A do të sillte tatimi individual mijëra gra shtesë në tregun e punës?

Nëse çiftet e martuara nuk do të tatoheshin më së bashku, por individualisht, më shumë gra do të ishin aktive në tregun e punës. Kjo është pritshmëria e përkrahësve të tatimit individual, i cili do t’i nënshtrohet votimit më 8 mars. Ata flasin për mijëra vende të reja pune që mund të plotësohen. Sa realiste janë këto pritshmëri? Një vështrim mbi faktet dhe vlerësimet.

Situata aktuale

Aktualisht, çiftet e martuara në Zvicër tatohen si një njësi e vetme, ku të ardhurat e të dy partnerëve mblidhen së bashku. Për shkak të sistemit progresiv të taksave, kjo shpesh rezulton më e kushtueshme sesa tatimi i ndarë. Si pasojë, shumë gra heqin dorë nga avancimi profesional ose nga rritja e orarit të punës: pse të punosh më shumë, kur një pjesë e madhe e të ardhurave shtesë përfundon në taksa?

Sidomos në familjet me fëmijë, ku kujdesi duhet organizuar dhe paguar, një të ardhur e dytë shpesh nuk duket e leverdishme.

Çfarë presin përkrahësit e tatimit individual?

Mbështetësit e reformës besojnë se, me heqjen e këtij disavantazhi fiskal, gratë – veçanërisht bashkëshortet dhe nënat – do të hynin më shpesh në tregun e punës ose do të rrisnin përqindjen e punësimit. Nëse kjo do të ndodhë realisht, mbetet e pasigurt, por disa studime flasin për një efekt të konsiderueshëm.

Sipas vlerësimeve, në nivel federal mund të krijohen 12’000 deri në 20’000 vende shtesë pune me orar të plotë si pasojë e tatimit individual.

Çfarë thonë studimet?

Studimi më i fundit (IWP, Brandt, 2025) parashikon rreth 16’000 vende të reja pune me orar të plotë. Prej tyre, rreth 15’000 persona do të hynin rishtazi në tregun e punës ose do të rrisnin orarin nga punë me kohë të pjesshme në kohë të plotë.

Studime të tjera janë porositur nga iniciatorët e reformës (Ecoplan, 2019) dhe nga qeveria federale (Departamenti Federal i Financave, 2022). Të gjitha arrijnë në përfundimin se pjesa më e madhe e rritjes vjen nga gratë, pasi ato janë më pak të punësuara dhe zakonisht punojnë me orar më të shkurtër.

Vlerësimet kryesore:

IWP (2025): 16’300 vende pune

DFF/EFD (2022): 11’900 vende pune

Ecoplan (2019): 19’300 vende pune

Pse pritet ky efekt?

Supozimi kryesor është se, me uljen e barrës tatimore, njerëzit duhet të punojnë më pak për të fituar të njëjtën shumë – ose, alternativisht, të punojnë më shumë për të fituar më shumë. Sipas kërkimeve ekonomike, shumica zgjedh opsionin e dytë: rrit angazhimin në punë, sepse një pjesë më e madhe e të ardhurave mbetet në xhep.

Megjithatë, madhësia e këtij efekti mbetet një vlerësim. Prandaj edhe shifrat ndryshojnë nga një studim në tjetrin, por të gjitha flasin për të njëjtin rend madhësie.

Para apo kohë e lirë?

Ekziston edhe një dilemë tjetër: kush mund të fitojë të njëjtën shumë duke punuar më pak, mund të zgjedhë më shumë kohë të lirë në vend të më shumë të ardhurave – për shembull për familjen ose kujdesin ndaj fëmijëve. Megjithatë, studimet tregojnë se uljet e taksave, në përgjithësi, çojnë drejt rritjes së punësimit.

A është shfrytëzuar tashmë potenciali?

Pjesëmarrja e grave në tregun e punës në Zvicër është tashmë mbi 80 për qind, një nivel i lartë në krahasim ndërkombëtar. Edhe pagat janë relativisht të larta, gjë që u mundëson shumë njerëzve të zgjedhin më shumë kohë të lirë në vend të më shumë të ardhurave. Rritja e punës me kohë të pjesshme e reflekton qartë këtë trend.

A ka mjaft vende të përshtatshme pune?

Gratë që, sipas studimeve, do të hynin në tregun e punës, duhet gjithashtu të gjejnë vende të përshtatshme. Kjo varet nga kualifikimet e tyre, nevojat e kompanive dhe situata e përgjithshme ekonomike.

Sa i madh është realisht efekti?

Tatimi individual në nivel federal ka shumë gjasa të sjellë më shumë gra në tregun e punës. Megjithatë, mbetet e paqartë se sa saktësisht. 10’000 deri në 20’000 vende shtesë pune në një treg me rreth 4.5 milionë vende pune do të ishte një zhvillim i rëndësishëm – por jo një ndryshim themelor i tregut të punës.

---