Kantoni i Cyrihut ka raportuar një rritje të ndjeshme të pensioneve të reja të aftësisë së kufizuar (IV) për personat nën moshën 25 vjeç, duke ngritur shqetësime serioze në nivel kombëtar. Sipas autoriteteve, numri i këtyre pensioneve është pothuajse dyfishuar gjatë dhjetë viteve të fundit, me rritjen më të madhe që ka ndodhur gjatë dy viteve të fundit. Shumica e rasteve lidhen me probleme të shëndetit mendor, shkruan RTS, transmeton albinfo.ch.

Konferenca Kombëtare e Zyrave IV beson se ky trend nuk është i izoluar vetëm në Cyrih, por mund të pasqyrohet edhe në kantonet e tjera të Zvicrës. Shifrat zyrtare për të gjithë vendin pritet të publikohen në maj.

Martin Schilt, President i Konferencës së Zyrave të Sigurimit të Invaliditetit, shpreh shqetësimin e tij të thellë për këtë situatë. “Kur të rinjtë marrin një pension IV, kjo është një shenjë negative për punëdhënësit e ardhshëm. Shanset për një integrim profesional më vonë janë thuajse zero,” thekson ai. Ai shton se përfitimi i një pensioni të tillë shpesh krijon përshtypjen te të rinjtë se janë të paaftë për të punuar, dhe kjo ndjenjë e përhershme i largon ata nga tregu i punës, transmeton albinfo.ch.

Një tjetër problem që ngre Schilt është mungesa e mbështetjes së vazhdueshme për të rinjtë që marrin pension IV: “Ne nuk duhet t’i braktisim ata. Dosja e tyre nuk duhet të mbyllet me përfitimin e pensionit.”

Rritja e rasteve reflekton gjithashtu gjendjen e përkeqësuar të shëndetit mendor mes të rinjve, një fenomen që u përkeqësua dukshëm gjatë pandemisë dhe që vazhdon të jetë problematik. Sipas autoriteteve, vajzat dhe gratë e reja janë më të prekura se meshkujt.

Për të parandaluar përkeqësimin e situatës, Zyra e Sigurimit të Invaliditetit në Cyrih po angazhohet për të ndërhyrë më herët dhe më në mënyrë të synuar. Përpjekjet përfshijnë informimin e prindërve dhe të rinjve për mundësitë që ofron IV, si programe trajnuese dhe orientimi profesional, përtej vetë pensionit.

Në të njëjtën kohë, autoritetet po bëjnë thirrje që të rinjtë me probleme të shëndetit mendor që trajtohen në spitale të kenë akses më të lehtë në orientim profesional. Qëllimi është që sa më shumë të rinj të kenë një fillim të suksesshëm në jetën profesionale, pa pasur nevojën për një pension invaliditeti që i largon nga jeta aktive.

Të dhënat e reja që do të publikohen në maj pritet të konfirmojnë nëse kjo tendencë është e përhapur në të gjithë Zvicrën – një zhvillim që mund të ndikojë në mënyrë të thellë politikën sociale dhe sistemin e sigurimeve në vend, transmeton albinfo.ch.

Shërbimet që ofrojnë abonime me rinovim automatik – nga transporti publik dhe telefonia celulare, te platformat e transmetimit, aplikacionet e takimeve dhe palestrat – janë bërë një burim shqetësimi në Zvicër. Sipas Federatës Romande të Konsumatorëve (FRC), shumë përdorues përfundojnë të lidhur me kontrata pa e kuptuar apo pa dashje, shpesh për shkak të mungesës së kujtimeve apo kushteve të paqarta të kontratës, shkruan RTS, transmeton albinfo.ch.

Rasti i një gruaje të moshuar me humbje të rëndë të kujtesës, i raportuar në emisionin “On en parle”, ka tërhequr vëmendje. Ajo vazhdoi të paguante për një abonim gjysmë bilete nga SBB, ndonëse nuk kishte më mundësi të udhëtonte. Edhe pse kishte marrë dy kujtesa nga kompania, abonimi i saj u rinovua automatikisht. SBB, e kontaktuar nga emisioni, u shpreh se në raste të veçanta – si ky – mund të pranohen përjashtime, veçanërisht nëse paraqitet një certifikatë mjekësore.

Aurélie Gigon, shefe e departamentit ligjor të FRC, thekson se “klauzolat e rinovimit automatik janë të vlefshme nëse janë të përcaktuara qartë në kontratë apo në kushtet e përgjithshme, të cilat duhet të jenë të aksesueshme për konsumatorin.” Sipas saj, shumë qytetarë harrojnë t’i anulojnë këto abonime në kohë, dhe për pasojë, detyrohen të vazhdojnë të paguajnë për shërbime që nuk i përdorin më, transmeton albinfo.ch.

Zvicra, ndryshe nga Bashkimi Evropian, nuk e ka të detyrueshme që kompanitë të dërgojnë rikujtues përpara rinovimit të kontratës. Edhe pse disa shërbime, si aplikacionet bankare apo platformat online, përdorin kujtesa automatike, ligji nuk e kërkon këtë.

Në rastet e vështirësive, si lëvizja në një qytet tjetër apo sëmundjet e papritura, kontratat zakonisht nuk përfshijnë klauzola që lehtësojnë ndërprerjen e tyre. Edhe kur ekzistojnë, ato shpesh përfshijnë tarifa për përfundim të parakohshëm – një praktikë e ligjshme në Zvicër, por jo gjithmonë e drejtë sipas kritikëve.

Së fundmi, Parlamenti zviceran ka miratuar një mocion që i kërkon Këshillit Federal të propozojë rregullore për kufizimet që lidhen me anulimet e kontratave. Qëllimi është të parandalohet bllokimi i padrejtë i konsumatorëve në kontrata me kushte të disfavorshme.

FRC më herët ka mbështetur një projektligj për konkurrencën e ndershme, që synonte ta bënte të detyrueshëm dërgimin e një rikujtese përpara rinovimit. Por ligji nuk kaloi, pasi u konsiderua si barrë shtesë për bizneset – një qëndrim që FRC e cilëson befasues, duke pasur parasysh se kujtesat automatike janë tashmë të zakonshme në shumë sisteme.

Për momentin, FRC rekomandon që konsumatorët të lexojnë me kujdes kushtet e kontratës, të kontrollojnë afatet për anulim dhe të mos hezitojnë të kontaktojnë drejtpërdrejt kompanitë në rast se ndodhen në situata të vështira. Raste të suksesshme të negocimit ekzistojnë – por mbeten përjashtime, jo rregull, transmeton albinfo.ch.

Aeroporti i Gjenevës po shqyrton përdorimin e teknologjisë së njohjes së fytyrës për të përmirësuar përvojën e pasagjerëve dhe për të rritur sigurinë, raportoi të dielën transmetuesi zviceran RTS. Projekti, që është ende në fazë studimi, pritet të transformojë mënyrën se si qytetarët udhëtojnë dhe kalojnë përmes kontrolleve në aeroporte – por njëkohësisht ngre shqetësime të thella etike dhe ligjore, transmeton albinfo.ch.

Sipas drejtorit teknik të aeroportit të Gjenevës, Massimo Gentile, sistemi i ri do t’i mundësojë pasagjerëve të kalojnë nëpër pikat e sigurisë dhe të hipin në avion thjesht duke skanuar fytyrën e tyre. “Fytyra e pasagjerit do të bëhej karta e tyre e imbarkimit,” u shpreh Gentile për RTS, duke e cilësuar teknologjinë biometrike si “shumë të besueshme” dhe më të saktë se njohja njerëzore.

Sipas tij, kjo teknologji do të rrisë ndjeshëm efikasitetin në aeroport dhe do të mund të përdoret edhe për qëllime hetimore, megjithëse përdorimi i pamjeve të mbikëqyrjes mbetet ekskluzivisht në kompetencën e policisë.

Megjithëse teknologjia është gati për implementim, ajo nuk mund të aktivizohet ende për shkak të mungesës së një baze ligjore specifike. Zvicra aktualisht nuk ka një ligj federal që rregullon përdorimin e njohjes së fytyrës, ndërsa aeroportet janë në pritje të rishikimit të Ligjit për Aviacionin – një proces që nuk pritet të përfundojë përpara fundit të vitit të ardhshëm, transmeton albinfo.ch.

“Ne kemi pajisje që janë gati për përdorimin e biometrisë, por ajo nuk do të aktivizohet derisa të kemi autorizimin për ta bërë këtë,” theksoi Gentile.

Përtej pengesave ligjore, shqetësimi kryesor mbetet ai i opinionit publik. Përdorimi i të dhënave biometrike është një çështje shumë delikate, që kërkon trajtim me kujdes maksimal. “Këto janë të dhëna shumë të ndjeshme dhe duhet të menaxhohen me shumë përgjegjësi,” shtoi Gentile.

Teknologjia e njohjes së fytyrës po fiton terren edhe jashtë aeroporteve. Në Winterthur, kompania Ava-X po zhvillon sisteme të ngjashme sigurie dhe ka bashkëpunime me disa forca policie në Zvicër. CEO i kompanisë, Christian Fehrlin, solli shembullin e klubit turk të futbollit Besiktas, ku falë kësaj teknologjie u identifikuan individët që kishin hedhur mjete piroteknike në stadium, transmeton albinfo.ch.

Fehrlin theksoi rëndësinë e sistemeve inteligjente në situata të rrezikshme: “Imagjinoni nëse dikush nxjerr një armë në një aeroport ku ka 2000 kamera. Ju keni nevojë për një sistem që i monitoron ato në mënyrë inteligjente.”

Në këtë sfond teknologjik që po zhvillohet me ritme të shpejta, një grup parlamentarësh zviceranë ka kërkuar një debat urgjent për rregullimin e inteligjencës artificiale dhe teknologjive si njohja e fytyrës. Këshilli Federal pritet të shqyrtojë këtë kërkesë në muajin maj.

Fehrlin e sheh këtë moment si një mundësi strategjike për Zvicrën: “Ne mund të pozicionohemi si një qendër për inteligjencën artificiale, siç po bën Mbretëria e Bashkuar – për shkak të pozicionit tonë jashtë BE-së.”

Ndërsa sfidat ligjore dhe etike mbeten, drejtuesit e Aeroportit të Gjenevës dhe aktorë të tjerë teknologjikë e shohin njohjen e fytyrës si të ardhmen e udhëtimit dhe sigurisë. Nëse projektet marrin dritën jeshile ligjore, pasagjerët zviceranë mund të përjetojnë shumë shpejt një mënyrë të re, më të shpejtë dhe më të sigurt për të kaluar nëpër aeroporte – vetëm me një buzëqeshje, transmeton albinfo.ch.

Ashtu si vitet e kaluara, edhe këtë vit autostrada A2 drejt jugut u përball me fluks të lartë trafiku gjatë festave të Pashkëve, duke shkaktuar bllokime që zgjatën për disa ditë, nga e mërkura deri të dielën. Pavarësisht mbingarkesave që arritën kulmin në 15 kilometra të premten, autoritetet njoftojnë se situata është menaxhuar me sukses dhe se incidentet kanë qenë të pakta, shkruan 20minuten, transmeton albinfo.ch.

Sipas Policisë Kantonale të Urit, trafiku gjatë këtyre ditëve ishte në nivele të krahasueshme me një vit më parë. Pika më e lartë e bllokimit u shënua të premten me 15 kilometra kolonë, ndërsa të enjten u regjistruan 11 kilometra dhe të mërkurën 6 kilometra. E shtuna dhe e diela kaluan pa vonesa të theksuara drejt jugut, me qarkullim normal të automjeteve.

“Ka pasur relativisht pak incidente në autostradë,” deklaroi policia kantonale, duke shtuar se ndërprerjet e shkaktuara nga automjetet e prishura ishin të shkurtra dhe aksidentet ishin të rralla. Megjithatë, kontrollet rutinë u zhvilluan në pika të caktuara, si në hyrjen e autostradës në Göschenen, ku janë lëshuar citate për shkelje të rregullave të qarkullimit, si kthimet e paligjshme në autostradë, injorimi i sinjalistikës dhe lëvizjet në zonat e ndaluara.

Drejtoresha e sigurisë e kantonit Uri, Céline Huber, dhe drejtori i ndërtimit, Hermann Epp, vlerësuan masat e zbatuara nga Grupi i Punës për Menaxhimin e Blloqeve të Trafikut. “Masat e zhvilluara kanë dëshmuar vlerën e tyre edhe këtë vit,” u shprehën ata në një deklaratë të përbashkët. Sipas tyre, analizat paraprake kanë treguar saktësi dhe masat do të mbeten në fuqi deri në hapjen e kalimit Gotthard në maj 2025, transmeton albinfo.ch.

Kufizimet e përkohshme në daljet nga autostrada në Amsteg dhe Erstfeld u zbatuan me ndihmën e një kompanie private sigurie, gjë që ndihmoi në ruajtjen e qetësisë dhe disiplinës në qarkullim.

“E kishim situatën nën kontroll, veçanërisht në autostradën A2,” theksoi Policia Kantonale në një vlerësim përfundimtar të situatës. Autoritetet shprehen të bindura se masa të tilla janë të nevojshme dhe të dobishme për të përballuar flukset e zakonshme të trafikut gjatë periudhave festive në një nga arteriet më të rëndësishme rrugore të vendit.

Festat e Pashkëve 2025 përfunduan në mënyrë të rregullt në kantonin Uri, duke ofruar një shembull të mirë të koordinimit mes institucioneve dhe zbatimit efektiv të masave për menaxhimin e trafikut, transmeton albinfo.ch.

Bashkimi Evropian pritet së shpejti të japë dritën jeshile për përdorimin e kamionëve “gigaliner” – me gjatësi mbi 25 metra dhe kapacitet transporti deri në 60 tonë mallra. Këto automjete të mëdha tashmë përdoren në disa vende të BE-së, dhe Parlamenti Evropian ka miratuar lejimin e tyre në rrugët evropiane. Megjithatë, vendimi final mbetet në duart e ministrave të transportit të BE-së,  përcjell albinfo.ch.

Në Zvicër, lajmi ka shkaktuar reagime të forta dhe polemika të shumta. Aktualisht lejohet përdorimi i kamionëve deri në 40 tonë dhe me gjatësi maksimale 18.75 metra. Zgjerimi i kufijve për të përfshirë “gigaliner”-ë ka hasur rezistencë të gjerë, jo vetëm nga kantonet dhe organizatat mjedisore, por edhe nga Shoqata Zvicerane e Automjeteve Tregtare (ASTAG).

Sipas një sondazhi të realizuar nga Blick në bashkëpunim me institutet e kërkimit të opinionit Sotomo, 51 % e të anketuarve janë kundër lejimit të “gigaliner”-ëve për tranzit në Zvicër, nëse janë të regjistruar në BE. Ndërsa 16 % të tjerë janë “më tepër jo”, duke reflektuar një klimë të përgjithshme refuzuese.

Refuzimi është i përhapur në të gjitha partitë kryesore: 64 % e të Gjelbërve, 54 % e SVP-së dhe 53 % e PS-së janë kundër. Edhe tek votuesit e FDP-së, që tradicionalisht mbështesin inovacionet në transport, 37 % janë kundër dhe 18 % “më tepër jo”, transmeton albinfo.ch.

Mbështetësit e “gigaliner”-ëve theksojnë potencialin për të reduktuar ndotjen duke transportuar më shumë mallra me më pak udhëtime, si dhe për të zbutur mungesën e shoferëve profesionistë. Por organizata Pro Alps paralajmëron për pasoja negative: lejimi i këtyre kamionëve mund të rrezikojë transferimin e transportit transalpin në hekurudhë – një objektiv për të cilin Zvicra ka investuar miliarda në projektin NRLA.

Një raport i mëhershëm i Zyrës Federale të Rrugëve, rreth 15 vjet më parë, paralajmëronte se rruga veri–jug nuk është ende gati për “gigaliner”–ët. Përmirësimet e nevojshme në infrastrukturë – ura, stacione doganore dhe zona pushimi – mund të kushtojnë rreth 75 milionë franga zvicerane. Vullneti politik për investime të tilla është i ulët, shkruan Blick, transmeton albinfo.ch.

Këshilltari kombëtar SVP, Benjamin Giezendanner, u shpreh se, “pas refuzimit të zgjerimit të autostradës, aktualisht mungon vullneti për të shpenzuar para të tilla”. Sidoqoftë, ai paralajmëroi se, me presionin e marrëveshjeve kuadër me BE-në, zbatimi i detyrueshëm i direktivës për “gigaliner”–ët është vetëm çështje kohe.

Kantoni i Gjenevës ka paralajmëruar një nismë kantonale për të ndaluar përdorimin e këtyre kamionëve, ndërsa çështja pritet të shqyrtohet nga Këshilli Kombëtar në seancën e ardhshme.

Zhvillimet e ardhshme do të jenë vendimtare për fatin e “gigaliner”–ëve në Zvicër – një nga debatet më të nxehta në fushën e transportit dhe mjedisit.

Zvicra është një qendër globale për tregtimin e mallrave, me mbi 900 kompani dhe 10,000 punonjës. Gjeneva dhe Zug janë vendet kryesore.

Korporatat përfitojnë nga taksat e ulëta të korporatave dhe neutraliteti politik.

Sektori i lëndëve të para kontribuon ndjeshëm në të ardhurat tatimore dhe përbën deri në dhjetë për qind të PBB-së zvicerane, por ka edhe kritika.

“Falënderojmë tregtarët e mallrave,” tha këshilltarja federale Karin Keller-Sutter në shkurt, duke iu referuar buxhetit të shtetit. Të ardhurat nga taksat nga Gjeneva, shtëpia e miratuar e qindra kompanive të mallrave, mezi kompensuan deficitin në thesarin e shtetit vitin e kaluar. Tani, industria po ndihmon Gjenevën të bëhet kantoni më i pasur deri në vitin 2028, duke kaluar Zugun – kantonin e dytë të preferuar të kompanive, shkruan 20minuten.

Zvicra ka një histori të gjatë me tregtarët e mallrave dhe marrëdhënia midis të dyve nuk është gjithmonë pa polemika. Kritika është konstante. Por sa e madhe është kjo industri dhe pse është e bazuar në Zvicër?

Kompanitë zvicerane formësojnë ekonominë globale

Sipas vlerësimeve të Sekretariatit Shtetëror për Çështje Ekonomike (Seco), rreth 900 kompani me rreth 10,000 të punësuar operojnë në sektorin e lëndëve të para në Zvicër. Rreth tre të katërtat e vendeve të punës të vlerësuara të këtyre kompanive ndodhen në kantonet e Gjenevës (43 për qind), Zug (22 për qind) dhe Ticino (9 për qind), sipas përgjigjes së SECO ndaj një kërkese, përcjell albinfo.ch.

Bazuar në hulumtimin e saj, OJQ-ja Public Eye vlerëson se janë të përfshira rreth 960 kompani. Me një peshë të vlerësuar prej 25 për qind të tregtisë globale të mallrave, Zvicra luan një rol qendror. Në disa sektorë, pesha e vlerësuar është edhe më e madhe. Këto kompani përbëjnë afërsisht 60 për qind të tregtisë globale të mallrave të metaleve dhe 35 për qind të tregtisë së naftës.

Tregtimi i mallrave nuk ka të bëjë vetëm me metalet dhe naftën. Korporatat zvicerane po bëjnë mirë edhe në tregtimin e mallrave bujqësore. Shembulli i tregtisë së portokallit të firmës zvicerane Louis Dreyfus Company është një shembull veçanërisht i mirë se si këto kompani kanë një ndikim global, edhe pse mallrat e tyre nuk kalojnë kurrë nëpër Zvicër.

Pse Zvicra?

Zvicra tashmë ka një traditë të gjatë si qendër tregtare. Në shekullin e 19-të, André & Co., Henri Nestlé dhe Salomon Volkart, për shembull, ishin pionierë në tregtinë ndërkombëtare të lëndëve të para, shpjegon Gerald Hosp, pedagog në tregtimin e mallrave.

Pionierët udhëtuan në Indi, Afrikë ose Azinë Juglindore. Tregtonin kafe, kakao dhe pambuk. “Pas Luftës së Dytë Botërore, zhvillimi u përshpejtua dhe Zvicra u bë një qendër e rëndësishme për tregtinë fizike të lëndëve të para”.

Si rezultat, Zvicra është zhvilluar gjatë viteve në një qendër globale për tregtimin e mallrave përmes një kombinimi të faktorëve historikë, gjeografikë, ekonomikë dhe politikë, sipas Florence Schurch, Sekretare e Përgjithshme e shoqatës së industrisë Suissenégoce.

Faktorët përfshijnë diversitetin e tregtarëve të specializuar në kamare specifike, vendndodhjen në zemër të Evropës me lidhje të shkëlqyera me tregjet globale dhe numrin e madh të punëtorëve të kualifikuar.

“Bizneset që nuk tolerohen në vende të tjera”

Sipas Robert Bachmann, një ekspert i mallrave dhe financave në Public Eye, korporatat përfitojnë gjithashtu nga politika e taksave të ulëta të vendit. “Kantonet si Gjeneva dhe Zug kanë disa nga taksat më të ulëta të korporatave në nivel ndërkombëtar. Përveç kësaj, ka zgjidhje të personalizuara tatimore për korporatat e mëdha dhe individët.”

Ka gjithashtu pak kërkesa për mbikëqyrje dhe transparencë. “Zvicra kryesisht i lejon kompanitë të bëjnë si të duan, kërkon vetëm një minimum të dhënash dhe informacioni dhe heziton të prezantojë detyrime të detyrueshme të kujdesit të duhur.” Nuk duhet harruar gjithashtu roli i veçantë politik i Zvicrës. “Historikisht, neutraliteti i saj politik dhe qëndrimi i gjatë në OKB janë përdorur vazhdimisht për të kryer biznes që nuk do të tolerohej në vende të tjera.”

Roli i bankave

Por një aspekt në veçanti është jetik për korporatat: “Sektori bankar zviceran luan një rol vendimtar në mbështetjen e industrisë së mallrave,” thotë Schurch i Suissenégoce. “Bankat zvicerane shpikën financimin e tregtisë”.

Sipas Schurch, bankat zvicerane kanë zhvilluar ekspertizë unike në financimin e strukturuar të mallrave që pak qendra të tjera bankare e posedojnë. “Shumë shtëpi tregtare dhe banka kanë ndërtuar marrëdhënie të gjata dekadash, duke krijuar një nivel të paparë besimi dhe kuptimi të nevojave specifike të industrisë.”

Çfarë përfiton Zvicra nga kjo?

Përfitimi më i madh i Zvicrës nga industria e lëndëve të para janë të ardhurat e larta tatimore. Ndërsa Seco nuk ishte në gjendje të jepte detaje mbi shumën e saktë sipas kërkesës, sipas llogaritjeve të Public Eye, të ardhurat nga taksat nga industria e lëndëve të para në kantonin e Gjenevës përbëjnë rreth 50 përqind të të gjitha taksave të korporatave kantonale. “Përveç kësaj, janë taksat individuale të paguara nga ata të punësuar në tregtinë e lëndëve të para,” thotë Bachmann i OJQ-së.

Sipas statistikave tregtare të SNB-së, sektori i mallrave kontribuoi rreth dhjetë për qind në PBB-në zvicerane në vitet rekord të 2022 dhe 2023 – krahasuar me 6.4 për qind vitin e kaluar. “Megjithatë, sektori i mallrave punëson shumë pak njerëz,” thekson Bachmann. “85 përqind e kompanive kanë nga zero deri në nëntë punonjës. Kështu që krijon relativisht pak vende pune.”

Vendndodhjet e reja tërheqin industrinë

Megjithëse industria e lëndëve të para në Zvicër po ecën shumë mirë, Zvicra duhet të qëndrojë vigjilente, pasi kushtet kornizë për kompanitë mezi po evoluojnë, ndërsa vendet e tjera po bëjnë përpjekje të mëdha për të përmirësuar në mënyrë specifike atraktivitetin e tyre si vend, thotë Schurch of Suissenégoce. “Sot, ne shohim se gjithnjë e më pak talentë ndërkombëtarë janë të gatshëm të punojnë në Zvicër: ndërsa pagat janë të larta, po ashtu janë edhe taksat personale.”

Suissenégoce është gjithashtu i shqetësuar për situatën e bankave që janë të rëndësishme për industrinë. “Nëse bankat zvicerane nuk janë më në gjendje të financojnë kompanitë e tregtimit të mallrave për shkak të rregulloreve tepër të rrepta, ato do të zhvendosen në vende ku mund të financohen nga bankat.”

Hosp konfirmon këtë zhvillim. Për shkak të krizës financiare dhe kërkesave të mjaftueshmërisë së kapitalit, disa banka tashmë janë tërhequr nga biznesi i financimit të tregtisë. Bankat kantonale në Cyrih, Gjenevë dhe Vaud mbeten lojtarë të rëndësishëm për tregtarët më të vegjël të mallrave. Megjithatë, tregtarët më të mëdhenj të mallrave po financohen tani me ndihmën e konsorciumeve të mëdha bankare ndërkombëtare. “Biznesi është global, po ashtu edhe financimi”.

Nisma e shtëpisë së dytë po zgjeron hendekun e çmimeve midis shtëpive parësore dhe dytësore. Edhe për pronat me ndërtime të njëjta, banorët në ultësira tani paguajnë dyfish e gjysmë më shumë.

“Shijoni pamje spektakolare të majave madhështore dhe peizazhit natyror të pacenuar” – kështu reklamon një zhvillues i pasurive të paluajtshme nga Graubünden projektin “Mareia” me shtatë apartamente në Klosters, Graubünden. Arkitektura karakterizohet nga një “kombinim harmonik i traditave lokale dhe teknologjisë moderne të ndërtimit”, shkruan ekipi arkitekturor. Struktura e çmimeve të projektit të pasurive të paluajtshme është më pak e balancuar.

Ndërsa një apartament me 87 metra katrorë hapësirë ​​banimi në katin e parë është i disponueshëm për 860,000 CHF relativisht të përballueshme, blerësit duhet të paguajnë 1,85 milionë CHF për të njëjtin apartament një kat më lart. Të dy apartamentet kanë të njëjtin planimetri dhe karakteristika identike, siç sugjerojnë dokumentet e blerjes.

Diferenca në çmim midis apartamenteve me 4.5 dhoma është edhe më ekstreme: më e lira në katin përdhes kushton 1.08 milionë CHF, ndërsa më e shtrenjta në katin e dytë kushton 2.58 milionë CHF – një 1.5 milionë CHF, ose 150 për qind. Këto apartamente janë gjithashtu saktësisht të njëjtën madhësi dhe kanë të njëjtin planimetri, shkruan Blick, transmeton albinfo.ch.

Fakti që apartamentet e larta kanë pamje më të mirë mund të mos shpjegojë dallimet e mëdha të çmimeve. Arsyeja qëndron në statusin ligjor: apartamentet më të lira janë përcaktuar si banesa primare për vendasit, ndërsa ato më të shtrenjtat janë përcaktuar si shtëpi të dyta dhe mund të blihen nga jorezidentët si shtëpi pushimi.

A po shkulen këtu klientët e pasur të ultësirës? Marc Kunz, partneri i vogël i R. Kunz Immobilien AG, e mohon këtë. Kompania nga komuna fqinje e Davos GR është zhvilluesi i projektit. Kunz shpjegon diferencën e madhe të çmimeve me “çmimin dukshëm më të lartë të tokës për apartamentet e pushimit si dhe me mekanizmin e tregut të ofertës dhe kërkesës”.

Oferta dhe kërkesa – kështu e përshkruan Kunz atë që ka qenë krejtësisht jashtë ekuilibrit në rajonet turistike që nga miratimi i nismës së shtëpisë së dytë mbi një dekadë më parë. Për shkak se bashkitë si Klosters nuk lejohen më të ndërtojnë shtëpi të dyta shtesë, çmimi i pronave të mbetura po çohet në lartësi gjithnjë e më marramendëse. Për shkak se shumë planifikime u pezulluan deri në zbatimin e iniciativës, shpërthimi i çmimeve në male ndodhi me vonesë.

Vetëm në vitet e fundit rritjet e çmimeve janë bërë qartësisht të dukshme, siç tregojnë shifrat nga konsulenti i pasurive të paluajtshme Wüest Partner. Hendeku i çmimeve midis banesave parësore dhe dytësore vazhdon të zgjerohet – më i theksuar se kurrë më parë. Diferenca ekstreme e çmimeve është veçanërisht e habitshme në projektet e reja të ndërtimit si “Mareia”.

Një shtëpi pushimi më parë qëndronte në vendin e projektit. Ligji lejon që vëllimi i njëjtë të përdoret si shtëpi e dytë në një ndërtesë zëvendësuese. Nëse faktori i shfrytëzimit lejon vëllim shtesë ndërtimi, ai mund të përdoret si vendbanim kryesor. Zhvilluesit ndoqën saktësisht të njëjtën qasje me projektin “Mareia” – u ndërtuan katër rezidenca primare shtesë.

Kjo gjeneron të ardhura shtesë për zhvilluesit e pasurive të paluajtshme dhe krijon hapësirë ​​shtesë jetese për vendasit. “Duke ofruar edhe banesa primare në këtë projekt, ne po kontribuojmë në mungesën e banesave”, thotë Kunz. Popullsia lokale, në veçanti, po lufton gjithnjë e më shumë për të gjetur banesa tërheqëse, sipas ekspertit të pasurive të paluajtshme.

Megjithatë, familjet e klasës së mesme nga ultësira mund të harrojnë ëndrrën e tyre për një shtëpi pushimi në male me këto çmime. Më parë, blerësit paguanin një shtesë ndoshta vetëm 300 franga për metër katror, ​​në varësi të komunës. Në projektin “Mareia”, tarifa shtesë për shtëpinë e dytë tani është nga 11 mijë deri në 15 mijë franga për metër katror. Megjithatë, kjo shtesë nuk shkon më në bashki, por direkt në arkën e zhvilluesve.

Malet si një vend i dytë për të jetuar?

Përballë kostove të tilla shtesë, disa njerëz në ultësira mendojnë: Unë thjesht do të shkoj në male. Jo vetëm që barrat e hipotekës për një vendbanim parësor janë dukshëm më të ulëta, në varësi të bashkisë, ato mund të ofrojnë gjithashtu zbritje të konsiderueshme të lejeve sezonale për vendpushimet e skive. Marc Kunz shpjegon se ai gjithashtu u shet banesat kryesore blerësve jo vendas – me kusht që ta zhvendosin qendrën e tyre të jetës në Klosters. Pajtueshmëria me këtë kërkesë monitorohet rreptësisht nga autoritetet vendore.

Një projekt i ngjashëm në Klosters bëri mjaft bujë disa vite më parë. Në atë kohë, diferenca e çmimeve midis shtëpive parësore dhe dytësore ishte shumë më e moderuar. Sot, hendeku është zgjeruar aq shumë sa nxitja për t’u zhvendosur në male po bëhet një opsion real për disa – qoftë jashtë llogaritjeve apo dëshirës për “peizazhin natyror të paprekur”.