Kantoni i Cyrihut ka raportuar një rritje të ndjeshme të pensioneve të reja të aftësisë së kufizuar (IV) për personat nën moshën 25 vjeç, duke ngritur shqetësime serioze në nivel kombëtar. Sipas autoriteteve, numri i këtyre pensioneve është pothuajse dyfishuar gjatë dhjetë viteve të fundit, me rritjen më të madhe që ka ndodhur gjatë dy viteve të fundit. Shumica e rasteve lidhen me probleme të shëndetit mendor, shkruan RTS, transmeton albinfo.ch.

Konferenca Kombëtare e Zyrave IV beson se ky trend nuk është i izoluar vetëm në Cyrih, por mund të pasqyrohet edhe në kantonet e tjera të Zvicrës. Shifrat zyrtare për të gjithë vendin pritet të publikohen në maj.

Martin Schilt, President i Konferencës së Zyrave të Sigurimit të Invaliditetit, shpreh shqetësimin e tij të thellë për këtë situatë. “Kur të rinjtë marrin një pension IV, kjo është një shenjë negative për punëdhënësit e ardhshëm. Shanset për një integrim profesional më vonë janë thuajse zero,” thekson ai. Ai shton se përfitimi i një pensioni të tillë shpesh krijon përshtypjen te të rinjtë se janë të paaftë për të punuar, dhe kjo ndjenjë e përhershme i largon ata nga tregu i punës, transmeton albinfo.ch.

Një tjetër problem që ngre Schilt është mungesa e mbështetjes së vazhdueshme për të rinjtë që marrin pension IV: “Ne nuk duhet t’i braktisim ata. Dosja e tyre nuk duhet të mbyllet me përfitimin e pensionit.”

Rritja e rasteve reflekton gjithashtu gjendjen e përkeqësuar të shëndetit mendor mes të rinjve, një fenomen që u përkeqësua dukshëm gjatë pandemisë dhe që vazhdon të jetë problematik. Sipas autoriteteve, vajzat dhe gratë e reja janë më të prekura se meshkujt.

Për të parandaluar përkeqësimin e situatës, Zyra e Sigurimit të Invaliditetit në Cyrih po angazhohet për të ndërhyrë më herët dhe më në mënyrë të synuar. Përpjekjet përfshijnë informimin e prindërve dhe të rinjve për mundësitë që ofron IV, si programe trajnuese dhe orientimi profesional, përtej vetë pensionit.

Në të njëjtën kohë, autoritetet po bëjnë thirrje që të rinjtë me probleme të shëndetit mendor që trajtohen në spitale të kenë akses më të lehtë në orientim profesional. Qëllimi është që sa më shumë të rinj të kenë një fillim të suksesshëm në jetën profesionale, pa pasur nevojën për një pension invaliditeti që i largon nga jeta aktive.

Të dhënat e reja që do të publikohen në maj pritet të konfirmojnë nëse kjo tendencë është e përhapur në të gjithë Zvicrën – një zhvillim që mund të ndikojë në mënyrë të thellë politikën sociale dhe sistemin e sigurimeve në vend, transmeton albinfo.ch.

Shërbimet që ofrojnë abonime me rinovim automatik – nga transporti publik dhe telefonia celulare, te platformat e transmetimit, aplikacionet e takimeve dhe palestrat – janë bërë një burim shqetësimi në Zvicër. Sipas Federatës Romande të Konsumatorëve (FRC), shumë përdorues përfundojnë të lidhur me kontrata pa e kuptuar apo pa dashje, shpesh për shkak të mungesës së kujtimeve apo kushteve të paqarta të kontratës, shkruan RTS, transmeton albinfo.ch.

Rasti i një gruaje të moshuar me humbje të rëndë të kujtesës, i raportuar në emisionin “On en parle”, ka tërhequr vëmendje. Ajo vazhdoi të paguante për një abonim gjysmë bilete nga SBB, ndonëse nuk kishte më mundësi të udhëtonte. Edhe pse kishte marrë dy kujtesa nga kompania, abonimi i saj u rinovua automatikisht. SBB, e kontaktuar nga emisioni, u shpreh se në raste të veçanta – si ky – mund të pranohen përjashtime, veçanërisht nëse paraqitet një certifikatë mjekësore.

Aurélie Gigon, shefe e departamentit ligjor të FRC, thekson se “klauzolat e rinovimit automatik janë të vlefshme nëse janë të përcaktuara qartë në kontratë apo në kushtet e përgjithshme, të cilat duhet të jenë të aksesueshme për konsumatorin.” Sipas saj, shumë qytetarë harrojnë t’i anulojnë këto abonime në kohë, dhe për pasojë, detyrohen të vazhdojnë të paguajnë për shërbime që nuk i përdorin më, transmeton albinfo.ch.

Zvicra, ndryshe nga Bashkimi Evropian, nuk e ka të detyrueshme që kompanitë të dërgojnë rikujtues përpara rinovimit të kontratës. Edhe pse disa shërbime, si aplikacionet bankare apo platformat online, përdorin kujtesa automatike, ligji nuk e kërkon këtë.

Në rastet e vështirësive, si lëvizja në një qytet tjetër apo sëmundjet e papritura, kontratat zakonisht nuk përfshijnë klauzola që lehtësojnë ndërprerjen e tyre. Edhe kur ekzistojnë, ato shpesh përfshijnë tarifa për përfundim të parakohshëm – një praktikë e ligjshme në Zvicër, por jo gjithmonë e drejtë sipas kritikëve.

Së fundmi, Parlamenti zviceran ka miratuar një mocion që i kërkon Këshillit Federal të propozojë rregullore për kufizimet që lidhen me anulimet e kontratave. Qëllimi është të parandalohet bllokimi i padrejtë i konsumatorëve në kontrata me kushte të disfavorshme.

FRC më herët ka mbështetur një projektligj për konkurrencën e ndershme, që synonte ta bënte të detyrueshëm dërgimin e një rikujtese përpara rinovimit. Por ligji nuk kaloi, pasi u konsiderua si barrë shtesë për bizneset – një qëndrim që FRC e cilëson befasues, duke pasur parasysh se kujtesat automatike janë tashmë të zakonshme në shumë sisteme.

Për momentin, FRC rekomandon që konsumatorët të lexojnë me kujdes kushtet e kontratës, të kontrollojnë afatet për anulim dhe të mos hezitojnë të kontaktojnë drejtpërdrejt kompanitë në rast se ndodhen në situata të vështira. Raste të suksesshme të negocimit ekzistojnë – por mbeten përjashtime, jo rregull, transmeton albinfo.ch.

Aeroporti i Gjenevës po shqyrton përdorimin e teknologjisë së njohjes së fytyrës për të përmirësuar përvojën e pasagjerëve dhe për të rritur sigurinë, raportoi të dielën transmetuesi zviceran RTS. Projekti, që është ende në fazë studimi, pritet të transformojë mënyrën se si qytetarët udhëtojnë dhe kalojnë përmes kontrolleve në aeroporte – por njëkohësisht ngre shqetësime të thella etike dhe ligjore, transmeton albinfo.ch.

Sipas drejtorit teknik të aeroportit të Gjenevës, Massimo Gentile, sistemi i ri do t’i mundësojë pasagjerëve të kalojnë nëpër pikat e sigurisë dhe të hipin në avion thjesht duke skanuar fytyrën e tyre. “Fytyra e pasagjerit do të bëhej karta e tyre e imbarkimit,” u shpreh Gentile për RTS, duke e cilësuar teknologjinë biometrike si “shumë të besueshme” dhe më të saktë se njohja njerëzore.

Sipas tij, kjo teknologji do të rrisë ndjeshëm efikasitetin në aeroport dhe do të mund të përdoret edhe për qëllime hetimore, megjithëse përdorimi i pamjeve të mbikëqyrjes mbetet ekskluzivisht në kompetencën e policisë.

Megjithëse teknologjia është gati për implementim, ajo nuk mund të aktivizohet ende për shkak të mungesës së një baze ligjore specifike. Zvicra aktualisht nuk ka një ligj federal që rregullon përdorimin e njohjes së fytyrës, ndërsa aeroportet janë në pritje të rishikimit të Ligjit për Aviacionin – një proces që nuk pritet të përfundojë përpara fundit të vitit të ardhshëm, transmeton albinfo.ch.

“Ne kemi pajisje që janë gati për përdorimin e biometrisë, por ajo nuk do të aktivizohet derisa të kemi autorizimin për ta bërë këtë,” theksoi Gentile.

Përtej pengesave ligjore, shqetësimi kryesor mbetet ai i opinionit publik. Përdorimi i të dhënave biometrike është një çështje shumë delikate, që kërkon trajtim me kujdes maksimal. “Këto janë të dhëna shumë të ndjeshme dhe duhet të menaxhohen me shumë përgjegjësi,” shtoi Gentile.

Teknologjia e njohjes së fytyrës po fiton terren edhe jashtë aeroporteve. Në Winterthur, kompania Ava-X po zhvillon sisteme të ngjashme sigurie dhe ka bashkëpunime me disa forca policie në Zvicër. CEO i kompanisë, Christian Fehrlin, solli shembullin e klubit turk të futbollit Besiktas, ku falë kësaj teknologjie u identifikuan individët që kishin hedhur mjete piroteknike në stadium, transmeton albinfo.ch.

Fehrlin theksoi rëndësinë e sistemeve inteligjente në situata të rrezikshme: “Imagjinoni nëse dikush nxjerr një armë në një aeroport ku ka 2000 kamera. Ju keni nevojë për një sistem që i monitoron ato në mënyrë inteligjente.”

Në këtë sfond teknologjik që po zhvillohet me ritme të shpejta, një grup parlamentarësh zviceranë ka kërkuar një debat urgjent për rregullimin e inteligjencës artificiale dhe teknologjive si njohja e fytyrës. Këshilli Federal pritet të shqyrtojë këtë kërkesë në muajin maj.

Fehrlin e sheh këtë moment si një mundësi strategjike për Zvicrën: “Ne mund të pozicionohemi si një qendër për inteligjencën artificiale, siç po bën Mbretëria e Bashkuar – për shkak të pozicionit tonë jashtë BE-së.”

Ndërsa sfidat ligjore dhe etike mbeten, drejtuesit e Aeroportit të Gjenevës dhe aktorë të tjerë teknologjikë e shohin njohjen e fytyrës si të ardhmen e udhëtimit dhe sigurisë. Nëse projektet marrin dritën jeshile ligjore, pasagjerët zviceranë mund të përjetojnë shumë shpejt një mënyrë të re, më të shpejtë dhe më të sigurt për të kaluar nëpër aeroporte – vetëm me një buzëqeshje, transmeton albinfo.ch.

Ashtu si vitet e kaluara, edhe këtë vit autostrada A2 drejt jugut u përball me fluks të lartë trafiku gjatë festave të Pashkëve, duke shkaktuar bllokime që zgjatën për disa ditë, nga e mërkura deri të dielën. Pavarësisht mbingarkesave që arritën kulmin në 15 kilometra të premten, autoritetet njoftojnë se situata është menaxhuar me sukses dhe se incidentet kanë qenë të pakta, shkruan 20minuten, transmeton albinfo.ch.

Sipas Policisë Kantonale të Urit, trafiku gjatë këtyre ditëve ishte në nivele të krahasueshme me një vit më parë. Pika më e lartë e bllokimit u shënua të premten me 15 kilometra kolonë, ndërsa të enjten u regjistruan 11 kilometra dhe të mërkurën 6 kilometra. E shtuna dhe e diela kaluan pa vonesa të theksuara drejt jugut, me qarkullim normal të automjeteve.

“Ka pasur relativisht pak incidente në autostradë,” deklaroi policia kantonale, duke shtuar se ndërprerjet e shkaktuara nga automjetet e prishura ishin të shkurtra dhe aksidentet ishin të rralla. Megjithatë, kontrollet rutinë u zhvilluan në pika të caktuara, si në hyrjen e autostradës në Göschenen, ku janë lëshuar citate për shkelje të rregullave të qarkullimit, si kthimet e paligjshme në autostradë, injorimi i sinjalistikës dhe lëvizjet në zonat e ndaluara.

Drejtoresha e sigurisë e kantonit Uri, Céline Huber, dhe drejtori i ndërtimit, Hermann Epp, vlerësuan masat e zbatuara nga Grupi i Punës për Menaxhimin e Blloqeve të Trafikut. “Masat e zhvilluara kanë dëshmuar vlerën e tyre edhe këtë vit,” u shprehën ata në një deklaratë të përbashkët. Sipas tyre, analizat paraprake kanë treguar saktësi dhe masat do të mbeten në fuqi deri në hapjen e kalimit Gotthard në maj 2025, transmeton albinfo.ch.

Kufizimet e përkohshme në daljet nga autostrada në Amsteg dhe Erstfeld u zbatuan me ndihmën e një kompanie private sigurie, gjë që ndihmoi në ruajtjen e qetësisë dhe disiplinës në qarkullim.

“E kishim situatën nën kontroll, veçanërisht në autostradën A2,” theksoi Policia Kantonale në një vlerësim përfundimtar të situatës. Autoritetet shprehen të bindura se masa të tilla janë të nevojshme dhe të dobishme për të përballuar flukset e zakonshme të trafikut gjatë periudhave festive në një nga arteriet më të rëndësishme rrugore të vendit.

Festat e Pashkëve 2025 përfunduan në mënyrë të rregullt në kantonin Uri, duke ofruar një shembull të mirë të koordinimit mes institucioneve dhe zbatimit efektiv të masave për menaxhimin e trafikut, transmeton albinfo.ch.