Banorët e Valais treguan se, kur bëhet fjalë për raclette, ata nuk pranojnë të mbeten pas. Në një darkë spektakolare të mbajtur në Martigny, kantoni zviceran theu rekordin botëror për numrin më të madh të njerëzve që konsumojnë raclette në një vakt të vetëm – plot 4.893 të ftuar.

Ngjarja u organizua nga mjeshtri i njohur i raclette-së, Eddy Baillifard, i cili u shpreh entuziast pas suksesit: “Ky është një sukses fenomenal – çfarë entuziazmi nga publiku dhe kruajtësit e djathit!”, përcjell albinfo.ch.

Kjo iniciativë erdhi si përgjigje ndaj rekordit të vitit të kaluar, të vendosur nga francezët në Saint-Étienne, ku raclette u shërbye për rreth 2.200 persona, dhe më vonë, rreth 2.500 të tjerë dy javë më parë. Për valaisanët, kjo ishte e papranueshme. “Ne nuk mund t’ia linim francezëve rekordin botëror për raclette-n më të madhe,” deklaroi Samuel Bonvin, drejtor i qendrës së ekspozitës MyExpo, ku u mbajt festa. “Raclette është një trashëgimi kulturore e Valais, dhe djathi raclette Valais është unik.”

Në këtë eveniment, raclette u shërbye në formën e saj tradicionale – jo në tigane tavoline si në shumë restorante moderne, por me gjysma rrotash djathi të cilat shkrinin mbi zjarr ose në një pajisje të posaçme dhe më pas gërvishteshin direkt në pjata. Nga aty vjen edhe emri “raclette”, që rrjedh nga folja franceze racler, që do të thotë “të gërvishtësh”. Djathi u shoqërua me patate, siç e do zakoni, shkruan 20minuten.

Për të realizuar këtë rekord, 361 operatorë raclette ishin në detyrë, duke përgatitur dhe shërbyer me përpikëri çdo porcion për afro 5.000 të pranishmit.

Me këtë ngjarje, Valais jo vetëm që theu rekordin, por riktheu me krenari kurorën e raclette-së aty ku, sipas tyre, i takon me të drejtë – në djepin e saj historik, përcjell albinfo.ch.

Zvicra po përballet me nivele jashtëzakonisht të ulëta të ujit në liqenet dhe lumenjtë e saj, për shkak të thatësirës së vazhdueshme dhe mungesës së ujit të shkrirë nga Alpet. Të dhënat nga stacione të ndryshme matëse të Zyrës Federale për Mjedisin tregojnë për një situatë që nuk është parë prej dekadash.

Liqenet më të mëdha të Zvicrës, përfshirë liqenin e Konstancës, liqenin e Cyrihut, të Lucernit dhe të Gjenevës, po regjistrojnë nivele të pazakonta të ulëta të ujit. I njëjti fenomen po vërehet edhe në shumë lumenj në të gjithë vendin. Përjashtim bën zona alpine, ku nivelet e ujit janë ende në kufij normalë, përcjell albinfo.ch.

Në veçanti, pjesa perëndimore e liqenit të Konstancës ka shënuar rënie të ndjeshme. Sipas matjeve të stacionit në Berlingen, niveli i ujit të dielën në mëngjes ishte vetëm 394.53 metra mbi nivelin e detit – një shifër që nuk është regjistruar që nga viti 1972.

Sipas autoriteteve, kjo gjendje është pasojë e reshjeve të pakta dhe e sasisë së vogël të borës në Alpet, veçanërisht në rajonin që furnizon me ujë lumin Rhine, i cili derdhet në liqenin e Konstancës. Kjo do të thotë se, me pak borë për të shkrirë, edhe prurjet në liqene janë më të ulëta se zakonisht.

Perspektiva për përmirësim nuk është optimiste. “Me presionin e lartë të qëndrueshëm që po mbizotëron, nuk priten reshje në dhjetë ditët e ardhshme dhe as sasia e ujit të shkrirë nuk pritet të rritet ndjeshëm,” thotë Philemon Diggelmann, kreu i Departamentit të Inxhinierisë Hidraulike në Zyrën Mjedisore të kantonit të Thurgaut. Parashikimet janë që deri më 11 prill niveli i ujit mund të bie deri në 394.30 metra.

Megjithatë, autoritetet federale ende nuk po e konsiderojnë situatën alarmante. “Situata aktualisht nuk është kritike. Por nëse thatësira vazhdon, do të jetë e nevojshme të vëzhgojmë nga afër zhvillimet,” tha për SRF të mërkurën Philippe Gyarmati, hidrolog në Zyrën Federale për Mjedisin. Ai shtoi se në rast se nuk bie shi në prill dhe maj, rritja e nivelit të ujit do të ndodhë shumë ngadalë, gjë që do të ndikojë edhe në sektorin bujqësor, shkruan 20minuten.

Situata kërkon vëmendje dhe monitorim të vazhdueshëm, pasi ndikimet e saj mund të ndjehen jo vetëm në ekosistem, por edhe në jetën ekonomike të vendit, transmeton albinfo.ch.

Ndërsa lejet për gjuajtjen e ujqve rriten në Zvicër, shkencëtarët po përpiqen të ruajnë mbetjet e tyre për të studiuar evolucionin e tyre. Në Muzeun Kantonal të Shkencave të Natyrës në Lozanë, departamenti i taksidermisë tani është i mbingarkuar.

Rreth 100 ujqër u therën në Zvicër në vitin 2024 pas lehtësimit të standardeve të therjes në vitin 2023. Ngrirësit e Naturéum janë të stërmbushur me mbetje kafshësh dhe ekipi i taksidermisë nuk mund të vazhdojë më.

“Shumë më shumë individë erdhën nga sa prisnim. Ne prisnim një ose dy në vit, por migrimi ishte më i madh. Ne ishim pak të befasuar,” tha Olivier Glaizot, kryekuratori i Naturéum në Lozanë për RTS.

Për shkak të mungesës së burimeve dhe hapësirës, kantoni i Grisons tashmë ka vendosur të djegë disa nga kafshët e tij të therura. Ky nuk është aktualisht rasti në kantonin Vaud.

Në mënyrë tipike, trupat e ujqërve fillimisht merren në kujdes nga Shërbimi Federal Veterinar. Ata kryejnë autopsi mbi kafshët dhe kontrollojnë për parazitë. Mbetjet më pas dërgohen të ngrira në Naturéum.

Për të siguruar që trashëgimia gjenetike e secilit individ të ruhet, biologët marrin mostra indesh dhe i ruajnë në një dhomë frigoriferike në 4 gradë, shkruan albinfo.ch.

“Ne i mbajmë këto inde në rast se studiuesit duan të kryejnë analiza gjenetike. Ne mund të kryejmë një biopsi të vogël dhe të dërgojmë një pjesë të vogël, të cilën studiuesi mund ta përdorë për të kryer analizat e veta,” shpjegon shefi kurator i Naturéum.

Ujqërit e taksuar

Pasi të jenë marrë mostrat, ujqërit mund të trajtohen më pas, si “Gros Pépère”, një mashkull nga tufa Marchairuz, i vrarë aksidentalisht në vitin 2022 nga shërbimet e kafshëve të egra të kantonit Vaud.

“Po thahet sepse sapo është bërë taksidermi. Ne po e lëmë të stabilizohet përpara se ta përdorim për ekspozita,” shpjegon Olivier Glaizot.

Ambicia e muzeut është të prezantojë një paketë për publikun. Për këtë është arritur një marrëveshje me autoritetet për akomodimin e kafshëve të ngordhura.

Disa mijëra njerëz protestuan sot në Cyrih për strehim të përballueshëm, të thirrur nga partitë e krahut të majtë dhe grupet radikale të krahut të majtë. Raportohet se ka dëme të izoluara materiale.

Organizatorët raportuan 8,000 protestues në rrugët e Cyrihut. Policia nuk ka dhënë ende shifra.

Pronarët institucionalë, si bankat dhe kompanitë e sigurimeve, ishin të parët që u fajësuan për rritjen e qirave. Fajin e morën edhe qarqet politike. Organizatorët e marshimit i akuzuan ata për mbajtjen e lidhjeve të ngushta me industrinë e pasurive të paluajtshme, transmeton albinfo.ch.

Protestat u iniciuan nga grupe të majta dhe të majta ekstreme. Më të spikaturit ishin të majtët radikalë, duke brohoritur parulla antikapitaliste dhe kundër policisë, shkruan RTS.

Pranë Europaallee, disa protestues hodhën kanaçe birre dhe shishe uji ndaj oficerëve të policisë të vendosur përgjatë rrugës. Një zyrë e Google në Europaallee ishte gjithashtu në shënjestër me kanaçe birre dhe ngjyrë.

Disa protestues goditën dhe dëmtuan një dritare në hyrje. Individë me kapuç pikturuan grafite në vende të ndryshme përgjatë marshimit.

Trafiku i ndërprerë

Skena e grumbullimit ishte shumë aktive. Anëtarët e rinisë revolucionare të Cyrihut shpalosën pankarta në Lindenhof dhe ndezën fishekzjarre. Në masë të madhe morën pjesë edhe banorët e “Sugus houses”, të cilëve u ishte ndërprerë qiraja.

Demonstrata, e cila zgjati dy orë e gjysmë, filloi në qendër të qytetit, duke kaluar pranë stacionit të trenit përpara se të përfundonte në Helvetiaplatz. Trafiku i makinave dhe transportit publik është ndërprerë pasdite.

Gjatë njëzet viteve të fundit, qiratë janë rritur me 40% në të gjithë qytetin. Shkalla e vendeve të lira të punës është jashtëzakonisht e ulët, në 0.07%, ndërsa një treg i banesave konsiderohet i balancuar me një normë pune prej 1.5%.

Shumë shpesh, natyralizimi është një procedurë e gjatë dhe komplekse. Dhe ndonjëherë shpresat e një aplikanti për të marrë një pasaportë zvicerane shkatërrohen. Çfarë mund të bëjnë kandidatët e pasuksesshëm?

Ka prova të mjaftueshme që sugjerojnë se disa kërkesa për shtetësi refuzohen për arsye arbitrare, ndërsa refuzimet e tjera bazohen në baza të vlefshme. Sido që të jetë, refuzimi do të thotë thjesht një përplasje në rrugën drejt shtetësisë, jo domosdoshmërisht fundin e saj, transmeton albinfo.ch.

Kjo do të thotë se nëse jeni të duruar dhe të vendosur në misionin tuaj për t’u bërë zviceran (duke pasur parasysh, natyrisht, që i plotësoni të gjitha kushtet), atëherë ka disa opsione të hapura për ju.

Dije arsyen

Shumë varet nga arsyeja pse kërkesa juaj u refuzua në radhë të parë: mos vallë sepse nuk i plotësoni të gjitha kriteret për një natyralizim të zakonshëm ose të shpejtë?

Për shembull, a i përmbushni të gjitha kërkesat e vendbanimit / gjuhës / integrimit?

A ka diçka në të kaluarën ose të tashmen tuaj që ju skualifikon nga natyralizimi, si p.sh. një dosje penale ose një histori e mbështetjes në ndihmë sociale?

Kur autoritetet japin vendimin e tyre, ata duhet të tregojnë arsyen pse kërkesa juaj u refuzua. Më pas mund të shihni nëse është bazuar në faktorë legjitimë, apo nëse vendimi nuk është marrë objektivisht.

Është e vështirë të argumentosh me vendimin në rastin e parë, megjithëse kjo nuk do të thotë domosdoshmërisht se shanset e tua për t’u bërë zviceran janë të dënuara përgjithmonë, përcjell albinfo.ch.

Në rrethana të caktuara, autoritetet e natyralizimit mund të ndryshojnë vendimin e tyre – nëse, për shembull, paguani të gjitha paratë e ndihmës sociale që keni marrë dhe ri-aplikoni më pas për shtetësi.

Po sikur refuzimi të bazohej në arsye më arbitrare ose qartësisht të kundërshtueshme?

Nëse mendoni se është kështu, atëherë keni mundësinë të apeloni vendimin.

Meqenëse kërkesat për shtetësi trajtohen në nivele të ndryshme të qeverisë (federale, kantonale dhe komunale), mënyra se si do të bëni një apel varet nga vendi ku në hierarkinë e natyralizimit është refuzuar kërkesa juaj.

Nëse ai do të refuzohej në nivel federal, nga Sekretariati Shtetëror për Migracionin (SEM), atëherë do të jetë e vështirë, nëse jo e pamundur, të rrëzohet ai vendim. Kjo për shkak se vendimet në atë nivel bazohen në kritere faktike dhe jo arbitrare – për shembull, kohëzgjatja e pamjaftueshme e qëndrimit ose aplikimi për shtetësi me leje të gabuar.

Nëse megjithatë mendoni se vendimi i SEM nuk është i arsyeshëm (bazuar në fakte dhe jo në emocione), mund të apeloni në Gjykatën Administrative Federale – lexoni më shumë rreth këtij procesi më poshtë.

Në rast se aplikimi është refuzuar nga zyrtarët kantonalë ose komunalë, do t’ju duhet të kontaktoni autoritetet lokale të natyralizimit dhe të pyesni se si funksionon procesi i apelimit në zonën tuaj.

Me shumë mundësi, rastet e tilla do të trajtohen nga gjykatat e qarkut ose kantoneve.

Dijeni se nëse ankesat tuaja refuzohen, por keni prova të arsyeshme se vendimi i autoriteteve të migracionit, ose i Gjykatës Administrative kantonale dhe Federale, ishte diskriminues – domethënë i përcaktuar nga kombësia, përkatësia etnike, feja ose orientimi juaj seksual – atëherë mund të apeloni në Gjykatën e Lartë, autoritetin më të lartë gjyqësor të Zvicrës.

 Si bëni një ankesë?

Jini të përgatitur për një proces të gjatë që mund të zgjasë me muaj ose edhe më gjatë.

Autoritetet tuaja lokale do t’ju njoftojnë se si të vazhdoni nëse apelimi juaj është paraqitur në atë nivel.

Kërkesat në Gjykatën Administrative Federale duhet të bëhen me shkrim, me postë ose online, në një nga gjuhët zyrtare të Zvicrës.

Ju duhet të bashkëngjitni të gjithë dokumentacionin, duke përfshirë vendimet e mëparshme nga gjykatat më të ulëta.

A ka ndonjë kosto që do të duhet të paguani?

Sipas faqes së internetit të Gjykatës, “si rregull i përgjithshëm, tarifat ngarkohen për procedurat. Shpenzimet procedurale zakonisht paguhen nga pala e pasuksesshme.”

Pra, nëse e humbni apelin, do të duhet të paguani shumën, që do të përcaktohet nga rasti. Megjithatë, nëse fitoni, qeveria do të jetë përgjegjëse për të gjitha tarifat.

Cilat janë shanset tuaja për të fituar?

E gjitha varet nga meritat e rastit tuaj.

Megjithatë, ka pasur disa suksese.

Rasti më i fundit, në vitin 2025, përfshiu një shtetas francez, i cili e pa kërkesën e tij për shtetësi zvicerane të refuzuar nga asambleja e tij lokale e qytetarëve, sepse ai priste barin e tij në festat publike dhe nuk i pastronte mbeturinat nga prona e tij – gjë që komuniteti e mori si një shenjë të mungesës së integrimit.

Ai e apeloi vendimin në gjykatën vendase, e cila vendosi në favor të tij.

Një tjetër rast i mirëpublikuar shkon në vitin 2018, kur një grua holandeze e quajtur Nancy Holten më në fund mori pasaportën e saj zvicerane pasi aplikimi i saj u refuzua – jo një herë, por dy herë më parë – sepse ajo u ankua për këmbanat e lopëve në komunën e saj Gipf-Oberfrick, në kantonin Aargau.

Pas refuzimit të dytë, ajo paraqiti një ankesë pranë autoriteteve kantonale, të cilat përfundimisht morën anën e saj kundër komitetit të fshatit./The local

Një shtetas francez, i cili pa kërkesën e tij për nënshtetësinë zvicerane të refuzuar për aktivitetin e tij të prerjes së barit, ka fituar rastin në gjykatë.

Edhe pse francezi 50-vjeçar kishte jetuar në Clos du Doubs në kantonin Jura për më shumë se një dekadë, kërkesa e tij për natyralizim u refuzua në vitin 2024.

Asambleja e komunitetit në komunën frëngjisht-folëse e hodhi poshtë kërkesën e burrit, duke e bazuar refuzimin në sjelljen e tij të vendosur “jo-zvicerane”: ai në mënyrë rutinore prishi qetësinë publike duke kositur lëndinë dhe duke bërë punë në oborr gjatë festave publike, transmeton albinfo.ch.

Deputetët e Kuvendit u ankuan gjithashtu se ai kishte shumë vite që po rinovonte shtëpinë e tij, me mbeturinat e mbeturinave të pronës, “që tregonte qartë se ai nuk është i integruar.

Një tjetër shenjë e mungesës së integrimit të cituar nga komuniteti: francezi thuhet se ishte “parë rrallë” jashtë dhe rreth e qark në fshat dhe nuk merrte pjesë në ngjarjet e komunitetit, shkruan thelocal.

Drejtësia është vënë në vend

Megjithatë, aplikanti i pafat nuk i hoqi shpresat.

Ai paraqiti një apel kundër vendimit në një gjykatë lokale, e cila kohët e fundit rrëzoi vendimin e komunitetit.

Gjyqtarët vendosën se burri i plotësonte të gjitha kërkesat ligjore për natyralizim – duke përfshirë kohëzgjatjen e qëndrimit dhe njohjen e gjuhës lokale – dhe se kundër tij nuk ishte paraqitur asnjë ankesë zyrtare.

Sa i përket “mungesës së integrimit”, ajo u kundërshtua nga reagimet e favorshme që ai me sa duket mori, si dhe nga një histori e pastër dhe një situatë e qëndrueshme profesionale.

Prandaj, burri tani do të jetë në gjendje të marrë pasaportën e tij zvicerane në fund të fundit – megjithëse mund t’i duhet të rregullojë orarin e tij të kositjes së barit për të shmangur shqetësimin e fqinjëve të tij.

Jo i vetmi

Ky rast, edhe pse i çuditshëm për standardet e huaja, nuk është unik në Zvicër.

Ka të tjera ku aplikantëve iu mohua shtetësia zvicerane për ato që mund të konsiderohen si arsye arbitrare.

Ndoshta një nga rastet më të publikuara, si në Zvicër ashtu edhe jashtë saj, kishte të bënte me një grua holandeze, së cilës iu mohua përpjekja për shtetësi, sepse ajo ankohej për zhurmën e këmbanave të lopëve në fshatin e saj në Aargau.

Megjithatë, edhe ajo apeloi vendimin e komunitetit të saj dhe më në fund iu dha shtetësia.

Një rast tjetër kishte të bënte me një italian, të cilit iu mohua natyralizimi për shkak se nuk iu përgjigj nevojave të ariut – duke iu përgjigjur pyetjeve rreth kafshëve lokale të kopshtit zoologjik.

Burri, i cili kishte jetuar në Zvicër për më shumë se 30 vjet, u gjykua nga komiteti i tij lokal i natyralizimit se nuk ishte aq i integruar socialisht dhe kulturalisht për t’i dhënë shtetësinë, bazuar në dështimin e tij për t’iu përgjigjur një pyetjeje rreth arinjve dhe ujqërve në kopshtin zoologjik lokal.

Sipas Gjykatës Federale, është praktikë e zakonshme sot të kesh foto intime në një celular. Prandaj, fotot nudo të të dashurës nuk janë argument pse prokurorisë publike nuk i lejohet të kontrollojë një celular.

Cila është çështja?
Zyra e prokurorit publik të Cyrihut-Limmat po heton një person që dyshohet se ka importuar mbi shtatë kilogramë kokainë në Zvicër. Burri kundërshtoi autoritetet që kontrollonin telefonin e tij celular, duke argumentuar se pajisja përmbante foto nudo dhe video intime të tij dhe të dashurës së tij, të cilat ai kishte një interes të madh për t’i mbajtur sekret.

Cili ishte vendimi?
Ankesa e burrit u refuzua nga Gjykata e Lartë Federale. Në një vendim historik të botuar të premten, gjykata deklaroi se interesi publik për zgjidhjen e krimit ishte më i rëndësishëm se privatësia e burrit. “Zakonet e përdorimit të njerëzve kanë ndryshuar” dhe tani “është e njohur që telefonat inteligjentë përmbajnë shumë të dhëna të ndjeshme”, shkroi gjykata. Me fjalë të tjera: është normale sot të kesh foto nudo dhe video intime në celular. Fakti që autoritetet i zbulojnë gjatë një kontrolli nuk është arsye për të përjashtuar interesin publik.

A kanë vërtet të gjithë foto nudo dhe video seksuale në celularët e tyre këto ditë?
“Kjo nuk është e vërtetë. Është më shumë një pakicë,” thotë Daniel Süss, profesor i psikologjisë së medias në Universitetin e Shkencave të Aplikuara të Cyrihut. Kamerat Polaroid po përjetojnë një ringjallje, veçanërisht te të rinjtë. “Në këtë mënyrë, imazhet intime mbeten unike, të paktën pak më të lehta për t’u kontrolluar.” Nga ana tjetër, dërgimi i imazheve erotike te të rinjtë është në rënie. Sipas Studimit të James 2024, mbi 90 për qind e të rinjve nuk kanë dërguar kurrë foto ose video të tyre, transmeton albinfo.ch.

Cili është problemi?
Nuk është gjithmonë në dorën tuaj nëse një celular përfundon në duart e policisë. Në rastin konkret, e dashura e burrit nuk ka kryer krim dhe nuk ka pasur asnjë ndikim që oficerët të shohin fotot dhe videot e saj nudo. Sipas Süss, vendimi mund t’i ndihmojë njerëzit të bëhen më të kujdesshëm në përgjithësi dhe të bëjnë më pak foto intime me smartfonët e tyre. “Por ndërgjegjësimi se përmbajtja mund të përhapet pa dashje ose të shikohet nga të tjerët tashmë është rritur.” Fakti që dikush mund të postojë imazhe intime në internet për hakmarrje, për shembull, është njohur prej kohësh si problem, shkruan RTS.

Çfarë po ndodh në planin politik?
“Ekziston një prirje politike në të gjitha nivelet kombëtare dhe ndërkombëtare për t’u dhënë agjencive të zbatimit të ligjit dhe inteligjencës gjithnjë e më shumë mundësi për mbikëqyrje dhe akses në të dhënat e smartfonëve,” thotë avokati dhe eksperti i ligjit digjital, Martin Steiger. “Në Zvicër, azilkërkuesit tani mund të detyrohen efektivisht të lejojnë akses në telefonat e tyre inteligjentë për analizën e të dhënave.” Qeveria e Thurgaut, për shembull, donte t’i jepte policisë të drejtën për të kontrolluar në mënyrë parandaluese përmbajtjen e telefonit celular – pa dyshim për një krim ose rrezik të afërt. Vetëm parlamenti kantonal e ndaloi kërkesën.

Si kanë vendosur gjykatat e tjera?
Një vit më parë, Gjykata Evropiane e Drejtësisë vendosi që policia mund të kontrollojë telefonat celularë edhe për shkelje të lehta, me kusht që një gjykatë ta ketë shqyrtuar çështjen paraprakisht. Megjithatë, ky vendim nuk është drejtpërdrejt i zbatueshëm për Zvicrën.