Presidenti i Letonisë Edgars Rinkėvičs tha sot se vendet evropiane duhet të vendosin shërbimin e detyrueshëm ushtarak, si dhe të rrisin shpenzimet e mbrojtjes.

“Vendet evropiane duhet absolutisht të vendosin shërbimin e detyrueshëm ushtarak. Evropa është mjaft e dobët ushtarakisht”, tha Rinkevich në një intervistë me Sky News.

Siç tha ai, vendet evropiane duhet të rrisin shpenzimet e mbrojtjes, duke marrë parasysh “ngritjet dhe uljet” e marrëdhënieve me Shtetet e Bashkuara .

Letonia prezantoi shërbimin e detyrueshëm ushtarak për burrat në vitin 2023.

Për këtë vit ajo ka përcaktuar një buxhet për mbrojtjen prej 1.55 miliardë euro, që është 3.45 për qind e prodhimit të brendshëm bruto.

“Duke parë se çfarë po ndodh në botë, ne kemi marrë një vendim që duhet të ndjekin shumë vende të tjera evropiane”, tha Rinkevichs.

Sipas tij, SHBA-ja ka të drejtë që kërkon që të ndahen më shumë fonde për mbrojtje mes vendeve anëtare të NATO-s.

Një gjykatës federal në Missouri e shpalli qeverinë kineze përgjegjëse për fshehjen e fillimit të pandemisë së COVID-19 dhe për grumbullimin e pajisjeve mbrojtëse. Ai miratoi një vendim gjyqësor me vlerë mbi 24 miliardë dollarë, që zyrtarët e Missourit u zotuan ta zbatojnë duke sekuestruar asetet kineze.

Padia, e ngritur nga zyra e prokurorit të përgjithshëm të Missourit në muajin prill të vitit 2020, gjatë muajve të parë të pandemisë, akuzonte qeverinë kineze se kishte mbajtur të fshehta informacionet mbi ekzistencën dhe përhapjen e virusit dhe se më pas kishte ndërprerë furnizimin me pajisje mbrojtëse personale (P.P.E.) për pjesën tjetër të botës. Zyrtarët kinezë deklaruan të premten se nuk e pranojnë vendimin e gjykatësit, shkruan newyorktimes, përcjell albinfo.ch.

Në vendimin e tij, gjykatësi Stephen N. Limbaugh Jr. shkroi se “Kina po e mashtronte botën në lidhje me rreziqet dhe përhapjen e pandemisë COVID-19” dhe se ishte “angazhuar në veprime monopolistike për të grumbulluar pajisjet mbrojtëse”. Sipas tij, këto veprime penguan reagimin e hershëm ndaj pandemisë në Shtetet e Bashkuara dhe e bënë të pamundur sigurimin e mjaftueshëm të pajisjeve për personelin mjekësor që luftonte kundër virusit.

Gjykatësi Limbaugh, nga Gjykata e Qarkut Lindor të Missourit, vendosi dënimin kundër Kinës, Partisë Komuniste që qeverisë vendin, qeverive lokale në Kinë, si dhe një agjencie shëndetësore dhe një laboratori në këtë shtet.

Gjykatësi Limbaugh tha se avokatët e Missourit dëshmuan se Kina e dinte që virusi po përhapej – dhe se po përhapej nga personi në person – shumë përpara se ta ndante këtë informacion me botën. Ai gjithashtu tha se Missouri vërtetoi se Kina ndërmori hapa për të shtetëzuar fabrikat amerikane në Kinë për prodhimin e pajisjeve mbrojtëse, gjë që kufizoi furnizimin për eksport dhe rriti çmimet në vende si Missouri. Gjykatësi vuri në dukje se COVID-19 ishte shkaku i tretë kryesor i vdekjeve në Missouri në vitet 2020 dhe 2021.

Nuk është ende e qartë se si dhe kur zyrtarët e Missourit mund të veprojnë për të sekuestruar asetet kineze, përfshirë tokën, ashtu siç janë zotuar të bëjnë.

Qeveritë e huaja mund të paditen në gjykatat amerikane, megjithëse rregullat për procedimin e këtyre padive janë të kufizuara nga Akti i Imunitetit të Shteteve të Huaja.

Çështje të ngjashme janë shqyrtuar më parë në gjykatat amerikane. Në vitin 2007, Gjykata e Lartë e Shteteve të Bashkuara lejoi të vazhdonte një padi të ngritur nga qyteti i New Yorkut kundër Indisë dhe Mongolisë, duke hedhur poshtë pretendimet e tyre për imunitet sipas ligjit të sovranitetit të huaj.

Administrata Trump po punon për finalizimin e një ndalimi të udhëtimit që do të ndalonte qytetarët nga një “listë e kuqe” e vendeve të hyjnë në SHBA.

Ndalimi do të binte nën një urdhër ekzekutiv, të nënshkruar nga presidenti më 20 janar, të titulluar “Mbrojtja e Shteteve të Bashkuara nga terroristët e huaj dhe të tjerë“, që synon të adresojë “kërcënimet e sigurisë kombëtare dhe të sigurisë publike”.

Bëhet e ditur se urdhri pretendon se do të mbrojë qytetarët amerikanë nga “të huajt që synojnë të kryejnë sulme terroriste, të kërcënojnë sigurinë kombëtare, të përkrahin ideologjinë e urrejtjes ose të shfrytëzojnë ligjet e imigracionit për qëllime keqdashëse”.

Trump i dha Sekretarit të Shtetit Marco Rubio, Prokurorit të Përgjithshëm Pam Bondi, Sekretarit të Sigurisë Kombëtare Kristi Noem dhe Drejtorit të Inteligjencës Kombëtare Tulsi Gabbard një afat prej 60 ditësh nga urdhri – në rreth dy javë – për të identifikuar vende të tilla dhe për të miratuar ndalimin.

Sipas raporteve, drafti identifikon vendet e “listës së kuqe” si Sudani, Venezuela, Somalia, Siria, Jemeni, Irani, Libia, Kuba dhe Koreja e Veriut – të cilat Trump më parë i ndaloi ose i kufizoi – që të ndalohen të udhëtojnë në SHBA.

Ndërsa Pakistani dhe Afganistani pritet të shtohen në listë, shkruan yahoonews.

Vendet e koduara si “portokalli” do të kenë akses të kufizuar, por jo plotësisht të ndaluar, dhe vendet “e verdha” do të kenë 60 ditë për të adresuar çdo “mangësi” përpara se të përballen me kufizime.

Është e paqartë nëse ata me viza të vlefshme do të humbasin hyrjen e tyre të lejuar në SHBA.

Cilat vende i ndaloi Trump herën e fundit?

Në vitin 2017, gjatë mandatit të parë të Trumpit, presidenti krijoi një sërë ndalimesh ndaj qytetarëve nga vendet me shumicë myslimane.

Ata nga Irani, Iraku, Libia, Somalia, Sudani dhe Jemeni u ndaluan për 90 ditë, refugjatët për 120 ditë u bllokuan dhe udhëtimi nga Siria u pezullua.

Sa zgjati ndalimi?

Ndryshe, presidenti Joe Biden anuloi raundin fillestar të ndalimeve të udhëtimit kur ai mori detyrën më 20 janar 2021.

Kur aleati i ngushtë i Donald Trump dhe drejtuesi i agjencisë për shkurtimin drastik të shpenzimeve qeveritare, Elon Musk, mbështeti kohët e fundit thirrjen që Shtetet e Bashkuara të largohen nga NATO dhe Kombet e Bashkuara, shumëkujt mund t’i jetë dukur befasuese.

Por fakti është se muajt e parë të presidencës së dytë të Trump, kanë dëmtuar rëndë shtyllat kryesore të rendit ndërkombëtar aktual. Qasja e Musk i përshtatet një modeli të përgjithshëm.

Përveç animit drejt një rendi botëror shumëpolar, SHBA-ja refuzon të njohë Gjykatën Ndërkombëtare Penale, e ka pakësuar ndihmën ndaj vendeve të tjera, dhe është tërhequr nga Organizata Botërore e Shëndetësisë, Këshilli i të Drejtave të Njeriut të OKB-së dhe agjencia për ndihmën ndaj palestinzëve, UNRWA,përcjell albinfo.ch.

Teksa politika e brendshme të Trump po shfaq qartazi tipare autokratike, refuzimi i parimeve dhe idealeve themeluese të OKB-së ngjan si një zhvillim logjik. Qasja negociuese intolerante dhe e padurueshme që ai shfaqi me presidentin e Ukrainës Volodymyr Zelensky, shpërfill dhe përbuz diplomacinë bashkëpunuese dhe të bazuar tek konsensusi.

Përpjekja për të ulur deficitin federal, përputhet me këtë braktisje të përgjithshme të angazhimeve të kushtueshme ndërkombëtare. Nëse regjimi Trump ndjek strategjinë e tij të dukshme të krijimit të krizave për të çuar përpara axhendën e tij, atëherë largimi i plotë i SHBA-së nga OKB-ja është një hap tjetër logjik.

E gjithë kjo që po ndodh, është në kontrast të plotë me rolin qendror që ka luajtur tradicionalisht OKB-ja brenda rendit ndërkombëtar të udhëhequr nga SHBA që nga viti 1945. Së bashku me institucionet e tjera, OKB-ja e lejoi SHBA-në që të formësonte sistemin ndërkombëtar sipas imazhit të vet, dhe të përhapte vlerat dhe interesat e saj të brendshme në mbarë botën.

Së bashku me NATO-n, OKB-ja u krijua si një institucion global i sigurisë për të prodhuar stabilitet global. Të paktën në teori, vlerat politike dhe ekonomike të SHBA-së dhe demokracive të tjera, mundësuan ndërtimin e rendit të pasluftës.

Sipas politologut John Ikenberry, kjo bazohej tek “multilateralizmi, partneritetet e aleancës, kufizimi strategjik, siguria bashkëpunuese dhe marrëdhëniet institucionale dhe të bazuara në rregulla”. Por në këtë shekull, veprimet e SHBA-së kanë minuar shumë prej këtyre parimeve. Pushtimi i Irakut i udhëhequr nga SHBA-ja në vitin 2003, anashkaloi autoritetin e OKB-së, duke bërë që Sekretari i Përgjithshëm i atëhershëm Kofi Annan të deklaronte se “nga pikëpamja e statutit, pushtimi ishte i paligjshëm”. Ajo luftë e dëmtoi legjitimitetin e OKB-së dhe vendin e Amerikës brenda saj.

Po ashtu, e reduktoi peshën e organizatës si një forcë për ruajtjen e sigurisë ndërkombëtare dhe sovranitetit kombëtar në çështjet globale. Shkeljet e mëvonshme të të drejtave të njeriut nga SHBA përmes përdorimit të dorëzimit, torturës dhe ndalimit në vende si Gjiri i Guantanamos dhe Abu Ghraib, e dobësuan më tej besueshmërinë e OKB-së si një mbrojtëse e vlerave liberale ndërkombëtare.

SHBA-ja ka qenë një mospaguese e rregullt e tarifave të OKB-së, duke shmangur pagimin e 2.8 miliardë dollarëve në fillim të vitit 2025. Dhe është një nga kontribuuesit më të vegjël me personelit ushtarak dhe policor në operacionet paqeruajtëse të OKB-së, pavarësisht se paguan gati 27 për qind të buxhetit të përgjithshëm.

Që nga vitet 1990, disa politikanë republikanë kanë kërkuar që SHBA të tërhiqet plotësisht nga OKB-ja. Në vitin 1997, senatori Ron Paul prezantoi Aktin e Rivendosjes së Sovranitetit Amerikan, që synonte t’i jepte fund anëtarësimit në OKB, duke e dëbuar selinë e OKB-së nga Nju Jorku dhe dhënë fund financimit të SHBA-së.

Edhe pse mori një mbështetje minimale, dhe nuk arriti asnjëherë në seancat dëgjimore të komisionit, Paul e riktheu aktin në çdo seancë të kongresit, deri në daljen e tij në pension në vitin 2011. Më pas nisma u mor nga republikanë të tjerë, duke përfshirë Paul Broun dhe Mike Rogers.

Në dhjetorin e vitit 2023, senatori Mike Lee dhe kongresmeni Chip Roy, prezantuan nismën e shkëputjes së plotë nga OKB, përmes Aktit të Kombeve të Bashkuara (DEFUND).

Roy iu referua trajtimit sipas tij negativ të Izraelit, promovimit të Kinës “përhapjes së histerisë mbi ndryshimet klimatike”, dhe pagesës vjetore të SHBA-së në shumën 12.5 miliardë dollarë. Ndërsa Lee shtoi: ”Dollarët e amerikanëve të fituara me vështirësi, janë shpenzuar për nisma që bien ndesh me vlerat tona, duke favorizuar tiranëve, tradhtuar aleatët dhe përhapur fanatizmin”.

Sondazhet e vitit 2024, treguan se vetëm 52 për qind e amerikanëve kanë një pikëpamje pozitive për OKB-në. Edhe kjo opozitë ka rrënjë historike të thella. Në vitin 1920, izolacionistët amerikanë bllokuan ratifikimin e Traktatit të Versajës, dhe bashkë me të edhe pjesëmarrjen e SHBA-së në Lidhjen e Kombeve (paraardhësja e Kombeve të Bashkuara).

Ndonëse do të ndërvepronte me Lidhjen e Kombeve deri në formimin e OKB-së në vitin 1945, ajo nuk u bë asnjëherë një anëtare zyrtare. Kritika ndaj OKB-së ka pasur edhe një konsensus dypartiak, me tërheqjen e fondit të UNRWA-s nga SHBA në vitin 2024 gjatë presidencës së Joe Biden, pasi Izraeli e akuzoi agjencinë për lidhje me Hamasin.

Nëse Trump i shfrytëzon këto shtytje historike por edhe aktuale për ta tërhequr SHBA-në nga OKB-ja, kjo do të minonte rrënjësisht, dhe më shumë gjasa në mënyrë të pakthyeshme, atë që ka qenë shtylla qendrore e rendit ndërkombëtar aktual.

Po ashtu, kjo do të forconte izolimin e SHBA-së, do të pakësonte ndikimin perëndimor nëpër botë, dhe do të legjitimonte organet alternative të sigurisë. Këtu përfshihet Organizata e Bashkëpunimit të Shangait, së cilës Shtetet e Bashkuara mund t’i bashkohen, veçanërisht duke pasur parasysh se anëtare janë edhe Rusia dhe India.

Më në përgjithësi, dobësimi i ndikimit të OKB-së do të rrezikonte paqen dhe sigurinë e përgjithshme në sferën ndërkombëtare, si dhe mbrojtjen dhe promovimin më të gjerë të të drejtave të njeriut. Do të kishte një paparashikueshmëri më të madhe mbi çështjet globale, dhe bota do të ishte një vend më i rrezikshëm.

Për vendet e mëdha dhe të vogla, një OKB pa SHBA-në, do të impononte bërjen e llogaritje të reja strategjike dhe krijonte aleanca dhe blloqe të reja, ndërsa bota shkon drejt së panjohurës/Asia Times

Vendet e BE-së i kanë dhënë shtetësinë 1,050,100 banorëve të huaj në vitin 2023, zbuluan të dhënat më të fundit nga Eurostat, zyra statistikore e BE-së.

Kjo është një rritje prej mbi 6 për qind krahasuar me vitin 2022 dhe nuk merr parasysh natyralizimin e personave që jetojnë jashtë vendit, për shembull ata që kanë marrë shtetësinë me martesë ose prejardhje.

Spanja ishte vendi që dha numrin më të madh të shtetësive (240.200), e ndjekur nga Italia (213.600), Gjermania (199.800) dhe Franca (97.300). Ndërsa pritet disi që vendet më të mëdha të regjistrojnë numrin më të madh të qytetarëve të rinj, Suedia – shteti i dhjetë i BE-së për nga popullsia – ishte e pesta (67,800) në renditjen e natyralizimeve.

Në përgjithësi, këto pesë vende përbënin 78 për qind të shtetësive të reja në BE në vitin 2023.

Suedia ishte gjithashtu e dyta ndër vendet me numrin më të lartë të shtetësive në raport me popullsinë totale (6.4 për mijë persona), e paraprirë nga Luksemburgu (8.8), dhe pasuar nga Spanja (5), Belgjika (4.7) dhe Italia (3.6).

Sidoqoftë, Suedia gjithashtu regjistroi rënien më të madhe në numrin e natyralizimeve krahasuar me vitin 2022 (në rënie me 24,400), e ndjekur nga Franca (minus 17,200) dhe Portugalia (minus 3,800).

Rritjet kryesore ishin në Spanjë (58,600 banorë më shumë iu dha shtetësia në krahasim me 2022), e ndjekur nga Gjermania (33,200) dhe Belgjika (6,700).

“Shtetësia është lidhja ligjore midis një individi dhe një shteti, e fituar nga lindja, natyralizimi ose mjete të tjera sipas legjislacionit kombëtar”, thotë Eurostat. Njerëzit që marrin nënshtetësinë në një shtet anëtar të BE-së gjithashtu fitojnë automatikisht shtetësinë e BE-së, e cila, ndër të tjera, u jep të drejta të lëvizjes së lirë në të gjithë bllokun dhe të drejta zgjedhore në zgjedhjet lokale dhe evropiane.

Tre kombësitë kryesore për natyralizime në vendet e BE-së në vitin 2023 ishin siriane, marokene dhe shqiptare, si një vit më parë. Ata u pasuan nga rumunët dhe venezuelianët.

Shumica dërrmuese (87.6 për qind) e njerëzve të cilëve u është dhënë nënshtetësia e BE-së në vitin 2023 ishin nga vende jo-anëtare të BE-së, ndërsa përqindja e qytetarëve të natyralizuar në një shtet tjetër anëtar të BE-së mbetet e ulët (10.7 për qind). Vetëm në Hungari dhe Luksemburg shumica e shtetësive të reja (64.4 dhe 60.6 përqind respektivisht) iu dhanë shtetasve të tjerë të BE-së.

Një tregues tjetër i përdorur nga Eurostat për statistikat e shtetësisë është përqindja e shtetësive të dhëna mbi popullsinë jo-kombëtare.

Kjo ishte më e larta në Suedi (7.9), e ndjekur nga Rumania (5.9) dhe Italia (4.1). Norma më e ulët e natyralizimit ishte në Letoni (0.4) dhe Lituani (0.1). Mesatarja e BE-së ishte 2.6.

Gratë ia kalonin meshkujve për marrjen e nënshtetësisë në të gjitha, përveç 7 vendeve të BE-së (Gjermani, Lituani, Rumani, Suedi, Hungari, Irlandë dhe Maltë), me përqindjen më të lartë në Kroaci (62.2 përqind).

Gjermania, nga ana tjetër, ishte vendi me përqindjen më të lartë të marrjes së shtetësisë nga meshkujt (54.7 për qind). Por për BE-në në tërësi shpërndarja gjinore ishte pothuajse e barabartë, me 50.8 për qind të shtetësive të reja të dhëna për gratë dhe 49.2 për qind për burrat.

Fëmijët nën moshën 15 vjeç përfaqësonin pothuajse një të katërtën (24,5 për qind) të personave që u është dhënë shtetësia e një vendi të BE-së, me përqindjen më të lartë në Francë (35 për qind), Greqi (30,8 për qind) dhe Danimarkë (29,7 për qind). Përqindja më e ulët e qytetarëve të rinj sipas grupmoshës ishte për personat mbi 45 vjeç./The Local