Presidenti i Turqisë, Recep Tayyip Erdogan, ka deklaruar se Irani ka të drejtën “e natyrshme dhe të ligjshme” për t’u mbrojtur përballë sulmeve të vazhdueshme të Izraelit ndaj objektivave ushtarake dhe bërthamore.

Deklarata e Erdoganit vjen ndërsa luftimet mes dy vendeve kanë hyrë në ditën e gjashtë.

“Është një e drejtë shumë e natyrshme, legjitime dhe ligjore për Iranin që të mbrohet nga banditizmi dhe terrorizmi shtetëror i Izraelit,” tha Erdogan, vetëm një ditë pasi e cilësoi kryeministrin izraelit Benjamin Netanyahu si “kërcënimi më i madh për sigurinë e rajonit”.

Ai shkoi edhe më tej, duke deklaruar se Netanyahu i ka tejkaluar krimet e Adolf Hitlerit në Gaza. “Shpresojmë që fatet e tyre të mos jenë të njëjta,” shtoi Erdogan.

Presidenti turk u zotua se do të vazhdojë përpjekjet diplomatike për t’i dhënë fund agresionit izraelit.

“Po bëjmë gjithçka që mundemi për të ndaluar agresionin çnjerëzor të Izraelit kundër Gazës, Sirisë, Libanit, Jemenit dhe fqinjit tonë Iranit,” tha ai gjatë një fjalimi në grupin parlamentar të partisë së tij AKP në Ankara.

Erdogan paralajmëroi gjithashtu për pasoja të mundshme rajonale dhe tha se institucionet turke janë në gatishmëri për çdo zhvillim që mund të prekë Turqinë.

Shefja e diplomacisë e Bashkimit Evropian, Kaja Kallas, tha se Rusia “s’ka shanse” kundër NATO-s, por aleanca duhet “të qëndrojë e bashkuar” përballë një Moske armiqësore.

Duke folur para mbajtjes së samitit të NATO në Holandë, ku anëtarët e aleancës janë në presion nga Shtetet e Bashkuara për të rritur shpenzimet për mbrojtje, Kallas paralajmëroi se vetëm rritja e shpenzimeve për mbrojtje nuk mjafton për të frenuar Kremlinin.
“Sot, kundër NATO-s dhe BE-së, Rusia s’ka shanse. Por, ne duhet të qëndrojmë të bashkuar”, tha Kallas para Parlamentit Evropian në Strasburg.

“Kur udhëheqësit e NATO-s të takohen javën e ardhshme, mbajtja e unitetit në aleancë është prioritet më i madh sesa rritja e shpenzimeve për mbrojtje”, shtoi kryediplomatja evropiane.

Udhëheqësit e NATO-s po synojnë që të arrijnë pajtim për rritjen e buxheteve për ushtritë kur të takohen në Hagë javën e ardhshme.

Por, aleanca  ku nga 27 vendet anëtare, 23 prej tyre janë shtete të BE-së  po përballet me dilema sa i përket përkushtimit të SHBA-së ndaj mbrojtjes së Evropës.

Të martën, udhëheqësit e Grupit të Shtatë vendeve më të industrializuara në botë (G7)  ku bëjnë pjesë vendet e NATO-s sikurse Italia, SHBA-ja, Franca, Gjermania, Mbretëria e Bashkuara dhe Kanadaja  si dhe Japonia nuk arritën të dilnin me një qëndrim të përbashkët për të dënuar Rusinë për sulmet kundër Ukrainës. Trump u largua nga samiti  që u mbajt në Kanada  para se ai të përfundonte.

Presidenti amerikan, Donald Trump, po tenton që përmes negociatave t’i japë fund luftës së Rusisë kundër Ukrainës, që nisi në shkurt të vitit 2022.

Kallas tha se forcimi ushtarak i Rusisë paraqet kërcënim për sigurinë e Evropës dhe të komunitetit transatlantik.

“Vitin e kaluar, Rusia shpenzojë më shumë në mbrojtje sesa të gjitha shtetet e BE-së së bashku. Këtë vit, Rusia po shpenzon më shumë në mbrojtje sesa në sektorin e shëndetësisë, arsimit dhe politikave sociale së bashku”, tha ajo.

Në një deklaratë, Charles Kupchan, nga Këshilli për Marrëdhënie me Jashtë në SHBA, thotë se deklarata e fundit e presidentit amerikan, Donald Trump, për Kosovën dhe Serbinë, duhet parë në kontekstin e një lideri që po përpiqet ta rikthejë vëmendjen e opinionit publik mbi rolin e tij si “negociator i shkëlqyer”.

Sipas tij, premtimet e Trumpit për t’i dhënë fund luftës në Ukrainë dhe konfliktit në Lindjen e Mesme, nuk janë pasqyruar në realitet, pasi luftërat vazhdojnë me intensitet dhe aktorët kryesorë nuk tregojnë shenja gatishmërie për kompromis.

“Thënë kjo, meqë nuk po arrin shumë rezultate në Lindjen e Mesme dhe në diplomacinë me Ukrainën dhe Rusinë, ai mund ta kthejë vëmendjen nga Kosova dhe Serbia dhe të përpiqet të arrijë ndonjë fitore”, thotë Kupchan në intervistën dhënë Radio Evropa e Lirë.

Kupchan, ish-drejtor i çështjeve evropiane në Këshillin e Sigurisë Kombëtare të SHBA-së, thotë po ashtu se kryeministri në detyrë i Kosovës, Albin Kurti, “mund ta ketë tepruar me përdorimin e kartës nacionaliste”.

Ai i sugjeron një qasje më pragmatike, që, siç thotë, do ta ndihmonte Kosovën t’i avanconte interesat e saj.

Lidhur me postimin e Trump, Kupchan thotë se duhet parë në kontekstin e një presidenti që ndien se pretendimet e tij se është negociator i shkëlqyer, po vihen në dyshim.

“Ai ka thënë se do t’i japë fund luftës në Ukrainë për 24 orë dhe se do ta ndalë luftën në Lindjen e Mesme, ndërkohë që lufta në Ukrainë vazhdon me intensitet, presidenti rus, Vladimir Putin nuk jep asnjë shenjë se është i gatshëm të negociojë me mirëbesim, ndërsa Izraeli jo vetëm që vazhdon luftën kundër Hamasit në Gazë, por ka hapur edhe një front të ri me Iranin. Ndaj, mendoj se Trump po përpiqej të rikujtonte opinionin publik për arritjet e tij të mëparshme. Por, edhe në këtë rast, ku përmendi Kosovën dhe Serbinë, ai, kryesisht, i ngatërroi faktet, sepse Kosova dhe Serbia nuk ishin në luftë  ato nuk ishin në luftë që nga viti 1999”, ka deklaruar Kupchan.

Izraeli nisi një valë sulmesh që përfshinin më shumë se 50 avionë në vendet iraniane të prodhimit të centrifugave dhe raketave gjatë natës, sipas njoftimit të ushtrisë të mërkurën në mëngjes.

“Më shumë se 50 avionë luftarakë të Forcave Ajrore, nën udhëzime të sakta të inteligjencës nga Dega e Inteligjencës, kanë përfunduar një seri sulmesh ndaj objektivave ushtarake në zonën e Teheranit në orët e fundit”, thanë Forcat e Mbrojtjes të Izraelit.

Midis këtyre objektivave ishin vendet e përdorura për të prodhuar raketa tokë-sipërfaqe dhe tokë-ajër, tha ushtria.

Izraeli tha gjithashtu se kishte sulmuar një strukturë prodhimi centrifugash në Teheran me qëllim të pengonte “programin e zhvillimit të armëve bërthamore” të Iranit.

“Regjimi iranian po pasuron uranium me qëllim zhvillimin e armëve bërthamore”, tha ajo.

Zyrtarët ushtarakë dhe të inteligjencës amerikane kanë thënë prej kohësh se SHBA-ja dhe Izraeli shpesh kanë mendime të ndryshme për mënyrën se si duhet interpretuar informacioni mbi programin bërthamor të Iranit.

Kohët e fundit, në mars, Drejtoresha e Inteligjencës Kombëtare, Tulsi Gabbard, dëshmoi se komuniteti i inteligjencës amerikane kishte vlerësuar se Udhëheqësi Suprem i Iranit, Ali Khamenei, nuk kishte autorizuar rifillimin e programit të armëve bërthamore që ai e kishte pezulluar në vitin 2003.

Çfarë është një vend prodhimi centrifugash?

Centrifugat janë makina që pasurojnë uraniumin, i cili mund të përdoret për të bërë karburant për termocentralet, por edhe për armë bërthamore.

Centrifugat janë gjithashtu makina të brishta dhe të balancuara imët, që rrotullojnë gazin heksafluorur të uraniumit me shpejtësi jashtëzakonisht të larta duke përdorur rotorë.

Një problem i vogël  si ndërprerja e energjisë  mund ta nxjerrë një centrifugë jashtë kontrollit, me pjesë që përplasen me njëra-tjetrën dhe dëmtojnë një kaskadë të tërë.

  Ndërkohë Udhëheqësi Suprem i Iranit, Ajatollah Ali Khamenei, ka lëshuar një paralajmërim në agim në mediat sociale, duke i thënë Izraelit: “Beteja fillon”. 

Orë më parë, presidenti i SHBA-së, Donald Trump, e ka quajtur udhëheqësin suprem një “shënjestër të lehtë” dhe ka shtuar se “durimi i Amerikës po shteron”. Ai gjithashtu ka kërkuar “dorëzimin pa kushte” të Iranit.

Trumpi po bëhet gjithnjë e më i gatshëm për përdorimin e aseteve ushtarake amerikane për të goditur objektet bërthamore iraniane dhe po heziton për idenë e një zgjidhjeje diplomatike për t’i dhënë fund konfliktit, kanë thënë dy zyrtarë për CNN-in. 

Qëndrimi i ashpër përfaqëson një ndryshim në qasjen e Trumpin, megjithëse burimet kanë thënë se ai mbetet i hapur për një zgjidhje diplomatike, nëse Irani bën lëshime.