Më 2 maj në Vjenë, mbi 190 profesionistë shqipfolës nga e gjithë Evropa u bashkuan në një mbrëmje të veçantë, të organizuar nga ekipi i Illyrian Brains, transmeton albinfo.at.
Më shumë se një event, një moment bashkimi për identitetin, krenarinë dhe përkatësinë që na përfaqëson të gjithëve.
Eventi solli në skenë tre shqiptarë frymëzues:
Dr. Andi Binaj –kryemjek i Institutit të Radiologjisë dhe Tomografisë së Kompjuterizuar në LK Melk, ligjërues në Universitetin KLPU. Me pasionin dhe modestinë e tij na rikujtoi se suksesi i vërtetë vjen kur shëron jo vetëm trupin, por edhe shpirtin.
Brikena Statovci –menaxhere e lartë në Programe Korporatash. Shembull i grave lidere në teknologji, e cila ndau përvojën e saj duke thyer kufijtë në ndërtimin e urave mes industrive.
Eno Peçi – balerin, koreograf në Baletin Shtetëror të Vjenës, Ambasador i Kombit të Shqipërisë, Kryqi i Nderit për Shkencën dhe Artin (Austri), Kalorës i Urdhrit të Skënderbeut (Republika e Shqipërisë). Ai e ktheu skenën në një simbol të bukurisë, disiplinës dhe krenarisë shqiptare.
Paneli u moderua nga Asetila Koestinger von Sonnenland -Trajnere biznesi dhe inovacioni, që udhëheq NVM-të drejt suksesit, stratege në IA, eksperte në start-up-e, e cila me energjinë e saj bëri sallën të ndihej si një shtëpi e përbashkët, ku çdo zë kishte vendin e vet.
Në këtë bashkëbisedim u fol për rrugëtimet e jetës dhe për sfidat që i formësuan, duke i dhënë eventit kuptim dhe vërtetësi.
Dhe, si çdo ngjarje që buron nga zemra jonë kolektive, nuk mungoi as vallëzimi tradicional, një pjesë e pandashme e jona. /Albinfo.at.
Një dokumentar i lindur në Zvicër po kthehet, pjesërisht, në qytetet nga ku u nisën ata që dikur quheshin “jugosllavë”. Ishin shqiptarë të Kosovës. Të rinj, shpesh të vetëm, linin fshatrat e tyre me një kontratë sezonale në xhep. Me mijëra, për gati shtatë dekada, ndërtuan rrugët zvicerane, punuan në kuzhinat e saj, korrën frutat e saj. Pastaj u kthyen. Thuajse pa lënë gjurmë.
Ky film dokumentar, i dedikuar atyre, ringjall një kujtesë të fshirë. Dhe për herë të parë, do të shfaqet në Kosovë — në Gjilan, Prishtinë dhe Rahovec. Regjisorja, Katharine Dominicé, do të shoqërojë çdo shfaqje. Për të parë, bashkë me ta, atë që kanë përjetuar. Për t’ua kthyer atyre që kanë mbetur, historinë e atyre që u larguan.
Të padukshëm, të shfrytëzuar, të heshtur
Nga viti 1934 deri në 2002, Zvicra pranoi punëtorë sezonalë, të kufizuar në një pasiguri të ligjshme. Portugezë, italianë, spanjollë, turq… dhe kosovarë: të gjithë jetonin të izoluar, të survejuar, pa familje dhe pa mundësi integrimi. Sistemi ishte ligjor. Ishte gjithashtu i ashpër. Dhe për shumë kohë i heshtur.
Ndër ta, kosovarët përbënin një valë të heshtur, por masive. Në vitin 1965, dy vëllezër nga Gjilani hapën rrugën në Gjenevë. Në vitet 1980, nën trysninë e regjimit të Millosheviqit, eksodi u intensifikua. Të përjashtuar nga universitetet, të përjashtuar nga tregu i punës, shumë u detyruan të iknin. Zvicra u bë strehë. Punë. Sakrificë.
Të pathënat e një brezi të harruar
E ndërtuar me letra, arkiva dhe heshtje, kjo vepër filmike u jep zë atyre që nuk u dëgjuan kurrë. Një kapitull i tërë i kushtohet punëtorëve sezonalë nga Kosova. Njëri prej tyre rrëfen se nuk ka pasur kurrë guximin t’u flasë fëmijëve për kushtet e jetesës në Zvicër. Të tjerë, të filmuar në vitin 2021 në sheshin e Gjilanit, më në fund gjejnë fjalët. Me ndrojtje. Por pa shmangie.
Ata nuk flasin për të akuzuar. Flasin për të dëshmuar. Dhe për fëmijët, nipërit e mbesat që i dëgjojnë, kjo fjalë e vonuar ndriçon atë që nuk e kanë ditur kurrë: pse prindërit u larguan, çfarë kanë kaluar, dhe pse kaq shumë gjëra kanë mbetur të pathëna.
Midis nevojës dhe harresës – lidhja Kosovë-Zvicër
Ky film nuk mjaftohet me rrëfimin e trajektores individuale. Ai nxjerr në dritë një lidhje historike — mes Zvicrës dhe Kosovës — të ndërtuar mbi varësi ekonomike dhe distancë shoqërore. Një lidhje e vërtetë, por rrallë e artikuluar. Dokumentari e bën të dukshme. Pa patetizëm. Pa idealizim. Me atë kthjelltësi që Camus e quante “drita e zhveshur e realitetit”.
Një tronditje në Zvicër, një jehonë në Kosovë
Në Zvicër, shfaqjet kanë prekur publikun. Spektatorët rikujtuan një sistem migrator që u shfuqizua vetëm në vitin 2002 — një regjim që, në këmbim të nëntë muajve punë, kërkonte fshirjen e gjithçkaje tjetër: familjes, dashurisë, së ardhmes. Letra të hapura u rikthen vendin këtyre burrave. Jo si viktima. Por si figura të dinjitetit.
Një turne, një akt simbolik dhe kolektiv
Duke u rikthyer në Kosovë, filmi realizon një akt të fuqishëm: i kthen fjalën atyre që e kanë jetuar këtë histori, përballë atyre që sot e vazhdojnë. Përkrah regjisores Katharine Dominicé, do të jenë të pranishëm edhe disa anëtarë të ekipit: familja Avdullahi — protagonistë të xhirimeve në Gjilan —, Antoine Jaccoud, autor i zërit në prapaskenë, i cili do të lexojë një tekst hyrës në çdo shfaqje, si dhe Albana Krasniqi, drejtoreshë e Universitetit të Kulturave në Gjenevë (UPA), partnere aktive e këtij turneu.
Ky kthim nuk është thjesht një akt rikthimi. Është një takim. Një kujtesë që përcillet. Një dialog ndërbreznor mes ish-sezonalëve, fëmijëve të tyre dhe të gjithë atyre që kjo histori i ka formësuar në heshtje.
Kujtesë lokale, pasqyrë botërore
Historia e punëtorëve sezonalë shkon përtej kufijve të Zvicrës. Ajo përshkon mbarë Evropën. Kudo, shoqëritë kanë ndërtuar mirëqenien e tyre mbi punën e të tjerëve — shpesh pa dokumente, pa njohje, pa rrëfim. Letra të hapura lidh kohët, lidh vendet dhe na rikthen te një e vërtetë e thjeshtë: askush nuk e lë shtëpinë pa një arsye.
Duke zbuluar këtë të kaluar, filmi nuk synon të riparojë. Synon të bëjë të dukshme. Të mos e shmangim më shikimin. As nga hijet e së kaluarës. As nga pasqyrimet e së tashmes.
INFORMACIONE PRAKTIKE
– Titulli i dokumentarit: Letra të hapura – Regjia: Katharine Dominicé
Shfaqjet: • Gjilan – E enjte, 15 maj, ora 15:00 në Universitetin “Kadri Zeka” • Prishtinë – E premte, 16 maj, ora 19:00 në Kinema Armata, në kuadër të Festivalit Polip 🔗 https://qendra.org/programi-festivali-polip-2025/ • Rahovec – E shtunë, 17 maj, ora 19:30 në Qendrën Kulturore “Mensur Zyberaj”
Të pranishëm: – Katharine Dominicé (regjisore) – Vlora Abdyli, Merita Elezi, Saime dhe Kadri Avdullahi (protagonistë në Gjilan dhe Gjenevë) – Antoine Jaccoud (autor i zërit në prapaskenë, lexim hyrës) – Albana Krasniqi (drejtoreshë e Universitetit të Kulturave në Gjenevë, UPA – Gjenevë)
Gjuhët e filmit: frëngjisht, shqip, portugalisht Titra: shqip dhe anglisht
Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe aleatët e saj evropianë janë duke finalizuar një propozim për një armëpushim 30-ditor në Ukrainë. Nëse ky propozim refuzohet, ata do të vendosin sanksione të reja ndaj Rusisë, raporton agjencia e lajmeve Reuters, duke cituar një burim diplomatik francez, transmeton albinfo.ch.
Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, ka bërë thirrje për një armëpushim pa kushte mes Rusisë dhe Ukrainës, duke paralajmëruar se Shtetet e Bashkuara dhe partnerët e saj evropianë do të vendosin sanksione të mëtejshme nëse nuk respektohet. Ukraina ka shprehur gatishmërinë për të pranuar këtë propozim, ndërsa Rusia ka shpallur një armëpushim treditor, nga 8 deri më 10 maj, për të shënuar 80-vjetorin e përfundimit të Luftës së Dytë Botërore.
Një burim diplomatik tha se ende nuk ka një projekt final, por shpresojnë që të arrihet një konvergjencë për shpalljen e një armëpushimi. Sipas burimit, mund të shpallet një armëpushim 30-ditor ose një armëpushim i ndarë në pjesë, dhe është ende në diskutim nëse do të ketë një afat kohor për reagimin e Rusisë, transmeton albinfo.ch.
Franca, Britania dhe Gjermania kanë kërkuar koordinim më të ngushtë me SHBA-në në lidhje me këtë propozim. Pas disa kundërshtimeve nga ana e tyre për mënyrën se si mund të përfundojë lufta, ato po punojnë së bashku për të finalizuar një ofertë të përbashkët.
Një takim i aleatëve të ngushtë të Ukrainës është planifikuar të shtunën, ku do të diskutohet propozimi i SHBA-së dhe Evropës. Presidenti Emmanuel Macron ka konfirmuar se Franca do të marrë pjesë në këtë takim. Diskutimet teknike dhe politike midis Evropës dhe SHBA-së janë intensifikuar që nga java e kaluar, transmeton albinfo.ch.
Ndërsa shumica e trenave në Francë pritet të funksionojnë pa probleme këtë fundjavë, grevat e nisura nga drejtuesit dhe stafi teknik i trenave mund të sjellin vonesa dhe anulime në disa linja, veçanërisht në ato me shpejtësi të lartë. Greva pritet të zgjasë deri më 11 maj dhe përkon me fundjavën e gjatë të festës së 9 Majit, Dita e Fitores në Evropë, shkruan The Local, transmeton albinfo.ch.
Greva është thirrur nga disa sindikata, pas dështimit të negociatave për pagat dhe kushtet e punës. Disa nga njoftimet për grevë përfshijnë:
Sud-Rail (konduktorët): grevë që përfshin datat 8 deri më 10 maj
CGT-Cheminots (shoferët): grevë e hapur që nisi më 5 maj
Mekanikët dhe teknikët: grevë 48-orëshe që nisi më 6 maj
Cilat linja preken?
TGV dhe linjat me shpejtësi të lartë
Greva ka pasur ndikim të veçantë në linjat TGV, ku 60 për qind e konduktorëve janë deklaruar në grevë. Megjithatë, SNCF, kompania kombëtare e trenave, ka bërë të ditur se:
Rreth 96 për qind e trenave pritet të funksionojnë gjatë fundjavës
Pasagjerët do të mund të arrijnë në destinacionin e tyre, edhe nëse vendosen në trena alternativë
Po përdoren menaxherë të trajnuar përkohësisht për të zëvendësuar konduktorët
SNCF premton se pasagjerët do të njoftohen me SMS ose email në rast vonese ose anulimi. Gjithsesi, kontrolloni statusin e trenit tuaj 48 orë përpara nisjes përmes aplikacionit SNCF Connect, transmeton albinfo.ch.
TER dhe Intercités (trena rajonalë dhe ndërqytetës)
Trenat rajonalë panë ndërprerje në fillim të javës, por gjatë fundjavës:
Shumica e shërbimeve TER dhe Intercités pritet të funksionojnë normalisht
Disa rajone, si Nouvelle-Aquitaine, do të përballen me ndërprerje për shkak të punimeve të planifikuara, jo për shkak të grevës
Për informacion të përditësuar, vizitoni faqen rajonale të TER për zonën tuaj (p.sh. ter.sncf.com/normandie).
Rrjeti i transportit në Paris
Shërbimet RER dhe Transilien të operuara nga SNCF u prekën në fillim të javës, por tani kanë kaluar në normalitet
Metrotë, autobusët dhe tramvajet të operuara nga RATP nuk janë prekur nga greva
Eurostar
Trenat Eurostar që lidhin Francën me Britaninë e Madhe nuk preken nga grevat aktuale.
Çfarë duhet të bëni nëse keni biletë?
Kontrolloni statusin e trenit tuaj 48 orë përpara udhëtimit
Kontrolloni email-in (përfshirë spam) dhe SMS-të për njoftime nga SNCF
Në rast anulimi, mund ta ndryshoni ose anuloni biletën falas, edhe në shërbimet që zakonisht nuk lejojnë rimbursim
Nëse treni juaj anulohet, SNCF ofron kupon 50% ulje për biletën e ardhshme
Po nëse udhëtoni me makinë?
Fundjava e gjatë rreth 9 majit përkon me një fluks të madh trafiku, sipas shërbimit kombëtar të trafikut Bison Futé. Nëse po planifikoni të udhëtoni me makinë, kontrolloni paralajmërimet për bllokime dhe llogaritni kohë shtesë udhëtimi, transmeton albinfo.ch.
Pak para fillimit të Festivalit të Këngës në Eurovision në Bazel, diskutimet politike rreth ngjarjes janë intensifikuar. Disa ish-artistë të Festivalit Evropian të Këngës kanë bërë thirrje për përjashtimin e Izraelit nga eventi, duke e konsideruar pjesëmarrjen e këtij shteti në kundërshtim me vlerat e festivalit. Nemo, një nga emrat e njohur të muzikës, ka mbështetur këtë kërkesë, shkruan SRF, transmeton albinfo.ch.
Në një intervistë me Huffpost, Nemo shprehu se veprimet e Izraelit janë të papajtueshme me parimet e Festivalit të Këngës, duke e cilësuar absurde praninë e këtij shteti në një ngjarje që duhet të bashkojë popujt përmes muzikës. Menaxhmenti i Nemos e konfirmoi që artisti mbështet thirrjen për përjashtimin e Izraelit.
Ndërkohë, Jonathan Kreutner, Sekretar i Përgjithshëm i Federatës Zvicerane të Komuniteteve Hebraike (SIG), e ka quajtur deklaratën e Nemos të papritur dhe të pasinqertë. Ai theksoi se Izraeli ka qenë pjesë e Eurovisionit për dekada dhe përjashtimi i tij do të cënonte vlerat e festivalit. Kreutner vuri në dukje se kritikat ndaj politikave të Izraelit janë të legjitime, por kërkesat për përjashtimin e shtetit hebre janë të papranueshme dhe nxisin përçarje, transmeton albinfo.ch.
Nga ana tjetër, organizatorët e Eurovisionit, përfshirë Korporatën Evropiane të Transmetimeve (EBU) dhe Korporatën Zvicerane të Transmetimeve (SRG), kanë pranuar komentet e Nemos, por theksuan se festivalet duhet të mbeten jopolitike. Edi Estermann, zëdhënës i ESC, theksoi se mesazhet politike janë të ndaluara gjatë performancave, duke kujtuar se të gjithë artistët janë të detyruar të respektojnë Kodin e Sjelljes.
Megjithatë, ky debat politik pritet të vazhdojë të ndikojë në atmosferën e Eurovisionit, pasi aktivistët pro-Palestinë kanë njoftuar demonstrata për javën e ardhshme të eventit. Politika mund të mos mungojë as këtë vit, edhe pse organizatorët e Eurovisionit po punojnë për të mbajtur ngjarjen të fokusuar vetëm në muzikë dhe kulturë, transmeton albinfo.ch.
Në një nismë të veçantë, më 14 maj, banorët e Berlinit do të mund të vizitojnë zyrat e shtetësisë pa pasur nevojë për të rezervuar një takim paraprak. Ky shërbim do të ofrohet në nëntë nga dymbëdhjetë distriktet e qytetit, duke lejuar qytetarët të aplikojnë për pasaporta dhe kartat elektronike të identitetit pa pritur javë të tëra për një takim, shkruan The Local, transmeton albinfo.ch.
Kjo iniciativë është pjesë e një “dite veprimi” të organizuar nga Senati i Berlinit dhe synon të ofrojë një mundësi shtesë për të kryer shërbime administrative që lidhen me dokumentet e identitetit. Megjithatë, për shërbimet e regjistrimit të adresës (Anmeldung), qytetarët do të duhet të bëjnë një rezervim paraprak, përveçse ata që kanë një kartë të vlefshme eID ose leje qëndrimi.
Kryebashkiaku i Berlinit, Kai Wegner, theksoi se kjo është një mundësi e shkëlqyer për qytetarët, ndërsa Sekretarja e Dixhitalizimit, Martina Klement, shprehu shpresën se ky shërbim mund të bëhet një praktikë e përhershme në të ardhmen, nëse testi i ditës së aksionit është i suksesshëm.
Ndërkohë, për ata që jetojnë në distriktet Pankow, Reinickendorf dhe Lichtenberg, nuk do të jetë e mundur të përfitojnë nga ky shërbim pa takim, pasi këto zona nuk do të marrin pjesë në këtë veprim.
Qytetarët që planifikojnë të shfrytëzojnë mundësinë e kësaj dite të veçantë këshillohen të jenë të gatshëm për pritje më të gjata, pasi ka mundësi që numri i vizitorëve të jetë i lartë, transmeton albinfo.ch.
Autoritetet zvicerane kanë marrë zyrtarisht përsipër hetimin për aksidentin e fluturimit të kompanisë Swiss në Graz, pas dyshimeve serioze për shkelje brenda agjencisë austriake që menaxhon sigurinë në transport, shkruan Blick, transmeton albinfo.ch.
Aksidenti ndodhi më 23 dhjetor 2024, kur fluturimi LX1885, që udhëtonte nga Bukureshti për në Cyrih, u detyrua të bënte ulje emergjente në Graz për shkak të një dështimi të motorit. Pasagjerët dhe ekuipazhi u përballën me tym të dendur në kabinë, ndërsa një asistente fluturimi 23-vjeçare nga Cyrihu humbi ndjenjat për shkak të mungesës së oksigjenit dhe ndërroi jetë një javë më vonë në spital.
Hetimi fillestar u menaxhua nga Bordi Austriak i Hetimit të Sigurisë së Transportit (SUB), por u përball me kritika të menjëhershme për mënyrën e trajtimit të rastit. Sipas raportimeve të gazetës Tages-Anzeiger, autoriteti austriak vonoi njoftimin e agjencive ndërkombëtare, nuk ishte i disponueshëm për ditë të tëra dhe trajtoi në mënyrë të papërshtatshme provat, përfshirë edhe maskat e frymëmarrjes.
Situata u përshkallëzua kur firma ligjore vjeneze List Rechtsanwalts GmbH paraqiti një padi penale ndaj SUB-së, duke ngritur akuza për korrupsion, pengim të drejtësisë, shtypje të provave dhe abuzim me pushtetin zyrtar, transmeton albinfo.ch.
Prokuroria Publike e Vjenës ka nisur hetimet ndaj shtatë punonjësve të SUB-së, përfshirë edhe drejtorin e agjencisë.
Për të shmangur çdo konflikt interesi dhe për të garantuar transparencë, austriakët ia kanë dorëzuar hetimin autoritetit homolog zviceran, Bordi Zviceran i Hetimit të Sigurisë së Transportit (SUST). Zvicra pritet të rishikojë nga e para të gjitha veprimet hetimore dhe të japë një përgjigje të qartë për shkakun e saktë të tymit në kabinë, reagimin e ekuipazhit, funksionimin e sistemit të oksigjenit dhe pajisjeve të tjera emergjente.
Kompania ajrore Swiss nuk ka komentuar drejtpërdrejt mbi ndërrimin e autoritetit hetimor, por një zëdhënës deklaroi se duan përgjigje.
“Ne duam përgjigje dhe jemi të përkushtuar për një hetim të thelluar në nder të koleges sonë të ndjerë, familjes së saj dhe sigurisë së aviacionit në tërësi.”
SUB është kritikuar edhe për një tjetër rast të vitit 2024, i njohur si “fluturimi me breshëri”, ku një avion austriak u përball me një incident të rrezikshëm që dyshohet të ketë ndodhur për shkak të gabimit të pilotit. Edhe në atë rast, Austria e dorëzoi hetimin për shkak të mungesës së besueshmërisë institucionale, transmeton albinfo.ch.
Në një botë ku neutraliteti zviceran është legjendar, mund të duket paradoksale që një nga pranitë ushtarake më të famshme jashtë Zvicrës, sado ceremoniale të duket, të jetë pikërisht në shërbim të Papës në Vatikan. Por prania e Rojeve Zvicerane atje është rrënjosur thellë në histori, traditë dhe simbolizëm, shkruan The Local, transmeton albinfo.ch.
Në Mesjetë, Zvicra (ose Helvetia) ishte një rajon rural dhe i varfër. Për të siguruar mbijetesën, shumë të rinj u rekrutuan si mercenarë, të gatshëm të luftonin për ata që paguanin më mirë. Me disiplinë të hekurt dhe guxim në betejë, ata fituan reputacion të lartë në gjithë Evropën. Aq shumë, sa që në vitin 1506, Papa Julius II punësoi 150 ushtarë zviceranë për ta mbrojtur personalisht.
Më 6 maj 1527, gjatë plaçkitjes së Romës, mercenarë gjermanë dhe spanjollë sulmuan qytetin. Nga 189 roje zvicerane, 147 u vranë, ndërsa vetëm 22 arritën të shpëtonin Papën Klement VII, duke e shoqëruar në Castel Sant’Angelo. Ky akt vetësakrifice është baza e përkushtimit të Gardës Zvicerane, dhe më 6 maj çdo vit rekrutët betohen në kujtim të këtij momenti historik, transmeton albinfo.ch.
Rojet e Vatikanit njihen për uniformat shumëngjyrëshe të stilit të Rilindjes, por në detyrat e përditshme, si drejtimi i trafikut apo kontrolli i hyrjes, ata mbajnë uniforma blu, më të thjeshta. Megjithëse mbajnë shtiza ceremonialë, ata janë të trajnuar me armë moderne dhe funksionojnë vërtet si trup ushtarak, jo si simbol dekorativ.
Për t’u pranuar në Gardën Zvicerane, një kandidat duhet të jetojë në Zvicër dhe të ketë shtetësi zvicerane, të jetë i pamartuar, katolik praktikant dhe të ketë karakter të mirë moral, të ketë përfunduar shërbimin ushtarak zviceran (të paktën dy vjet), të jetë së paku 175 cm i gjatë, si dhe të ketë vërtetime nga famullia dhe autoritetet lokale. Shumica e rekrutëve shërbejnë për rreth dy vjet, përpara se të kthehen në Zvicër.
Rojet Zvicerane përfaqësojnë një bashkim mes besnikërisë historike dhe mbrojtjes moderne, duke qëndruar si simbol i vazhdueshëm i lidhjes së lashtë mes Vatikanit dhe Zvicrës. Ata nuk janë vetëm mbrojtësit e Papës, por edhe një kujtesë e gjallë e një kapitulli të pasur nga historia evropiane, transmeton albinfo.ch.
Qyteti zviceran i Bazelit po përgatitet të kthehet në epiqendrën evropiane të muzikës nga 10 deri më 17 maj 2025, teksa pret Festivalin e Këngës Eurovision. Me një program të pasur artistik e festiv, që shtrihet përtej netëve të shfaqjeve, organizatorët synojnë të përfshijnë gjithë qytetin dhe vizitorët në një përjetim të gjithanshëm të Eurovisionit, shkruan Blick, transmeton albinfo.ch.
Presidenti i Kantonit Basel-Stadt, Conradin Cramer, ka theksuar se synimi është që atmosfera e Eurovisionit të ndjehet në çdo cep të qytetit gjatë gjithë javës. “Faza e Eurovisionit nuk është vetëm një shfaqje televizive. Është një ngjarje për të gjithë komunitetin,” tha ai në një konferencë për shtyp në mars.
Fshati i Eurovisionit dhe EuroClub – zemra e festimeve
Në Sallën 1 të Qendrës së Panairit të Bazelit do të ngrihet Fshati i Eurovisionit, i hapur për publikun pa nevojë për bileta. Deri në 12 000 vizitorë në ditë mund të shijojnë koncerte, ushqime, pije dhe aktivitete të shumta. Yje si Remo Forrer, Anna Rossinelli, Conchita Wurst dhe Luca Hänni do të performojnë për fansat.
Për ata që kërkojnë një atmosferë festive nate, EuroClub, me kapacitet për 3 000 vetë, do të ofrojë net të mbushura me performanca të artistëve të njohur të Eurovisionit, si Gjon’s Tears, Gunvor, Keiino dhe Emmelie de Forest. Ndërsa EuroCafé, më i qetë dhe falas për të gjithë, do të ofrojë karaoke, bar dhe hapësira për çlodhje.
Ngjarje për të gjithë – nga xhazi te karaoke
Në Barfüsserplatz do të organizohen koncerte të artistëve lokalë dhe ndërkombëtarë me tematikë të ndryshme çdo ditë. Të dielën mbahet Dita e Xhazit, të mërkurën është Dita e Eurovisionit dhe të enjten vjen Pop & Karaoke. Muzika do të pushtojë gjithashtu Bulevardin e Eurovisionit përgjatë Rinit, ku baret dhe restorantet do të qëndrojnë të hapura 24 orë në ditë, transmeton albinfo.ch.
Përfshirje dhe diversitet kulturor
Përveç artistëve profesionistë, në festival marrin pjesë edhe komunitete lokale, si kori “Singsieme” dhe kori “Weischno” i personave me Alzheimer. Në skenat e hapura do të performojë edhe Orkestra Rinore e Bazelit, si dhe grupe vallëzimi nga Festivali i Vallëzimit në Basel.
Një moment emocionues i programit është “Këndo! Bazel”, një ngjarje interaktive ku publiku ftohet të këndojë së bashku në sheshe publike.
Transport i organizuar dhe i gjelbër
Organizatorët kanë bërë apel për të shmangur përdorimin e makinës. Linjat e transportit publik janë shtuar, përfshirë linjat e natës dhe trenat specialë për ditën e finales. Mbajtësit e biletave të ngjarjeve kryesore mund të udhëtojnë falas brenda rajonit përmes rrjeteve TNW, RVL dhe Distribus.
Një nxënës 15-vjeçar nga qyteti i Linzit ka pranuar se qëndron pas disa kërcënimeve me bomba të dërguara me email në shkolla në Austri, duke shkaktuar evakuime dhe ndërhyrje emergjente në tri institucione arsimore. Kështu ka bërë të ditur Policia austriake në një njoftim zyrtar të martën, shkruan The Local, transmeton albinfo.ch.
Kërcënimet, të cilat u dërguan në një shkollë në Linz, një tjetër në Traun dhe një në St. Veit an der Glan në Karinthia, alarmuan autoritetet e sigurisë të enjten e kaluar. Pasi ndërtesat u evakuuan, ekipet policore kryen kontrolle të hollësishme, por nuk gjetën pajisje shpërthyese apo sende të dyshimta.
Hetimet e njësive të krimeve kibernetike çuan në identifikimin e adoleshentit, i cili fillimisht u përpoq të fshihte identitetin e tij. Sipas të dhënave të publikuara nga media austriake ORF, gjatë një bastisjeje në banesën e familjes, hetuesit gjetën vetëm motrën e tij. I riu u kthye më vonë në shtëpi bashkë me kujdestarët ligjorë dhe, pas mohimeve fillestare, pranoi përgjegjësinë, transmeton albinfo.ch.
Sipas autoriteteve, nxënësi ka përmendur stresin shkollor si arsye për veprimet e tij. Ai tani përballet me tri akuza penale për kërcënime të rrezikshme.
Ky rast vjen në një kohë kur Austria është përballur me një valë kërcënimesh me bomba, kryesisht ndaj institucioneve publike. Vitin e kaluar, një incident i ngjashëm në St. Pölten çoi në mbylljen e 16 shkollave dhe ndikoi mbi 5 000 nxënës. Megjithatë, autoritetet kanë konfirmuar se nuk ka prova që e lidhin 15-vjeçarin nga Linzi me këtë rast më të gjerë.
Policia austriake ka paralajmëruar për një model të rritjes së kërcënimeve të tilla dhe ka vënë në dukje se disa individë mund të veprojnë si imitues ose për përfitime momentale. Hetimet për kërcënimet në shkallë të gjerë janë ende duke vazhduar, transmeton albinfo.ch.
Policia kantonale e Fribourg-ut ka arrestuar shtatë persona të dyshuar për një seri mashtrimesh ndaj të moshuarve, duke u paraqitur si oficerë policie apo punonjës bankash. Të arrestuarit, shtetas nga Zvicra dhe Franca, janë të moshës 18 deri në 22 vjeç dhe akuzohen për përfitime në disa dhjetëra mijëra franga zvicerane brenda dhjetë ditëve të fundit, shkruan Blick, transmeton albinfo.ch.
Sipas njoftimit të Policisë, të dyshuarit kontaktonin viktimat përmes telefonit duke u paraqitur si autoritete dhe duke i mashtruar se llogaritë e tyre bankare ishin manipuluar. Më pas, ata shkonin në shtëpitë e viktimave, të moshës nga 73 deri në 95 vjeç, duke pretenduar se kishin ardhur për të “mbrojtur” kartat bankare, fjalëkalimet, para të gatshme dhe sende me vlerë.
Mashtrimet janë regjistruar në qytetin e Fribourg-ut, si dhe në Ursy, Le Mouret, Estavayer-le-Lac, Villars-sur-Glâne, Matran dhe Marly. Nga gjithsej 14 raste, në gjashtë prej tyre autorët nuk kanë arritur të përfitojnë, transmeton albinfo.ch.
Policia tha se hetimet janë në vazhdim dhe ende nuk është e qartë nëse të gjitha rastet janë të ndërlidhura. Po ashtu, u theksua se që nga fillimi i vitit është vërejtur një rritje e dukshme e rasteve të tilla, sidomos në pjesën frëngjishtfolëse të kantonit të Fribourg-ut.
Dëmi total nga 23 rastet e mashtrimit të regjistruara deri më tani vlerësohet në rreth 300 000 franga zvicerane. Përveç parave, janë vjedhur edhe bizhuteri dhe sende të tjera me vlerë.
Policia ka paralajmëruar qytetarët që të jenë të kujdesshëm dhe ka rikujtuar se zyrtarët e saj nuk kërkojnë kurrë të hyjnë në shtëpi private për të marrë të dhëna bankare apo objekte me vlerë. Masat parandaluese kanë bërë që të parandalohen 48 përpjekje të tjera për mashtrime, transmeton albinfo.ch.
Në Ditën e Evropës, të cilën Kosova e feston si festë zyrtare kombëtare, ajo vazhdon të mbetet i vetmi vend në Ballkanin Perëndimor që prej dy vjetësh ndodhet nën masa ndëshkuese të Bashkimit Evropian (BE). Megjithatë, gazeta KOHA shkruan se ka mësuar se brenda institucioneve të BE-së ka nisur puna për heqjen graduale të këtyre masave, ndonëse procesi po zhvillohet me shumë paqartësi dhe mungesë transparence, transmeton albinfo.ch.
Burime të këtij mediumi në Bashkimin Evropian kanë konfirmuar se pas debatit të fundit mes ministrave të jashtëm të vendeve anëtare, Shërbimi i Veprimit të Jashtëm (EEAS) dhe Komisioni Evropian kanë nisur përgatitjet për heqjen e pjesshme, të kushtëzuar dhe të kthyeshme të masave ndaj Kosovës.
Sipas burimeve diplomatike, EEAS-i është më i zëshëm në shtyrjen përpara të këtij procesi, ndërsa Komisioni Evropian mbetet më hezitues, duke përmendur si arsye kundërshtimin e disa shteteve anëtare, përfshirë Francën, Italinë, Hungarinë dhe Sllovakinë. Vendosja e masave ndodhi brenda pak ditësh në vitin 2023, ndërsa për heqjen e tyre po diskutohet prej muajsh pa ndonjë vendim konkret, transmeton albinfo.ch.
Burimet në BE kanë bërë të ditur se hapi i parë i kësaj heqjeje graduale do të jetë lejimi i Kosovës të marrë pjesë në takimet e nënkomisioneve për Kosovën, si dhe në ato që kanë të bëjnë me asistencën teknike nga Fondi i investimeve për Ballkanin Perëndimor. Këto lëvizje do të jenë simbolike dhe ende nuk janë implementuar.
Disa zyrtarë të BE-së kanë shprehur shqetësime se “as Kosova nuk po ndihmon që t’i ndihmohet”, duke theksuar se autoritetet në Prishtinë nuk kanë bërë hapat e nevojshëm për shtensionimin e situatës në veri. Në dhjetor të vitit të kaluar, Këshilli i BE-së kishte përcaktuar se heqja e masave do të varet nga përparimi në uljen e tensioneve në veriun e Kosovës të banuar me shumicë serbe.
Përballë kësaj situate, presidentja e Kosovës, Vjosa Osmani, i ka bërë thirrje sërish Bashkimit Evropian që të heqë masat ndëshkuese ndaj Kosovës. Në një reagim të publikuar të enjten në rrjetet sociale, ajo ka theksuar se është koha që BE-ja t’i japë fund “politikave ndëshkuese ndaj popullit më pro-evropian në rajon” dhe të trajtojë seriozisht politikat destabilizuese të Serbisë, transmeton albinfo.ch.
Osmani ka përmendur gjithashtu vizitën e presidentit serb Aleksandar Vuçiq në Moskë, ku është takuar me presidentin rus Vladimir Putin për të shënuar Ditën e Fitores në Luftën e Dytë Botërore. Kjo vizitë është pritur me keqardhje në Bruksel, ku është cilësuar si pjesë e propagandës së Kremlinit.
Kosova vazhdon të jetë e vetmja në rajon që nuk ka marrë ende statusin e vendit kandidat për anëtarësim në BE. Në anën tjetër, Serbia është në proces negociatash që nga viti 2014, ndonëse nuk ka hapur asnjë kapitull të ri që nga dhjetori i vitit 2021, për shkak të refuzimit për të vendosur sanksione ndaj Rusisë dhe për të harmonizuar politikën e jashtme me atë të BE-së.
Masat ndaj Kosovës u vendosën në vitin 2023 si reagim ndaj përshkallëzimit të tensioneve në veri. Ato përfshijnë pezullimin e pjesëmarrjes në takime të nivelit të lartë dhe kufizimin e përfitimit nga programet e BE-së. BE-ja ka mbajtur qëndrimin se heqja e tyre varet nga veprimet e Kosovës në terren, ndërsa vendimi për Serbinë, pas sulmit të armatosur në Banjskë në shtator të vitit 2024, nuk është marrë kurrë në konsideratë një qasje që shumë shtete të BE-së e konsiderojnë të pabalancuar, transmeton albinfo.ch.
Një ujk i gjetur pranë vendbanimeve në Ausserschwyz mund të vritet. Qeveria e Schwyz ka lëshuar një urdhër të menjëhershëm për të shtënë, sepse grabitqari ka humbur frikën nga njerëzit.
Faktori vendimtar ishte një incident të enjten. Departamenti kantonal i Mjedisit njoftoi të premten se ujku i ishte afruar një fermeri në Rempen. Ai nuk tregoi frikë. Kështu, u përmbushën kushtet për një urdhër për të shtënë, sipas legjislacionit federal të gjuetisë.
Megjithatë, ujku ishte vënë re më parë. Që nga fillimi i marsit, ai ishte vërejtur kryesisht në komunat Schübelbach dhe Vorderthal, pranë vendbanimeve dhe fermave, thuhet në deklaratë.
Të martën, një ujk vrau një kaproll pranë termocentralit në Siebnen, pranë vendbanimit. Sipas Departamentit të Mjedisit, një rojtar gjuetie iu afrua më pas ujkut dhe e qëlloi me plumba gome për ta trembur, transmeton albinfo.ch.
Me urdhrin e të shtënave, këshilli qeveritar synon të parandalojë rrezikimin e mëtejshëm të njerëzve, sipas njoftimit për shtyp, përcjell Blick. Leja e të shtënave zbatohet për një perimetër të përcaktuar, bazuar në pamjet dhe vrasjet e dokumentuara dhe duke ndjekur modelin natyror të lëvizjes së ujkut.
Urdhri i gjuetisë është i vlefshëm për 60 ditë dhe do të zbatohet nga rojtari, njoftoi Departamenti i Mjedisit.
Një burrë ka humbur jetën dhe një grua ka mbetur e lënduar si pasojë e një sulmi të dyshuar me mjet të mprehtë në Kosovë. Rasti ka ndodhur të enjten, ndërsa Policia e Kosovës ka konfirmuar se hetimet janë në zhvillim.
Sipas njoftimit të Policisë, me të marrë informatën, njësitet policore kanë dalë në vendin e ngjarjes dhe kanë filluar menjëherë ndërmarrjen e veprimeve hetimore me qëllim të sqarimit të rrethanave të rastit.
“Mjekët emergjentë, të cilët janë ftuar në vendin e ngjarjes, kanë konstatuar vdekjen e njërit prej personave të lënduar, mashkull, 34 vjeç”, thuhet në njoftim. Personi tjetër i përfshirë në rast, një femër 30-vjeçare, është dërguar për trajtim mjekësor.
Bazuar në të dhënat fillestare, dyshohet se të dy personat kanë pësuar lëndime nga një mjet i mprehtë, që dyshohet të jetë thikë.
Policia nuk ka dhënë detaje shtesë lidhur me motivin apo identitetin e të përfshirëve, ndërsa ka bërë të ditur se veprimet hetimore janë duke vazhduar me qëllim të ndriçimit të plotë të rastit.
Shpërndarja ligjore e kanabisit mund të zvogëlojë konsumin problematik, veçanërisht midis njerëzve që përdorin edhe droga të tjera, sipas një studimi zviceran.
Studimi i botuar në revistën e specializuar Addiction tregon një krahasim të drejtpërdrejtë të përdorimit ligjor dhe të paligjshëm të kanabisit. Nuk ka pasur kurrë më parë një studim të kontrolluar dhe të rastësishëm të këtij lloji, shpjegoi autorja kryesore Lavinia Baltes-Flückiger nga Shërbimet Psikiatrike të Aargaut, në një njoftim për shtyp të lëshuar nga Universiteti i Bazelit të enjten.
Gjysma e afërsisht 370 pjesëmarrësve në studim ishin në gjendje të blinin kanabis ligjërisht në farmaci, si pjesë e studimit të kanabisit “Weedcare” në Bazel. Gjysma tjetër vazhdoi ta merrte drogën në tregun e zi. Pjesëmarrësit raportuan për konsumin dhe gjendjen e tyre mendore nëpërmjet pyetësorëve në intervale të rregullta.
Nuk ka prova për përkeqësim
Studimi nuk dha prova se furnizimi ligjor i kanabisit rriti ashpërsinë e përdorimit problematik të kanabisit ose problemeve të lidhura me shëndetin mendor, siç janë depresioni ose ankthi, shkruan swissinfo. Në vend të kësaj, studiuesit gjetën prova se përdorimi problematik i kanabisit tentonte të ulej. Efekti pozitiv ishte veçanërisht i fortë midis atyre që përdornin edhe droga të tjera, përcjell albinfo.ch.
Konsumi konsiderohet problematik nëse shkakton ose përkeqëson vështirësi shëndetësore, sociale ose psikologjike, shpjegoi Universiteti i Bazelit.
Pas përfundimit të studimit krahasues pas gjashtë muajsh, grupi i kontrollit, i cili më parë kishte siguruar kanabis në tregun e zi, gjithashtu fitoi akses të ligjshëm në substancë, sipas Universitetit të Bazelit.
Në procesin gjyqësor për trafikim të dyshuar njerëzor, të zhvilluar të mërkurën, Gjykata e Lartë (kantonale) e Bernës ka ulur dënimet e tre anëtarëve meshkuj të një familjeje nga Kosova. Kështu, ankesa e dy ish-grave, u rrëzua nga gjykata.
Kryefamiljari dhe dy djemtë janë paraqitur para Gjykatës së Lartë. Sipas akuzës, “patriarku” i familjes ka aranzhuar martesat e katër djemve të tij duke sjellë në Zvicër vajza të mitura nga Ballkani me avion, transmeton albinfo.ch. Pasi martoheshin, gratë, sipas akuzës, se mbaheshin në kushte skllavërie në Jura të Bernës.
Rasti pati shkaktuar një bujë mbarëkombëtare në vitin 2022. Thuhej se familja funksiononte sipas ligjit zakonor mesjetar shqiptar (kanunit), shkruan swissinfo.ch. Megjithatë, Gjykata Regjionale në Moutier nuk i dënoi ata për trafikim qeniesh njerëzore ose përdhunim. Provat nuk ishin të mjaftueshme për këtë.
Babai dhe njëri nga djemtë janë dënuar në shkallën e parë vetëm me dënime me burgim me kusht – babai për shkelje të Ligjit për të Huajt, djali për veprime seksuale me të mitur. Një djalë tjetër mori një gjobë me kusht për fyerje dhe kërcënime, përcjell albinfo.ch. Dy djem u liruan nga akuzat.
Dy ish-bashkëshortet i kishin konsideruar dënimet shumë të buta dhe e çuan çështjen më tej. “Nuk jam trajtuar si njeri, por si objekt”, ka thënë njëra prej tyre, në cilësinë e paditëses, në gjykatë të mërkurën. “Ai më rrihte me rrip”, ka shpjeguar gruaja e dytë.
Avokati i saj ka folur për fyerje, kërcënime, izolim, lëndime fizike dhe presion psikologjik. Dy gratë, sipas tij ishin degraduar në skllave seksi. Ai ka argumentuar tutje se vlerësimi i provave në vendimin e shkallës së parë kishte mangësi serioze. Nevojitet një gjykim më i barazpeshuar.
Kryefamiljari, duke folur në Gjykatën e Lartë, gjithashtu i ka mohuar akuzat kundër tij. Dy djemtë e tij të bashkëpandehur pohuan se nuk kishin përdorur kurrë dhunë apo shtrëngim. Zyra e Prokurorit të Përgjithshëm Publik nuk ishte e përfshirë në procedurat e shkallës së dytë.
Gjykata e Lartë e ka rrëzuar ankesën e ish bashkëshorteve. Kryetari i trupit gjykues deklaroi në vendimin e tij se ngjarjet ndodhën me dyer të mbyllura. Pra, asnjë person i jashtëm nuk e di se çfarë po ndodhte. Megjithatë, deklaratat e dy paditëseve nuk janë të besueshme, sipas tij, transmeton albinfo.ch. Ekzistojnë dyshime të forta rreth imazhit të përshkruar nga to, si femra të skllavëruara.
Gjobat janë ulur me dhjetë përqind. Për babanë e familjes, për shembull, kjo do të thotë që dënimi me burgim me kusht për shkelje të Ligjit për të Huajt u ul nga 150 në 135 ditë.
Me zgjedhjen e Papës së ri më 8 maj, kjo është një kohë e mirë për të parë se sa popullore është Kisha Katolike në Zvicër dhe nëse njerëzit marrin pjesë në meshë.
Peshkopët zviceranë reaguan pozitivisht ndaj zgjedhjes së Papës së parë amerikan, Robert Prevost, tani Papa Leo XIV , në historinë e Kishës Katolike.
“E takova, ai është një njeri shumë, shumë i përulur, shumë diskret, një dëgjues i mirë, i ekuilibruar, por edhe shumë efikas dhe i saktë”, tha Alain de Raemy, peshkop ndihmës i Dioqezës së Lozanës, Gjenevës, Fribourg dhe Luganos.
Për Peshkopin Joseph Bonnemain të Churit (Graubünden), Papa i ri është dikush që “po përpiqet të korrigjojë zhvillimet problematike në Shtetet e Bashkuara”.
Ai shtoi, megjithatë, se Leo XIV “nuk është kryesisht një amerikan, por një pastor dhe misionar me përvojë që dëshiron të shpallë gëzimin dhe dashurinë e Ungjillit”.
Ndërkohë që nuk ka pasur kurrë një Papë zviceran, Zvicra ka një lidhje të fortë historike me Vatikanin: Rojet Papale, të cilat u kanë shërbyer të gjithë Papëve që nga viti 1506, dhe do të vazhdojnë të ruajnë edhe LEO XIV.
Dhe kjo na çon te pyetja… sa e rëndësishme është Kisha Katolike në Zvicër?
Sipas Presence Switzerland, e cila është pjesë e Ministrisë së Jashtme (FDFA), katolikët përbëjnë besimin e dytë më të madh fetar në vend 32.1 për qind të popullsisë, ndërsa ata pa besim fetar arrijnë në 33.5 për qind.
Bashkësitë e tjera fetare të krishtera përbëjnë 5.6 përqind; myslimanët, 5.9 për qind; kishat dhe bashkësitë e tjera fetare, 1.3 për qind; hebrenjtë, 0.2 për qind; dhe ata, përkatësia fetare e të cilëve është e panjohur, 0.0 për qind, transmeton albinfo.ch.
Fakte të tjera interesante:
Liria fetare është e sanksionuar në Kushtetutën e vendit
Reformimi Protestant filloi në Zvicër në shekullin e 16-të me Huldrych Zwingli në Cyrih dhe Jean Calvin në Gjenevë
Ushtarët zviceranë kanë ruajtur Vatikanin që nga viti 1506.
Pak histori
Gjithashtu, sipas Presence Switzerland, Kisha Katolike ushtroi pushtet të madh në Zvicër gjatë Mesjetës derisa Reformimi në vitin 1536 e uli shumë ndikimin e saj.
“Megjithatë, Kisha Katolike përjetoi një ringjallje përmes Kundër-Reformimit, me Jezuitët që krijuan një sistem arsimor katolik dhe Kapuçinët që ofruan kujdes baritor. Biblioteka e Abacisë dhe Arkivi i Abacisë nga kjo periudhë, të vendosura në Kompleksin e Manastirit të Shën Gallenit, tani njihen si Vend i Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s.”
Sot, kantonet me përqindjen më të lartë të katolikëve janë Uri, Valais, Obwalden dhe Appenzell Innerrhoden.
Kisha Katolike Romake në Zvicër është e ndarë në gjashtë dioqeza, me seli në Solothurn, Fribourg, Sion, Chur, St Gallen dhe Lugano. Peshkopët e këtyre dioqezave raportojnë drejtpërdrejt te Papa.
A e ndjekin katolikët kishën rregullisht?
Po, disa shkojnë në Meshë… për arsye fetare, por shumë janë pakënaqur me Kishën dhe janë larguar. Në prill të këtij viti, një anketë zbuloi se mbi një e katërta e katolikëve zviceranë e kanë konsideruar largimin nga kisha.
(Megjithatë, ky fenomen nuk prek vetëm katolikët; edhe fetë e tjera raportojnë më pak famullitarë).
Sa i përket katolikëve, dhjetëra mijëra janë larguar në vitet e fundit, pasi u bënë të njohura akuzat për abuzim seksual brenda radhëve të Kishës.
Ndërsa statistikat më të fundit nuk janë publikuar ende, shifrat e publikuara tregojnë se në vitin 2023, rreth 34,600 njerëz ishin larguar nga Kisha Katolike, pikërisht për shkak të zbulimeve të abuzimit seksual.
Të tjerë, megjithatë, e kanë lënë kishën për arsye krejtësisht të tjera – financiare.
Për çfarë bëhet fjalë?
Zvicra është një nga vendet e pakta ku shumica e njerëzve duhet të paguajnë taksa për të mbështetur institucionet fetare.
Kjo është një situatë disi paradoksale, pasi Zvicra njeh parimin e ndarjes së kishës nga shteti, gjë që normalisht do të përjashtonte financimin publik të grupeve fetare.
Megjithatë, besimet kryesore të vendit janë të autorizuara të mbledhin taksat e kishës; në fakt, Kushtetuta Zvicerane lejon shprehimisht kantonet të rregullojnë marrëdhënien midis kishës dhe shtetit në territoret e tyre, duke përfshirë të drejtën për të vendosur taksa.
Por edhe kjo praktikë shtrihet në të gjitha besimet, dhe jo vetëm në katolikët.
Duke kapërcyer hezitimin fillestar, gjithnjë e më shumë banka me pakicë, ato që ofrojnë shërbime për klientët normalë dhe bizneset e vogla, po i drejtohen inteligjencës artificiale (IA) për të optimizuar proceset dhe për të ofruar produkte të reja.
Një studim nga Universiteti i Shkencave dhe Arteve të Aplikuara të Lucernit (HSLU) tregon se, megjithëse përdorimi i IA-së është ende në hapat e parë, potenciali është njohur, për shembull në fushat e analizës së të dhënave dhe menaxhimit të riskut.
Rreth 70% e 45 institucioneve të anketuara si pjesë e hulumtimit e përdorin IA-në në mënyrë aktive, kryesisht brenda proceseve të brendshme në segmente të tilla si transaksionet e pagesave (23%), përpunimi i dokumenteve (23%) dhe analiza (20%), transmeton albinfo.ch.
Megjithatë, në disa raste, aplikacionet e inteligjencës artificiale tashmë po përdoren në marrëdhëniet me klientët, për shembull për të ndihmuar punonjësit të përgjigjen ndaj kërkesave të thjeshta për informacion. Trembëdhjetë përqind e bankave përdorin teknologjinë e re në qendrat e thirrjeve, ndërsa 10% e përdorin atë për të këshilluar klientët mbi shërbimet bazë (llogari, karta) dhe financimin.
Sipas studimit, IA mund të integrohet pa probleme edhe në kanalet ekzistuese siç është e-banking. Veçanërisht të njohura janë chatbot-et. “Megjithatë, për momentin, njerëzit janë ende të pazëvendësueshëm, veçanërisht kur bëhet fjalë për tema të ndjeshme”, pranojnë autorët e studimit.
Sipas hulumtimit, inteligjenca artificiale do ta ndryshojë thellësisht sektorin bankar. Do të mundësojë procese më efikase dhe me cilësi më të lartë, për shembull në analizën e kreditit ose shërbimin ndaj klientit. Vlerësimi i synuar i të dhënave të klientëve do të hapë gjithashtu rrugën për mundësi të reja për të personalizuar shërbimet.
Në të njëjtën kohë, megjithatë, varësia nga teknologjitë dhe kompanitë individuale që i ofrojnë ato po rritet gjithashtu, dhe bashkë me të edhe rreziku i boshllëqeve të sigurisë. Bankat duhet të forcojnë infrastrukturën e tyre të IT-së në përputhje me rrethanat, argumentojnë studiuesit. Në të njëjtën kohë, është e rëndësishme të mbahet një sy i vazhdueshëm mbi trendet në zhvillimin e softuerëve.
Kancelari i ri, Friedrich Merz, premtoi një ndryshim të madh. Çfarë presin gjermanët dhe cilat janë reagimet e para pas ardhjes së tij në pushtet?
Supozohej se do të ishte një fillim i ri për një qeveri të re ndryshimesh. Por fillimi nuk ishte ashtu. Ishte më shumë një dështim sesa një sukses. Friedrich Merz dështoi në raundin e parë, ndërsa kancelar u zgjodh në raundin e dytë tëvotimit më 6 maj në Bundestag. Në raundin e parë nuk i mori votat e të gjithë deputetëve të koalicionit të tij CDU/CSU dhe SPD. As në raundin e dytë nuk votuan të gjithë nga këto parti, por megjithatë fitoi shumicën e domosdoshme. Sidoqoftë, kancelarët gjermanë gjithmonë janë zgjedhur në votimin e parë. Zgjedhja në raundin e dytë e dobëson Merzin që në fillim.
Nuk ka entuziazëm, as ndonjë rritje të madhe besimi se ky është një fillim i madh i një qeverie të suksesshme. Kështu e sheh shumica e qytetarëve, sipas një sondazhi aktual të opinionit publik të kryer nga Deutschlandtrend i ARD.
Instituti Infratest dimap pyeti gjithsej 1325 qytetarë në moshë madhore me të drejtë vote për mendimin e tyre më 5 dhe 6 maj.
Merz ende nuk ka dëshmuar aftësitë e tij
Friedrich Merzu bë kancelari i dhjetë i Republikës Federale të Gjermanisë. Por shumë veta pyesin veten nëse ai është vërtet zgjedhje e mirë. Plot 59 për qind e qytetarëve besojnë se nuk është. Vetëm një e treta e të anketuarve kanë një mendim pozitiv për të.
Të anketuarit nuk kanë një mendim të veçantë as për disa ministra. Ministri i ri i Brendshëm, Alexander Dobrindt (CSU), pati rezultate të dobëta, sepse 42 për qind e shohin atë si një zgjedhje të keqe, ndërsa 35 për qind mendojnë se ai është një zgjedhje e mirë.
I vetmi ministër që merr mbështetje të madhe ështëBoris Pistorius. Plot 73 për qind e të anketuarve besojnë se socialdemokrati dhe ish-ministri i Mbrojtjes është njeriu i duhur për këtë pozicion.
Pse Merz pati rezultate kaq të këqija? Ndoshta sepse shumë njerëz ende janë të pakënaqur me të për shkeljen e premtimeve të shumta menjëherë pas zgjedhjeve. Ai pati pranuar të votojë bashkë me AfD, ndërsa menjëherëpas votimeve ai kërkoi që të ndryshonë rregullat e futjeve në borxhe, gjë që më parë e ka kundërshtuar.
Mungesa e ndryshimeve
Edhe pse mbizotëron atmosfera negative ndaj qeverisë, vlerësimi ndaj partive nuk ka ndryshuar shumë. Në pyetjen e zakonshme se për kë do të votonin nëse zgjedhjet do të mbaheshin të dielën e ardhshme, kristiandemokratët (CDU/CSU) do të forcoheshin vetëm pak dhe do të merrnin 27 për qind. SPD mbetet në 16 për qind. Alternativa për Gjermaninë (AfD) me 23 për qind mbetet forca më e fortë opozitare. Të Gjelbrit dhe të Majtët janë pothuajse të barabartë – 11 dhe 10 për qind. Aleanca e Sahra Wagenknecht (BSW) dhe FDP mbeten nën pragun zgjedhor.
Në fillim të majit, Zyra Federale për Mbrojtjen e Rendit Kushtetues (BfV) e klasifikoi partinë AfD si një parti e vërtetuar ekstremiste të djathtë. Partia ngriti një padi kundër vlerësimit, por Zyra pretendon se ka mbledhur prova për vite me radhë dhe se ka prova të mjaftueshme se qëllimet e AfD janë kundër demokracisë, kundër sundimit të ligjit dhe dinjitetit njerëzor. (Për momentin Zyra aFederale e ka pezulluar përkohësisht klasifikimin e partisë si “sigurisht ekstremiste e djathtë”, shën.red.)
67 për qind e qytetarëve pajtohen me këtë vlerësim nga Zyra Federale për Mbrojtjen e Rendit Kushtetues. AfD mund të vihet nën mbikëqyrje nga agjencitë e inteligjencës, duke përfshirë monitorimin e komunikimeve dhe lëvizjeve të individëve.Të gjitha partitë e tjera parlamentare përjashtojnë bashkëpunimin me AfD-në, edhe nëse pak më pak se gjysma e të pyeturve do të pranonin miratimin e ligjeve dhe rregulloreve që do të mbështeste edhe kjo parti populiste.
Por nuk është e pranueshme që ata të marrin pjesë në qeveri, madje as në organet parlamentare, në të cilat, sipas rezultatit të zgjedhjeve, ata mund të kenë anëtarët e tyre.
Megjithatë, shumë qytetarë ndajnë pikëpamjet politike të AfD-së. Midis mbështetësve të partisë, dominon qartë mendimi se temat e saj janë më të rëndësishme sesa etiketimi i partisë si ekstremiste. Mbështetja për qëndrimin anti-migracion është veçanërisht e përhapur; me këtë politikë pajtohen 45 për qind e qytetarëve në të gjithë vendin.
Ndalimi i AfD-së?
Në Gjermani, pyetja që po shtrohet gjithnjë e më shumë është: a duhet të ndalohet AfD-ja? Është një procedurë e ndërlikuar ligjore që ka dështuar disa herë në raste të tjera.
Pavarësisht këtij pragu shumë të lartë për ndalimin e një partie politike, hulumtimet tregojnë se 43 për qind e të pyeturve janë në favor të një ndalimi të tillë, ndërsa 47 për qind janë kundër. Shumica e mbështetësve të ndalimit janë midis votuesve të të Gjelbërve, të Majtës dhe SPD-së, transmeton albinfo.ch.
Mjaft me krimet naziste?
8 maji shënon fundin e Luftës së Dytë Botërore. Jo vetëm në Gjermani, por edhe në të gjithë Evropën. Në këtë përvjetor është shtruar pyetja: A duhet të “vendosim një vijë” nën krimet naziste?
AfD-ja e ka kërkuar shpesh këtë. Sipas Deutschlandtrend, pothuajse gjysma e mbështetësve të partisë besojnë se “është thënë shumë” për krimet e nazizmit. Vetëm nëntë për qind mendojnë se nuk flitet mjaftueshëm sa duhet për këto krime.
Votuesit e partive të tjera mendonjë ndryshe – vetëm një përqindje e vogël (midis 8 dhe 16 për qind) besojnë se përkujtimet duhet të ndalen. Në prag të përkujtimit të përfundimit të Luftës që filloi Gjermania naziste, ky rezultat është veçanërisht i rëndësishëm./DW
Presidentja e Konfederatës u takua me Sekretarin e Thesarit të SHBA-së, Scott Bessent teksa të dy vendet synojnë të përshpejtojnë procesin e vazhdueshëm për të arritur një marrëveshje mbi tarifat, sipas presidentes zvicerane, Karin Keller-Sutter.
Përmes një konference për shtyp në Gjenevë të premten, ajo ka përmendur marrëveshjen e arritur midis Londrës dhe Uashingtonit, duke shtuar se shpreson që Zvicra të jetë vendi i radhës që do të nënshkruajë një marrëveshje të ngjashme me administratën Trump, transmeton albinfo.ch.
Takimi me palën amerikane, dhe në veçanti me Ministrin e Ekonomisë Scott Bessent dhe Përfaqësuesin për Tregti Jamieson Greer, u zhvillua në një atmosferë miqësore dhe konstruktive, shpjegoi kreu i Departamentit Federal të Financave, duke specifikuar se brenda një ose dy javësh Zvicra do të duhet të finalizojë një deklaratë parimore, siç është rënë dakord me palën amerikane, dhe më pas të dërgojë Sekretaren e Shtetit për Çështjet Ekonomike, Helene Budliger Artieda, dhe Sekretaren e Shtetit për Çështjet Financiare Ndërkombëtare, Daniela Stoffel, në Shtetet e Bashkuara.
“Është ende pak herët për të thënë se Zvicra është jashtë rrezikut”, këmbënguli Keller-Sutter. “Por mund të themi se është inkurajuese që amerikanët duan ta përshpejtojnë procesin.”
Zvicra po përpiqet të shmangë tarifat shtesë prej 31% për eksportet e saj, të pezulluara nga Presidenti Donald Trump.
Parmelin: “Negociatat me Kinën po përparojnë”
Lidhur me modernizimin e marrëveshjes së tregtisë së lirë me Kinën (partneri i tretë më i madh tregtar i Konfederatës pas BE-së dhe Shteteve të Bashkuara), takimi i Keller-Sutter dhe Guy Parmelin me zëvendëskryeministrin kinez He Lifeng, i cili ndodhej në Gjenevë për bisedime mbi tarifat me amerikanët, u zhvillua gjithashtu në një atmosferë të hapur dhe konstruktive.
Shefi i ekonomisë Parmelin siguroi se negociatat po përparojnë dhe se do të ketë një raund tjetër negociatash në Zvicër në korrik.
Qëllimi ynë, theksoi nënkryetari i Këshillit Federal, është të përmirësojmë aksesin në treg për disa nga produktet tona që nuk përfshihen në marrëveshjen aktuale të tregtisë së lirë. Me Kinën, ashtu si me SHBA-në, qëllimi është të arrihet një zgjidhje shpejt, specifikoi ai.
Me Partinë Socialiste që kërkon një mandat të katërt dhe një opozitë të ndarë mes Partisë Demokratike dhe forcave të tjera më të vogla, këto zgjedhje shihen si një moment vendimtar për rrugën demokratike të Shqipërisë, angazhimin në luftën kundër korrupsionit dhe aspiratën e saj të gjatë drejt Bashkimit Europian.
3.7 milionë shtetas shqiptarë do të zgjedhin 140 përfaqësuesit e tyre në parlament. Për herë të parë voton edhe diaspora.
Në garë për integrimin në BE, Partia Socialiste hapi fushatën e saj elektorale në orën 12:00 të mesditës së 12 prillit, një moment i mbushur me simbolikë. Aktiviteti u zhvillua në sheshin Skënderbej, në një skenë që imitonte flamurin e Bashkimit Evropian me 12 yje, duke theksuar mesazhin kryesor të partisë: integrimi në BE mbetet prioriteti kryesor politik. Slogani i fushatës “Shqipëria 2030 në BE” e përforconte më tej këtë mesazh.
“Vetëm ne e kemi në dorë fatin evropian të Shqipërisë”, u shpreh kryeministri Edi Rama, teksa u bëri thirrje qytetarëve që të votojnë Partinë Socialiste, si e vetmja forcë, sipas tij, që mund ta fusë vendin në BE.
A mund ta garantojë PS anëtarësimin në BE?
Analistët politikë në Shqipëri thonë se procesi i integrimit është më shumë teknik dhe varet nga përmbushja e kritereve që i vendosen qeverisë shqiptare nga Brukseli. “Ky përdorim në fushatë elektorale e dëmton konceptin e integrimit, pasi për këtë Shqipëria duhet të realizojë reforma, të ketë shtet funksional të se drejtës, antikorrupsion, dhe nje reformim shoqëror”, shprehet politogu Afrim Krasniqi, Drejtor Ekzekutiv i Institutit Shqiptar për Studime Politike.
“Ky premtim duket një qasje spektakolare” – tha Elvin Luku, profesor i komunikimit në Universitetin e Tiranës. “Dymbëdhjetë vjet në pushtet e kanë konsumuar këtë qeveri, prandaj, premtimi i pasaportës së Bashkimit Evropian duket të jetë opsioni i vetëm që i mbetet për të fuqizuar fushatën”, u shpreh ai për Deutsche Welle.
Bashkimi i një opozite të përçarë
“Ky është koalicioni më i fuqishëm që Shqipëria ka parë në 32 vite ”, u shpreh ish-kryeministri Sali Berisha dhe njëherësh lideri i Partisë Demokratike teksa prezantoi koalicionin “Aleanca për Shqipërinë Madhështore” në muajin mars. Për të marrë votëbesimin e shqiptarëve në 11 maj, kjo opozitë premton se do të përmirësojë mirëqenien e tyre, me propozimet për ta rritur rrogën mesatare 1200 euro apo pensionet me 20%. Megjithatë pas 12 vitesh në opozitë dhe përçarjeve të brendshme të PD, sfidat vijojnë.
Lirimi i Sali Berishës nga arresti i shtëpisë, pas akuzave të ngritura nga drejtësia shqiptare për korrupsion, e rigjallëroi bazën e Partisë Demokratike, por ai vijon të mbetet nën hetim në vend dhe i sanksionuar nga Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe Mbretëria e Bashkuar për akte korruptive dhe minim të demokracisë, çka e kufizon ndikimin e tij në arenën ndërkombëtare. Aleati i tij, Ilir Meta, ish-president dhe lider i Partisë së Lirisë, mbetet në paraburgim, i arrestuar prej vitit 2024 nën akuzat për korrupsion dhe pastrim parash. Sipas Afrim Krasniqit, lista e kandidatëve të opozitës tregon qartë, se qëllimi i saj është të sigurojë imunitet dhe mbrojtje për figurat që janë nën hetim, dhe jo reformim te vetvetes. Parti të reja kërkojnë të prishin status quo-në.
Alternativa reformiste – Partitë e reja në fushatë
Në peizazhin e polarizuar politik, dominuar prej vitesh nga binomi PS – PD, disa parti të reja kanë hyrë në garë për të ofruar alternativa reformiste. Midis tyre është “Lëvizja Bashkë”, me një profil të theksuar të majtë dhe rrënjë në aktivizmin qytetar, “Shqipëria Bëhet”, e njohur për nismat kundër korrupsionit, si dhe partia “Mundësia”, e udhëhequr nga sipërmarrësi dhe ish-deputeti i PD-së, Agron Shehaj. Sondazhet paraprake tregojnë se këto parti të reja kanë mundësi të kufizuara për të pasur një ndikim të madh, megjithatë analistët e konsiderojnë pjesëmarrjen e tyre si një zhvillim pozitiv për demokracinë shqiptare. “Për herë të parë kemi disa parti të reja që nuk janë zgjatime të partive ekzistuese, dhe ofrojnë alternativa të reja për votuesit e rinj. Kjo i shërben decentralizimit politik”, shprehet politologu Krasniqi. “Partitë e reja kanë sjellë elemente pozitive në fushatë, si programe dhe vizion, por ato mbeten të diskriminuara dhe penalizohen nga kodi zgjedhor”, shprehet Luku, i cili vëren gjithashtu se këto parti nuk marrin hapësirë në mediat tradicionale sikundër partitë e mëdha, ndërsa mbyllja e platformave sociale, si Tik tok, i penalizon.
Votë e lirë, përfaqësim i dirigjuar
Ndryshimet e fundit në Kodin Zgjedhor kanë futur një formë të votimit preferencial, duke i lejuar votuesit që të shprehin preferencën e tyre për kandidatët brenda një liste partiake. Megjithatë, mbetet një kufizim themelor: një e treta e listës është e mbyllur, që do të thotë se renditja e kandidatëve në këtë seksion vendoset nga drejtuesit e partive dhe nuk mund te ndryshohet nga vota e qytetarëve. Këta kandidatë, të përzgjedhur nga drejtuesit e partisë, kanë praktikisht mandate të garantuara. Analistët politikë thonë se ajo që në pamje të parë duket si hapje ndaj zgjedhësve, në fakt ruan kontrollin e lidershipit dhe i mbyll derën konkurrencës së lirë. Sipas politologut Afrim Krasniqi rivaliteti politik është zhvendosur brenda vetë partive politike, dhe ka zbehur përballjen mes partive kundërshtare. “Listat janë produkt i një procesi pa meritokraci, dhe që synojnë që të ulin shanset për qasje ndryshe apo fraksione në grupet parlamentare”, thotë Krasniqi.
Një kërcënim për sistemin gjyqësor?
Partitë kryesore politike janë drejt fundit të fushatës për zgjedhjet parlamentare të së dielës, me premtime për forcimin e shtetit ligjor dhe luftën kundër korrupsionit, por listat e kandidatëve të tyre tregojnë një realitet tjetër. Si Partia Socialiste në pushtet, ashtu edhe Partia Demokratike në opozitë, kanë përfshirë në lista kandidatë që janë aktualisht nën hetim nga Struktura e Posaçme Kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar (SPAK).
Sipas të dhënave të mbledhura nga Qëndresa Qytetare, organizatë e shoqërisë civile që monitoron integritetin publik, në listat e PS dhe PD ndodhen 15 kandidatë nën hetim, shtatë prej të cilëve në vende të sigurta për deputetë. Këto kandidatura nuk shkelin formalisht ligjin, por për analistët e politikës thonë se ato e sfidojnë sistemin e drejtësisë. “Përfshirja e kandidatëve nën hetim penal nga partitë kryesore është tregues i kthimit prapa për demokracinë në Shqipëri,” shprehet Rigels Xhemollari, drejtor ekzekutiv i Qëndresës Qytetare. “Brenda listave ka familjarë të personazheve të botës së krimit apo të larguar nga politika me ligjin e dekriminalizimit”, shprehet Xhemollari. Ai shfaq shqetesimin se nëse këta kandidatë zgjidhen deputetë, mund të kenë mundësi reale për të ndikuar në deformimin e sistemit të drejtësisë. Ndërkohë Prokuroria e Posaçme ka njoftuar se po heton 35 raste për krime zgjedhore. Zgjedhjet, provë e fortë për integrimin në BE Sipas raportit paraprak të OSBE/ODIHR-it, që mban datën e 28 prillit, fushata është karakterizuar nga polarizim i fortë politik dhe mosbesim i thellë midis partive kryesore, duke ngritur shqetësime në lidhje me drejtësinë e procesit. Zgjedhjet e së dielës shihen gjerësisht si një provë vendimtare e pjekurisë demokratike të Shqipërisë dhe rrugës së saj drejt anëtarësimit në BE.
Ndërsa Shqipëria ka bërë përparim në drejtim të reformës gjyqësore, veçanërisht si rezultat i hetimeve të SPAK-ut për korrupsionin e nivelit të lartë, zgjedhjet mbeten një pikë e dobët./DW
