Prokuroria Publike e Valais ka lënë në paraburgim Jacques Moretti, menaxherin e barit Le Constellation, pas zjarrit fatal më 1 janar.

Vendimi u mor pas seancës dëgjimore të së premtes për Moretti-n dhe gruan e tij, Jessica, pronarët e barit. Jessica Moretti mbetet e lirë.
Jacques Moretti u ndalua pas një seance dëgjimore gjashtë-orëshe, shkruan swissinfo. Prokuroria Publike përmendi rrezikun e arratisjes si arsye për këtë masë, sipas një njoftimi për shtyp nga prokurorja publike e Valais, Beatrice Pilloud, transmeton albinfo.ch.

Çifti francez mbërriti në Prokurorinë Publike rreth orës 8 të mëngjesit të shoqëruar nga tre avokatët e tyre: Yaël Hayat, Nicola Meier dhe Patrick Michod. Familja Moretti mbërriti e shoqëruar nga policia kantonale e Valais. Ata duhej të kalonin nëpër rreth 50 gazetarë.

Tre prokurorë drejtuan procedurat, përfshirë Catherine Seppey (kryesore e hetimit) dhe Beatrice Pilloud. Pyetjet që lidhen konkretisht me tragjedinë do të sqarohen së shpejti. Disa avokatë të viktimave ishin në gjendje të merrnin pjesë në seancat dëgjimore.

Në orën 14:00, Zvicra mbajti një minutë heshtje kushtuar viktimave të zjarrit të natës së Vitit të Ri në Crans-Montana, ku humbën jetën 40 persona dhe u plagosën 116 të tjerë. Momenti i heshtur u zhvillua në një ditë zie kombëtare.

Politika tregtare e Shteteve të Bashkuara e ka ekspozuar industrinë farmaceutike zvicerane ndaj një periudhe trazirash, sipas Interpharma, e cila përfaqëson firmat farmaceutike të Zvicrës të bazuara në kërkime.

Zvicra aktualisht ndodhet në një udhëkryq, tha presidenti i Interpharma, Jörg-Michael Rupp, në konferencën vjetore për median e shoqatës.

Peizazhi për industrinë farmaceutike në Zvicër ka ndryshuar rrënjësisht dhe konkurrenca në pjesën tjetër të botës po bëhet gjithnjë e më e ashpër. “Ndërsa ende nuk jemi prapa konkurrencës, gradualisht po humbasim pozicionin tonë udhëheqës”, tha Rupp.

Folësit, përfshirë drejtorin ekzekutiv të Interpharma, René Buholzer, theksuan të gjithë zhvillimet gjeopolitike dhe rregullat e reja ndërkombëtare të lojës. Ata theksuan se konkurrueshmëria, forca inovative dhe atraktiviteti i vendit po vihen në provë.

Prandaj, politikëbërësit thirren të forcojnë pozicionin e Zvicrës në mënyrë të qëndrueshme dhe të sigurojnë që pacientët në Zvicër të vazhdojnë të kenë qasje në ilaçe inovative.

Industria farmaceutike po operon në një mjedis të tensionuar. Kompanitë në tregje të mëdha si SHBA-ja dhe Kina po detyrohen gjithnjë e më shumë të investojnë shumë në kërkim dhe prodhim për të siguruar qasje në këto tregje kyçe, shkruan swissinfo. Kjo, nga ana tjetër, ushtron presion mbi Zvicrën si një qendër farmaceutike.

Një çështje qendrore për industrinë është gjithashtu regjimi i “Kombit Më të Favorizuar”, i cili i trajton partnerët e huaj tregtarë në mënyrë të barabartë dhe nuk lejon diskriminimin. Përfshirja e Zvicrës si një vend referimi për përcaktimin e çmimeve të barnave në SHBA krijon kushte krejtësisht të reja për lançimin global të barnave inovative, paralajmëron shoqata, transmeton albinfo.ch.

“Kjo paraqet sfida të mëdha për kujdesin ndaj pacientit, veçanërisht në tregjet e vogla si Zvicra, e cila ka çmime më të ulëta se vendet fqinje kur përshtaten për fuqinë blerëse.”

Anthony Schläpfer, nga firma konsulente Executive Insight, shpjegoi se kjo paraqet rreziqe më të mëdha për lançimet e ardhshme në treg.

Kjo ndodh sepse çmimet jashtë SHBA-së ndikojnë drejtpërdrejt në shitjet në SHBA – tregu më fitimprurës. Rreth 46% e shitjeve globale farmaceutike gjenerohen atje, krahasuar me vetëm 0.5% në Zvicër.

Konkurrueshmëria e vendit tani varet nga sa shpejt dhe me vendosmëri politikëbërësit dhe industria i përgjigjen këtyre sfidave së bashku. “Ne kemi nevojë për modele moderne çmimesh të përshtatura sipas fuqisë blerëse, një kuadër tërheqës për lançimin e shpejtë të produkteve të reja dhe bashkëpunim konstruktiv midis të gjithë palëve të interesuara për të siguruar dhe zhvilluar më tej Zvicrën si një qendër kërkimore dhe prodhimi”, tha Interpharma.

Tragjedia e Crans-Montanës duket se i inkurajon autoritetet zvicerane të forcojnë masat e tyre të sigurisë nga zjarri. Disa kompani të intervistuara nga SRF panë një rritje të ndjeshme të kërkesës.

Shitësi online Digitec Galaxus tha se që nga fillimi i vitit, janë blerë tetë herë më shumë fikës zjarri sesa gjatë së njëjtës periudhë të vitit të kaluar. “Profibedarf.ch”, një dyqan tjetër online gjithashtu raporton një rritje të ndjeshme. Ne gjithashtu shohim se ka më shumë kërkesa për këshilla mbi produktet e mbrojtjes nga zjarri sesa zakonisht.

Obi Zvicër gjithashtu vëren shifra më të larta shitjesh në ditët e fundit për fikës zjarri, detektorë zjarri dhe detektorë rreziku. Jumbo, nga ana tjetër, njofton një kërkesë “jo shumë të lartë”.

Kompanitë e specializuara në mbrojtjen nga zjarri gjithashtu vërejnë rritje të kërkesës, siç është Minimax AG, e cila ka njëmbëdhjetë degë në Zvicër dhe selia e së cilës ndodhet në Dübendorf, në kantonin e Cyrihut. Si numri i kërkesave ashtu edhe porositë aktuale janë rritur “ndjeshëm” ditët e fundit, tha Silvan Betschart, anëtar i menaxhmentit në zyrën editoriale të SRF. Ai shton se dega e Visiège në Valais aktualisht po merr shumë kërkesa. Pronarët e restoranteve janë gjithashtu më të interesuar për mbrojtjen nga zjarri tani, transmeton albinfo.ch.

Kërkesa nga profesionistë, por edhe nga individë

E njëjta zile bie nga ana e kompanisë së mbrojtjes nga zjarri Primus AG të Lyss. Ka një kërkesë më të madhe se zakonisht, pikërisht nga Valais dhe kantoni i Vaud. Dhe aktualisht, një numër jashtëzakonisht i lartë i fikësve të zjarrit raportohet për qëllime mirëmbajtjeje. Ndoshta sepse shumë njerëz nuk e kanë servisuar fikësin e tyre të zjarrit për një kohë të gjatë dhe tani po e plotësojnë ritmin. Kërkesa në rritje për produkte vjen si nga individë ashtu edhe nga kompani, shkruan Primus AG., por edhe nga shumë ambiente karnavalesh që po dalin dhe kërkojnë mbështetje.

E njëjta pamje po shfaqet në kompaninë Abrifeu SA, aktive në mbrojtjen nga zjarri, në Riddes pranë Sion. Edhe ajo ka pasur shumë punë ditët e fundit: “Për tre ditë, pajisjet e mbrojtjes nga zjarri kanë qenë jashtëzakonisht të kërkuara”, thotë menaxheri teknik Pierre-Alain Cottier. Një kërkesë kaq e lartë është e rrallë. Shumë fikës zjarri aktualisht sillen për mirëmbajtje. Po shfaqen individë, por edhe kafene dhe restorante.

A do të jenë në gjendje viktimat e zjarrit të kthehen në një jetë normale? Të ndjekin karrierën që ëndërruan vetëm një javë më parë? Tetë ditë pas tragjedisë, familjet presin ndihmë që të jetë në përputhje me trauma që kanë përjetuar.

Për dëmet morale, ata mund të kërkojnë kompensim të vlerësuar midis 30,000 dhe 50,000 frangash. Për ata që janë plagosur fizikisht, shuma mund të arrijë deri në 100,000 franga, në varësi të moshës dhe shkallës së dëmtimeve. Kjo shumë shtohet, ndër të tjera, edhe ndaj kontributit për shpenzimet mjekësore dhe kompensimit për dëmet në shtëpi, pra ndikimin e plagëve në jetën e përditshme.

Swiss International Air Lines ka anuluar 57 fluturime që nga fillimi i vitit për shkak të kushteve të motit. Kompania parashikon edhe anulime të tjera gjatë ditëve të ardhshme për shkak të situatës aktuale meteorologjike në Evropë.

Një total prej rreth 7,430 pasagjerësh është prekur nga këto anulime deri të enjten, sipas një deklarate të filiales së Lufthansa. Fluturimet më të shpeshta të anulluara ishin ato për Amsterdamin – 42 fluturime janë anuluar që nga fillimi i vitit.

Nga e enjtja deri të shtunën, SWISS ka njoftuar anulimin e 21 fluturimeve të tjera për Amsterdam, Berlin, Frankfurt dhe Luksemburg. Rreth 1,390 udhëtarë janë prekur nga këto ndryshime.

Kompania gjithashtu parashikon se do të jenë të nevojshme anulime të tjera gjatë ditëve në vijim.

Ende nuk ishte e qartë se cilat aeroporte dhe fluturime specifike do të preken: “Jemi në kontakt të ngushtë me MeteoSwiss dhe po shqyrtojmë me kujdes çdo ditë dhe çdo destinacion,” njoftoi kompania. Për shkak të “ngarkesës së shtuar të punës”, punonjës shtesë janë në gatishmëri.

Megjithatë, situata meteorologjike ndryshon shpejt, prandaj anulimet me njoftim të shkurtër janë herë pas here të pashmangshme. “Nëse një anulim është i pashmangshëm, përpiqemi ta bëjmë sa më herët që të minimizojmë shqetësimin për pasagjerët tanë.”

Pas disa ditësh të ftohti të fortë, bora po kthehet këtë të enjte në fusha dhe ky është vetëm fillimi. Stuhia Goretti, e cila tashmë ka përfshirë Mbretërinë e Bashkuar me erëra të forta, tani pritet në rajonet tona. Reshjet e borës pritet të intensifikohen në ditët e ardhshme, me deri në një metër të pritura në male.

Në Francën veriperëndimore, ka frikë se erërat do të arrijnë deri në 160 km/orë në departamentin e Mançes, i cili është vendosur në gatishmëri maksimale për mot.

Rreth tridhjetë departamente të tjera janë gjithashtu të shqetësuara. “Strehohuni dhe mos e përdorni automjetin tuaj”, paralajmëroi prefektura e Mançes në llogarinë e saj X, e cila gjithashtu inkurajon popullsinë të sigurojë ndriçim emergjence dhe një furnizim me ujë të pijshëm.

Në Zvicër, depresioni Goretti do të kalojë shumë më në veri: rajonet tona duhet të vuajnë nga erëra të forta, midis 70 dhe 90 km/orë në fusha dhe deri në 100 km/orë në male, shkruan RTS, përcjell albinfo.ch. Një erë e qëndrueshme, por jo e mjaftueshme për të shkaktuar dëme të mëdha.

Priten reshje të dendura bore, veçanërisht në Valais dhe Bernese Oberland. MétéoSuisse ka lëshuar sot një alarm të shkallës 3 nga 5 për këto rajone. Deri në një metër borë mund të bjerë në male, duke rritur frikën për një rrezik në rritje të ortekëve, sipas meteorologut Adrien Michel.

Vini re se në fusha, bora që ra të enjten duhet të shndërrohet në shi… pastaj të kthehet në borë! Këto alternime mund të shkaktojnë episode të shiut të ngrirë. Prandaj, kini kujdes në rrugë.

Rënia e normave të interesit po i vë bankat zvicerane nën presion, sipas Barometrit të ri Bankar EY.

Pak më pak se gjysma e bankave presin që rezultatet operative të bien në vitin 2025, megjithëse shumica presin që marzhet në biznesin e interesit të stabilizohen.

Edhe pse bankat ka të ngjarë të raportojnë rezultate të forta në vitin 2025, këto do të jenë nën nivelin e dy viteve të fundit, sipas Barometrit Bankar.

Nga më shumë se 100 banka të anketuara si pjesë e studimit, 46% prisnin një rënie të rezultateve operative. Sipas autorëve të studimit, ky është niveli më i keq i ndjenjës në 15 vjet.

Biznesi i interesit vazhdon të jetë shtylla qendrore e fitimeve për shumë banka zvicerane, shkruan swissinfo. Me normat kryesore të interesit, të cilat kohët e fundit janë ulur gradualisht në zero përqind, marzhi i interesit është ulur vazhdimisht, vërejnë autorët e Barometrit Bankar, transmeton albinfo.ch.

Institucionet tani po përballen përsëri me një mjedis me marzhe të ulëta në biznesin e interesit, në të cilin ka pak hapësirë ​​për optimizim.

Prandaj, institucionet që janë shumë të përfshira në biznesin e interesit, siç janë bankat rajonale dhe kantonale, janë veçanërisht të prekura nga rezultatet në rënie të biznesit. Në vitet e mëparshme, ato kishin arritur rezultate rekord falë një mjedisi me norma më të larta interesi.

Në të kundërt, bankat private dhe bankat e huaja janë shumë më pak pesimiste falë të ardhurave të qëndrueshme nga komisionet.

Bankat zvicerane gjithashtu mbeten të sigurta në planin afatgjatë: gjatë një periudhe prej më shumë se tre vjetësh, pothuajse të gjitha bankat (94%) presin që rezultatet operative të rriten. Kjo është më shumë se në vitin e kaluar (85%).

Sipas EY, bankat vazhdojnë të besojnë në modelin e tyre të biznesit dhe në forcën e qendrës financiare zvicerane.

Pronarët francezë të barit në një qytet zviceran të skive që u përfshi nga flakët në natën e Vitit të Ri do të merren në pyetje të premten, thanë burime pranë hetimit.

Çifti francez Jacques dhe Jessica Moretti zotëronin dhe menaxhonin barin Le Constellation në Crans-Montana, i cili ishte plot me të rinj që festonin kur shpërtheu flakët rreth orës 1:30 të mëngjesit më 1 janar.

Dyzet persona, shumica prej tyre adoleshentë, u vranë dhe 116 u plagosën.

Çifti, i cili përballet me akuza për vrasje nga pakujdesia, lëndim trupor nga pakujdesia dhe zjarrvënie nga pakujdesia, do të merret në pyetje nga zyra e prokurorit publik në qytetin e afërt të Sionit, tha për AFP të enjten një burim pranë hetimit, i cili kërkoi të mos identifikohej.

Kjo do të shënojë herën e parë që çifti merret në pyetje nga hetuesit që kur akuzat kundër tyre u njoftuan më 3 janar.

Çifti, të cilët nuk janë ndaluar, thanë në një deklaratë se ishin “të shkatërruar dhe të mbingarkuar nga pikëllimi” dhe premtuan “bashkëpunim të plotë” me hetuesit.

“Ne nuk do të përpiqemi në asnjë rrethanë t’i shmangemi këtyre çështjeve,” thanë ata, transmeton albinfo.ch.

Janë ngritur një numër pyetjesh në lidhje me respektimin e standardeve të sigurisë nga zjarri në bar, ku prokurorët besojnë se flaka filloi kur shishet e shampanjës me fishekzjarrë të bashkangjitur u ngritën shumë afër shkumës së izolimit të zhurmës në tavanin e seksionit të bodrumit të barit.

Të martën, autoritetet komunale pranuan se nuk ishin kryer inspektime të sigurisë nga zjarri në Le Constellation që nga viti 2019.

Janë ngritur gjithashtu pyetje në lidhje me të kaluarën e çiftit dhe pronat e shumta të paluajtshme.

Sipas burimeve pranë çështjes, Jacques Moretti ishte i njohur për sistemin francez të drejtësisë për prokurim dhe kishte vuajtur disa kohë në burg.

Sebastien Fanti, një avokat që përfaqëson katër familje të të plagosurve, përshëndeti lajmin se Moretti do të merrej në pyetje në këtë rast, duke i thënë AFP-së se shpresonte që kjo të sinjalizonte “një ringjallje të mirëpritur të hetimit”.

Marrja në pyetje do të përqendrohet në rrethanat personale të çiftit, sipas një burimi tjetër pranë çështjes.

“Vërtetimi i situatës personale të të pandehurve, veçanërisht nga pikëpamja ekonomike, është thelbësor”, tha për AFP-në Romain Jordan, një avokat që përfaqëson disa familje.

Sapo të përfundojë hetimi, zyra e prokurorit publik të Valais do të përcaktojë nëse do të ngrejë një padi kundër dyshes apo do ta mbyllë çështjen.