Gjiganti kinez Baidu synon të nisë shërbimin Apollo Go deri në vitin 2025. Midis mundësive dhe sfidave, Evropa përgatitet për revolucionin autonom të drejtimit.

Ngasja autonome është gati të bëjë rrugën e saj drejt Evropës dhe Zvicra mund të jetë ndër vendet e para që do të eksperimentojë me robotaksi, taksi pa shofer. Gjigandi kinez i teknologjisë Baidu ka njoftuar nisjen e shërbimit të tij Apollo Go në Zvicër dhe Turqi deri në fund të vitit 2025.

Siç raportohet nga Wall Street Journal dhe gazeta italiane e biznesit “Il Sole 24 Ore” ditët e fundit, kompania thuhet se është në bisedime me AutoPostale për të filluar testimin në muajt e ardhshëm. Swiss Post ka deklaruar se aktualisht nuk ka asnjë marrëveshje zyrtare me kompaninë kineze.

Gjendja aktuale e teknologjisë

Alessandro Longo, një gazetar i specializuar në teknologjitë e reja dhe drejtor i Agendadigitale.eu, shpjegon se projektet eksperimentale për automjetet vetëdrejtuese tashmë janë duke u zhvilluar në Evropë. “Në Cyrih, për shembull, ka pasur tashmë një autobus që shkon nga aeroporti në linja fikse për disa muaj,” vëren eksperti i intervistuar nga programi Alphaville. Këto automjete, si taksi ashtu edhe transport, funksionojnë sipas itinerareve të paracaktuara dhe mund të rezervohen nëpërmjet një aplikacioni. Kantoni i Cyrihut dhe SBB janë gati të nisin një projekt transporti drejt dhe nga stacionet me automjete pa shofer në rajonin Furttal. “Pasagjerët duhet të jenë në gjendje të provojnë shërbimin në gjysmën e dytë të 2025-ës,” tha Këshilltarja Shtetërore e Cyrihut Carmen Walker Späh për RSI, transmeton albinfo.ch.

Ndërsa në Evropë automjetet autonome ndjekin rrugë të paracaktuara, në Kinë dhe Shtetet e Bashkuara teknologjia është më e avancuar. “Në disa qytete amerikane dhe kineze, robotaksi funksionon si një shërbim i vërtetë taksi, i ngjashëm me Uber”, thekson Alessandro Longo. “Mund t’i rezervoni ato dhe t’ju çojnë në destinacionin tuaj brenda një zone të caktuar urbane.”

Teknologjia dhe siguria

Automjetet autonome më të avancuara përdorin një kombinim të radarit, LIDAR (Zbulimi dhe Gatimi i Dritës) dhe inteligjenca artificiale për të krijuar një hartë 3D në kohë reale të mjedisit përreth. Megjithatë, drejtori i Agendadigitale.eu, thekson se ka ende sfida për t’u kapërcyer: “Problemi kryesor i makinave plotësisht autonome është menaxhimi i situatave të papritura që nuk janë hasur më parë”.

Çështjet etike dhe ligjore

Futja e automjeteve autonome ngre pyetje të rëndësishme etike dhe ligjore. “Nuk kemi gjetur ende një përgjigje të qartë se kush është përgjegjës për dëmin e shkaktuar nga inteligjenca artificiale”, thotë gazetari i specializuar në teknologjitë e reja. Përgjegjësia mund të ndahet midis atyre që zhvillojnë softuerin, atyre që prodhojnë automjetin dhe, në disa raste, atyre që e përdorin atë.

Infrastruktura dhe përshtatshmëria

Ndryshe nga pritshmëritë fillestare, Alessandro Longo argumenton se nuk ka nevojë për të përshtatur ndjeshëm infrastrukturën rrugore për automjetet autonome. “Drejtimi autonom duhet të jetë i mundur kudo ku një njeri drejton, ose pothuajse,” thotë ai. Megjithatë, sjellja e drejtuesve të tjerë në rrugë mund të ndikojë në efektivitetin e automjeteve autonome.

Sfidat dhe mundësitë për Evropën

Bashkëpunimi midis kompanive si Baidu dhe shërbimeve publike si PostBus paraqet mundësi dhe sfida. Alessandro Longo paralajmëron: “Sfida do të jetë ruajtja e sovranitetit tonë si Evropë dhe Zvicër. Bashkëpunimi duhet të sjellë vlerë pa rrezikuar humbjen e kontrollit të inovacionit”.

Përveç kësaj, ka shqetësime gjeopolitike. Shtetet e Bashkuara, për shembull, kanë vendosur tashmë kufizime në shitjen e makinave autonome të prodhuara në Kinë, nga frika e rreziqeve të mundshme për sigurinë kombëtare.

PostBus është angazhuar prej kohësh në zhvillimin e drejtimit autonom. Rreth dhjetë vjet më parë, ishte një nga operatorët e parë në botë që përdori autobusë pa shofer për të transportuar njerëz në rrugët publike. Në vitin 2016, ajo prezantoi një shërbim SmartShuttle në një linjë në qendër të Sion, duke marrë reagime të shkëlqyera nga përdoruesit.

Në Schaffhausen, Swiss Transit Lab (STL) siguron shërbim në linjën 13 të transportit publik me një automjet të gjeneratës së fundit me sistem automatizimi të nivelit 4 dhe teknologji të dyfishtë që lejon drejtimin autonom dhe funksionimin manual të automjetit.

A shënon ardhja e robotaksisë në Zvicër dhe Evropë fillimin e një epoke të re në transportin urban? Ndërsa teknologjia premton të revolucionarizojë lëvizshmërinë, do të jetë thelbësore të adresohen sfidat etike, ligjore dhe të sigurisë për të siguruar një tranzicion të qetë dhe të sigurt në këtë të ardhme autonome.

Situata në Blatten në Luginën Lötschental, kantoni Valais, po bëhet gjithnjë e më kritike. Pas një rrjedhe mbeturinash lart mbi fshatin malor në rajonin Kleines Nesthorn dhe Birchgletscher, autoritetet kanë urdhëruar evakuimin e plotë të 300 banorëve të tij për shkak të rreziqeve “të afërta”.

Mali mbi Blatten është duke lëvizur dhe një rënie e madhe shkëmbi është “e afërt”, e cila në një skenar më të keq mund të godasë fshatin, paralajmërojnë ekspertët zviceranë.

Banorët e Blatten duhej të largoheshin nga fshati deri në orën 11:30.

“Situata është shumë akute,” tha Matthias Ebener, kreu i informacionit për stafin komandues, për radion publike zvicerane, SRF. “Është e qartë për të gjithë se rrëshqitja e gurëve është e afërt.”

Evakuimi tashmë ka përfunduar, transmeton albinfo.ch.

Sipas Ebener, gjeologët e rivlerësuan situatën të hënën në mëngjes. “Ata arritën në përfundimin se materiali në zbritje ka të ngjarë të kërkojë më shumë hapësirë ​​sesa mendohej fillimisht,” tha ai.

Ekspertët presin që shkëmbi të rrëshqasë në orët e ardhshme, ose më së voni deri të martën në mëngjes. Dhe rreth dy milionë metra kub ujë mund të zbresin.

“Në skenarin më të keq, mund të jetë pesë milionë metra kub,” shpjegoi Alban Brigger i Departamentit të Rreziqeve Natyrore të kantonit Valais.

Ai pret që shkëmbi të godasë akullnajën dhe të dy të rrëshqasin së bashku.

Sipas një komunikate të bashkisë, banorëve nuk u kërkua të mblidheshin në gjimnaz deri në orën 10:00, ku u zhvillua një seancë informuese.

“Lironi menjëherë shtëpitë tuaja, paketoni gjërat thelbësore”, thuhet në një mesazh në aplikacionin e telefonisë celulare komunale. Rruga për në Fafleralp është e mbyllur.

Të evakuuarit më pas u mblodhën pak para mesditës në komunën fqinje të Wiler-it, më poshtë Lötschental, tha korrespondentja e SRF Valais, Ruth Seeholzer, e cila është gjithashtu në vend: “Gjendja atje është në depresion”.

Në Wiler, të gjithë banorët duhej të raportonin. Për ta po kërkohet strehim. Disa banorë po qëndrojnë me të afërm dhe miq. Edhe komunat në luginë po kërkojnë strehim për të prekurit.

Banorët në zonat fqinje Weissenried dhe Eisten nuk janë prekur, raportoi Alertswiss, aplikacioni paralajmërues i qeverisë federale. Ato janë të vendosura në anën e kundërt të malit. Për shkak të sezonit jashtë sezonit, pothuajse asnjë pushues preket.

Gjeologët kantonalë kanë instaluar një kamerë dhe një pajisje GPS për të monitoruar malin. Ata zbuluan një zhvendosje prej mbi 2.90 metra, e cila tani është edhe më e madhe, tha Brigger: “Ne mund të shohim se një rrëshqitje dheu është me të vërtetë e afërt.”

Disa ditë më parë, shkëmbinjtë në Kleiner Nesthorn (3,342 m), një kep i majës Bietschhorn (3,934 m), u përplasën mbi akullnajën Birch, mbi Blatten, duke shkaktuar një rrjedhë mbeturinash. Kjo më në fund u ndal rreth 500 metra mbi lumin Lonza, në skajin jugor të Blatten. Rrjedha e mbeturinave kishte vëllimin e një orteku të vogël. Tani, masa edhe më të mëdha shkëmbi kërcënojnë të shkëputen.

Akullnaja Birch ka qenë nën mbikëqyrje që nga vitet 1990. Autoriteti lokal beson se shkrirja e borës në lartësitë mbi 2500 metra mund të jetë shkaku i situatës aktuale të rrezikshme.

Rezultatet e Anketës së Shëndetit Zviceran zbulojnë dallime të qarta midis burrave dhe grave: 55% e grave dhe 44% e burrave jetojnë me të paktën një sëmundje kronike. Gjithashtu, 52% e meshkujve janë mbipeshë (përfshirë obezitetin), krahasuar me 34% të femrave.

Anketa zbuloi gjithashtu se burrat pinë duhan më shpesh (27%) sesa gratë (21%), tha të hënën Zyra Federale e Statistikave (FSO). Anketa shëndetësore bëhet çdo pesë vjet.

Sipas gjetjeve, gratë kanë një jetëgjatësi teorike në lindje që është 3.8 vjet më e lartë (85.4 vjet) sesa burrat (81.6 vjet).

Por avantazhi i dukshëm i grave është në kontrast me ndryshimin në jetëgjatësinë e shëndetshme në lindje, e cila reduktohet në 0.4 vjet midis grave (71.2 vjet) dhe burrave (70.8 vjet). Kjo tregon se vitet shtesë të jetës së grave përjetohen me probleme të caktuara shëndetësore.

Për shembull, gratë kanë më shumë gjasa se burrat të raportojnë kufizime në aktivitetet e përditshme për të paktën gjashtë muaj (30% kundrejt 24%), të jetojnë me të paktën një sëmundje kronike (55% kundrejt 44%), ose të vuajnë nga dhimbje specifike, si dhimbja e shpinës ose veshkave (50% kundrejt 40%), transmeton albinfo.ch.

Gratë e ndërgjegjshme për peshën

Edhe pse më pak mbipeshë se burrat, gratë kanë më shumë gjasa të jenë të pakënaqur me peshën e tyre sesa burrat (28% kundrejt 23%), sipas FSO. Kjo është më e dukshme tek vetë mbipeshat: 52% e femrave dhe 29% e meshkujve ishin të pakënaqur, shkruan swissinfo.

Pesha nuk përcaktohet vetëm nga faktorë biologjikë, por edhe nga normat specifike të gjinisë. Në shoqëri, një trup i hollë për gratë konsiderohet normë për bukurinë dhe shëndetin. Për meshkujt, nga ana tjetër, një trup i fortë simbolizon forcën dhe për këtë arsye është ideali.

Një tjetër gjetje nga anketa shëndetësore është se diferenca gjinore në pirjen e duhanit ka ardhur duke u zvogëluar për tridhjetë vjet. Midis 1992 dhe 2022, diferenca u përgjysmua nga 13% në 6%. Në vitin 2022, gratë e moshës 15-24 vjeç pinin duhan po aq shpesh sa burrat (26% kundrejt 25%).

Më shumë vuajtje psikologjike tek gratë

Gratë raportuan depresion të moderuar deri në të rëndë më shpesh (12%) sesa meshkujt (8%). Midis 15-24-vjeçarëve, diferenca është dy herë më e madhe, në 26% kundrejt 13%. Gratë gjithashtu raportuan se trajtoheshin për probleme të shëndetit mendor më shpesh (14%) sesa burrat (4%).

Sipas FSO-së, këto dallime janë të njohura mirë. Fillojnë në pubertet dhe vazhdojnë deri në pleqëri. Kjo mund të shpjegohet nga hormonet dhe faktorët socialë specifikë të gjinisë, në veçanti stresi psikosocial.

Gratë preken më shpesh nga seksizmi dhe ngacmimet seksuale. Barra e tyre e punës së papaguar shtëpiake dhe familjare është gjithashtu më e madhe.

Personat gjinorë ose seksualisht të ndryshëm janë gjithashtu më të ndjeshëm ndaj problemeve psikologjike. Në sondazhin shëndetësor të vitit 2022, FSO mblodhi për herë të parë të dhëna për identitetet gjinore që shkojnë përtej kategorizimit binar.

Shumica e pagave të nivelit fillestar pas një diplome bachelor në një universitet zviceran të shkencave të aplikuara janë mbi 80,000 franga.

Studimi në një universitet të shkencave të aplikuara jep rezultate: Paga mesatare pas diplomimit është rreth 112,851 CHF, dhe pagat e nivelit fillestar menjëherë pas përfundimit të një diplome bachelor përgjithësisht tejkalojnë 80,000 CHF. Këtë e tregon një studim i ri i pagave nga FH Schweiz, organizata kombëtare ombrellë për të diplomuarit e universitetit të shkencave të aplikuara.

Në tremujorin e parë, 11,906 njerëz morën pjesë në një anketë për studimin e pagave të Universitetit Zviceran të Shkencave të Aplikuara 2025. Të gjithë u diplomuan në një universitet zviceran të shkencave të aplikuara, dhe shumica (94 për qind) punojnë si punonjës. 67 për qind e pjesëmarrësve janë nën 40 vjeç. Një e treta e të gjithë të anketuarve punojnë në pozicione drejtuese të mesme ose të larta. Pjesëmarrësit meshkuj përbëjnë shumicën, me pothuajse 63 për qind.

Sektori financiar dhe ai i sigurimeve janë sektorët më tretës. Sektorët e shëndetësisë dhe të shërbimeve sociale janë kapur.

Deri në 206.000 franga paga në menaxhmentin e lartë

Rreth 30 për qind e të gjithë të diplomuarve nga universitetet e shkencave të aplikuara mbajnë një pozicion drejtues në menaxhmentin e mesëm ose të lartë. Nga afro 2,000 të anketuarit në pozicione drejtuese të mesme, 50 për qind fitojnë midis 109,510 CHF dhe 170,900 CHF. Për pozicionet e larta drejtuese (pothuajse 1,700 pjesëmarrës), ky diapazon është midis 123,765 CHF dhe 206,000 CHF.

“Këto janë paga mbresëlënëse, madje më të larta se në sondazhin e fundit të dy viteve më parë. Kjo tregon gjithashtu se të diplomuarit nga universitetet e shkencave të aplikuara luajnë një rol kyç në ekonominë zvicerane dhe paguhen mirë,” komentoi Toni Schmid, Drejtor Menaxhues i FH Schweiz, transmeton albinfo.ch.

Nëngrupi më i madh i të anketuarve përbëhet nga menaxhmenti më i ulët dhe grupi i specialistëve pa funksione menaxheriale tradicionale në përpunimin administrativ dhe specialist, raporton 20minuten. Për këto grupe, diapazoni për 50 për qind të pjesëmarrësve është përkatësisht ndërmjet 95,000 CHF dhe 140,000 CHF dhe midis 85,000 CHF dhe 117,000 CHF.

Pagat më të larta janë në Cyrih

Një krahasim i rajoneve zbulon pamjen e njohur: Cyrihu zë vendin e parë në Zvicrën gjermanishtfolëse, e ndjekur nga Zvicra veriperëndimore me dy kantonet Basel dhe Aargau, e ndjekur nga Zvicra qendrore dhe lindore.

CAS dhe DAS janë më të njohurit

Sipas Universitetit Zviceran të Shkencave të Aplikuara, interesimi për vazhdimin e arsimit mbetet i pandërprerë. Formatet më të shkurtra si CAS dhe DAS janë padyshim më të njohurit. Më shumë se një në dhjetë njerëz do të donte të përfundonte një kurs specialisti ose menaxhimi. Pothuajse po aq shumë po planifikojnë një program master të kërkuar si MAS, MBA ose EMBA.

Ashtu si vitet e kaluara, dëshira për të vazhduar arsimin është më e madhe te femrat sesa te meshkujt, edhe pse ky hendek është zgjeruar. Vetëm 34 për qind e grave thonë se nuk planifikojnë të ndjekin arsimin e vazhdueshëm, krahasuar me 45 për qind të burrave. Në vitin 2023, ky raport ishte 37 për qind krahasuar me 42 për qind.

Veçanërisht bie në sy në studimin e këtij viti rritja e ndjeshme e interesit për programet e njëpasnjëshme master (Master i Shkencave, MSc, ose Master i Arteve, MA). 11.7 për qind e pjesëmarrësve planifikojnë të specializohen në fushën e tyre në këtë mënyrë. Në studimin e vitit 2023, pak më shumë se dy për qind e deklaruan këtë.

Vitin e kaluar, 208 viktima të trafikimit të qenieve njerëzore kanë kontaktuar Qendrën e Asistencës për Gratë Emigrante dhe Viktimat e Trafikimit të Grave (FIZ). Për 59 të tjerë, një vlerësim është ende në pritje ose nuk është më i mundur për shkak të humbjes së kontaktit.

Kështu thuhet në raportin vjetor të publikuar nga qendra të hënën. Numri i viktimave të mbështetura nga FIZ është ulur me rreth 13 për qind krahasuar me një vit më parë, shkruan RTS. Në vitin 2023, ajo mbështeti 230 viktima të trafikimit të qenieve njerëzore, transmeton albinfo.ch.

Një rol të rëndësishëm në trafikim luan shfrytëzimi i lidhur me tregtinë e seksit. Nga 208 viktimat e trajtuara, qendra identifikoi 159 si viktima të trafikimit të qenieve njerëzore për qëllime shfrytëzimi seksual.

45 të tjerë u shfrytëzuan për punën e tyre në sektorë të ndryshëm. Dhe katër ishin viktima të formave të tjera të trafikimit, të tilla si për martesë të detyruar, aktivitete të paligjshme, lypje ose marrje organesh, sipas raportit vjetor.

Kërkesa për strehim të sigurt

Shumica e personave të sapo pranuar në programin e mbrojtjes së viktimave të trafikimit njerëzor të qendrës FIZ në vitin 2024 ishin nga Hungaria (20 persona), Rumania (10 persona) dhe Kolumbia (9 persona).

Kërkesa për strehim për viktimat, megjithatë, u rrit ndjeshëm. Qendra strehoi 51 persona në strehim të sigurt. Ata kaluan gjithsej 5677 netë atje, 19% më shumë se një vit më parë. Për të adresuar nevojën e shtuar, në vitin 2024 u hap një apartament i ri i strehuar, i teti në total.

Që nga pandemia, vjedhjet në dyqane kanë shpërthyer në Zvicër. Në vitin 2024, ishin raportuar rreth 26,000 raste, krahasuar me 15,600 një dekadë më parë.

Por “numri aktual është ndoshta shumë më i lartë se rastet e regjistruara zyrtarisht”, tha Dagmar Jenni, drejtor i Federatës Zvicerane të Shitjes me Pakicë, transmeton albinfo.ch.

Kjo sepse jo të gjithë hajdutët kapen.

Raportet e policisë zbulojnë se hajdutët përgjithësisht ndahen në dy kategori: ata që veprojnë në banda, kur hajdutët e dyqaneve vijnë posaçërisht në Zvicër dhe zhduken shpejt përtej kufirit pas krimit të tyre.

Kategoria e dytë janë ata që “harrojnë” të skanojnë mallin në sportelet e autokontrollit.

Pika e nxehtë e rrufesë zvicerane është distrikti Innerrhoden i Gontenit: këtu ndodhën më së shumti goditje rrufesh në vitin 2024.

Shërbimi i informacionit të rrufesë Blids dhe Siemens regjistroi 2.75 goditje rrufe për kilometër katror për Gonten AI.

Rrethi i Conthey VS ka densitetin më të ulët të rrufesë në Zvicër, me një vlerë prej 0.16.

Appenzell Innerrhoden është gjithashtu kantoni ku u regjistrua densiteti më i lartë i rrufesë, domethënë dy vetëtima për kilometër katror. Vlera të ngjashme të ulëta u regjistruan në Boudry NE dhe Entremont VS, transmeton albinfo.ch.

Në terma absolutë, më së shumti goditje nga vetëtima tokësore – rrufetë nga re në tokë – u regjistruan në kantonin e dytë më të madh: pothuajse 5,000 goditje, ose dymbëdhjetë për qind e të gjitha ngjarjeve të matura të rrufesë në Zvicër, u regjistruan në kantonin e Bernës, përcjell SRF. Në terma absolutë sipas rretheve, Surselva GR u godit më së shumti, me pothuajse 1,000 goditje rrufe në tokë.

Gjithsej 29,000 rrufe në tokë u regjistruan në të gjithë Zvicrën në vitin 2024, dymbëdhjetë për qind më pak se një vit më parë. Muaji me më shumë rrufe ishte qershori me 9,500 goditje, ndërsa dita me më shumë rrufe ishte 31 korriku me 3,200 goditje.

Vlerësimet e Sistemit Austriak të Zbulimit dhe Informacionit të Rrufesë (Aldis) dhe Blids bazohen në regjistrimet nga rreth 170 stacione matëse në Evropë.

Më 18 maj, qytetarët zviceranë morën pjesë në një seri votimesh dhe zgjedhjesh rajonale me çështje të ndryshme, që nga politika lokale dhe taksat, deri te zhvillimi urban dhe ligjet për kafshët shtëpiake, shkruan 20minuten, transmeton albinfo.ch.

Kantoni Thurgau
Në Frauenfeld, Stefan Leuthold nga GLP fitoi një vend në Këshillin e Qytetit me 3,511 vota, duke siguruar shumicë absolute dhe duke mposhtur kandidatin e SVP, Hanspeter Gubler, i cili mori 2,359 vota. Ndërsa në zgjedhjet për Këshillin Qeveritar të Thurgau, Ruth Faller Graf nga SP u zgjodh me shumicë absolute, duke marrë 35,700 vota. Këto zgjedhje erdhën pas vdekjes së papritur të Sonja Wiesmann, ish-anëtare e qeverisë kantonale.

Një vendim tjetër i rëndësishëm në Thurgau është heqja e taksës së pronës, e cila u miratua nga 69% e votuesve. Ky ndryshim do të hyjë në fuqi në vitin 2029 dhe do të eliminojë pagesën e mëparshme prej 0.5 për milje që sillte rreth 36 milionë franga në arkën kantonale dhe komunale çdo vit.

Në Weinfelden, një propozim për krijimin e një varreze myslimane u refuzua me 51.6% të votave, në një proces me pjesëmarrje të lartë prej 54%. Kjo do të thotë se nuk do të ketë ndryshime në rregulloret ekzistuese për varrezat.

Kantoni Cyrih
Në qytetin e Cyrihut u miratuan tre propozime kryesore:

• Ndërtimi i një ndërtese zëvendësuese për kompleksin e banesave Salzweg me 78.5% vota pro,

• Zgjerimi i kompleksit shkollor Entlisberg me 68.5%,

• Transferimi i aksioneve të aeroportit me 72.5%.
  Megjithatë, votuesit refuzuan uljen e taksave për kompanitë në kanton me 54.5%.

Kantoni Bernë
Votuesit miratuan me shumicë të theksuar (73.4%) një kredi ndërtimi prej 66.8 milionë CHF për rinovimin e pishinës së jashtme Marzili, përfshirë ndërtimin e një ndërtese të re kryesore dhe përmirësimin e infrastrukturës së pishinës. Projekti pritet të nisë këtë vit, megjithëse pati kritika për heqjen e vendeve të parkimit, transmeton albinfo.ch.

Kantoni Solothurn
Ligji i ri për qentë u miratua me 66% të votave. Ai parashikon, ndër të tjera, një taksë kantonale shtesë prej 35 frangash për çdo qen. Partia SVP shprehu zhgënjim me këtë vendim, duke e cilësuar si një lehtësim për taksa të mëtejshme.

Kantoni Aargau

Votuesit hodhën poshtë iniciativën popullore për “Pagë të barabartë në kantonin e Aargau  tani!”, por miratuan ligjin e ri për taksat me 54 për qind. Rezultatet më të forta për taksat erdhën nga komuna e Olsbergut, me mbi 74 për qind vota pro.

Këto votime reflektojnë pjesëmarrjen aktive dhe përfshirjen e qytetarëve zviceranë në vendimmarrjet lokale, duke pasqyruar një gamë të gjerë çështjesh sociale, ekonomike dhe mjedisore në nivelet kantonale dhe komunale, transmeton albinfo.ch.

Vlera e rrjeteve ndërkombëtare të falsifikimit është vlerësuar nga Organizata për Bashkëpunim Ekonomik dhe Zhvillim (OECD) në 400 miliardë franga, por kjo mund të jetë vetëm maja e ajsbergut. Në një raport të fundit, OECD paralajmëron se, për shkak të metodave gjithnjë e më të sofistikuara të mashtruesve, shifrat reale mund të jenë dukshëm më të larta, shkruan RTS, transmeton albinfo.ch.

Sektori i prekur? Pothuajse çdo gjë. Nga veshjet dhe këpucët, tek çantat, lodrat, kozmetika dhe deri te ilaçet  pak produkte i shpëtojnë këtij fenomeni. Falsifikimi nuk përbën vetëm një kërcënim ekonomik, por është gjithashtu një rrezik serioz për sigurinë dhe shëndetin publik. Produktet e falsifikuara nuk i përmbushin standardet zyrtare të cilësisë dhe prodhimit dhe shpesh përmbajnë përbërës të dëmshëm.

“Falsifikuesit po i zhvendosin bazat e prodhimit më afër konsumatorëve për të shmangur doganat dhe kontrollet,” shpjegon Morgane Gaudiau, ekonomiste në grupin e punës të OECD-së për luftën kundër falsifikimit, në një intervistë për RTS. Për më tepër, ata janë gjithnjë e më të shpejtë në prodhimin e kopjeve të reja të produkteve të njohura, duke krijuar madje faqe të personalizuara interneti dhe duke shfrytëzuar platforma të mëdha të tregtisë elektronike për shpërndarje, transmeton albinfo.ch.

Përballë kësaj dinamike, kontrolli bëhet gjithnjë e më sfidues. “Doganat janë të mbingarkuara dhe shpesh kanë mungesë burimesh,” thekson raporti. Kjo u mundëson falsifikuesve të futin produkte të rrezikshme në treg pa hasur pengesa të mëdha.

OECD u bën thirrje vendeve anëtare të rrisin bashkëpunimin ndërkombëtar, të investojnë më shumë në kapacitetet e doganave dhe të ndërmarrin fushata të ndërgjegjësimit për konsumatorët. Lufta kundër falsifikimit kërkon angazhim të përbashkët dhe zgjidhje teknologjike për të mbrojtur jo vetëm industrinë, por edhe jetën e përditshme të qytetarëve, transmeton albinfo.ch.

Kostot e kujdesit shëndetësor në Zvicër po vazhdojnë të rriten në mënyrë të pandalshme. Të dhënat më të fundit nga Zyra Federale e Shëndetit Publik (FOPH) tregojnë një rritje prej 4.9% vetëm në tremujorin e parë të këtij viti. Kjo prirje rritëse parashikohet të ndikojë drejtpërdrejt në primet e sigurimit shëndetësor për vitin 2026, të cilat mund të shënojnë përsëri nivele rekord, shkruan 20minuten, transmeton albinfo.ch.

Në krye të listës së shpenzimeve shtesë janë trajtimet mjekësore, që kushtojnë 49 franga më shumë për person se një vit më parë. Spitalet shtuan 38 franga, ndërsa shërbimet si psikoterapia, terapia profesionale dhe podiatria panë një rritje prej 25 frangash.

Por rritjen më të fortë në përqindje e shënuan organizatat e kujdesit në shtëpi, me një rritje alarmuese prej 11.2%. Sipas Shoqatës Spitex Zvicër, kjo është pasojë e plakjes së popullsisë dhe rritjes së kërkesës për trajtim të pavarur në shtëpi. Rreth 30% e pacientëve të kujdesit në shtëpi tani janë nën 64 vjeç, dhe shumë raste janë kompleksë dhe të lodhshëm për sistemin.

Shoqata Mjekësore FMH e lidh rritjen e kostove me plakjen e popullsisë dhe pasojat e vazhdueshme të pandemisë COVID-19. Gjithashtu, ka një zhvendosje nga kujdesi spitalor drejt kujdesit ambulator, që paguhet 100% nga sigurimi i detyrueshëm shëndetësor, duke shtuar barrën mbi prime, transmeton albinfo.ch.

Shoqata e spitaleve H+ përmend gjithashtu kërkesën në rritje për trajtime dhe ndikimin e teknologjive të reja. Megjithatë, ajo thekson se shpenzimet spitalore, në raport me PBB-në, mbeten të qëndrueshme. “Normat ambulatore janë tepër të ulëta për të përkrahur ndryshimin drejt efikasitetit,” theksoi zëdhënësja Dorit Djelid.

Farmacitë raportuan një rritje prej 21 frangash, të ndikuar nga sëmundjet kronike, përdorimi i barnave me recetë dhe sezoni i vonuar i gripit. Megjithatë, modeli i ri i çmimeve nga qeveria federale synon të nxisë përdorimin e barnave më të lira gjenerike.

Kostot laboratorike u rritën me 8.8%, megjithëse Shoqata Zvicerane e Laboratorëve Mjekësorë (FAMH) thekson se këto shpenzime kanë qenë të qëndrueshme për frymë për vite me radhë. “Zbulimi i hershëm dhe diagnoza e saktë shmangin ndërhyrje të shtrenjta dhe të panevojshme,” thuhet në deklaratën e tyre, transmeton albinfo.ch.

Në pritje të reformës EFAS, që do të hyjë në fuqi më 2028 dhe do të unifikojë financimin e trajtimit ambulator dhe atij spitalor, aktorët në sektor po kërkojnë lehtësim të barrës financiare. Spitex Zvicër bën thirrje për rregulla të qarta për pagesën e kujdestarëve familjarë, për të shmangur përfitimet e tepërta nga sigurimi.

Me këtë ritëm rritjeje, është e pashmangshme që primet e sigurimit shëndetësor të vazhdojnë të rëndojnë mbi qytetarët, veçanërisht në kantonet me kosto më të larta. Njoftimi zyrtar për primet e vitit 2026 pritet në shtator nga Ministrja e Shëndetësisë Elisabeth Baume-Schneider. Deri atëherë, qytetarët mund të paraqesin sugjerime për uljen e kostove përmes platformës dixhitale të FOPH deri më 20 qershor, transmeton albinfo.ch.