Studimi zbulon një rënie të lehtë të numrit të fëmijëve mbipeshë në Zvicër

Numri i fëmijëve mbipeshë në shkollën fillore në Zvicër ka rënë pak gjatë 15 viteve të fundit, sipas shifrave të publikuara të hënën.

Rreth 11.1% e fëmijëve të shkollës fillore ishin mbipeshë në vitin 2025, krahasuar me 15.8% në vitin 2010. Në sistemin e shkollave të mesme të larta zvicerane, përqindja ra midis viteve 2010 (19.1%) dhe 2017 (16.5%), përpara se të rritej në 18.6% në vitin 2025. Përqindja e adoleshentëve mbipeshë ka mbetur në vend në nivelin e mesëm (20.9% në vitin 2025 krahasuar me 20.5% në vitin 2010), sipas Health Promotion Switzerland, transmeton albinfo.ch.

Dallimet midis kantoneve

Krahasuar me matjen e parë në vitin 2010, prevalenca e përgjithshme e fëmijëve dhe adoleshentëve mbipeshë ka rënë me 1.3%. Duke pasur parasysh mungesën e burimeve të disponueshme për parandalimin e mbipeshës dhe obezitetit në këtë pjesë të popullsisë, si dhe trendin në rritje globalisht, ky rezultat, megjithëse “modest”, shihet si një “sukses” nga Promovimi i Shëndetit në Zvicër.

Të dhënat zbulojnë dallime të mëdha midis rajoneve zvicerane. Në nivelin e shkollës fillore, përqindja e fëmijëve mbipeshë ndryshon me gjashtë pikë përqindjeje midis kantoneve. Kjo është edhe më shumë se tetë pikë përqindjeje në nivelin e mesëm të lartë. Ndërsa vlerësimet e mëparshme tregonin dallime të qarta midis zonave urbane dhe rurale, këto tani mezi perceptohen.

Origjina dhe sfondi social si faktorë rreziku

Rreziku i obezitetit është i lidhur ngushtë me kushtet e jetesës së fëmijëve dhe familjeve. Fëmijët e prindërve pa arsim pas detyrueshëm kanë deri në tre herë më shumë gjasa të jenë mbipeshë sesa fëmijët e prindërve që kanë vazhduar arsimin e lartë. Shifrat e mbipeshës janë gjithashtu shumë më të larta midis nxënësve pa pasaportë zvicerane (24%) sesa midis bashkëmoshatarëve të tyre zviceranë (14.2%).

Prandaj, masa të synuara janë ende të nevojshme, veçanërisht për fëmijët nga prejardhje sociale të pafavorizuara. Problemi nuk është mungesa e masave të tilla, por shtrirja e tyre e kufizuar, sipas Promovimit të Shëndetit në Zvicër.

Anketa u bazua në të dhënat e mbi 30,000 nxënësve të shkollës në njëmbëdhjetë kantone dhe katër qytete.

Zvicra është vendi më konkurrues në botë

Zvicra është vendi më konkurrues në botë, sipas “Raportit të Konkurrueshmërisë 2025”. Raporti i organizatës kërkimore “Eight Competitiveness Lab” krahasoi 58 shtete në sektorët e ekonomisë, arsimit, shoqërisë dhe qëndrueshmërisë.

Zvicra është në vendin e parë në ekonomi dhe arsim, duke marrë pozicione të mira për qëndrueshmërinë (vendi i katërt) dhe shoqërinë (e teta). Këto rezultate e vendosin atë në krye të renditjes jo vetëm në Evropë, por edhe në nivel global, shkruan RSI, transmeton albinfo.ch.

Sipas deklaratës së sotme nga kompania konsulente “EightAdvisory”, Konfederata do të ishte më rezistente ndaj krizave sesa fqinjët e saj falë faktorëve të rrënjosur thellë kulturorë si pragmatizmi, forca inovative dhe kushtet e qëndrueshme të kornizës. Vëmendja ndaj teknologjive të së ardhmes, shkëmbimet e dendura ndërkombëtare dhe kujdesi për vlerat tradicionale zvicerane vlerësohen gjithashtu.

Deklarata përfundon duke vlerësuar bazën e fortë ekonomike, infrastrukturën e fuqishme, kapacitetin e fortë inovativ dhe kushtet e favorshme fiskale.

Kosovë: Gjykatës Supreme i kërkohet shfuqizimi i Udhëzimit administrativ për lajmërimin e pensionistëve

Qendra për Raste Gjyqësore Strategjike ka njoftuar se ka dorëzuar në Gjykatën Supreme padi për shfuqizimin e Udhëzimit Administrativ (MPMS) për procedurat e lajmërimit, suspendimin nga pagesa dhe kthimin e mjeteve në rastet e keqpërdorimit të pensioneve.

Sipas njoftimit, Gjykatës i është kërkuar që në tërësi të shfuqizojë paragrafët 2, 3 dhe 4 të nenit 5 të Udhëzimit Administrativ. Përmes këtyre dispozitave, thuhet se Udhëzimi Administrativ ka cenuar dhe vazhdon të cenojë potencialisht të drejtat e rreth 180 mijë pensionistëve në Republikën e Kosovës, transmeton albinfo.ch.

“Ky cenim i të drejtave ka të bëj me aplikimin e ndërprerjes së pagesës për pensionistët që nuk janë lajmëruar me kohë në Zyrat Rajonale të Pensioneve e rrjedhimisht duke ua mohuar edhe të drejtën për kompensim retroaktiv të pagesave për periudhën kohore sa nuk është kryer procedura e lajmërimit”, thuhet në njoftim.

Një rregullim (kufizim) i tillë me akt nënligjor thuhet se cenon të drejtat dhe interesat e ligjshme të pensionisteve sepse siç theksohet, kjo nuk është parashikuar me ligj.

“Po ashtu, CSL përmes Padisë ka kontestuar ligjshmërinë edhe të 10 dispozitave të tjera të Udhëzimit Administrativ të lartcekur, duke vlerësuar se të njëjtat tejkalojnë autorizimet e Nenit 24 të Ligjit Nr. 04/L-131 për Skemat Pensionale të Financuara nga Shteti”, thuhet në njoftim.

Udhëzimi administrativ i 2015-ës për procedurat e lajmërimit dhe suspendimin nga pagesa, obligonë shfrytëzuesit e pensioneve të lajmërohen çdo gjashtë muaj në departamentin e pensioneve.

Nëse nuk lajmërohen brenda kësaj periudhe, ata suspendohen përkohësisht nga pagesa dhe kanë afat edhe tre muaj të tjerë për t’u lajmëruar në mënyrë që t’u kthehen mjetet. Por në rast se pensionisti, nuk lajmërohet në afat prej 3 muajsh, nga data e suspendimit, kërkesa e tij konsiderohet si riaplikim e pagesa nis të bëhet veç nga data e aplikimit.

Vdekshmëria nga goditja në tru në Zvicër është përgjysmuar në 20 vjet

Numri i vdekjeve të lidhura me goditjen në tru në Zvicër është përgjysmuar gjatë 20 viteve të fundit, sipas një studimi kombëtar të publikuar për të shënuar Ditën Botërore të Goditjes në Tru, e cila zhvillohet muajin e ardhshëm. Parandalimi dhe kujdesi urgjent po japin fryte.

Midis viteve 2004 dhe 2017, shkalla e vdekshmërisë për shkak të goditjeve në tru ra nga 77.5 në 38.5 për 100,000 banorë tek gratë dhe nga 56.1 në 27.2 tek burrat, zbuloi të hënën Fondacioni Zviceran i Zemrës. Shifrat nga Zyra Federale e Statistikave (SFSO) lidhen me 1.4 milion pranime në spital.

Shkalla e vdekshmërisë, përqindja e pacientëve që vdesin si pasojë e një goditjeje në tru, është përgjysmuar gjithashtu, nga 22.7% në 10.5%. Studimi u botua në Revistën Ndërkombëtare të Epidemiologjisë, transmeton albinfo.ch.

Në të njëjtën kohë, numri i diagnozave pothuajse u dyfishua, nga rreth 14,000 në më shumë se 26,000 raste në vit, një rritje që i atribuohet përparimeve në shqyrtim dhe mbledhjen e të dhënave, shkruan swissinfo. Pavarësisht kësaj rritjeje, vdekjet që lidhen me goditjen në tru kanë rënë. Fondacioni Zviceran i Zemrës ka kënaqësinë të raportojë se kjo është për shkak të njohjes më të mirë të simptomave nga publiku i gjerë dhe trajtimit të shpejtë në qendrat e specializuara.

Përpjekjet do të vazhdojnë

“Falë progresit të jashtëzakonshëm të bërë në trajtimin akut, ne po kemi gjithnjë e më shumë sukses në parandalimin e paaftësisë serioze ose vdekjes”, tha profesoresha Susanne Wegener e Spitalit Universitar të Cyrihut, autore kryesore e studimit, në një njoftim për shtyp.

Fondacioni vlerëson se mbi gjysma e të gjitha goditjeve në tru mund të shmangen ende nga parandalimi i duhur dhe një stil jetese i shëndetshëm.

“Njohja e faktorëve tuaj të rrezikut dhe reagimi ndaj shenjave paralajmëruese si paraliza e papritur ose problemet e të folurit mund të shpëtojnë jetë”, tha profesori Marcel Arnold, nënkryetar i fondacionit dhe drejtor i Qendrës së Goditjes në Tru në Inselspital në Bernë.

Fondacioni po bën thirrje për përpjekje të vazhdueshme në parandalim dhe informacion. Aktiv në kërkim dhe ndërgjegjësim, ai drejton fushata kombëtare dhe projekte edukative për të promovuar shëndetin kardiovaskular.

“Shifrat aktuale tregojnë se angazhimi ynë po jep fryte, por edhe se ka ende shumë për të bërë. Çdo goditje në tru e parandaluar përfaqëson vuajtje të kursyera”, tha Arnold.

Dita Botërore e Goditjes në Tru mbahet më 29 nëntor të këtij viti.

Nëntë në dhjetë familje austriake përballen me vështirësi në kostot e energjisë

Kostot e energjisë mbeten një shqetësim i madh për familjet austriake këtë vit. Pothuajse nëntë nga dhjetë familje po përpiqen të kursejnë energji, sipas Monitorit të Çmimeve të Energjisë nga firma konsulente EY. Pothuajse gjysma e të gjitha familjeve tashmë duhet të ulin shpenzimet për shkak të kostove më të larta të energjisë, dhe 17 përqind e të anketuarve thanë se aktualisht nuk mund t’i paguajnë faturat e tyre në kohë.

Siç tregojnë shifrat e vitit të kaluar, austriakët mbeten të ngurruar për të ndërruar ofruesin e energjisë elektrike pavarësisht barrës financiare, shkruan theinternational. Edhe pse çmimet kanë rënë krahasuar me vitin 2023, katër nga dhjetë të anketuar thanë se po merrnin në konsideratë një ndryshim, por në realitet, vetëm 17 përqind kanë ndërruar ofruesin, transmeton albinfo.at.

Kosto më të larta të energjisë elektrike

Rreth 46 përqind e të anketuarve thanë se faturat e tyre të energjisë elektrike ishin më të larta këtë vit sesa vitin e kaluar. Katërmbëdhjetë përqind raportuan rritje çmimesh prej të paktën 31 përqind, ndërsa 3 përqind thanë se kostot e tyre u rritën me më shumë se 61 përqind. Rreth një e katërta raportuan çmime të pandryshuara, dhe 20 përqind thanë se faturat e tyre ishin më të ulëta, megjithëse pak panë një ulje të konsiderueshme. Vitin e kaluar, 35 përqind raportuan fatura më të ulëta të energjisë elektrike krahasuar me vitin e kaluar, ndërsa 31 përqind raportuan fatura më të larta.

Lidhur me tarifat e rrjetit, 57 përqind e të anketuarve thanë se tarifat e rrjetit të tyre të energjisë elektrike ishin rritur, ndërsa 49 përqind vunë re tarifa më të larta të rrjetit të gazit në faturat e tyre.

Ndër burimet e energjisë, të anketuarit përmendën më së shpeshti energjinë elektrike, e ndjekur nga ngrohja qendrore dhe gazi. Rreth një e pesta (21 përqind) e familjeve përdorin energji elektrike të gjeneruar vetë, me gjysmën e atyre që kanë depozitë në shtëpi dhe një e treta planifikojnë të blejnë një të tillë.

Një në pesë familje ngrohet me peleta, ashkla druri ose dru zjarri – kryesisht në zonat rurale. Tetë përqind ende ngrohen me naftë, nga 11 përqind vitin e kaluar, me më shumë se një të tretën e këtij grupi që planifikojnë të kalojnë në një sistem tjetër ngrohjeje. Metodat alternative si pompat e nxehtësisë ajër/ujë (rreth 10 përqind), sistemet termike diellore (7 përqind) ose biomasa (1 përqind) ende nuk kanë fituar një përdorim të gjerë. Nevojiten më shumë stimuj për të promovuar këto opsione, tha Christina Khinast-Sittenthaler, drejtuese e sektorit të energjisë në EY Austria.

Në të dy rastet ndaj Thaçit rrëzohet kërkesa e tij për ndryshimin e protokollit të kontaktit për disa dëshmitarë

Dhomat e Specializuara të Kosovës në Hagë kanë marrë vendim për të refuzuar kërkesën e mbrojtjes së ish-presidentit Hashim Thaçi, për ndryshime të protokollit të kontaktit, në mënyrë që ai të mos zbatohet më për disa dëshmitarë të Prokurorisë, të cilët janë dëshmitarë në rastin për krime lufte e po ashtu edhe në atë kundër administrimit të drejtësisë.

Mbrojtja e Thaçit ka pretenduar se protokolli i kontaktit në rastin për krime lufte është shumë më i rreptë se ai në rastin kundër administrimit të drejtësisë, pasi kërkon njoftim paraprak 10-ditor për çdo dëshmitar, pëlqim të informuar nga dëshmitari, video-incizim të kontakteve dhe ndarjen e regjistrimeve me palët e tjera dhe trupin gjykues, raporton BetimipërDrejtësi, transmeton albinfo.ch.

Veç kësaj, mbrojtja pretendon se ekipe tjera mbrojtëse në rastin 12, e po ashtu edhe Prokuroria- kanë një kornizë kontakti më të butë, ndërsa ekipi i Thaçit ka një kornizë më të rreptë për shkak të rastit për krime lufte në lidhje me dëshmitarët e përbashkët.

Në këtë linjë, mbrojtja argumenton se kjo krijon pabarazi të armëve midis ekipit të Thaçit në rastin kundër administrimit të drejtësisë dhe palëve të tjera.

Si rrjedhojë, ata kanë kërkuar nga trupi gjykues që të ndryshojë protokollin e kontaktit në rastin për krime lufte, në mënyrë që kontaktet me dëshmitarët e përbashkët në rastin kundër administrimit të drejtësisë të zbatohen sipas kornizës për rastin e fundit.

Kurse, trupi gjykues thotë se nuk është vërtetuar asnjë shkelje e parimit të barazisë së armëve.

“Trupi gjykues përfundon se nuk është vërtetuar asnjë shkelje e parimit të barazisë së armëve dhe çdo ndikim i mundshëm i ardhshëm negativ mbi aftësinë e Mbrojtjes Thaçi për të zhvilluar hetimet e saj është hipotetik dhe spekulativ në këtë fazë”, thuhet në vendim.

Prokuroria e kishte kundërshtuar këtë kërkesë, pasi sipas tyre, edhe Apeli ka konstatuar se kjo kornizë nuk e ngarkon në mënyrë të tepruar mbrojtjen e Thaçit. Ngjashëm ka konstatuar edhe trupi gjykues në vendimin e tij.

“Trupi gjykues konsideron se fakti që ZPS-ja mund të jetë në gjendje të kontaktojë dëshmitarët që do të thirren nga ekipi i mbrojtjes së Thaçit në Rastin 12 jashtë parametrave të Protokollit të Kontaktit në Rastin 06, nuk ndikon në ato konstatime. Ajo që ka rëndësi është që të dyja Palët, në parim, i nënshtrohen të njëjtave kufizime dhe kushte lidhur me kontaktet e tyre me dëshmitarët e Rastit 06 nën Protokollin përkatës, në mënyrë që të ruhet barazia e armëve për aq sa ka të bëjë me këtë rast”, thuhet në vendim.

Sipas Prokurorisë, mbrojtja e Thaçit ankohet për pabarazi të armëve, por ankesa e saj fokusohet kryesisht në pozitën e Thaçit krahasuar me bashkë të akuzuarit në Rastin 12.

Prokuroria thotë se trupi gjykues ka sqaruar se protokolli i kontaktit në Rastin 06 zbatohet për të gjithë dëshmitarët e atij rasti, ndërsa në Rastin 12 provat e ZPS-së janë kryesisht dokumentare, jo të bazuara në dëshmitë e dëshmitarëve të përbashkët.

“ZPS-ja pohon se: (i) ekipi i Mbrojtjes Thaçi në Rastin 12 nuk është i penguar të zhvillojë hetimet e tij brenda parametrave të Protokollit të Kontaktit në Rastin 06; (ii) e drejta e Mbrojtjes së Thaçit për të intervistuar dëshmitarët e palës kundërshtare nuk është e pakufizuar; dhe (iii) në rrethanat e rastit, Ndryshimet e Kërkuara nuk janë as të përshtatshme dhe as të nevojshme”, thuhet në vendim.

“Xhaka, kapiteni më i mirë ndonjëherë”

Mesfushori shqiptar Granit Xhaka po vazhdon të lë gjurmë në aventurën e tij te Sunderland, me francezin Enzo Le Fee që e ka cilësuar ish-lojtarin e Arsenalit si “kapitenin më të mirë që kam pasur ndonjëherë në jetën time”.

Le Fee, një nga 15 afrimet e verës te Sunderland pas inkuadrimit në Ligën Premier, ka zbuluar se prezenca e Xhakës ka ndryshuar ndjeshëm atmosferën dhe mentalitetin brenda skuadrës.

Në një intervistë për “Stadium Astro”, mesfushori u shpreh pa hezitim, transmeton albinfo.ch.

“Do të thosha Granit Xhaka. Për mua, është kapiteni më i mirë që kam pasur ndonjëherë në karrierë. Është një lojtar fantastik, por edhe një njeri i madh. Ai kujdeset për të gjithë, përpiqet të krijojë ambientin më të mirë të mundshëm dhe ka ndryshuar shumë gjëra këtu në Sunderland”, deklaroi ai.

Sot priten reshje të dendura dëbore në disa pjesë të Zvicrës

Instituti federal i meteorologjisë, MeteoSwiss, lëshoi ​​një alarm të nivelit 3 për reshje të dendura dëbore dhe erëra të forta që priten sot në lartësi mbi 1,000 metra.

Alarmi i nivelit 3 (nga 5), ​​i cili tregon “rrezik të konsiderueshëm”, prek kryesisht Zvicrën gjermanishtfolëse, me një brez të gjerë që shtrihet afërsisht nga Valais verior dhe zgjerohet në lindje deri në kufirin austriak, transmeton albinfo.ch.

Intensiteti më i lartë pritet midis mesditës dhe orës 6 pasdite, me dëborën që potencialisht mund të prishë trafikun si në rrugë ashtu edhe në hekurudhë.

Ligji i ri i BE-së do të kërkojë teste mjekësore dhe do t’i japë fund ‘patentave të drejtimit të automjeteve për jetë

Shtimi i një ekzaminimi të detyrueshëm mjekësor për shoferët ka qenë një debat i vazhdueshëm në BE për disa vite – me avokatët që thonë se kjo do të ndihmojë në sigurimin që shoferët e moshuar të jenë ende të aftë për të drejtuar në mënyrë të sigurt.

Më 21 tetor, eurodeputetët në Parlamentin Evropian votuan për të miratuar një paketë rregulloresh të reja që synojnë përmirësimin e sigurisë rrugore dhe uljen e numrit të aksidenteve. Aktualisht, rreth 20,000 njerëz humbasin jetën në rrugët e BE-së çdo vit. BE-ja synon të arrijë zero vdekje në rrugë deri në vitin 2050.

Këto përfshijnë vendosjen e ndalimeve në të gjithë BE-në për shoferët që humbasin patentën e tyre – por gjithashtu i jep fund praktikës së vendeve që lëshojnë ‘patente për jetë’, shkruan The Local, transmeton albinfo.ch.

Në vend të kësaj, një patentë drejtimi e lëshuar në një vend të BE-së do të jetë e vlefshme për 15 vjet – dhe më pas shoferët do të duhet ta rinovojnë atë.

Megjithatë, ndërsa BE sugjeron që vendet të shtojnë një ekzaminim mjekësor si kërkesë për të rinovuar një patentë, vendimi përfundimtar për procesin e saktë të rinovimit varet nga secili vend.

Për shembull, ata mund të zgjedhin të zëvendësojnë ekzaminimin mjekësor me formularë vetëvlerësimi ose sisteme të tjera vlerësimi të hartuara në nivel kombëtar.

Periudha e vlefshmërisë mund të reduktohet edhe për shoferët mbi moshën 65 vjeç, në mënyrë që ata të detyrohen t’i nënshtrohen ekzaminimeve mjekësore dhe kurseve rifreskimi më të shpeshta – përsëri, kjo do të varet nga secili vend.

Çdo shtet anëtar i BE-së tani ka tre vjet për të vendosur për procesin që dëshiron të përdorë dhe për të futur sistemin.

Disa vende të BE-së tashmë kërkojnë teste mjekësore për shoferët e moshuar, ndërsa vende të tjera në Evropë – si Mbretëria e Bashkuar – kërkojnë që shoferët e moshuar të rinovojnë patentën e tyre, por nuk e imponojnë një test mjekësor.

Holanda, Danimarka, Spanja, Italia, Finlanda, Greqia dhe Republika Çeke kërkojnë që shoferët e moshuar të kryejnë një kontroll mjekësor për të mbajtur patentën e tyre – mosha e testit varion nga 50 në 70 vjeç – ndërsa Belgjika kërkon teste të rregullta për shoferët e të gjitha moshave.

Rriten raportet për raste të dyshuara të pastrimit të parave

Rritje eksponenciale: rritje prej 40 përqind – kjo është rritja e lartë e raporteve që kreu i Zyrës Zvicerane të Raportimit të Pastrimit të Parave (MROS), Anton Brönnimann, pret për të gjithë vitin. Në terma absolutë, kjo përfaqëson një rritje nga 15,000 raporte vitin e kaluar në 21,000 këtë vit. “Kemi përjetuar një rritje eksponenciale për 10 vjet,” tha Brönnimann për SRF, transmeton albinfo.ch.

Ndërgjegjësim i shtuar dhe teknologji të reja: “Çështja ka qenë e pranishme kudo për 15 vjet, dhe presioni nga autoritetet rregullatore dhe të zbatimit të ligjit është rritur, së bashku me ndërgjegjësimin në industri,” thotë Brönnimann. Kjo pjesërisht sepse Zvicra ka përjetuar disa skandale pastrimi parash që kanë çuar edhe në dënime. Organet raportuese, veçanërisht bankat, po përpiqen të shmangin çdo rrezik.

Raportimi me shtypjen e një butoni: Përparimet teknologjike gjithashtu luajnë një rol. “Bankat sot përdorin robotë dhe elementë të tjerë të automatizuar për zbulim dhe mund të shkaktojnë raportime me shtypjen e një butoni,” thotë kreu i zyrës së raportimit. Është më mirë të raportosh një incident më shumë sesa një më pak.

Rreziku në rritje i rasteve të humbura: Numri i raportimeve është rritur aq ndjeshëm sa afërsisht 55 punonjës të MROS nuk mund ta përballojnë më. “Ne nuk mund ta përballojmë thjesht rritjen e madhe; burimet tona njerëzore janë të shtrira në kufijtë e tyre. Prandaj, ne përdorim një qasje të bazuar në rrezik”, thotë Brönnimann. Në mënyrë specifike, MROS nuk i përpunon më të gjitha rastet, dhe disa raporte të aktivitetit të dyshimtë nuk përpunohen më me të njëjtin nivel detajesh. “Ne përqendrohemi në krime të rënda si financimi i terrorizmit, krimi i organizuar dhe krimi i rëndë ekonomik.” Këto zakonisht janë raste që përfshijnë rrjete të tëra kriminelësh.

Nevojitet dyfish më shumë staf: Rezultati është raste që rrëshqasin. “Rreziku rritet natyrshëm që të humbasim raste të caktuara të pastrimit të parave. Kjo përfshin edhe raste që do të duhej t’u referoheshin autoriteteve të zbatimit të ligjit.” Megjithatë, situata e kufizuar e personelit nuk lë asgjë për të dëshiruar. Për ta bërë punën siç duhet, thotë Brönnimann, nevojitet dyfish më shumë staf sesa sot. Kjo do të ishte rreth 110 punonjës.

Inteligjenca artificiale (IA) synon të ofrojë një zgjidhje: Brönnimann synon ta kundërshtojë këtë me automatizim dhe mjete dixhitale. “Po përpiqemi të automatizojmë sa më shumë të jetë e mundur me dixhitalizimin dhe shpresojmë të bëjmë përparim të mëtejshëm në të ardhmen falë inteligjencës artificiale.” Megjithatë, numri i rasteve të raportuara po rritet aq shpejt sa përparimet dixhitale nuk po japin fryte.

Thellohet më tej deficiti tregtar në Kosovë

Të dhënat nga Tregtia e Jashtme e Mallrave në Kosovë tregojnë se në muajin shtator 2025 është shënuar një deficit tregtar prej 21,2% në raport me të njëjtën periudhë të vitit 2024.

Deficiti arriti vlerën e 520,5 milionë eurove, krahasuar me 429,4 milionë euro vitin e kaluar.

Sipas të dhënave të Agjencisë së Statistikave të Kosovës (ASK) eksporti mbulon importin me vetëm 14.1%. Eksportet e mallrave në muajin shtator 2025 ishin 85,8 milionë euro, ndërsa importet 606,2 milionë euro. Kjo reflekton një rritje prej 10.7% për dërgesat dhe një zgjerim prej 19.6% për importet, duke e krahasuar me të njëjtën periudhë të vitit 2024, transmeton albinfo.ch.

Grupet kryesore të shitjeve jashtë vendit përbëhen nga metalet bazë (19.1%), plastika dhe goma (12.5%), si dhe produktet minerale me 12.4%. Ndërsa mallrat më të importuara ishin produktet minerale (14.6%), makineritë, pajisjet mekanike dhe elektrike (11.3%), etj.

Eksportet e Kosovës në vendet e BE-së arritën në 28,0 milionë euro, ose rreth 32.7% e totalit, me një rritje prej 2.6%. Partnerët kryesorë për eksportin e mallrave në BE janë: Gjermania me 11.5%, Italia me 2.9% dhe Holanda (2.6%). Importet e Kosovës nga vendet e bllokut arritën rreth 249 milion euro, ose 41.1% e totalit të përgjithshëm, duke u zgjeruar me 17.3%. Gjermania renditej në krye me 12.7%, ndërsa Italia e dyta me 6.1%.

Ndërkaq në muajin shtator, dërgesat e Kosovës në vendet e CEFTA-s arritën në 40,6 milionë euro, ose 47.4% të vlerës së përgjithshme, me një rritje prej 21.4%. Partnerët kryesorë për eksporte nga vendet e CEFTA-s janë: Shqipëria (21,4%), Maqedonia e Veriut (11,0%), Serbia (8,4%). Ndërsa, importet nga vendet e CEFTA-s në muajin shtator 2025, arritën në 87,8 milionë euro, ose 14,5% të totalit.

“Forbes”: Shqipëria ka bërë revolucion me Diellën

Revista prestigjioze “Forbes” i ka kushtuar një artikull të gjatë Diellës, ministres virtuale të Shqipërisë, duke e cilësuar si një revolucion global në qeverisje dhe në luftën kundër korrupsionit.

Sipas “Forbes”, Diella nuk është thjesht një projekt teknologjik, por një sistem real që tashmë funksionon në praktikë, duke shënuar një moment historik për administratën publike shqiptare.

Roli i saj është i qartë, theksohet në ketë artikull, të pastrojë tenderët nga ndikimi njerëzor dhe të garantojë transparencë të plotë në prokurimet publike, një fushë ku prej vitesh është kërkuar reformë e thellë.

Artikulli vlerëson se kjo nismë mund të kthehet në model për vendet që duan të forcojnë ekonominë dhe besimin e investitorëve, duke sjellë rezultate të dukshme në qeverisje, shkruan Scan, transmeton albinfo.ch.

“Forbes” thekson se Shqipëria ka hyrë në epokën e re të inteligjencës artificiale në një moment vendimtar, pikërisht kur hyn në fuqi Akti i Inteligjencës Artificiale i Bashkimit Evropian, që vendos standarde të reja për përdorimin e AI-së në administratë.

Përdorimi i inteligjencës artificiale nga studentët, një fenomen gjithnjë e më i shpeshtë

Gjithnjë e më shumë studentë në universitetet zvicerane po përdorin inteligjencën artificiale (IA) për të shkruar punimet e tyre. Në Universitetin e Gjenevës, bibliotekarët kanë zbuluar gabime serioze në bibliografi, për shkak të përdorimit të pakontrolluar të këtyre mjeteve. Disa referenca ishin të pasakta, të paarritshme apo edhe plotësisht të trilluara.

Sipas Igor Milhit, bibliotekar në Fakultetin e Mjekësisë, “është shqetësuese që studentët dorëzojnë punime me burime që nuk ekzistojnë. Kjo ngre pikëpyetje për cilësinë e prodhimit shkencor të ardhshëm.” Në një nga rastet, IA kishte krijuar një libër “të botuar mes shekujve XV dhe XVI”, i cili nuk mund të gjendej askund.

Një studim i vitit 2024 tregon se 56% e studentëve të Universitetit të Gjenevës kanë përdorur tashmë mjete gjenerative të IA-së në studimet e tyre, dhe 16% i përdorin ato për më shumë se gjysmën e punimeve. Profesorët vërejnë se punimet janë bërë më të mirëstrukturuara dhe pa gabime drejtshkrimore, por shpesh me një stil tepër uniform.

Për të menaxhuar këtë fenomen, universitetet zvicerane kanë vendosur udhëzime dhe trajnime për përdorimin e përgjegjshëm të inteligjencës artificiale. Studentët duhet të deklarojnë nëse kanë përdorur IA në punimet e tyre; në të kundërt, kjo mund të konsiderohet si plagjiaturë, me pasoja disiplinore deri në përjashtim.

Fenomeni nuk kufizohet vetëm te studentët: edhe kërkuesit shkencorë po e përdorin gjithnjë e më shumë inteligjencën artificiale për të shkruar artikuj. Disa studime tregojnë se rreth 36% e përmbledhjeve të artikujve shkencorë janë përpunuar me ndihmën e IA-së. Ekspertët paralajmërojnë për rrezikun e “infeksionit” të të dhënave të rreme, që mund të përhapen në botën akademike përmes referencave të pasakta.

Për momentin, verifikimi manual nga njerëzit mbetet mënyra e vetme e sigurt për të kontrolluar saktësinë e burimeve, ndërsa disa revista shkencore kanë filluar të kërkojnë transparencë të plotë për përdorimin e IA-së nga autorët.

 

Kamala Harris: Nuk e mbyll plotësisht derën, mund të kandidoj për presidente

Ish-zëvendës presidentja amerikane, Kamala Harris, ka lënë të kuptohet se nuk përjashton mundësinë e një gare të re për Shtëpinë e Bardhë.

Në një intervistë për BBC, Harris tha se ekziston mundësia që një ditë një grua të udhëheqë Dhomën Ovale.

“Nuk e kam mbyllur këtë kapitull. Për gjithë karrierën time kam qenë në shërbim, dhe kjo është pjesë e imja,” u shpreh ajo.

Duke paralajmëruar një mundësi për të kandiduar sërish në vitin 2028, pas humbjes ndaj Donald Trump vitin e kaluar, Harris hodhi poshtë sondazhet që e paraqesin atë si një figurë të pakënaqshme mes demokratëve për zgjedhjet e ardhshme.

“Po t’i besoja sondazheve, nuk do të kisha hyrë kurrë në garën e parë, dhe nuk do të hyja as në të dytën. Më e rëndësishmja, nuk do të isha këtu ku jam sot,” shtoi Harris, përcjell albinfo.ch.

Gjatë intervistës, ajo nuk ngurroi të kritikojë ish-presidentin Trump, të cilin e quajti “tiran,” duke theksuar se paralajmërimet e saj gjatë fushatës po konfirmohen.

Ndërsa demokratët kërkojnë përgjigje për humbjen ndaj Trump, pjesa më e madhe e kritikave është drejtuar ndaj Joe Biden për tërheqjen e tij të vonuar nga garat. Megjithatë, disa pyetje mbeten mbi mënyrën se si Harris mund të kishte drejtuar fushatën e saj dhe të kishte komunikuar më qartë prioritetet, veçanërisht çështjet ekonomike.

Gjermania përballet me rritje falimentimesh

Pak muaj më parë, kompania Aquinos Bedding Germany shpalli falimentimin, duke mbyllur fabrikën në Wattenscheid dhe duke lënë shumë punonjës pa punë. Shkaqet kryesore janë kostot e larta, pajisjet e vjetruara dhe konkurrenca e fortë.

Falimentime të ngjashme kanë ndodhur edhe në sektorin kimik, si Venator në Duisburg. Ekspertët flasin për një krizë strukturore, jo vetëm ciklike, dhe theksojnë nevojën për reforma dhe transformim industrial.

Megjithatë, indeksi i aksioneve DAX vazhdon të rritet, pasi shumë kompani gjermane janë globale dhe fitimet e tyre vijnë nga tregjet ndërkombëtare. Për punonjësit e prekur, ka mundësi të reja punësimi, si në rastin e Thomas Bußkamp, i cili planifikon të vazhdojë prodhimin e markës së Aquinos në Bocholt.

 

Tre komuna në Graubünden pranojnë të blejnë kompleksin Weisse Arena

Ngjitësit e skive të Weisse Arena në Graubünden do të mbeten nën pronësi rajonale. Tre komuna votuan në mënyrë të qartë pro marrjes në pronësi të infrastrukturës, dhe pritet që marrëveshja të finalizohet së shpejti.

Pas Falera (po me 93.24%) dhe Laax (93.21%), Flims, komuna e fundit që votoi, gjithashtu e miratoi këtë të diel me 85.48%. Qartësia e rezultatit është dëshmi e besimit që qytetarët kanë në autoritetet dhe grupin Weisse Arena, tha për mediat presidenti i komunës Laax, Franz Gschwend.

Reto Gurtner, kryetar dhe delegat i bordit drejtues të Weisse Arena, nuk mund të mbante lotët. “Kjo shumicë e qartë më preku thellësisht,” komentoi ai.

Bashkimi i përbashkët, Financ Infra AG, tani mund të marrë në pronësi ngjitësit e skive, ndërtesat dhe rrjetet e tubacioneve të Weisse Arena Bergbahnen për një total prej 50 milionë franga zvicerane. “Do të përpiqemi ta përfundojmë këtë transaksion para fundit të vitit,” tha ai, pa dhënë një afat të saktë.

Komunat dëshirojnë të përfundojnë marrëveshjen para largimit të 70-vjeçarit Reto Gurtner, i cili së shpejti do t’i dorëzojë detyrat. Aktualisht, bordi drejtues i Weisse Arena po përgatit një plan pasimi. Në të ardhmen, nuk do të ketë më një drejtor të përgjithshëm, por menaxherë të veçantë për secilën degë të biznesit.

Një model për të tjerët

Ky blerje është transaksioni i parë “shes dhe merr me qira prapë” në Zvicër. Kompania e ngjitësve të skive do të marrë në përdorim objektet nga Finanz Infra AG si qiramarrës dhe do t’i operojë si më parë. “Është mjaft e thjeshtë,” tha Reto Gurtner.

Ky model “do të shërbejë si precedent,” shtoi i bindur menaxheri i projektit, Adrian Wolf. Kudo që ngjitësit e skive janë në dorë të operatorëve privatë, ky model i Graubünden mund të merret parasysh.

Ngjitësit e skive janë të rëndësishëm për rajonet përkatëse; të gjithë ofruesit e shërbimeve varen nga vendimet e tyre. Një grup turistik ndjek interesat e tij të përgjithshme, ndërsa interesat rajonale vihen në plan të dytë. Prandaj është thelbësore të mund të ushtrohet ndikim, sipas Adrian Wolf.

Së fundmi, disa stacione skish janë blerë nga investitorë të huaj, përfshirë Crans-Montana, Saas Fee, Savognin dhe Andermatt-Sedrun. Kompania amerikane Vail Resorts thuhet se ka shprehur interes për Weisse Arena. Reto Gurtner frikësohet se kultura lokale mund të humbasë nëse të gjitha vendimet merren jashtë vendit.

Zvicra pa mbrojtje efektive kundër dronëve dhe raketave

Ushtria zvicerane aktualisht nuk ka pajisje tokë–ajër të afta për t’u mbrojtur nga dronët dhe raketat, duke nxjerrë në pah një boshllëk serioz në sistemin e saj të mbrojtjes ajrore. Ministri i ri i Mbrojtjes, Martin Pfister, e ka cilësuar forcimin e kësaj mbrojtjeje si prioritet kryesor, transmeton albinfo.ch.

Sipas autoriteteve, Zvicra zotëron vetëm 27 topa Oerlikon 35 mm dhe 96 hedhës raketash portativë Stinger, të cilët mund të godasin objektiva deri në 4 km distancë dhe 3 km lartësi — sisteme të përshtatshme për helikopterë apo avionë që fluturojnë ulët, por jo për dronë modernë.

Deputetët Pierre-Alain Fridez dhe Thomas Hurter kanë paralajmëruar se vendi “nuk është ende i përgatitur” për kërcënimet ajrore të reja, duke kërkuar investime urgjente në zbulimin dhe neutralizimin e dronëve.

Në rreze mesatare, Zvicra nuk ka asnjë sistem aktiv, megjithëse ka porositur pesë sisteme IRIS-T që pritet të hyjnë në funksion midis viteve 2028 dhe 2031.

Ndërsa në rreze të gjatë, sistemi Patriot, i blerë nga SHBA për të mbrojtur vendin nga raketat balistike, ende nuk është dorëzuar për shkak të vonesave nga pala amerikane.

Ekspertët vlerësojnë se rreziku për Zvicrën mbetet i ulët, por jo inekzistent, dhe se vonesat në modernizimin e mbrojtjes ajrore mund ta lënë vendin të pambrojtur ndaj sulmeve të mundshme me dronë apo raketa.

Maqedoni: Fillon orari dimëror i fluturimeve në aeroportet e Shkupit dhe Ohrit

Këtë fundjavë hyn në fuqi orari i dimrit për fluturimet për vitin 2025/26. Nga Aeroporti Ndërkombëtar i Shkupit do të ketë lidhje me 49 destinacione të rregullta që do të shërbehen nga 17 kompani ajrore, si dhe 13 destinacione charter që do të operohen nga një kompani ajrore.

Nga Aeroporti “Shën Apostol Pavle” në Ohër, janë planifikuar pesë destinacione që do të shërbehen nga tre kompani ajrore, njoftuan për MIA nga TAV Maqedonia, koncesionari i aeroporteve maqedonase.

Të dy aeroportet maqedonase do të lidhen me 10 destinacione të reja gjatë sezonit dimëror, i cili do të zgjasë deri në fund të marsit të vitit të ardhshëm. Nëntë nga këto do të operohen nga kompania Wizz Air, me subvencione nga Qeveria. Bëhet fjalë për fluturimet nga Shkupi drejt Barit dhe Stokholmit, që fillojnë më 27 tetor, ndërsa në të njëjtin datë fillon edhe linja ajrore nga Ohri drejt Bazelit. Më 28 tetor, kryeqyteti do të lidhet për herë të parë me Madridin, një nga destinacionet më të kërkuara nga pasagjerët tanë. Të njëjtën ditë rikthehet edhe linja drejt Larnakës.

Nga 15 dhjetori, Shkupi do të lidhet për herë të parë me Pragën, ndërsa rikthehet edhe linja drejt Këlnit.

Nga 30 marsi 2026, të dy aeroportet do të lidhen me tre destinacione të reja. Nga Aeroporti Ndërkombëtar i Shkupit, Wizz Air rikthen linjën e rregullt drejt Budapestit, ndërsa të njëjtën ditë kompania hap një destinacion të ri pushimesh në Itali – Napoli, destinacion për të cilin pritet kërkesë e madhe.

Më 30 mars 2026, Aeroporti “Shën Apostol Pavle” në Ohër do të lidhet me Milano. Destinacioni i dhjetë i ri është linja nga Shkupi drejt Gjenevës, që EasyJet do ta rikthejë më 3 nëntor.

 

Novartis do të blejë një kompani udhëheqëse në trajtimin e sëmundjeve neuromuskulare

Kompania zvicerane Novartis ka njoftuar se do të blejë Avidity Biosciences, një kompani amerikane që zhvillon terapi inovative për trajtimin e sëmundjeve neuromuskulare gjenetike. Marrëveshja u bë publike të dielën përmes një njoftimi për shtyp nga grupi me seli në Bazel.

Sipas njoftimit, Novartis do të blejë aksionet e Avidity Biosciences për 72 dollarë për aksion, çka përfaqëson një premium prej 46% mbi çmimin e mbylljes në bursën e Nju Jorkut. Kjo e vlerëson kompaninë amerikane me rreth 12 miliardë dollarë.

Avidity, me seli në San Diego, është e specializuar në zhvillimin e terapive me ARN (RNA therapies) për trajtimin e sëmundjeve të rënda gjenetike neuromuskulare. Me këtë marrëveshje, Novartis siguron qasje në një platformë të diferencuar të ARN-së dhe disa programe të avancuara zhvillimi klinik, theksohet në deklaratë.

Këto programe do të mbështesin strategjinë e Novartis në fushën e neuroshkencës dhe do të plotësojnë portofolin aktual të kandidatëve për terapi të reja të kategorisë “first-in-class”, sipas kompanisë.

Transferimi i disa programeve

Marrëveshja përfshin edhe transferimin e programeve të kardiologjisë precize të Avidity në një kompani të re të pavarur (Spinco). Për çdo dhjetë aksione të Avidity që zotërojnë, aksionarët do të marrin një aksion të Spinco-s dhe/ose një pagesë në para në rast të shitjes së aseteve të saj, sqaron Novartis, transmeton albinfo.ch.

Bordet e të dy kompanive kanë rekomanduar njëzëri miratimin e transaksionit. Marrëveshja pritet të miratohet nga autoritetet përkatëse dhe nga aksionarët e Avidity, ndërsa përfundimi i saj parashikohet në gjysmën e parë të vitit 2026.

Novartis pret që blerja të rrisë të ardhurat me 5–6% gjatë periudhës 2024–2029. Deri në përfundimin e procesit, të dy kompanitë do të vazhdojnë të veprojnë në mënyrë të pavarur.

Ngjarje e rrallë në Tiranë: Lindin katërnjakë

Një ngjarje e rrallë ka ndodhur në Spitalin Universitar Obstetrik-Gjinekologjik “Koço Gliozheni” në Tiranë, ku një nënë ka sjellë në jetë katër fëmijë njëherësh.

Ministria e Shëndetësisë dhe Mbrojtjes Sociale njoftoi se katërnjakët, të cilët quhen Roal, Alrda, Roar dhe Auro, janë lindur natyralisht dhe pas një muaji kujdesi intensiv shëndetësor janë gati të kthehen në shtëpi.

MSHMS vlerësoi punën e stafit mjekësor, duke theksuar përkushtimin e bluzave të bardha në të gjithë vendin, veçanërisht në maternitet ku lind jeta.

Familja do të përfitojë edhe nga bonusi i bebes, një program mbështetës i qeverisë që nis që nga viti 2019. Ky bonus ofron 40,000 lekë për fëmijën e parë, 80,000 lekë për të dytin dhe 120,000 lekë për fëmijën e tretë, për familjet që jetojnë dhe kontribuojnë në Shqipëri.

Xhaka i jep Sunderlandit statusin e një ekipi të fortë dhe me ambicie

Saga e Sunderlandit me Granit Xhakën vazhdon. Me një fitore dramatike në minutat e fundit ndaj Chelseat, skuadra e sapongjitur në Premier League ka arritur të pozicionohet ndër tre ekipet kryesore, ndërkohë që mesfushori zviceran shkëlqen përsëri.

Ekipi që sapo është rikthyer në elitë realizoi një fitore surprizë të shtunën, duke mundur Chelsean 2-1. Megjithëse Blutë e Londrës kaluan shpejt në avantazh me golin e Garnachon pas vetëm katër minutash, Sunderland nuk u dorëzua dhe barazoi pas 22 minutash. Për të gjithë kohën që ndoqi ndeshjen, rezultati dukej i paqartë, deri kur Chemsdine Talbi realizoi golin vendimtar në minutën e 93-të, duke shkaktuar gëzim te tifozët vizitorë.

Në qendër të fushës, Granit Xhaka ishte fenomenal. Kapiteni i kombëtares zvicerane luajti një rol vendimtar, duke kontrolluar mesfushën dhe duke e mbajtur jashtë loje dy yjet e Chelseat, Moses Caicedo dhe Enzo Fernandez, të cilët së bashku vlerësohen mbi 220 milionë euro. Ai fitoi më shumë duelë se çdo lojtar tjetër dhe nuk regjistroi asnjë faull.

“Transferimi më i suksesshëm i sezonit”

Sezoni i Xhakës ka qenë i shkëlqyer deri tani. Me shiritin e kapitenit te Sunderland, ai nuk ka humbur asnjë minutë të ndeshjeve të skuadrës dhe po fiton statusin e idhullit në Angli. Sky Sport e ka cilësuar si “transferimin më të mirë të sezonit”, duke theksuar se Xhaka është bërë lideri kryesor i klubit të tij të ri. Fitorja kundër Chelseat ka një domethënie të veçantë, pasi ai ka luajtur më parë për rivalët e qytetit, Arsenalin, ku ka fituar katër nga pesë përballjet e fundit ndaj Chelseat. Ribashkimi me ish-klubin e tij do të ndodhë pas dy javësh.

Nga liga e tretë në majat e Premier League

Sunderland ka rikuperuar shpejt statusin e një klubi të madh. Tre vjet më parë, ekipi i pronarit zviceran Kyril Louis-Dreyfus ende luante në divizionin e tretë. Tani, ekipi i trajnerit francez Régis Le Bris ka regjistruar vetëm dy humbje dhe ka arritur pesë fitore, duke u bërë një surprizë e madhe e këtij sezoni. Fitorja ndaj kampionëve botërorë të klubeve është kulmi i një rritjeje të shpejtë dhe të jashtëzakonshme.

 

Ku jetojnë 2,500 super të pasurit e synuar nga iniciativa për trashëgimi?

Së bashku me kantonet Vaud dhe Cyrih, Gjeneva është një nga kantonet me numrin më të madh të personave që zotërojnë pasuri me vlerë të paktën 50 milionë franga zvicerane.

Sipas shtypit të së dielës, rreth 2,500 tatimpagues në Zvicër pritet të preken nga iniciativa “Për të Ardhmen”, e cila do t’i nënshtrohet votimit më 30 nëntor dhe synon të vendosë një takstë prej 50% mbi trashëgimitë që tejkalojnë 50 milionë franga.

Në shifra absolute, kantonet Cyrih dhe Gjenevë, të ndjekura nga Vaud, kanë numrin më të madh të personave me pasuri të tilla.

Rajoni i Liqenit të Gjenevës në krye

Sipas gazetës Le Matin Dimanche, rreth një e treta e këtyre tatimpaguesve jashtëzakonisht të pasur jetojnë në rajonin e Liqenit të Gjenevës – 400 në Gjenevë dhe 350 në kantonin e Vaud, transmeton albinfo.ch.

Në fund të renditjes ndodhen kantonet Fribourg, Jura dhe Neuchâtel.

Nidwalden, kantoni i “kampionëve” të super të pasurve

Gazeta SonntagsZeitung thekson se “kampioni” i vërtetë është Nidwalden. Ky kanton i vogël buzë Liqenit të Luzernës ka 22 persona me pasuri mbi 50 milionë franga për çdo 10,000 banorë, sipas të dhënave të vitit 2021 nga autoritetet tatimore kantonale.

Më pas vijnë kantonet Zug dhe Schwyz, me pothuajse 19 super të pasur për çdo 10,000 banorë.

Në anën tjetër, në kantonet Aargau, Fribourg, Jura dhe Neuchâtel, ka më pak se një person shumë të pasur për çdo 10,000 banorë.

Rritje e fortë e numrit të multimilionerëve

Ndërsa afrohet data 30 nëntor, disa kantone me përqendrim të lartë të pasurie shprehin frikë për pasojat e një votimi “po”.

Megjithatë, në Zug mbizotëron qetësia: sipas thesarit të kantonit, i intervistuar nga SonntagsZeitung, nuk është vërejtur asnjë largim i pasurive, përkundrazi – vazhdon ardhja e të pasurve të rinj.

Gjatë 20 viteve të fundit, numri i personave me pasuri mbi 50 milionë franga në Zvicër është rritur ndjeshëm – nga më pak se 1,000 në vitin 2005, në më shumë se 2,500 në vitin 2021.

Çfarë mendojnë zviceranët?

Sipas sondazhit të parë të SSR, mbi 60% e popullsisë zvicerane do ta refuzonte iniciativën e të rinjve socialistë për trashëgiminë, ndërsa pak më shumë se një e treta do të votonin në favor.

Miratimi duket të jetë më i lartë në Zvicrën frankofone dhe italofone sesa në pjesën gjermanofone të vendit.