Bazeli do të jetë në qendër të vëmendjes ndërkombëtare për një javë festash që rrethojnë Eurovision Song Contest, por qyteti zviceran ka qenë në zemër të kulturës evropiane për shekuj.
Me një popullsi prej 180 000 banorësh, qyteti i tretë më i madh i Zvicrës pas Cyrihut dhe Gjenevës përshkohet nga lumi Rhine dhe ndodhet pikërisht në kufirin verior me Francën dhe Gjermaninë.
Vendndodhja e Bazelit luajti një rol të madh në rritjen dhe rëndësinë e tij kontinentale gjatë shekujve.
Nga data 11 deri më 17 maj, do të jetë sërish në qendër të skenës në Evropë, pasi pret Eurovision 2025, ekstravaganca e muzikës pop që është bërë një nga ngjarjet më të mëdha vjetore televizive të drejtpërdrejta në botë dhe një festë gjigante ndërkombëtare.
Ndikimi i Rhine mund të ndihet në qendrën historike të Bazelit, e dominuar nga kullat binjake të Basel Minster, ku është varrosur mendimtari holandez Erasmus, transmeton albinfo.ch.
Por emblemat moderne të Bazelit janë dy Kullat Roche, ndërtesat më të larta të Zvicrës.
Të përfunduara në dekadën e fundit, me lartësi 205 metra dhe 178 metra (673 dhe 584 këmbë), ato janë selia e firmës gjigante farmaceutike me të njëjtin emër.
Industritë kimike dhe farmaceutike tani drejtojnë ekonominë e qytetit.
Karnavalet dhe artet
Bazeli është një nga qendrat më të mëdha të kulturës evropiane, shkruan The Local. Në qytet u shtyp botimi i parë i “Anija e budallenjve” të Sebastian Brant, një nga bestsellerët e Rilindjes Evropiane.
Fryma e Rhine shprehet gjallërisht çdo pranverë në karnavalin treditor të Bazelit, i cili i shndërron rrugët e qytetit në një lumë fenerësh të pikturuar, maskash shumëngjyrëshe dhe kostumesh krijuese, që rrjedhin nën tingujt e tubave dhe daulleve. Karnavalet më të mëdha protestante në botë paraqiten në listën e mijëra turistëve të trashëgimisë kulturore jomateriale të UNESCO-s.
Qyteti ka muze me famë botërore, veçanërisht Kunstmuseum, koleksioni më i vjetër i artit publik në botë që daton që nga viti 1661.
Në një referendum në vitin 1967, qytetarët vendosën të blinin dy piktura të Pablo Picasso-s, i cili, i prekur nga vota, më vonë do t’i dhuronte disa vepra të tjera qytetit.
Përtej Rhine, Muzeu Tinguely tërheq mijëra vizitorë me skulpturat e tij të artit kinetik, ndërsa pak jashtë qytetit, Fondacioni Beyeler pret një koleksion të jashtëzakonshëm të veprave të artit modern dhe bashkëkohor.
Dhe çdo vit, artdashësit dhe pronarët e galerive nga e gjithë bota dynden në Art Basel, një nga panairet më të mëdha të artit bashkëkohor në botë.
Në sport, Bazeli është shtëpia e të mirës së tenisit të të gjitha kohërave Roger Federer, ndërsa FC Basel është në prag të fitimit të kampionatit të tyre të 21-të të futbollit zviceran.
Kimikatet dhe tërmetet
Përveç kulturës së tij, Bazeli tani është sinonim i industrive kimike dhe farmaceutike, shtëpia e grupeve të rëndësishme globale si Roche, Novartis, Sandoz dhe Syngenta.
Droga psikodelike LSD u krijua në laboratorët Sandoz atje në vitin 1938.
Farma dhe kimikatet e bëjnë Bazelin një lojtar kryesor në ekonominë zvicerane, duke tërhequr studiues dhe studentë, si dhe punëtorë ndërkufitarë.
Rreth 35 000 njerëz kalojnë nga Franca dhe Gjermania, të tërhequr nga pagat më të larta zvicerane.
Bazeli është shtëpia e Bankës për Shlyerjet Ndërkombëtare, e konsideruar si banka qendrore e bankave qendrore.
Qyteti është me prirje të majtë, ndoshta për shkak të ndikimit të universitetit të tij, më i vjetri në Zvicër, i themeluar në vitin 1460.
Ai ka rreth 13 000 studentë nga 100 vende, rreth një e katërta e të cilëve janë duke studiuar për doktoraturën e tyre.
Qyteti ka përjetuar gjithashtu fatkeqësi të mëdha: tërmetin e madh të vitit 1356 dhe derdhjen kimike të Sandozit 630 vjet më vonë.
Tërmeti më i madh në Evropën Qendrore në historinë e regjistruar dhe zjarret që shkaktoi shkatërruan një qytet tashmë të rrënuar nga Vdekja e Zezë.
Zjarri i vitit 1986 në fabrikën kimike Sandoz në periferi të Bazelit la gjurmë gjithashtu për shkak të katastrofës ekologjike të shkaktuar nga kimikatet toksike që rrjedhën në Rhine, duke vrarë kafshë të egra deri në rrjedhën e poshtme, deri në Holandë.
