Pse nuk e përjetojnë të gjithë të ftohtin njësoj?

Ndjeshmëria ndaj të ftohtit ndryshon nga një person te tjetri. Faktorë fiziologjikë dhe psikologjikë shpjegojnë këto dallime. Emisioni CQFD ka shqyrtuar mekanizmat e termorregullimit në trupin e njeriut dhe evolucionin e marrëdhënies sonë me të ftohtin ndër shekuj.

Që nga kohët parahistorike, njeriu është përshtatur me temperaturat e ulëta. Olivier Jandot, historian dhe bashkautor i librit “Le Peuple des frileux” (Grasset), shpjegon se:

“E gjithë jeta jonë konsiston në ruajtjen e temperaturës së trupit rreth 37 gradë, qoftë përmes mekanizmave natyrorë si djersitja, apo përmes shpikjeve si veshjet dhe ngrohja.”

Evolucioni ka luajtur gjithashtu një rol të rëndësishëm. Sipas rregullit të Bergmann-it, njerëzit e hershëm, fillimisht më të hollë në trup, ndryshuan morfologjinë e tyre gjatë migrimit në zona më të ftohta, duke u bërë më trupmëdhenj për të kufizuar humbjen e nxehtësisë.

Ndjeshmëria ndaj të ftohtit: çështje fiziologjie dhe psikologjie

Mathieu Saubade, mjek sportiv dhe studiues në CHUV dhe UniSanté në Lozanë, shpjegon se perceptimi i të ftohtit ndryshon nga individi në individ.

“Trupi ynë është i pajisur me receptorë për nxehtësinë dhe të ftohtin, të cilët dërgojnë informacion në hipotalamus – termostatin e brendshëm të trupit,” thotë ai.

Trupi rregullon temperaturën rreth 37°C përmes mekanizmave të ndryshëm, si djersitja, zgjerimi ose ngushtimi i enëve të gjakut periferike, për të rritur ose kufizuar shkëmbimin e nxehtësisë me ambientin. Efikasiteti i këtij sistemi ndryshon sipas gjinisë, moshës dhe gjendjes shëndetësore.

Faktorët që ndikojnë në rezistencën ndaj të ftohtit

Përveç moshës dhe gjinisë, rol të rëndësishëm luajnë edhe faktorë të tjerë fiziologjikë. Personat me masë të madhe muskulore ose me trup më të plotë e ruajnë më mirë nxehtësinë. Në të kundërt, sëmundje si hipotiroidizmi, problemet vaskulare apo kequshqyerja mund të rrisin ndjeshmërinë ndaj të ftohtit.

Edhe aspektet psikologjike janë të rëndësishme. Përvojat e mëparshme dhe zakonet kulturore – si ekspozimi i foshnjave ndaj të ftohtit në Finlandë – ndikojnë në mënyrën se si e perceptojmë temperaturën.

Sipas Mathieu Saubade, trupi mund të stërvitet për të toleruar më mirë të ftohtin, për shembull duke ulur gradualisht temperaturën në shtëpi ose duke bërë dush me ujë të ftohtë. Megjithatë, ai thekson:

“Disa njerëz do të mbeten gjithmonë të ndjeshëm ndaj të ftohtit, edhe me stërvitje. Kjo varet shumë nga individi.”

Nga ana tjetër, Olivier Jandot nënvizon se një e treta e familjeve franceze kanë vuajtur nga të ftohtit të paktën një herë gjatë dimrit 2024–2025, sipas Observatorit Kombëtar për Varfërinë Energjetike. Në të njëjtën kohë, fokusi në rehatinë termike, i lidhur me shqetësimet mjedisore, po i shtyn gjithnjë e më shumë njerëzit të “ngrohin trupin” më shumë sesa shtëpinë.

---