticino për festat e Pashkëve, ndërsa autoritetet kanë shpallur rrezik zjarri të nivelit 4. Zjarrfikësit janë aktualisht në gatishmëri të lartë dhe çdo zjarr në natyrë është rreptësisht i ndaluar në jug të kantonit.

Që nga e premtja, rreziku nga zjarri është regjistruar në nivelin 4 në jug të Ticino-s. Kërkohet vigjilencë: midis erërave të forta, diellit intensiv dhe bimësisë së tharë, rreziku është jashtëzakonisht i lartë.

Në pyllin Cugnasco, rojet e pyllit janë në gatishmëri të lartë. “Pas shtatë ditësh foehn, gjithçka është shumë e thatë. Një shkëndijë e vetme do të ishte e mjaftueshme për të shkaktuar një zjarr pyjor”, ka deklaruar për RTS, Aron Ghiringhelli, kreu i Zyrës së Zjarrfikësve Pyjorë të Ticino-s, transmeton albinfo.ch.

Sipas saj, me diellin që pritet në ditët e ardhshme, degët e vogla do të thahen edhe më shumë. Dhe meqenëse bimët ende nuk kanë gjethe për të mbajtur lagështinë, bimësia mbetet plotësisht e ekspozuar: “situata do të përkeqësohet”, paralajmëron ajo.

Shtatë zjarre në një javë

Për një javë, Ticino ka ndaluar të gjitha zjarret në natyrë. Pavarësisht këtyre masave, kantoni ka regjistruar tashmë shtatë zjarre. Tre prej tyre kërkuan burime të konsiderueshme: helikopterët u mobilizuan për të parandaluar përhapjen e flakëve.

Një situatë shqetësuese, konfirmon Samuele Bonacina, toger në departamentin e zjarrfikësve të Mendrisiottos. Sipas saj, fluksi i turistëve për festat e Pashkëve rrit mekanikisht rrezikun e largimeve të zjarrfikësve.

Shefi i ushtrisë zvicerane, Benedikt Roos, ka deklaruar se lufta po stimulon inovacionin dhe se dronët ushtarakë të prodhuar në Zvicër janë në proces.

Kur bëhet fjalë për sfidat me të cilat përballet politika e sigurisë, Roos theksoi rëndësinë në rritje të teknologjive të reja. Dronët, në veçanti, po evoluojnë me shpejtësi. “Lufta është një stimul masiv për inovacionin”, tha ai në një intervistë me gazetën Schweiz am Wochenende, transmeton albinfo.ch.

Prandaj, Zvicra duhet të pajiset me sisteme që mund të testohen dhe përsosen. Teknologjitë e reja po integrohen gjatë gjithë kohës. Ushtria dhe Armasuisse po punojnë me institutet federale të teknologjisë ETH Zurich dhe EPFL në Lozanë, si dhe me startup-et për të zhvilluar zgjidhjet e tyre për dronët sulmues dhe mbrojtës.

Sipas kreut të forcave të armatosura, prototipet e para duhet të shohin dritën e ditës në të ardhmen e afërt, përpara se të testohen. “Qëllimi ynë është të nisim prodhimin industrial në vitin 2027”, tha ai.

Duke fituar mbështetjen e popullsisë
Roos gjithashtu bëri thirrje për një debat më të gjerë shoqëror mbi sigurinë.

“Nuk do të arrijmë të nxisim një debat të tillë me broshura”, tha ai.

Ai dëshiron të ndërtojë mbështetje për ushtrinë zvicerane duke përsëritur suksesin e marshimeve të paqes.

“Ndoshta një marshim për siguri”, tha Roos. Si punonjës federal, Roos nuk mund të organizojë vetë demonstrata. Megjithatë, iniciativa të tilla mund të vijnë nga shoqata në fusha të ndryshme, sugjeroi ai.