Pavarësisht përmirësimeve të raportuara nga autoritetet zvicerane, shumë përfitues ende përballen me vonesa dhe mungesë informacioni të qartë

Katër muaj pas vendosjes së një sistemi të ri informatik për pagesat e ndihmës së papunësisë në Zvicër, vonesat në disbursimin e përfitimeve vazhdojnë ende. Dy raste të raportuara nga qytetarë dhe auditorë tregojnë se problemet nuk janë zgjidhur plotësisht.

Në mes të marsit, ministri i Ekonomisë i Zvicrës, Guy Parmelin, deklaroi në Këshillin Kombëtar se rreth 96% e pagesave të papunësisë që ishin vonuar për shkak të problemeve teknike që nga fillimi i vitit, tashmë ishin kryer.

Megjithatë, sipas dëshmive të dëgjuesve të emisionit radiofonik “On en parle”, situata në terren mbetet e vështirë. Një person nga rajoni Bernese Jura, i regjistruar për ndihmë papunësie, thotë se që nga 3 marsi nuk ka marrë asnjë përditësim për rastin e tij, edhe pse priste pagesat deri në fund të muajit mars.

Një tjetër rast nga kantoni i Gjenevës tregon vështirësi të përsëritura në komunikim me institucionet: për të dorëzuar një dokument që do të ndikonte në rritjen e përfitimeve, ajo është detyruar të kontaktojë institucionet pesë herë, përmes emailit, postës, platformës Jobroom dhe telefonit.

Sipas raportimeve, dy janë problemet kryesore që vazhdojnë: ngadalësia e sistemit informatik dhe vonesat në përpunimin e rasteve nga zyrat kompetente.

Zvicra po bën përparime në luftën kundër dhunës në familje, por rruga drejt zgjidhjes së plotë mbetet ende e gjatë. Autoritetet politike theksojnë se, pavarësisht hapave pozitivë, rastet e dhunës – veçanërisht ato të rënda si femicidi dhe përdhunimi – janë në rritje.

Të hënën, kantonet dhe Këshilli Federal bënë një bilanc të masave të ndërmarra deri më tani, vetëm pak ditë përpara lansimit të numrit emergjent të specializuar 142 për viktimat e dhunës në familje.

Pesë vite më parë, qeveria federale dhe kantonet nisën një përpjekje të përbashkët për të luftuar dhunën në familje dhe atë seksuale. Ministri i Drejtësisë dhe Policisë, Beat Jans, deklaroi se rezultatet janë inkurajuese, por theksoi se nevojiten masa shtesë. Një ndër prioritetet mbetet rritja e numrit të strehimoreve për viktimat, transmeton albinfo.ch.

“Do të bëjmë gjithçka që është e mundur për të forcuar parandalimin, për të mbrojtur më mirë viktimat dhe për t’i sjellë autorët para drejtësisë. Lufta kundër dhunës në familje, dhunës seksuale dhe asaj me bazë gjinore do të mbetet prioritet për departamentin tim,” u shpreh Jans. Ai shtoi se po punohet edhe për përmirësimin e procedurave ligjore, përfshirë çështjet që lidhen me kujdestarinë e fëmijëve dhe përgjegjësinë prindërore.

Sipas të dhënave zyrtare, gjatë vitit 2025 janë regjistruar 22,066 vepra penale të lidhura me dhunën, një rritje prej 4.4% krahasuar me vitin paraprak. Këtë e konfirmoi Matthias Reynard, president i Konferencës së Drejtorëve Kantonalë për Çështje Sociale.

Masa të reja në zbatim

Ndër masat konkrete të paralajmëruara, numri i ri i shkurtër 142 për viktimat e dhunës në familje do të vihet në funksion nga 1 maji. Lansimi i tij ishte shtyrë për arsye teknike.

Po ashtu, kantonet kanë vendosur standarde të përbashkëta për menaxhimin më të mirë të rasteve të rrezikut, duke synuar identifikimin sa më të hershëm të personave potencialisht të dhunshëm dhe ndërmarrjen e masave përkatëse.

Janë nisur edhe projekte pilot për përdorimin e byzylykëve elektronikë, me qëllim mbrojtjen më të mirë të viktimave. Sipas autoriteteve, këto iniciativa kanë sjellë përparim të konsiderueshëm.

Një tjetër hap i rëndësishëm është vendimi që dokumentet mjekësore që vërtetojnë dhunën e pësuar të ofrohen falas në të ardhmen, për të lehtësuar paraqitjen e kallëzimeve penale nga viktimat.

Autoritetet zvicerane theksojnë se, megjithëse progresi është i dukshëm, lufta kundër dhunës në familje mbetet një prioritet afatgjatë që kërkon angazhim të vazhdueshëm institucional dhe shoqëror.

Ndërsa Këshilli Kombëtar përgatitet të diskutojë nismën për forcimin e kujdesit infermieror, punonjësit shëndetësorë dorëzuan të hënën në Bernë një apel urgjent me afro 190,000 nënshkrime. Ata kërkojnë zbatimin “të menjëhershëm dhe të plotë” të kësaj nisme.

Rreth 200 punonjës të sektorit shëndetësor dorëzuan në mesditë një letër drejtuar 30 politikanëve që kishin pranuar ftesën e Koalicionit të Punonjësve Shëndetësorë, transmeton albinfo.ch.

Sipas një deklarate të përbashkët, ata u shoqëruan me pankarta, postera dhe një zemër gjigante simbolike. Këshilli Kombëtar pritet të debatojë të martën dhe të mërkurën projektligjin e ri federal për kushtet e punës në infermieri (LCTSI).

Kjo nismë është vazhdim i “Nismës për Kujdesin”, e cila u miratua nga 61% e votuesve në vitin 2021. Megjithatë, Koalicioni — që përfshin disa sindikata dhe shoqata — e konsideron projektligjin aktual “të pamjaftueshëm” dhe shpreh keqardhje që ai është “dobësuar” nga anëtarët e komisionit përkatës të Këshillit Kombëtar. Ata paralajmërojnë se nuk duhet të shpërfillet vullneti i qytetarëve.

Kërkesa konkrete

Sindikatat dhe shoqatat kërkojnë jo vetëm zbatimin e plotë të nismës për kujdesin infermieror, por edhe:

uljen e orarit të punës,

përcaktimin e një raporti minimal të stafit për të garantuar cilësi në kujdes,

shtesa më të larta për punën gjatë natës, fundjavave dhe festave,

detyrim për punëdhënësit që të respektojnë marrëveshjet kolektive dhe ligjet kantonale.

Në rast se kërkesat nuk plotësohen, Koalicioni paralajmëron organizimin e grevave, sipas marrëveshjes së arritur gjatë demonstratës kombëtare të 22 nëntorit 2025 në Sheshin Federal.

Shëndeti mendor i të rinjve po kthehet në një shqetësim serioz në Zvicër, ku sipas të dhënave të fundit, një në pesë persona të moshës 16–25 vjeç shfaq simptoma depresioni. Situata është veçanërisht sfiduese në zonat rurale si rajoni Jura, ku qasja në shërbime shëndetësore mbetet e kufizuar.

Tre të rinj nga ky rajon kanë ndarë përvojat e tyre për të ndërgjegjësuar publikun. Ata tregojnë për vështirësi të thella emocionale të lidhura me humbje familjare, bullizëm dhe probleme personale, që kanë ndikuar ndjeshëm në jetën e tyre.

Ekspertët theksojnë se, ndryshe nga qytetet ku ndikojnë faktorë si ndotja dhe stresi urban, në zonat rurale problemi kryesor është mungesa e shërbimeve dhe burimeve të specializuara. Megjithatë, këto zona përfitojnë nga lidhjet më të afërta me komunitetin.

Një tjetër sfidë mbetet identifikimi i hershëm i problemeve nga të rriturit, pasi shpesh shenjat e vuajtjes nuk vërehen ose keqinterpretohen.

Pavarësisht vështirësive, të rinjtë që kanë kërkuar ndihmë dhe kanë folur hapur për problemet e tyre raportojnë përmirësim, duke theksuar se kërkimi i ndihmës është një hap i rëndësishëm dhe i guximshëm.

Në tremujorin e parë të vitit 2026, 3074 kompani kërkuan falimentim në Zvicër – një rritje prej 106 për qind krahasuar me vitin e kaluar. Kantonet Thurgau, Basel-Landschaft dhe Bernë janë më të prekurat teksa në të njëjtën kohë, aktiviteti i bizneseve të reja arrin një nivel historik.

Güggeli-Express dhe Wonderwaffel janë vetëm dy nga shumë kompani të falimentuara: Zvicra aktualisht po përjeton një valë rekord falimentimesh në kompani. Në tre muajt e parë të këtij viti, falimentimet e kompanive u dyfishuan krahasuar me të njëjtën periudhë të vitit të kaluar. Një total prej 3074 kompanish kërkuan falimentim – një rritje prej 106 për qind, sipas zyrës së kreditit Dun & Bradstreet. Më parë, kompania konkurrente Crif raportoi një rritje prej 80 për qind në tremujorin e parë.

Në të njëjtën kohë, aktiviteti i bizneseve të reja arrin një nivel historik. Ky zhvillim i kundërt tregon një rregullim të theksuar të tregut. Kompania i sheh arsyet për këtë, nga njëra anë, në dobësimin e ekonomisë zvicerane. Nga ana tjetër, vala e falimentimeve ka edhe shkaqe rregullatore. Ligji federal për luftimin e falimentimit abuziv ka qenë në fuqi që nga viti 2025. Që atëherë, zyrat janë detyruar të operojnë kërkesa të hapura ndaj kompanive për falimentim.

Në tremujorin e parë të vitit të kaluar, nuk pati rritje të falimentimeve për shkak të ndryshimit në ligj.

Nadine Sifrig e Dun & Bradstreet Zvicër sheh një arsye të mundshme për rritjen tani të konsiderueshme në zbatimin e ligjit. “Në fillim, të dhënat e disponueshme tregonin se kërkesat e reja ligjore u vunë në praktikë vetëm gradualisht nga zyrat në disa kantone. Por tani duket se është e ankoruar në gjyqe”, thotë Sifrig, raporton 20minuten, transmeton albinfo.ch.

Për të gjithë vitin, prandaj pret që numri i falimentimeve të rritet edhe më tej. Ligji i ri tregon një ripërtëritje intensive strukturore të peizazhit të korporatave dhe më pak një krizë klasike ekonomike, thotë Marianne Bregenzer, Drejtuese e Vendit në Zvicër në Dun & Bradstreet. “Ligji i ri vepron si katalizator: Ai rrit ndjeshëm numrin e falimentimeve në afat të shkurtër, por forcon disiplinën, transparencën dhe mbrojtjen e kreditorëve në treg në afat të gjatë”, thotë Bregenzer.

Një pamje uniforme po tregon në nivel rajonal: Ka pasur dukshëm më shumë raste falimentimesh kudo në Zvicër. Rritjet më të forta janë regjistruar në kantonet Thurgau (238 përqind), Basel-Landschaft (228 përqind) dhe Bernë (196 përqind). Në terma absolutë, Cyrihu mbetet kantoni më i prekur me 527 raste (100 përqind).

Numri i falimentimeve po rritet gjithashtu pothuajse kudo në nivel industrie. Shërbimet e trajnimit (317 përqind) dhe industria e ndërtimit (242 përqind) janë veçanërisht të prekura. Në shifra absolute, industria artizanale regjistron më shumë raste me 473 falimentime (61 përqind).

Aktiviteti i bizneseve të reja vazhdon të jetë i fuqishëm në shumë fusha, veçanërisht në sistemin e furnizimit (41 përqind) dhe në prodhimin e mallrave jo të qëndrueshme (33 përqind) dhe të qëndrueshme (24 përqind). Nga ana tjetër, zhvillimi në tregtinë me shumicë (minus 45 përqind) dhe në industrinë e drurit dhe mobiljeve (minus 11 përqind) është në rënie.

Mëngjesin e sotëm, një aeroplan zviceran u kthye mbrapsht nga rruga për në Frankfurt, për shkak të një problemi teknik.

Sipas kësaj, Airbus A220, i cili ishte në rrugën e tij nga Gjeneva për në Frankfurt am Main (D), e mbinxehu kabinën.

Rreth orës 10:45 të mëngjesit, pas një fluturimi të shkurtër rrethor, avioni i kishte kërkuar kullës së kontrollit leje uljeje, raporton Blick. Ai u prit nga departamenti i zjarrfikësve dhe u ndal për disa minuta për të kryer kontrolle. Pastaj u kthye përsëri në pistë me pasagjerët në bord vetë, transmeton albinfo.ch.

Pjesa e personave të moshës 64 vjeç e lart në fuqinë punëtore të përgjithshme në Zvicër është më shumë se dyfishuar që nga viti 2005, sipas shifrave të reja nga Anketa e Forcës Punëtore Zvicerane.

Njëzet vjet më parë, rreth 87,000 njerëz punonin pasi kishin arritur moshën standarde të daljes në pension; deri në vitin 2025, ky numër ishte rritur në 220,000. Sipas një analize nga agjencia financiare e lajmeve AWP, kjo shifër tani është afërsisht dy herë e gjysmë më e lartë se niveli i vitit 2005.

Ndër të tjera, kjo rritje pasqyron trendet demografike: grupet e mëdha të brezit të “baby boomers” po kalojnë gjithnjë e më shumë në grupmoshën mbi 64 vjeç, duke bërë që ajo të rritet ndjeshëm.

Në të njëjtën kohë, ekziston një tendencë drejt jetëgjatësisë më të gjatë të punës në pleqëri: aktualisht, rreth 12% e atyre mbi 64 vjeç janë të punësuar, krahasuar me 7% në vitin 2005. Statistikat, të përditësuara në mesin e prillit, tregojnë gjithashtu se të dy gjinitë kanë po aq më shumë gjasa të punësohen, transmeton albinfo.ch.

Më shumë se gjysma e punëtorëve me kohë të plotë të moshës 64 vjeç e lart janë të vetëpunësuar. Megjithatë, shumica punojnë 50% të orëve me orar të plotë ose më pak. Vetëm rreth një e shtata janë të punësuar me orar të plotë.

Në përgjithësi, ata të moshës 64 vjeç e lart përbënin 4.5% të fuqisë punëtore në vitin 2025, më shumë se dyfishi i përqindjes në vitin 2005 (2.1%).

Burimet vendase ishin të mjaftueshme deri të hënën, më 27 prill, për të mbuluar nevojat energjetike të Zvicrës. Që tani e tutje, vendi do të varet nga energjitë e importuara deri në fund të vitit, duke përfshirë naftën, gazin dhe uraniumin.

Këtë e tregon llogaritja e fundit e Fondacionit të Energjisë. Zvicra tani mbulon pothuajse dy të tretat e nevojave të saj energjetike përmes importeve, kujton fondacioni të hënën. Kjo përfshin të gjitha produktet e naftës, gazin natyror dhe lëndët djegëse bërthamore. Çdo vit, rreth shtatë miliardë franga paguhen jashtë vendit.

“Dita e Pavarësisë së Energjisë” ilustron këtë varësi: ajo korrespondon me momentin nga i cili, nga një këndvështrim thjesht matematikor, Zvicra varet tërësisht nga energjia e importuar, transmeton albinfo.ch.

Me një shkallë të vlerësuar të pavarësisë energjetike prej 32% në vitin 2026, Zvicra është në mes të renditjes krahasuar me vendet e BE-së. Estonia është shumë përpara, me prodhim kombëtar që tejkalon 97%. Letonia, Rumania dhe Suedia gjithashtu furnizojnë më shumë se 50% të burimeve lokale të energjisë, raporton RTS.

Rreziku gjeopolitik

Shumica e lëndëve djegëse fosile të importuara vijnë nga rajone politikisht të paqëndrueshme si Lindja e Mesme, Azia Veriore ose ish-Bashkimi Sovjetik, dhe kalojnë tranzit nëpër vendet e BE-së për të mbërritur në Zvicër. Tensionet aktuale në Lindjen e Mesme tregojnë se sa i prekshëm është ky sistem, thotë Fondacioni i Energjisë.

Për të garantuar furnizimin afatgjatë dhe për të zvogëluar varësinë e Zvicrës nga shtetet autoritare, është thelbësore të zhvillohen energjitë e rinovueshme në mënyrë të vazhdueshme në nivel kombëtar dhe të vendoset bashkëpunim i ngushtë brenda Evropës, përfundon fondacioni.

Ai i bën thirrje Parlamentit të përparojë tranzicionin e energjisë, të miratojë marrëveshjen e energjisë elektrike me BE-në dhe të heqë dorë nga aventurat bërthamore, të cilat do të çonin në varësi të re nga uraniumi, në lidhje me iniciativën “Ndalo ndërprerjen” dhe kundërprojektin e Këshillit Federal.

Konferenca e Qeverive Perëndimore Zvicerane “kundërshton fuqimisht” iniciativën e imigracionit “Jo dhjetë milionëve”, tha kryetarja e qeverisë së Gjenevës, Nathalie Fontanet, për shtypin të hënën.

“Ky tekst nuk ofron zgjidhje për problemet e popullsisë” dhe do të “krijojë të reja”, tha ajo.

Sipas konferencës së kantoneve frëngjishtfolëse, e ashtuquajtura iniciativë e imigracionit “Jo dhjetë milionëve”, e propozuar nga Partia Popullore Zvicerane e krahut të djathtë, shkel “sovranitetin kantonal” dhe “solidaritetin kombëtar”. Dhe disa kantone, siç është Jura, ku popullsia është në stanjacion, do të preken, tha grupi i kantoneve, shkruan swissinfo, transmeton albinfo.ch.

Iniciativa synon të detyrojë qeverinë të kufizojë imigracionin duke siguruar që popullsia rezidente e përhershme të mos kalojë dhjetë milionë para vitit 2050. Nëse miratohet nga votuesit më 14 qershor, kjo do të krijojë një mungesë të konsiderueshme të stafit në sektorët e kujdesit shëndetësor, arsimit dhe transportit publik, argumentuan kantonet. Zvicra mund të përballet me një mungesë prej rreth 460,000 punonjësish me kohë të plotë deri në vitin 2035.

Një argument tjetër kundër iniciativës së paraqitur nga kantonet perëndimore është se marrëdhëniet dypalëshe me Bashkimin Evropian do të kërcënoheshin, përfshirë bashkëpunimin për azilin.

Më shumë se gjysma e njerëzve në Zvicër mendojnë se kushtet sociale në vend janë ‘disi’ ose ‘shumë’ të padrejta. Këto janë gjetjet e një sondazhi përfaqësues të botuar të hënën në emër të revistës Beobachter.

Që nga Barometri i fundit i Drejtësisë i kryer dy vjet më parë, sondazhi i parë i tillë i kryer nga instituti kërkimor gfs.bern, pakënaqësia në Zvicër është rritur. Një e treta e të anketuarve në vitin 2026 mendonin se sistemi nuk është “shumë i drejtë”, ndërsa 18% thanë se nuk është “aspak i drejtë”.

Sipas sondazhit përfaqësues, për të cilin gfs.bern intervistoi rreth 2,000 persona, të ardhurat ishin faktori vendimtar në perceptimin e drejtësisë. Kishte një ndarje edhe më të madhe midis klasave shoqërore sesa në sondazhin e parë, deklaroi revista Beobachter të hënën. “Ata që kanë pak ndihen dukshëm më të disavantazhuar nga sistemi”, tha revista, transmeton albinfo.ch.

Ndërsa dy të tretat e të pasurve janë të kënaqur me kushtet aktuale, tre të katërtat e personave me të ardhura të ulëta i shohin gjërat ndryshe. Sipas Beobachter, përqindja e atyre që mendonin se ishin trajtuar “drejtësisht” ose “shumë drejt” ka rënë nga 68% në 56% që nga viti 2024. Studiuesja e opinionit Cloé Jans nga gfs.bern shpjegoi se, në fund të fundit, gjithçka varet nga kush përfiton dhe kush e mban barrën.

Sipas saj, çështja e kostos është aktualisht në qendër të pothuajse çdo gjëje, qoftë qiraja, primet e sigurimit shëndetësor apo sistemi i pensioneve të pleqërisë. Në nivel individual, portofolet e njerëzve janë nën presion dhe politikisht ka debate rreth projekteve me vlerë miliarda, tha Jans për Beobachter. Gjithnjë e më pak njerëz besojnë se performanca sjell edhe prosperitet.

Përveç çështjeve mjedisore dhe të barazisë, 81% e të anketuarve ishin të shqetësuar për kostot e larta të gjyqeve dhe ligjore. Gjithnjë e më shumë njerëz ndanin shqetësimin se drejtësia në Zvicër ishte bërë për shitje. Megjithatë, pavarësisht kritikave, “besimi në thelbin e shtetit mbetet i paprekshëm nga krizat”, shtoi revista.

Edhe pse Zvicra është aktualisht në një debat të nxehtë, ajo ende po e bën këtë mbi një “themel të përbashkët të demokracisë, lirisë dhe arsimit”, përfundoi ajo.