Archives

Si një ndërprerje e Amazon paralizoi një pjesë të internetit global

Posted on by Alb

Një ndërprerje e madhe në shërbimet kompjuterike të Amazon Web Services (AWS) të hënën shkaktoi probleme për miliona përdorues në mbarë botën, duke nxjerrë në pah varësinë e madhe që shumë kompani kanë nga gjigantët amerikanë të teknologjisë.

Qindra faqe interneti dhe aplikacione të njohura — përfshirë platforma si Airbnb, Reddit, si dhe lojërat online Fortnite, Roblox dhe Brawl Stars — mbetën për disa orë të paarritshme në zona të ndryshme të botës. Ndërprerja filloi në SHBA dhe preku shumë vende në Evropë dhe më gjerë.

Në Zvicër, shërbime të caktuara të UBS, Swisscom dhe Sunrise u ndikuan gjithashtu, duke shkaktuar ndërprerje në shërbimet digjitale që përdoren çdo ditë nga miliona njerëz.

Në Mbretërinë e Bashkuar, një zëdhënës i Lloyds Bank deklaroi se disa prej shërbimeve të tyre u prekën “nga problemet e lidhura me Amazon Web Services”.

Edhe Coinbase një nga bursat më të mëdha të kriptomonedhave — raportoi vështirësi si pasojë e ndërprerjes. Kompania bëri të ditur në platformën X se kishte “shenja të hershme të rikuperimit”. Ndërkohë, drejtori ekzekutiv i startup-it të inteligjencës artificiale Perplexity, Aravind Srinivas, tha: “Shërbimi aktualisht nuk është i disponueshëm për shkak të një ndërprerjeje të AWS. Po punojmë për ta zgjidhur.”

Rikthimi në normalitet

Rreth mesditës, situata nisi të stabilizohej. AWS njoftoi në faqen e saj të mirëmbajtjes se “shumica e shërbimeve po funksionojnë normalisht”.

Problemi kishte të bënte me sistemin DNS (Domain Name System), i cili tashmë është “plotësisht i zgjidhur”, por priten vonesa derisa incidenti të zgjidhet përfundimisht.

Më herët gjatë ditës, AWS kishte raportuar “norma të larta gabimesh për kërkesat drejtuar” bazës së të dhënave DynamoDB, që përdoret gjerësisht nga aplikacione dhe lojëra në internet.

AWS, që është një degë e Amazon, ofron shërbime të kompjuterizimit në distancë (cloud) për kompani të ndryshme, përfshirë ruajtjen e të dhënave, bazat e të dhënave dhe inteligjencën artificiale. Sipas të dhënave zyrtare, problemi kishte origjinën në një zonë kritike të infrastrukturës në rajonin “US-EAST-1” në Virxhinia, SHBA.

Ekspertiza dhe rreziqet

Në një intervistë për emisionin “Forum”, bashkëthemeluesi i Zendata, Steven Meyer, shpjegoi se interneti ishte ndërtuar fillimisht në mënyrë të decentralizuar, por kostot e larta çuan në krijimin e qendrave të të dhënave dhe, më vonë, të shërbimeve cloud që janë të centralizuara.

“Amazon ka shumë qendra të të dhënave dhe shumë shërbime cloud që supozohet të zbusin raste të tilla. Por replikimi i të dhënave në rajone të ndryshme është i shtrenjtë dhe i ndërlikuar, ndaj shumica e kompanive i vendosin të dhënat në një zonë të vetme,” shpjegoi ai.

I pyetur nëse përdorimi i qendrave lokale të të dhënave mund të shmangë efektin “zinxhir”, ai shtoi se kjo është e mundur, por nuk e eliminon plotësisht rrezikun. “Ndërprerjet ndodhin kudo, edhe në Zvicër. Zgjedhja e një opsioni lokal thjesht e shmang varësinë nga një ofrues i jashtëm në SHBA, por nuk garanton që problemet nuk do të ndodhin,” përfundoi Meyer.

Zvicra kërcënon me vonesa të reja për shkak të Deutsche Bahn

Posted on by erezzaademi

Disi nuk funksionon me lidhjen e trenit midis Cyrihut dhe Mynihut (D). Vështirë se ka një itinerar në të cilin ka vonesa kaq të rregullta. Ndonjëherë Eurocity mbërrin nga metropoli bavarez 35 minuta me vonesë, pastaj është “vetëm” 20 minuta. Trenat praktikisht nuk janë kurrë në kohë. Në njoftimet në altoparlant thuhet thatë: “Arsyeja për këtë është një ngjarje në Gjermani”.

Së shpejti gjithçka do të përkeqësohet shumë. Lidhja midis Cyrihut dhe Mynihut, e cila u zgjerua dhe u elektrifikua vetëm për 440 milionë euro në vitin 2020, do të ngadalësohet përsëri nga viti i ardhshëm, siç raporton “Aargauer Zeitung”. Arsyeja: Deutsche Bahn (DB) – e njohur për vonesat e saj për vite me radhë – duhet të ngadalësojë në disa seksione. Dhe kjo për shkak të “defekteve në rrjetin e itinerarit”, transmeton albinfo.ch.

Në vend të 160 km/orë, trenat midis Mynihut dhe Buchloe (D) do të lejohen të ecin vetëm me 70 kilometra në orë në të ardhmen. Në një distancë prej 25 kilometrash, trenat ecin me shpejtësi të reduktuar në mënyrë që të mos dëmtojnë infrastrukturën. Ky kalim për shëtitje zgjat kohën e udhëtimit me rreth 15 minuta. Përveç kësaj, itinerari është ende i arritshëm vetëm me një korsi në shumë vende. Vendet ku mund të kalojnë trenat gjithashtu mungojnë.

Koha e synuar prej 3.5 orësh për drejtim ka pak gjasa të jetë më realiste. A është oferta për itinerarin problematik për këtë arsye e reduktuar? Dhe ka më shumë vonesa dhe anulime? Ju nuk e dini saktësisht këtë ende në SBB. Njëri është “në kontakt të ngushtë” me DB, thotë një zëdhënës i SBB për “Aargauer Zeitung”.

Vetë DB gjithashtu mbetet e paqartë: Ata po punojnë “me presion të lartë” për riparime – pa një takim. Sipas “Allgäuer Zeitung”, pjesëmarrësit në një video-konferencë të DB folën qartë. Për ta, kalimet e reja për shëtitje janë thjesht një “katastrofë për pasagjerët”. Gazeta madje shkruan për një “kaos hekurudhor kërcënues”. Por tashmë është e qartë: operatorët e autobusëve në distanca të gjata si Flixbus duhet të fërkojnë duart. Tashmë sot, deri në 17 autobusë të gjelbër helmues udhëtojnë çdo ditë midis Cyrihut dhe Mynihut – në të dy drejtimet.

Probleme edhe në Bazel dhe Schaffhausen

Megjithatë, operatori hekurudhor gjerman nuk po shkakton probleme vetëm me lidhjen me Mynihun. Edhe në Schaffhausen nuk është mirë të flasësh me DB. Kantoni i Schaffhausen nuk dëshiron më të pranojë vonesat dhe anulimet e vazhdueshme të trenave të Deutsche Bahn. Në një letër të hapur drejtuar shefit të SBB, Vincent Ducrot (63), ai bën thirrje për “masa të menjëhershme”.

Kantoni i Schaffhausen dëshiron që SBB ta ndajë lidhjen ndërkombëtare Stuttgart-Cyrih në dy pjesë: një itinerar nga Stuttgart në Singen dhe një të dytë nga Singen nëpërmjet Schaffhausen në Cyrih. Qëllimi është që banorët e Schaffhausen të kenë lidhje të sakta me Cyrihun pavarësisht DB.
Në Bazel, kjo ndërprerje e fortë është bërë tashmë. SBB ka prerë dy lidhje DB me Zvicrën. Për shkak të vonesave nga Gjermania, lidhjet DB nga Hamburgu dhe Dortmundi kanë mbaruar në Bazel që nga prilli i këtij viti. Për itinerarin zviceran, SBB do të marrë përsipër. Me saktësinë e zakonshme zvicerane.

Kosova e përfolur në planet belge për burgjet

Posted on by erezzaademi

Belgjika po shqyrton mundësinë që të ndërtojë ose të marrë me qira një burg jashtë territorit të saj, dhe mediat belge kanë përmendur Kosovën si një nga opsionet e mundshme.

Më 6 tetor, ministrja belge e Drejtësisë, Annelies Verlinden, dhe ministrja e Azilit dhe Migrimit, Anneleen Van Bossuyt, qëndruan në Kosovë, ku u takuan me presidenten Vjosa Osmani dhe me ushtruesin e detyrës së ministrit të Drejtësisë, Blerim Sallahu, si dhe në Shqipëri.

Në njoftimet zyrtare për media nga këto institucione nuk është përmendur që gjatë takimeve është diskutuar për ndërtimin apo marrjen me qira të ndonjë burgu.

Por, sipas burimeve të Radios Evropa e Lirë, kjo çështje është përmendur shkurtimisht nga zyrtaret belge – “pa u hapur ndonjë diskutim i detajuar nga pala kosovare”.

Pas qëndrimit në dy vendet e Ballkanit Perëndimor, ministrja belge e Drejtësisë, Verlinden, shkroi në Facebook se vendi i saj po shqyrton “mundësinë e ndërtimit të një burgu jashtë vendit për kriminelët e paligjshëm”, por nuk përmendi ndonjë shtet specifik.

Në të njëjtin postim, ajo tha se në burgjet belge ndodhen 307 shqiptarë, prej të cilëve 253 pa leje qëndrimi.

“Nëse dikush dënohet këtu dhe nuk ka të drejtë qëndrimi, mund ta vuajë dënimin në vendin e origjinës. Kjo do të thotë ekzekutim i duhur i dënimit dhe përfitim i veçantë për efikasitetin e burgjeve tona”, shkroi Verlinden.

Radio Evropa e Lirë dërgoi email në adresë të ministrisë së saj dhe të Qeverisë së Belgjikës, me pyetjen nëse ky vend është i interesuar të ndërtojë apo marrë ndonjë burg me qira në Kosovë, por as pas një javë pritjeje nuk mori përgjigje.

Në përgjigje të pyetjes së REL-it, Ministria e Drejtësisë e Kosovës tha se, në përputhje me Ligjin për Qeverinë, qeveria e vendit – e cila është në detyrë nga fundi i marsit – nuk ka kompetenca për të miratuar nisma të reja për marrëveshje ndërkombëtare apo për të hyrë në negociata të tilla.

“Sa i përket ndonjë marrëveshjeje të mundshme për ndërtimin apo marrjen me qira të një burgu në Kosovë nga shteti belg, aktualisht nuk ekziston asnjë marrëveshje e tillë, dhe as ndonjë proces formal në zhvillim”, thuhet në përgjigjen e ministrisë.

Radio Evropa e Lirë pyeti edhe Zyrën e presidentes së Kosovës, Vjosa Osmani, nëse çështja e burgjeve është diskutuar gjatë takimit me zyrtaret belge.

Nga kjo zyrë thanë se “gjithçka është e sqaruar dhe ndodhet në komunikatën për media”.

Në komunikatën e publikuar më 7 tetor, Zyra e Presidentes nuk përmendi asgjë lidhur me ndonjë marrëveshje apo diskutim për burgjet.

Në të thuhej se gjatë takimit është biseduar për “marrëdhëniet e shkëlqyera dypalëshe ndërmjet Kosovës dhe Belgjikës, bashkëpunimin në fushën e drejtësisë, sigurisë, sundimit të ligjit, procesin e integrimit evropian, si dhe bashkëpunimin në fushën e sigurisë dhe mbrojtjes”.

Kundërshtimi i organizatave kosovare ndaj planit të përfolur belg

Organizatat për mbrojtjen e të drejtave të njeriut në Kosovë thonë se janë kundër një marrëveshjeve të tillë eventuale.

Sipas Këshillit për Mbrojtjen e të Drejtave dhe Lirive të Njeriut (KMDLNJ), plani i përfolur i Belgjikës për të dërguar të burgosur në Kosovë, paraqet rrezik për sigurinë dhe shkelje të të drejtave të njeriut.

Drejtori ekzekutiv i këtij këshilli, Behxhet Shala, thotë se një marrëveshje e tillë do të diskriminonte të burgosurit kosovarë dhe do të rrezikonte rritjen e krimit, prostitucionit dhe trafikimit me njerëz.

Ai shton se Belgjika mund ta shfrytëzojë “anarkinë institucionale” në Kosovë për të imponuar një marrëveshje të ngjashme me atë të Danimarkës, ndaj së cilës është gjithashtu kritik.

Sipas tij, kjo marrëveshje ka legalizuar zbatimin paralel të dy sistemeve të ndryshme penale: atij danez – shumë të avancuar, dhe atij kosovar që është më mbrapa me standarde.

Shala thotë se KMDLNJ-ja – ndonëse nuk i monitoron fizikisht burgjet, për shkak të mungesës së marrëveshjes me Ministrinë e Drejtësisë – mban kontakte të rregullta telefonike me të dënuarit, avokatët dhe familjarët e tyre.

Për Mehmet Musajn, nga Qendra Kosovare për Rehabilitimin e të Mbijetuarve të Torturës (QKRMT) – organizatë që monitoron sistemin korrektues në Kosovë – marrëveshjet e tilla mund të krijojnë standarde të dyfishta mes të burgosurve vendorë dhe atyre të huaj, duke cenuar parimin e barazisë.

“Është thelbësore që çdo marrëveshje e mundshme të garantojë standarde të njëjta për të gjithë, pa dallim origjine, dhe të përfshijë mekanizma të pavarur monitorimi për respektimin e të drejtave të njeriut”, thotë ai për Radion Evropa e Lirë.

Sipas tij, një marrëveshje e tillë do të kishte kuptim vetëm nëse do të siguronte respektim të plotë të të drejtave të njeriut, transparencë dhe përfitime konkrete për Kosovën, si: zhvillimi i kapaciteteve institucionale apo përmirësimi i infrastrukturës korrektuese.

Si Shala, ashtu edhe Musaj thotë se, deri më tani, nuk është kontaktuar nga ndonjë institucion i Kosovës lidhur me këtë temë.

Disa media në Shqipëri raportuan se vendi ka refuzuar kërkesën e Belgjikës për ndërtimin ose marrjen me qira të një burgu, por Ministria e Drejtësisë atje nuk e konfirmoi këtë për Radion Evropa e Lirë.

Marrëveshja me Danimarkën dhe debatet rreth burgjeve të huaja

Kosova ka tashmë një marrëveshje dhjetëvjeçare me Danimarkën, sipas së cilës 300 të burgosur danezë do të vendosen në burgun e Gjilanit.

Kuvendi i Kosovës e ratifikoi këtë marrëveshje më 23 maj të vitit 2024, ndërsa Shërbimi danez i Burgjeve konfirmoi më herët për Radion Evropa e Lirë se transferimi i parë i të burgosurve pritet të bëhet në gjysmën e parë të vitit 2027.

Sipas marrëveshjes, të burgosurit që do të transferohen, nuk do të jenë shtetas danezë dhe nuk do të kenë rrezikshmëri të lartë. Ata nuk do të jenë të dënuar për krime lufte, terrorizëm apo me çrregullime të rënda mendore.

Në këmbim, Kosova do të përfitojë mbi 200 milionë euro, një pjesë e të cilave do të investohet në Shërbimin Korrektues të Kosovës, ndërsa pjesa tjetër në energji të ripërtërishme.

Sipas Behxhet Shalës, dhënia me qira e burgjeve duhet të ndalet, pasi “në planin afatgjatë, këto marrëveshje do ta dëmtojnë dhe dobësojnë sistemin korrektues të Kosovës”.

Ai shton se interesim më herët kanë treguar edhe Mbretëria e Bashkuar dhe Austria, ndërsa Belgjika, sipas tij, ka ndërmarrë hapa më konkretë përmes takimeve me udhëheqësit kosovarë.

Drejtori i Shërbimit Korrektues në Kosovë, Ismail Dibrani, konfirmoi në maj të këtij viti se disa shtete evropiane kanë shprehur interes për të dërguar të burgosurit e tyre në Kosovë, por se këto kërkesa janë refuzuar – pa specifikuar se për cilat shtete bëhej fjalë.

Ky institucion nuk iu përgjigj pyetjeve të Radios Evropa e Lirë lidhur me interesimin e mundshëm të Belgjikës për ndërtimin apo marrjen me qira të ndonjë burgu në Kosovë.

Më herët këtë vit, Kosova është pajtuar të strehojë edhe 50 migrantë nga shtete të treta që kanë qëndruar në SHBA, ndërsa ka shprehur gatishmëri për të strehuar edhe azilkërkuesit e refuzuar nga Mbretëria e Bashkuar.

Pas rikthimit të talibanëve në pushtet në Afganistan në vitin 2021, Kosova ka strehuar edhe rreth 1.900 shtetas afganë, që janë evakuuar nga ky vend.

Njohësit e kësaj fushe thonë se marrëveshjet e tilla sjellin përfitime për Kosovën, si investime apo mbështetje specifike, por jo përparim drejt anëtarësimit në Bashkimin Evropian apo ndonjë organizatë tjetër.

Sipas organizatave për të drejtat e njeriut, këto marrëveshje janë politike dhe rrezikojnë shkeljen e të drejtave të migrantëve apo të burgosurve./REL

Kërkesat për azil në Austri bien me 32% në vitin 2025

Posted on by erezzaademi

Pas përfundimit të tremujorit të tretë, shifrat tregojnë se rënia e kërkesave për azil ka mbetur vazhdimisht e qëndrueshme këtë vit. Në nëntë muajt e parë, pati 13,032 aplikime – 32 përqind më pak se në të njëjtën periudhë të vitit të kaluar. Në të gjithë Evropën, rënia ishte vetëm 19 përqind. Vlen të përmendet se përqindja e azilkërkueseve femra – ashtu si në vitin 2024 – mbetet më e lartë se në vitet e kaluara. Më shumë se gjysma e të gjithë refugjatëve janë nën 18 vjeç. Ndërkohë, 662 sirianë janë larguar vullnetarisht nga vendi.

Që nga rënia e regjimit të Asadit, Ministria e Brendshme ka filluar më shumë se 8,450 procedura revokimi. Individët me status të vlefshëm qëndrimi dhe integrim përmes punës ose arsimit nuk preken. Ministria ka intensifikuar gjithashtu programet e kthimit vullnetar me shërbime këshillimi. Sipas Ministrisë së Brendshme, më shumë se 1,350 seanca këshillimi janë zhvilluar nga Agjencia Federale për Shërbime Kujdesi dhe Mbështetjeje, e cila gjithashtu ofron ndihmë financiare deri në 1,000 euro.

Në shtator, shumica e aplikantëve për azil vinin ende nga Siria (354), megjithëse shumica ishin fëmijë të porsalindur në Austri (197), sipas ministrisë, shkruan theinternational. Megjithatë, në përgjithësi, afganët janë grupi më i madh i aplikantëve këtë vit, me 4,249 persona nga vendi i sunduar nga talebanët që aplikojnë për azil.

Gati 4,000 afganë kanë marrë azil deri më tani në vitin 2025. Shkalla e njohjes së tyre këtë vit është 76 përqind, krahasuar me vetëm 20 përqind për sirianët. Aplikimet nga sirianët janë shqyrtuar vetëm në raste të jashtëzakonshme që nga ndryshimi i regjimit në Damask. Në total, 8,860 tituj mbrojtjeje u dhanë në nëntë muajt e parë – rreth 6,500 prej të cilëve ishin statuse të plota azili. Pjesa tjetër ishin për mbrojtje plotësuese ose humanitare, transmeton albinfo.ch.

Që nga viti 2024, më shumë gra që kërkojnë azil

Profili i azilkërkuesve ka ndryshuar. Dy vjet më parë, vetëm rreth 24 përqind e aplikantëve ishin gra; Si në vitin 2024 ashtu edhe në vitin 2025, përqindja u rrit ndjeshëm në 42 përqind. Kjo është pjesërisht për shkak të aksesit më të lehtë në azil për gratë afgane – shumë prej të cilave më parë kishin statusin e mbrojtjes plotësuese dhe tani po aplikojnë për azil. Përqindja e aplikantëve të rinj mbetet e lartë: 50.8 përqind e azilkërkuesve janë 18 vjeç ose më të rinj.

Nga 10,463 deportimet e kryera nga Zyra Federale për Imigracionin dhe Azilin, 5,516 persona (53 përqind) u larguan vullnetarisht, ndërsa 4,947 (47 përqind) u deportuan me forcë. Gjysma e atyre që u larguan me forcë kishin dënime penale.

Kancelari Christian Stocker (ÖVP) theksoi në një deklaratë me shkrim rëndësinë e deportimit të refugjatëve që kanë kryer krime: “Deportimet në Siri dhe Afganistan duhet të bëhen praktikë standarde.” Ai tha se Austria duhet të tregojë tolerancë zero për ata që shfrytëzojnë bujarinë e saj. Ministri i Brendshëm Gerhard Karner (ÖVP) deklaroi se masat e qeverisë për të frenuar migrimin e paligjshëm “pothuajse në zero” po tregojnë rezultate.

Situata në sistemin bazë të mirëqenies sociale të Austrisë po përmirësohet gjithashtu gradualisht. Aktualisht, 55,172 persona marrin kujdes bazë, më shumë se 30,000 prej të cilëve të zhvendosur nga Ukraina. Vetëm këtë vit, numri i personave në sistemin e mirëqenies sociale ka rënë me 13,000.

Nis fushata zvicerane kundër dhunës nga prindërit

Posted on by erezzaademi

Pavarësisht progresit, dhuna në prindërim mbetet një problem social. Organizata Child Protection Zvicër po nis fazën e tetë dhe të fundit të fushatës së saj kombëtare parandaluese të hënën.

Në këtë fazë të fushatës kombëtare, fokusi është në veprimet alternative: “Para se të shpërtheni, merrni pak ajër të pastër”, sipas një deklarate nga organizata. Ajri i pastër ndihmon kur situata në shtëpi bëhet “shpërthyese” dhe kërcënon të përshkallëzohet.

Dhuna ndaj fëmijëve shpesh shkaktohet nga kërkesat e tepërta dhe stresi në jetën e përditshme. Një pushim i shkurtër në ajër të pastër mund të ndihmojë në qetësimin e tyre, thuhet në deklaratë.

Për të qenë të vetëdijshëm për rrjedha të tilla alternative veprimi, parandalimi mbetet i rëndësishëm pavarësisht se është i sanksionuar në ligj, sipas organizatës. Më 9 shtator, parlamenti foli në favor të ankorimit të prindërimit jo të dhunshëm në Kodin Civil Zviceran, transmeton albinfo.ch.

Gjysma e fëmijëve përjetojnë dhunë

Pothuajse çdo fëmijë i dytë në Zvicër përjeton dhunë fizike ose psikologjike në rritjen e tyre, dhe çdo fëmijë i pestë në Zvicër përjeton rregullisht dhunë psikologjike; 7% e të gjithë fëmijëve gjithashtu ndëshkohen rregullisht fizikisht, shkruan swissinfo. Kjo u zbulua në një studim të prezantuar nga Mbrojtja e Fëmijëve në Zvicër në nëntor 2024.

Sipas organizatës, këto shifra nënvizojnë se sa të rëndësishme mbeten shërbimet e parandalimit dhe mbështetjes për prindërit dhe kujdestarët, edhe pasi ato janë sanksionuar me ligj.

Mbrojtja e Fëmijëve në Zvicër thotë se është një organizatë e pavarur, e financuar nga donatorët. Fushatat kombëtare të ndërgjegjësimit gjatë tetë viteve mund të ishin realizuar vetëm falë mbështetjes së donatorëve dhe partnerëve, tha ajo.

Megjithatë, tani që organizata është sanksionuar me ligj, është e qartë se përgjegjësia për parandalimin e qëndrueshëm i takon qeverisë federale dhe kantoneve, tha ajo.

Regula Bernhard Hug, drejtoreshë e Mbrojtjes së Fëmijëve në Zvicër, u bëri thirrje atyre të ofrojnë shërbime konkrete mbështetëse për prindërit dhe profesionistët, nga parandalimi deri te këshillimi.

Shkollat e Gjenevës i dëbojnë fëmijët zviceranë që jetojnë përtej kufirit në Francë

Posted on by BR

Vendimi i autoriteteve të Gjenevës për të ndaluar nxënësit që jetojnë në periferitë dhe fshatrat franceze përreth qytetit zviceran ka lënë prindërit të zemëruar, fëmijët të shqetësuar dhe komunat franceze të tërbuara që u është dashur të pranojnë më shumë se 2,000 fëmijë shtesë në klasat e tyre, shkruan The Local, transmeton albinfo.ch.

“Jemi bërë qytetarë zviceranë të klasit të dytë”, u ankua Joana, një nënë 35-vjeçare me dy fëmijë, duke refuzuar të japë mbiemrin e saj për arsye profesionale.

Ashtu si shumë udhëtarë ndërkufitarë, Joana, e cila punon në kujdesin shëndetësor, u largua nga Gjeneva për shkak të mungesës së strehimit të përballueshëm.

“Ne ramë dakord të linim shtëpinë tonë nën standard në qendër të qytetit për t’u zhvendosur në fshat – por kalimi i kufirit ishte i kushtëzuar nga qasja në shkollat ​​zvicerane”, i tha ajo AFP-së.

Gjeneva, shtëpi e institucioneve të shumta ndërkombëtare, është një nga qytetet më të shtrenjta në botë për të jetuar.

Pozicioni i saj është gjeografikisht i çuditshëm: qyteti zviceran është pothuajse tërësisht i rrethuar nga Franca.

Asnjë vend në kantonin e Gjenevës nuk është më shumë se 5.5 kilometra larg kufirit francez.

Rreth 115,000 njerëz punojnë në Gjenevë, por jetojnë përtej kufirit, ku kostoja e jetesës është më e lirë.

‘Nuk jemi të lumtur’

Fshati francez Bossey është shtëpia e punëtorëve ndërkufitarë, shumë prej të cilëve shtetas zviceranë që nuk kanë mundësi të jetojnë në Gjenevë.

Kryebashkiaku i tij, Jean-Luc Pecorini, mund ta shohë kufirin nga zyra e tij, më pak se 100 metra larg në anën tjetër të autostradës.

“Nuk jemi të lumtur”, i tha ai AFP-së, duke evokuar një ndjenjë të ndarë nga kryetarë të tjerë francezë të bashkive.

Ai e quajti vendimin e Gjenevës – të marrë në qershor dhe që hyn në fuqi në fillim të vitit të ardhshëm shkollor në shtator 2026 – “të menjëhershëm”.

Hapja e një klase të re do të kushtonte rreth 80,000 euro (74,000 franga), shpjegoi ai.

Një burim me njohuri për shifrat, i cili nuk donte të identifikohej, i tha AFP-së se rreth 2,500 nxënës do të prekeshin fillimisht, të ndjekur nga “një rrjedhë e vazhdueshme nxënësish” që përndryshe do të kishin shkuar në shkollat ​​zvicerane më vonë. Ndërsa disa janë francezë, 80 përqind e të prekurve janë zviceranë. Pasojat financiare për Francën vlerësohen në rreth 60 milionë euro në kostot e shkollimit dhe infrastrukturës, plus 15 milionë euro të tjera në vit më pas, tha burimi.

Rritja demografike e Gjenevës

Gjeneva po refuzon të lëvizë, duke përmendur presionin demografik dhe mungesën e vendeve në shkollë. Ndryshimi përfaqëson “një kursim prej pak më shumë se 27 milionë frangash (29 milionë euro) gjatë katër viteve”, thanë autoritetet e Gjenevës për AFP-në.

Roberto Balsa, një punonjës 47-vjeçar i IT-së ndërkufitare, tha se lajmi ishte “shumë brutal” për vajzën e tij shtatëvjeçare. Disa prindër kanë paraqitur ankesa ligjore në Gjenevë, ndërsa të tjerë kanë nënshkruar një peticion online.

Emmanuel, baba i katër fëmijëve i prekur nga vendimi, i cili nuk donte të jepte mbiemrin e tij, e quajti qëndrimin e Gjenevës “diskriminues”, duke vënë në dukje se të ashtuquajturit punëtorë “frontalë” si ai paguajnë taksat e tyre në Zvicër, me vetëm një të tretën e dërguar në Francë.

Prefektura rajonale Auvergne-Rhone-Alpes e Francës i tha AFP-së se autoritetet franceze “nuk mund të pranojnë më” që Gjeneva të zhvendosë ndikimin e problemeve të saj në Francën fqinje “pa ndonjë konsideratë të vërtetë të ndikimit financiar”.

Duke përjashtuar nxënësit, shumica e të cilëve janë zviceranë dhe synojnë të punojnë në Zvicër, “Gjeneva po eksporton barrën e shkollimit në Francë, ndërsa shkollat ​​tona janë tashmë nën presion të rëndë për sa i përket kapacitetit”, tha ajo.

Ngjarjet që “përmblodhën” Zvicrën këtë javë

Posted on by erezzaademi

Paralajmërimet e deputetes për rritjen e shkallës së krimit në Zvicër dhe shqetësimet për më pak mundësi punësimi, janë ndër lajmet që morën më shumë vëmendje këtë javë.

Deputetja paralajmëron se Zvicra po bëhet një vend “i pasigurt”

Edhe pse Zvicra ka një reputacion për sigurinë e përgjithshme, deputetja Jacqueline de Quattro ka dhënë alarmin për atë që ajo e konsideron si një shkallë krimi në rritje në Zvicër, si dhe një trend në rritje drejt më pak sigurisë.

“Ne menduam se ishim të sigurt sepse jemi një vend i vogël me një popullsi paqësore”, tha ajo.

Megjithatë, ajo theksoi se dy faktorë “na kanë destabilizuar: situata gjeopolitike – Zvicra është në qendër të Evropës dhe për këtë arsye është e prekur nga krizat e afërta – si dhe rritja e krimit në territorin tonë”, transmeton albinfo.ch.

Lindin shqetësime për mungesën e mundësive të punësimit në Zvicër

Banorët e huaj në Zvicër kanë përdorur mediat sociale dhe forumet në javët e fundit për të shprehur pakënaqësinë e tyre se sa e vështirë është të gjesh një punë të re këtë vjeshtë.

A është vërtet kështu?

“Në përgjithësi, tregu i punës po përballet me kohë sfiduese për shkak të pasigurive gjeopolitike dhe ekonomike, si dhe rritjes së kostove dhe eksporteve të dobëta”, tha zëdhënësja e Adecco, Sophia Zuber.

Megjithatë, ka ende disa sektorë në të cilët mungesa e aftësive është një problem i vërtetë, veçanërisht në kujdesin shëndetësor, prodhim dhe inxhinieri”, tha ajo. “Tre nga 14 grupet profesionale panë një rritje të vendeve të punës.”

Më pak anije për të lundruar midis Zvicrës dhe Francës

Lundrimi në Liqenin e Gjenevës midis kantonit Vaud të Zvicrës dhe komuniteteve fqinje franceze do të reduktohet ndjeshëm duke filluar nga viti i ardhshëm.

Në vitin 2026, lidhjet në orën e pikut do të ruhen, ndërsa shërbimi i përgjithshëm do të përshtatet në një mënyrë të synuar.

Orari do të reduktohet për sa i përket frekuencave, veçanërisht midis Lozanës dhe Evianit, si dhe Lozanës dhe Thonon-les-Bains: kalimet do të përgjysmohen.

Lidhja me Yvoire gjithashtu do të reduktohet.

Megjithatë, udhëtimet në orën e pikut do të ruhen për të siguruar udhëtimin e punëtorëve ndërkufitarë.

Aeroporti i Cyrihut mund të humbasë disa fluturime për në Gjermani

Lufthansa, kompania mëmë e linjës ajrore SWISS, thuhet se kërkon të centralizojë më shumë operacione në Gjermani, në dëm të aeroportit të Cyrihut.

Në terma konkretë, Lufthansa dëshiron të ‘zhvendosë’ disa fluturime nga Cyrihu në Frankfurt dhe Mynih.

Centralizimi i rrugëve SWISS në Gjermani “duhet të çojë në braktisjen e fluturimeve të gjata më pak fitimprurëse nga Cyrihu në favor të atyre gjermane aeroporte.”

Kjo do të thotë që disa nga fluturimet direkte nga Cyrihu për në destinacione si Amerika e Veriut dhe Azia mund të hiqen, dhe pasagjerët nga Cyrihu do të duhet të kalojnë tranzit përmes Gjermanisë për të arritur në ato destinacione.

A është duke u zhdukur karta e transportit publik me gjysmë çmimi?

Ka raportime në Zvicër se bileta e njohur e transportit publik ‘Half-Fare’ po përballet me heqjen dorë me futjen e sistemit “Udhëtimi Im” në vitin 2027.

Kjo u raportua nga një revistë konsumatorësh K-Tipp, e cila tha se Aleanca SwissPass, organizata ombrellë që bashkon 250 kompani transporti në Zvicër, planifikon të heqë kartën me gjysmë çmimi.

Megjithatë, Aleanca e mohoi raportin, duke thënë se edhe pas futjes së mundshme të skemës “Udhëtimi Im” (deri në vitin 2035), “bileta me gjysmë çmimi do të mbetet në fuqi”.

Çdo gjë që ndryshon në nëntor në Zvicër

Referendumet kombëtare, një afat kyç për sigurimin shëndetësor dhe një javë vaksinimi janë ndër ngjarjet e rëndësishme në Zvicër në nëntor 2025.

Ne i kemi renditur të gjitha në përmbledhjen tonë mujore dhe i kemi kushtuar vëmendje të veçantë dy referendumeve kombëtare që do të zhvillohen në nëntor.

I pari përqendrohet rreth taksës së trashëgimisë dhe i dyti rreth shërbimit civil. Nëse miratohen nga votuesit zviceranë, ato mund të kenë një ndikim të thellë në vend. Lexoni gjithçka rreth tyre dhe çfarë thonë sondazhet e fundit në linkun më poshtë.

Fermerët zviceranë bëjnë thirrje për mbrojtje më të madhe të kullotave malore

Posted on by erezzaademi

Një procesion i pazakontë u zhvillua të shtunën pasdite në rrugët e Bellinzonës, në Zvicrën jugore. Në përgjigje të një thirrjeje nga fermerët e Ticinos të acaruar nga dëmet e shkaktuara nga ujqërit, fermerët e shoqëruar nga 300 dhi dhe dele kaluan nëpër qendër të qytetit.

Falë motit të butë dhe me diell, një turmë e madhe doli në protestë, shkruan swissinfo. E organizuar nga Groupe Territoire et Alpages (Grupi i Kullotave Tokësore dhe Alpine), i përbërë nga një numër shoqatash në sektor dhe një grup ombrellë i shërbimeve veterinare, protesta kishte për qëllim të tërhiqte vëmendjen ndaj situatës së vështirë të kullotave alpine të Ticinezit.

Sipas organizatorëve, kullotat nuk mbrohen mjaftueshëm nga autoritetet kantonale. Sipas vlerësimeve të fundit, 74% e kullotave të deleve dhe 79% e kullotave të dhive nuk mbrohen natën.

Një vit i vështirë për fermerët

Viti 2025 ishte i vështirë për fermerët e deleve dhe dhive, shumë prej të cilëve jetojnë në lartësi të mëdha dhe përballen me grabitje gjithnjë e në rritje të ujqërve në tokën e tyre. Kjo situatë ka çuar në evakuimin e disa kullotave malore që “ndoshta nuk do të përdoren më kurrë”, thanë organizatorët, transmeton albinfo.ch.

Sipas tyre, përhapja e ujqërve në Ticino po inkurajohet nga menaxhimi joefektiv nga ana e autoriteteve dhe reformat legjislative janë urgjentisht të nevojshme. Një peticion popullor drejtuar qeverisë zvicerane u nis më 2 tetor.

Njëmbëdhjetë drerë djerrë të vrarë në kafazin e tyre

Ndërkohë, të shtunën në mëngjes, 11 drerë djerrë në pronësi private u gjetën të ngordhur në kafazin e tyre në Bironico, në rrëzë të Monte Ceneri. Sipas shtypit lokal, plagët fatale u shkaktuan nga “një ose më shumë qenide”, por do të duhet të presim rezultatet e autopsisë për të zbuluar nëse sulmi është shkaktuar vërtet nga një ujk.

Arrestohet një anëtar i këshillit zgjedhor në Maqedoni

Posted on by erezzaademi

Në komunën e Çairit një anëtar i këshillit zgjedhor është arrestuar sot në vendvotimin nr. 2938, në ambientet e Shkollës fillore “Imri Elezi”.

Sipas raportimeve, arrestimi ka ndodhur gjatë një pauze, në momentin kur personi i përfshirë kishte dalë jashtë ndërsa kryetari i komisionit zgjedhor në këtë vendvotim ka deklaruar se nuk ka ende informacion zyrtar për arsyet e arrestimit, teksa procesi i votimit ka vazhduar normalisht, shkruan alsat.mk, transmeton albinfo.ch.

Bëhet e ditur se autoritetet kompetente pritet të japin detaje në orët në vijim.

Vullnetarët mbledhin 167 kg mbeturina në Cyrih

Posted on by erezzaademi

Në iniciativën e parë publike të pastrimit të qytetit në Cyrih të shtunën, 90 vullnetarë pastruan 167 kilogramë mbeturina. Fushata ishte një sukses dhe do të përsëritet në pranverë, tha departamenti i shërbimeve të mbeturinave dhe riciklimit të qytetit.

Vullnetarët ishin të etur të përfshiheshin, tha Tobias Nussbaum, një zëdhënës i Entsorgung und Recycling Zürich (ERZ). Klubet dhe kompanitë zakonisht marrin pjesë në “aktivitete të tilla pastrimi”.

Këtë herë individë privatë u kontaktuan përmes një apeli publik. Brenda pak ditësh, 90 persona, përfshirë familje të reja, qytetarë të moshuar, migrantë dhe të rinj, ishin regjistruar. Grupi ishte “krejtësisht i përzier”, tha Nussbaum, transmeton albinfo.ch.

Në dy orë e gjysmë, u mblodhën 70 qese plot me bishta cigaresh, kanaçe dhe materiale të tjera paketimi, me një peshë totale prej 167 kg, tha ERZ në një deklaratë.

Mbledhja u zhvillua në Liqenin e Cyrihut në segmentin nga Bellevue në Blatter-Wiese, tha Nussbaum. “Hedhja e mbeturinave nuk ka ndryshuar ndjeshëm vitet e fundit,” shtoi zëdhënësi, shkruan swissinfo. Shumica e mbeturinave të mëdha mblidhen nga shërbimet e mbledhjes së mbeturinave të qytetit. Vullnetarët mblodhën kryesisht sende të vogla përgjatë skajeve dhe në shtigje me zhavorr. Të gjithë pjesëmarrësit ishin të pajisur me jelekë fluoreshente, doreza, mashë dhe qese mbeturinash.

Grenell: Dhomat e Specializuara në Hagë janë të korruptuara, t’u ndërpritet financimi

Posted on by erezzaademi

I dërguari i presidentit amerikan për misione të veçanta në botë, Richard Grenell, i ka cilësuar Dhomat e Specializuara si të korruptuara.

Përmes një postimi në rrjetin social “X”, Grenell ka kërkuar që të ndërpritet financimi për to, teksa ka përmendur arrestimin e ish-presidentit të Kosovës, Hashim Thaçi, duke thënë se ai është arrestuar pesë vjet më parë, transmeton albinfo.ch.

“Haga është tërësisht e korruptuar dhe duhet t’i ndërpritet financimi. Jack Smith ishte një nga prokurorët e tyre që arrestoi presidentin në detyrë të Kosovës më shumë se pesë vjet më parë. Ai është ende në burg. Gjykimi ka filluar vetëm së fundmi,” ka shkruar Grenell.

Zgjedhjet në Maqedoninë e Veriut: Pjesëmarrja e votuesve, 9.3 për qind

Posted on by albinfo.ch

Në konferencën e dytë për shtyp, Komisioni Shtetëror i Zgjedhjeve i Maqedonisë së Veriut informoi se pjesëmarrja në votime deri në orën 11:15 , sipas të dhënave nga 3,139 vendvotime, është 9.3%.

Në zgjedhjet e sotme, votimi po zhvillohet në 3,474 vendvotime, ku 1,832,415 qytetarë mund të ushtrojnë të drejtën e tyre të votës deri në orën 19:00.

Në zgjedhjet lokale të vitit 2025, ka gjithsej 309 kandidatë për kryetarë komunash dhe 576 lista për anëtarë të këshillave komunale me gjithsej 10,490 kandidatë.

Në ditën e raundit të parë të zgjedhje lokale në Maqedoni të Veriut, Zyra e Avokatit të Popullit, ka hapur një linjë telefonike falas 0800-54321, nga ora 7:00 e mëngjesit deri në 19:00, duke u mundësuar qytetarëve të raportojnë çdo shkelje të së drejtës së tyre për të votuar.

Zvicër: Më shumë se çdo e dhjeta makinë del në rrugë pa u inspektuar

Posted on by albinfo.ch

Autoritetet e trafikut rrugor supozohet të kontrollojnë rregullisht funksione të ndryshme në automjete – siç janë frenat, dritat ose emetimet e gasit. Kjo të paktën kërkohet nga qeveria federale. Në realitet, megjithatë, 780,000 automjete në të gjithë vendin nuk janë inspektuar siç duhet, siç pranon Sven Britschgi i Shoqatës së Autoriteteve të Trafikut Rrugor në SonntagsZeitung.

Kjo përfaqëson 11.2 për qind të totalit prej gati 7 milion automjetesh të regjistruara, transmeton albinfo.ch. Numri është rritur ndjeshëm kohët e fundit: në pranverë, kishte ende 600,000 automjete të painspektuara.

Ka disa arsye për ngarkesën e automjeteve të pa inspektuara. Së pari, tani ka 40 për qind më shumë automjete të regjistruara sesa në vitin 2000. Përveç kësaj, po blihen më shumë automjete të përdorura, të cilat kërkojnë inspektime më të shpeshta. Dhe gjatë periudhës së Koronës, kishte më pak kontrolle, gjë që e rriti më tej ngarkesën e automjeteve.

Zgjedhjet në Kosovë: Përfundoi numërimi dhe verifikimi i votave të rregullta

Posted on by albinfo.ch

Komisioni Qendror i Zgjedhjeve ka bërë të ditur se kanë përfunduar aktivitetet në Qendrat Komunale të Numërimit për zgjedhjet lokale të 12 tetorit. Ndërkaq, për ditën e tretë me radhë në Qendrën e Numërimit dhe Rezultateve po vazhdon numërimi i votave me postë.

Komunat e fundit në të cilat përfundoi procesi i numërimit dhe verifikimit të rezultateve në orët e vona të së shtunës ishin Prishtina, Prizreni, Gjilani dhe Malisheva.

KQZ njoftoi më 19 tetor se sa u përket votimit brenda vendit janë verifikuar rezultatet për 2.571 vendvotime të rregullta nga zgjedhjet për kryetarë të komunave dhe rezultatet për subjektet politike nga zgjedhjet për kuvende komunale nga 2.571 vendvotime, raporton radio Evropa e Lirë.

“Nga po kaq vendvotime, 2.571, janë numëruar votat e kandidatëve nga zgjedhjet për kuvendet komunale. Pra, në këtë proces, në QKN, janë procesuar 5.142 kuti votime që i takojnë dy llojeve të zgjedhjeve”, u tha në njoftim.

Aktualisht po vazhdon numërimi dhe verifikimi i votave nga jashtë dhe sipas të dhënave deri në orën 10:00 të së dielës janë numëruar 54 kuti me fletëvotime për kryetarët e komunave dhe 45 të tjera për kuvendet komunale.

Qytetarët që jetojnë jashtë Kosovës votuan përmes postës nga 17 shtatori deri më 11 tetor. Sipas KQZ-së, ishin 33.841 pako me fletëvotime të supozuara dhe pas verifikimit, 29.636 u aprovuan. Numërimi i këtyre votave ka nisur më 17 tetor.

Pas përfundimit të numërimit të këtyre fletëvotimeve, do të numërohen edhe votat me kusht dhe të personave me nevoja të veçanta dhe më pas KQZ-ja do të shpallë rezultatin për rundin e parë të zgjedhjeve lokale.

Rundi i dytë pritet të mbahet më 9 nëntor. Sipas rezultateve preliminare, 21 komuna kanë zgjedhur në rundin e parë kryetarët e komunave, ndërkaq në 17 të tjera pritet të organizohet rundi i balotazhit.

Në ditën e zgjedhjeve votuan 39.58 për qind e mbi dy milionë qytetarëve me të drejtë vote brenda vendit.

Drejton autobusin nga Gjeneva për në Kosovë – pa patentë shoferi të vlefshme

Posted on by albinfo.ch

Një shofer autobusi që shërbente si shofer zëvendësues në një autobus midis Gjenevës dhe Prizrenit (Kosovë) është gjobitur dhe penalizuar nga zyra e prokurorit publik të Bernës. Sipas urdhrit penal, ai kishte shkelur në vazhdimësi Ligjin për Shtetasit e Huaj dhe Integrimin si dhe Ligjin e Trafikut Rrugor, transmeton albinfo.ch.

Incidenti ka ndodhur në fillim të korrikut në kantone të ndryshme, duke përfshirë Gjenevën dhe Bernën, shkruan gazeta Der Bund: Shtetasi i Serbisë, atëherë 35-vjeçar kishte hyrë në Zvicër për të zëvendësuar kolegun e tij dhe për të drejtuar autobusin.

Ai mori autobusin dhe e drejtoi atë, ndër të tjera në pjesët e rrugës midis Lozanës dhe Avenches dhe nga terminali i makinave Neufeld në Bernë në autostradën A1 drejt Cyrihut.

Në hyrjen Bern-Neufeld, autobusi tërhoqi vëmendjen e Policisë Kantonale të Bernës, e cila më pas e transportoi atë në Qendrën e Kompetencës për Trafikun e Rëndë në Ostermundigen për një inspektim.

Në hyrje të autostradës, i akuzuari kishte ndërruar më parë vendet me kolegun e tij të punës gjatë drejtimit të automjetit, përcjell albinfo.ch. Ky ndërrim i vendit ua ka shpërqendruar atyre përkohësisht vëmendjen nga trafiku, sipas urdhrit penal.

Shoferi nuk kishte lejen e kërkuar të drejtimit

Në Qendrën e Kompetencës, autoritetet përcaktuan se shoferi nuk kishte as vizën e nevojshme dhe as lejen e qëndrimit dhe punës për Zvicrën. Prandaj, ai kishte hyrë në vend ilegalisht, po qëndronte në vend në mënyrë të paligjshme dhe po merrej me punësim të paautorizuar.

Përveç kësaj, shoferi po drejtonte autobusin në transportin publik pavarësisht se nuk kishte lejen e kërkuar të drejtimit të kategorisë D. Sipas urdhrit penal, ai e dinte se nuk lejohej të drejtonte një automjet të tillë pa këtë autorizim.

Zyra e prokurorit publik e ka gjobitur atë me një total prej 2,160 CHF për këto vepra të shumëfishta penale. Ai gjithashtu duhet të paguajë një gjobë prej 300 CHF dhe tarifa procedurale prej 800 CHF.

Kapiteni i Kosovës pritet të vazhdojë me Napolin

Posted on by albinfo.ch

Kapiteni i Kosovës, Amir Rrahmani pritet që të vazhdojë kontratën me klubin italian.

Sipas raportimit nga “CalcioNapoli24”, detajet e fundit ekonomike të kontratës janë duke u analizuar.

Në këtë raportim thuhet tutje se kontrata e Rrahmanit do të zgjatet deri më qershor të vitit 2029, transmeton albinfo.ch.

“Një kontratë afatgjate për mbrojtësin, që e konsideron Napolin si shtëpinë e tij”, shkruan mediumi në fjalë.

Ky vazhdim kontrate do të ishte edhe si shpërblim për besnikërinë e treguar nga Amir Rrahmani, pasi kapiteni i Kosovës refuzoi oferta nga klube si Tottenhami, klubet e Arabisë Saudite, klube gjermane dhe nga një klub i Italisë.

Amir Rrahmani është pjesë e Napolit që nga viti 2020, ku kaloi nga Verona për 14 milionë euro.

Me Napolin, kapiteni dardan fitoi dy herë Serie A-në.

Në ç’drejtim do të shkojnë marrëdhëniet Serbi-Rusi pas kritikave të BE-së?

Posted on by erezzaademi

“Mungesë durimi nga Brukseli dhe kërkesë për vendosjen e sanksioneve ndaj Rusisë brenda një periudhe të shkurtër”.

Kështu i interpreton mesazhet e presidentes së Komisionit Evropian ndaj autoriteteve në Beograd eksperti për siguri dhe politikë të jashtme, Igor Bandoviq.

Ursula von der Leyen deklaroi pas takimit me presidentin serb, Aleksandar Vuçiq, më 15 tetor se “tani është momenti i duhur për të ndërmarrë hapa konkretë drejt anëtarësimit” në BE.

Ajo bëri thirrje për përparim në sundimin e ligjit, lirinë e mediave dhe reformat zgjedhore, si edhe për vendosjen e sanksioneve kundër Rusisë.

“Tani e kemi parë në praktikë se si duket kur politika e balancimit ka afat skadimi. Mendoj se tani do të duhet të merret një vendim përfundimtar”, thotë për Radion Evropa e Lirë Bojana Selakoviq, koordinatore e Konventës Kombëtare për BE-në, e cila bashkon ekspertë dhe organizata joqeveritare.

Edhe pas pushtimit rus të Ukrainës dhe sanksioneve që i vendosi Perëndimi Moskës, Beogradi mbeti një nga të paktët partnerë evropianë të Kremlinit, edhe pse është vend kandidat për anëtarësim në BE.

Thirrja e re nga Brukseli vjen në kohën kur Serbia po përballet me pasojat më konkrete të politikës së balancuar të jashtme.

Industria e Naftës e Serbisë (NIS), për shkak të pronësisë kryesisht ruse, u vu nën sanksione nga Shtetet e Bashkuara, ndërsa marrëveshja e re për gazin me Moskën, në të cilën Beogradi kishte shpresa, nuk u nënshkrua.

Serbia e justifikoi refuzimin për t’iu bashkuar sanksioneve kundër Rusisë duke u thirrur në “mbrojtjen e interesave kombëtare” – kryesisht për shkak të varësisë së madhe nga energjia ruse dhe mbështetjes që i jep Moska në mosnjohjen e pavarësisë së Kosovës.

“Nëse Serbia është me të vërtetë e përkushtuar ndaj anëtarësimit në BE, nuk mund të vazhdojë të ketë marrëdhënie të tilla me Rusinë, sidomos pas fillimit të luftës në Ukrainë”, thotë Selakoviq.

Serbia nuk ka hapur asnjë kapitull të ri në negociatat për anëtarësim në BE që nga viti 2021.

Kërkesa për përafrim “brenda një afati të shkurtër”

Duke folur për politikën e jashtme, von der Leyen theksoi se Brukseli pret një nivel më të lartë të përafrimit nga Serbia, përfshirë edhe vendosjen e sanksioneve kundër Rusisë.

Ajo e përgëzoi Beogradin për përafrim në shkallën prej 61%, por shtoi se “nevojitet më shumë” dhe se BE-ja dëshiron ta ketë Serbinë “partnere të besueshme”.

“Nuk jepet më një periudhë për ta përafruar këtë politikë, siç ka ndodhur më parë, kur gjithmonë shtyhej. Tani kërkohet qartë dhe do të thosha brenda një afati të shkurtër”, thotë Bandoviq për Radion Evropa e Lirë.

Duke u ndalur te kriza energjetike, e shkaktuar nga agresioni rus në Ukrainë në vitin 2022, von der Leyen tha se oferta për anëtarësim në BE është “premtim i solidaritetit”.

“Ju mund të vazhdoni të llogaritni te ne. Ne lidhim Serbinë me tregun energjetik të BE-së. Kjo është garancia e vërtetë që familjet serbe do të jenë të sigurta dhe me ngrohje gjatë dimrit”, shtoi ajo.

Ajo, gjithashtu, përmendi projekte konkrete të BE-së, duke marrë si shembuj Korridorin Transballkanik të Energjisë Elektrike, që lidh sistemin energjetik të Serbisë me fqinjët dhe me BE-në, si dhe interkonektorin e gazit Serbi-Bullgari.

Para ndërtimit të këtij interkonektori me Bullgarinë në vitin 2023, që furnizohet me gaz nga Azerbajxhani përmes Greqisë, Serbia mbështetej kryesisht në gazin rus dhe në tubacionin në pronësi kryesisht të Gazprom-it rus, që ndodhet nën sanksionet e SHBA-së.

“Bashkimi Evropian është i gatshëm të ndihmojë, por kam përshtypjen se problemi është te ne”, thotë Bandoviq.

Pavarësisht përpjekjeve për të diversifikuar burimet, Serbia mbetet e varur kryesisht nga gazi rus, që plotëson rreth 80% të nevojave të familjeve dhe ekonomisë.

Në nivel vjetor, Serbia konsumon rreth tre miliardë metra kub gaz.

Lajm “shumë zhgënjyes” nga Rusia

Megjithëse Beogradi shpresonte për një marrëveshje trevjeçare të gazit me Rusinë, nga Moska, në mes të tetorit, erdhi një “lajm shumë zhgënjyes”, siç e përshkroi presidenti serb, Aleksandar Vuçiq.

Kremlini ofroi zgjatjen e marrëveshjes ekzistuese vetëm deri në fund të vitit.

“Ata duan të na thonë: ‘nëse filloni ta nacionalizoni NIS-in ose ndonjë gjë tjetër, ne mund ta ndërpresim gazin më 31 dhjetor’. Dhe ky është një mesazh shumë, shumë i keq për mua, jo sepse planifikuam ta nacionalizojmë… sepse, sikur ta kishim bërë, nuk do të kishim sanksione”, tha Vuçiq më 11 tetor.

Ambasadori rus në Beograd, Aleksandr Botsan-Kharchenko, deklaroi më 16 tetor se vendimi për marrëveshjen e gazit është “i bazuar në arsye komerciale dhe teknike” dhe se “nuk ka lidhje me politikën”.

Duke folur për gazetën serbe “Veçerenje Novosti”, ai shtoi se Rusia do që Serbia të ketë “furnizim stabil me gaz, me çmimin më të mirë të mundshëm”.

“Kur bëhet fjalë për sanksionet amerikane kundër NIS-it, gjërat duhet të quhen me emrin e tyre të duhur. Ato janë, gjithashtu, një goditje kundër Serbisë, ndoshta për faktin se ju nuk i keni vendosur sanksione Rusisë dhe vendet tona vazhdojnë të bashkëpunojnë”, tha ambasadori rus.

Sanksionet amerikane kundër NIS-it, të cilat hynë në fuqi më 9 tetor, synojnë, mes tjerash, të pengojnë financimin e luftës në Ukrainë, përmes parave që gjenerojnë kompanitë ruse të energjisë.

Rusia – një “pengesë e madhe për zgjerimin e BE-së”

Ndikimi rus në Serbi ishte gjithashtu temë në takimin e presidentes së Komisionit Evropian me përfaqësues të shoqërisë civile në Serbi.

“Ajo e sheh Rusinë si një kërcënim të madh për Ballkanin Perëndimor dhe si një pengesë të madhe për zgjerimin e Bashkimit Evropian”, thotë Bandoviq.

Diskutimet përfshinë edhe zbulimin e një kampi paramilitar në perëndim të Serbisë, ku shtetas të huaj trajnoheshin për të shkaktuar trazira në Moldavi.

Policia arrestoi dy persona, ndërsa autoritetet nuk e identifikuan Rusinë si organizatore, përkundër pohimeve të Moldavisë.

“U diskutua edhe varësia e vazhdueshme e Serbisë nga institucionet e sigurisë dhe inteligjencës së Federatës Ruse, të cilat shpesh përmenden nga zyrtarët tanë. Kjo është diçka që ngre shqetësim të madh te Komisioni Evropian”, shton Bandoviq.

Qeveria serbe ftoi Shërbimin Federal të Sigurisë së Rusisë në Beograd për të hetuar pretendimet se policia përdori top zanor gjatë një proteste të madhe antiqeveritare në Beograd, më 15 mars.

Pa ofruar prova, Moska dhe Beogradi akuzojnë shërbimet perëndimore për organizimin e protestave masive në Serbi, në të cilat demonstruesit – të udhëhequr nga studentët – kërkojnë përgjegjësi për vdekjen e 16 personave në një aksident në Novi Sad.

Presidentja e Komisionit Evropian, von der Leyen, tha se “është koha që e gjithë popullsia të bashkohet dhe t’i forcojë themelet e një demokracie efikase”.

Ajo theksoi se BE-ja mbështet lirinë, jo represionin, duke përfshirë të drejtën për tubime paqësore.

“Ne mbështesim partneritetin, jo nënshtrimin, dhe diplomacinë në vend të agresionit”, shtoi ajo.

A është Serbia gati për një kthesë?

Bandoviq thotë se Serbia tani ka mundësinë të marrë një vendim të qartë ndaj Brukselit, por nuk beson se Qeveria aktuale do ta bëjë këtë.

“… sepse orientimi drejt Bashkimit Evropian ka kosto të caktuara që kjo qeveri nuk është e gatshme t’i paguajë. Mendoj kryesisht në koston e demokratizimit, sundimit të ligjit dhe harmonizimit të politikës së jashtme. Nëse do të ishte e gatshme, do ta bënte shumë më herët”, thotë Bandoviq.

Serbia është kandidate për anëtarësim në BE që nga viti 2012.

Nga 35 kapitujt negociues, ajo ka hapur 22 dhe ka mbyllur përkohësisht dy.

Kapitullin e fundit e ka hapur në dhjetor të vitit 2021.

Sipas raporteve të progresit nga Brukseli, kushtet kryesore në rrugën drejt anëtarësimit janë: sundimi i ligjit, normalizimi i marrëdhënieve me Kosovën dhe përafrimi me politikën e jashtme të BE-së.

Në raportin e vitit 2023, Parlamenti Evropian vuri në dukje ndikimin rus në Serbi, të cilin vendi e përdor në përpjekje për të destabilizuar dhe ndërhyrë në punët e shteteve sovrane fqinje.

Para kësaj, në vitin 2019, Departamenti i Shtetit i SHBA-së e karakterizoi Serbinë si vendin me “mjedisin më të depërtueshëm” për ndikimin rus në Ballkanin Perëndimor./REL

Cilat vende në Evropë janë më të mira në integrimin e emigrantëve?

Posted on by erezzaademi

Edhe pse qeveritë në të gjithë Evropën ashpërsojnë politikat e imigracionit, disa shtete janë më të mira se të tjerat kur bëhet fjalë për integrimin e të sapoardhurve, sipas një studimi të ri.

Pavarësisht ashpërsimit të rregullave të imigracionit, Suedia është vendi në BE me politikat më të forta të integrimit, sipas një studimi nga Grupi i Politikave të Migracionit, një grup mendimtarësh me seli në Bruksel.

Grupi i Politikave të Migracionit ka krijuar Indeksin e Politikave të Integrimit të Migrantëve (MIPEX) për të vlerësuar se si vendet mbështesin integrimin. Indeksi shqyrton tetë fusha politikash që prekin shtetasit e vendeve të treta: aksesin në tregun e punës, arsimin, kujdesin shëndetësor, qëndrimin e përhershëm, ribashkimet familjare, pjesëmarrjen politike, shtetësinë, si dhe ligjin kundër diskriminimit. Çdo fushë mbulon disa tregues.

“Në thelbin e tij, integrimi bazohet në parimin e mundësive të barabarta për të gjithë… Në këtë kontekst, aksesi i barabartë në të drejta dhe shërbime me pengesa minimale konsiderohet një parim themelor i integrimit dhe reflektohet në rezultate më të larta të MIPEX”, thotë raporti i fundit, shkruan thelocal.

“Aq shumë pengesa sa mundësi”

Indeksi tregon se në politikën e integrimit të BE-së në tërësi ka ngecur në vitet e fundit. U dha një rezultat prej 54 nga 100, vetëm një rritje prej 0.8 pikësh krahasuar me vitin 2019, transmeton albinfo.ch.

“Kjo do të thotë, mesatarisht, se politikat e vendeve po krijojnë po aq pengesa sa edhe mundësi për emigrantët për të marrë pjesë dhe për t’u vendosur në vendin e tyre të ri të origjinës”, thotë raporti.

“Në të gjithë BE-në, emigrantët shpesh gëzojnë të drejta themelore dhe njëfarë sigurie afatgjatë, por jo mundësi të barabarta”, thotë bashkautorja e raportit Başak Yavçan, Drejtoreshë e Kërkimeve në Grupin e Politikave të Migracionit.

“Të dhënat tregojnë përfitime graduale në arsim dhe antidiskriminim, por shqetësuese prapa në aksesin në shtetësi dhe pjesëmarrjen politike”, shtoi ajo.

Suedia në krye

Suedia (86), Finlanda (84) dhe Portugalia (83) janë vendet me rezultatin më të lartë në përgjithësi, të ndjekura nga Belgjika, Spanja, Luksemburgu dhe Gjermania. Shumica e vendeve të BE-së bien në kategorinë ‘gjysmë të favorshme’, ndërsa Letonia (36), Lituania (37), Bullgaria dhe Sllovakia (39) janë të fundit në renditje.

Vendet e Evropës Qendrore dhe Lindore kanë tendencë të kenë politika integrimi më pak të favorshme sesa Evropa Perëndimore (një rezultat mesatar prej 44 kundrejt 63).

Suedia ka një rezultat të përgjithshëm prej 86 nga 100, megjithëse autori pranon se analiza bazohet në të dhënat e vitit 2023, para ndryshimeve të fundit të politikave mbi qëndrimin e përhershëm dhe shtetësinë.

Vendi shënon rezultate veçanërisht të larta në ligjin kundër diskriminimit (100), arsimin (93), aksesin në tregun e punës (91) dhe qëndrimin e përhershëm (90), ndërsa merr nota më të ulëta në ribashkimet familjare (71).

“Që atëherë, Suedia ka parë dy propozime për legjislacion më të rreptë mbi natyralizimin dhe tregun e punës. Për shtetësinë, propozimi i vitit 2024 kërkon që aplikantët të demonstrojnë një mënyrë të ndershme jetese, vetëmjaftueshmëri financiare dhe një periudhë minimale qëndrimi më të gjatë. Zbatimi i plotë është planifikuar deri në qershor 2026, kështu që kjo nuk u miratua as në kohën e vlerësimit dhe as në kohën e shkrimit të raportit dhe është ende në pritje të miratimit parlamentar”, tha Dr. Yavçan.

“Ndryshimi tjetër ka të bëjë me kriteret e lejes së punës. Kjo do ta rriste pagën mujore të kërkuar për të marrë leje pune nga 80 në 100 përqind të normës mesatare, por ka edhe ndryshime pozitive në lidhje me kartat blu”, tha ajo. Pavarësisht rënies së fundit, disa politika në Suedi mbeten në skajin e sipërm të indeksit, tregon raporti.

Ligji kundër diskriminimit

Me një rezultat total prej 64, Spanja renditet e lartë në ligjin kundër diskriminimit (100), aksesin në kujdes shëndetësor dhe qëndrim të përhershëm (75), ndërsa aksesi në shtetësi (30) mbetet i dobët.

“Në Spanjë ekziston një ligj shumë i mirë kundër diskriminimit nga viti 2022 që mbulon arsimin, mbrojtjen sociale dhe organe të forta barazie.

“Ekziston një kurrikul shkollor që pasqyron diversitetin, por edhe në politikat e tregut të punës, të gjithë emigrantët, jo vetëm emigrantët e BE-së, kanë akses të barabartë në punësim, vetëpunësim, mbështetje të përgjithshme të punësimit dhe sigurime shoqërore.

“Ekziston gjithashtu një ligj i ri që krijon një rrugë ligjore për të mbërritur dhe për të kërkuar punë. Njerëzit mund të vijnë për arsim profesional, për një master ose si pjesë e një programi mësimor gjatë gjithë jetës dhe pas përfundimit të këtyre kurseve u jepet një periudhë për të kërkuar punë. Spanja gjithashtu i përdor këto programe për të legalizuar migrantët e parregullt”, vuri në dukje Dr. Yavçan.

Gjermania shënon 61 pikë në indeks, duke u renditur më lart në aksesin në tregun e punës (81), politikën anti-diskriminim (70) dhe aksesin e përmirësuar së fundmi në shtetësi (67), por më pak të favorshëm në bashkimet familjare (42).

Italia (58) performon më mirë në aksesin në kujdesin shëndetësor (79), ligjin anti-diskriminim (78), qëndrimin e përhershëm dhe aksesin në tregun e punës (67), ndërsa rezultati është shumë i ulët në pjesëmarrjen politike (25).

Franca (56) gjithashtu shënon pikët më të larta në antidiskriminim (79) dhe aksesin në shtetësi (70), ndërsa ka politika më pak të favorshme për ribashkimin familjar, arsimin (43) dhe pjesëmarrjen politike (45).

Danimarka dhe Austria shënojnë nën 50 (përkatësisht 49 dhe 47). Në Danimarkë, politikat e ribashkimit familjar (25) dhe qëndrimit të përhershëm (42) janë shumë kufizuese dhe të dyja morën notën më të ulët nga të gjitha vendet e BE-së. Krahasuar me shtetet e tjera anëtare të BE-së, Danimarka gjithashtu renditet ulët në politikat e shtetësisë (41) dhe antidiskriminimit (51), ndërsa performon më mirë në aksesin në tregun e punës (65).

“Në Austri, ajo që po e ul rezultatin është aksesi në shtetësi (13), pasi është shumë e vështirë të natyralizohesh si shtetas i një vendi të tretë”, thotë Dr. Yavçan. Në këtë fushë, Austria renditet e dyta nga fundi midis të gjitha vendeve të BE-së.

Fusha të tjera të dobëta për integrimin janë pjesëmarrja politike (20) dhe ribashkimi familjar (36), por “një fushë ku Austria po ecën dukshëm më mirë është kujdesi shëndetësor (81), i ndjekur nga arsimi dhe politikat jo shumë të këqija të lëvizshmërisë në tregun e punës”, tha ajo.

Pjesëmarrja politike fusha më e dobët

Sipas llojit të politikës, vendet kanë tendencë të kenë masa të favorshme në fuqi për antidiskriminimin (me një rezultat të përgjithshëm prej 78), qëndrimin e përhershëm (61) dhe aksesin në tregun e punës (55), ndërsa fushat më të dobëta janë arsimi (50), aksesi në shtetësi (44) dhe veçanërisht pjesëmarrja politike, e cila përfshin të drejtat e votimit dhe kandidimit (37).

Sipas raportit, progresi i lehtë në vitet e fundit është nxitur kryesisht nga përparimet në politikat e arsimit, tregut të punës dhe antidiskriminimit, ndërsa situata është përkeqësuar në shtetësinë, qëndrimin e përhershëm dhe pjesëmarrjen politike.

Shtetasit jo-BE mund të kandidojnë dhe të votojnë në zgjedhjet lokale në gjashtë vende të BE-së (Danimarkë, Finlandë, Irlandë, Luksemburg, Holandë dhe Suedi), ata mund të votojnë nën kufizime të mëdha (p.sh. pas pesë vitesh qëndrimi, nëpërmjet procedurave të veçanta të regjistrimit ose vetëm në komuna të caktuara) në nëntë vende të BE-së, dhe mund të bashkohen me parti politike pa kufizime në 17 vende të BE-së.

“In Between”, ekspozita e artistes nga Kosova Albana Ejupi, në Vjenë

Posted on by erezzaademi

Në Lukas Feichtner Galerie, në Vjenë, është e hapur ekspozita personale “In Between” e artistes nga Kosova, Albana Ejupi.

Në hapjen e ekspozitës morën pjesë figura si i ngarkuari me punë në Ambasadën e Republikës së Kosovës në Austri, Albinot Bimbashi, ambasadori i Republikës së Shqipërisë në Austri, Fate Velaj, si dhe sekretarja e dytë e Ambasadës, Marigonë Vrajolli.

“Në këtë ekspozitë, Ejupi ndërthur pikturën dhe skulpturën në një dialog të vazhdueshëm mes materialitetit dhe trupit. Ajo përdor rërën e sjellë nga Kosova si element qendror të veprave të saj, si një material që bart kujtesë, origjinë dhe transformim. Kjo serie veprash quhet “In Between” sepse jeton pikërisht aty: në hapësirën mes pikturës dhe skulpturës, imazhit dhe objektit, sipërfaqes dhe formës, midis vetes dhe tjetrit”, thuhet në njoftimin nga Ambasada e Republikës së Kosovës në Austri, transmeton albinfo.at.

Sonte në Austri: Boksierët shqiptarë në ring

Posted on by erezzaademi

Sonte në Korneuburg të Austrisë, do të zhvillohet mbrëmja e boksit “Boxen in Korneuburg”, nën organizimin e Timy Shala (Simba Sports Boxing) dhe mbikëqyrjen e Federatës Austriake të Boksit.

Në mesin e shumë dueleve, vërehen dy përballje kryesore: kampioni në kategorinë superwelterweight, Dielli Vranoci, do të përballet me Ahmet Simsek, transmeton albinfo.at.

Në anën tjetër Bernardin Jakaj do të sfidojë Michel Marcano, në një duel që pritet të jetë ndër më të fortët e mbrëmjes.

 

 

 

Mediat ndërkombëtare jehonë protestës së UÇK në Tiranë

Posted on by Drin Reçica

Jehona e protestës për ish-krerët e UÇK-së kapërceu kufijtë. Mijëra qytetarë që mbushën sheshin “Skënderbej” të premten pasdite në mbështetje të Hashim Thaçit, Kadri Veselit, Jakup Krasniqit dhe Rexhep Selimit, u bënë lajm në mediat më të mëdha botërore.

Associated Press, The Telegraph, New York Post dhe The Washington Post i kushtuan hapësira të gjera protestës në kryeqytetin shqiptar, duke e përshkruar atë si një demonstratë mbarëkombëtare për drejtësi dhe si një shenjë të fortë solidariteti mes shqiptarëve në rajon, përcjell albinfo.ch.

Associated Press shkruan se qytetarët u mblodhën në kryeqytetin e Shqipërisë për të protestuar kundër Gjykatës Speciale të Hagës të mbështetur nga BE, duke e cilësuar si të njëanshme, dhe që ndjek penalisht ish-luftëtarët e tyre që zhvilluan luftën e viteve 1998-1999 për pavarësi nga Serbia.

“Demonstrues nga Kosova dhe vende të tjera evropiane mbushën sheshin kryesor Skënderbej në Tiranë në mbështetje të ish-udhëheqësve të arrestuar të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, ose UÇK-së — një ish-grup guerilas i shqiptarëve të Kosovës që udhëhoqi luftën për pavarësi. Shumë prej tyre mbanin flamuj kombëtarë shqiptarë dhe të UÇK-së, ndërsa një grup ish-luftëtarësh dhe disa të rinj ishin të veshur me uniforma të UÇK-së. Disa këndonin këngë për UÇK-në dhe lirinë.”, thuhet në artikull.

Mediat theksojnë gjithashtu se protesta nuk ishte politike dhe se “u organizua nga shoqata e veteranëve e njohur si OVL-UCK dhe u mbështet nga qeveria dhe kryeministri i Shqipërisë, nën moton: “Liria ka një emër. Drejtësi për çlirimtarët.”

Vihet theksi edhe te prezenca e ish-presidentit Aleksandër Moisiu.

“Alfred Moisiu, 95 vjeç, ish-presidenti i Shqipërisë, ishte gjithashtu i pranishëm dhe bëri thirrje për drejtësi, duke thënë se të pandehurit “janë ndaluar pa prova, me akuza të sajuara”.

Përmendin gjithashtu edhe numrin e shqiptarëve të vrarë gjatë luftës dhe tensionet që vijojnë ende me Serbinë. “Gjykata dhe një zyrë prokurorie e lidhur me të u krijuan pas një raporti të vitit 2011 nga Këshilli i Evropës, një organ i të drejtave të njeriut, që përfshinte akuza se luftëtarët e UÇK-së trafikuan organe njerëzore të marra nga të burgosurit dhe vranë serbë dhe bashkëqytetarë shqiptarë etnikë. Akuzat për marrjen e organeve nuk janë përfshirë në aktakuzat e lëshuara nga gjykata.

Dy ish-anëtarë të tjerë të UÇK-së janë dënuar tashmë nga gjykata. Gucati dhe një zyrtar tjetër i UÇK-së u dënuan gjithashtu nga gjykata për kërcënim të dëshmitarëve dhe pengim të drejtësisë. Rreth 11,400 njerëz, kryesisht shqiptarë etnikë, vdiqën gjatë luftës , përpara se një fushatë bombardimi e NATO-s ta detyronte Serbinë të tërhiqte trupat e saj nga Kosova dhe t’ia dorëzonte

Entuziazmi për makinat elektrike i ulët në Zvicër

Posted on by Drin Reçica

Entuziazmi i zviceranëve për makinat elektrike po zbehet, përcjell albinfo.ch.

Sipas Barometrit të Lëvizshmërisë 2025 nga instituti kërkimor Sotomo, vetëm 24% e blerësve të mundshëm planifikojnë të zgjedhin një model elektrik në dy vitet e ardhshme, pothuajse e pandryshuar nga viti i kaluar dhe ndjeshëm më pak se 34% në vitin 2023.

Ndër arsyet kryesore janë çmimet e larta dhe mungesa e infrastrukturës së karikimit mbeten ndër pengesat kryesore. Pasiguria politike po ndikon gjithashtu.

Ndërkohë, vetëm 38% e qytetarëve mbështesin masa më të forta shtetërore për të promovuar elektromobilitetin, një rënie krahasuar me vitin e kaluar.

Sipas Zyrës Federale të Statistikave, automjetet vazhdojnë të shtohen. Në fund të shtatorit, në rrugët e Zvicrës qarkullonin 6.56 milionë automjete, me vetëm 5.2% plotësisht elektrike dhe 11.9% hibride. Makinat me benzinë (58.7%) dhe naftë (24%) vazhdojnë të dominojnë.