Arsimi: Maqedonia e Veriut i thotë  ” Jo“ Evropës?

Projekligji i ri për Arsimin e Lartë, i cili aktualisht ndodhet në fazën e konsultimit publik, nuk është një reformë e thjeshtë teknike: është një akt i pastër i sabotazhit ekonomik. Nëse duam që Maqedonia e Veriut të mos kthehet në një shkretëtirë akademike, ky version i ligjit duhet të rishikohet urgjentisht dhe të ndryshojë rrënjësisht.

Ndërsa Shkupi zyrtar pretendon se anëtarësimi në Bashkimin Evropian është prioriteti kryesor, teksti i projektligjit të ri (Zakon za visoko obrazovanie 2026) dëshmon të kundërtën. Duke vendosur barriera proteksioniste dhe burokratike, vendi po i mbyll dyert bashkëpunimit rajonal dhe po tradhton parimet bazë të lëvizjes së lirë të dijes.

Një ligj që “dëbon” rininë në vend që të tërheqë dije

Në vend që të tërheqë institucione prestigjioze dhe investime të huaja, ky projektligj shërben si një mjet dëbues. Duke bllokuar tregun e arsimit, qeveria nuk po mbron cilësinë, por po dënon rininë me mërgim. Nëse të rinjtë nuk gjejnë në vendin e tyre programe inovative (si Kibernetika, Mekatronika apo Inteligjenca Artificiale) për shkak të barrierave absurde, ata do të detyrohen të ikin jashtë vendit për t’u shkolluar. Ky ligj është një makinë që prodhon emigrim dhe zbraz vendin nga truri dhe talentet.

“Perdja e Hekurt” ndaj fqinjëve dhe Ballkanit të Hapur

Neni 26 është simboli i këtij izolimi. Duke kërkuar që një universitet i huaj të jetë në “Top 500 të Shangait” për të hapur një degë në vend, qeveria përjashton automatikisht pothuajse të gjitha institucionet elitare të fqinjëve tanë: Shqipërisë, Kosovës, Serbisë, Bullgarisë dhe Greqisë.

Si mund të flasim për “Open Balkan” apo integrim rajonal kur ndalojmë investimet akademike nga fqinjët tanë? Ky kriter nuk synon cilësinë, por mbron një “kartel” universitetesh lokale që i frikësohen konkurrencës dhe inovacionit.

Raket financiar i legalizuar

Nenet 50 dhe 51 plotësojnë skenarin e mbylljes. Të kërkosh garanci bankare prej miliona eurosh (100% të të hyrave të parashikuara) është një absurditet ekonomik që nuk ekziston në asnjë vend të BE-së. Kjo masë bllokon kapitalin dhe rrit koston e studimeve për familjet maqedonase, duke u siguruar që vetëm monopolet ekzistuese të mbijetojnë. Gjithashtu, kufizimet e ngurta për personelin akademik (Neni 50) pamundësojnë ardhjen e ekspertëve ndërkombëtarë, pa të cilët nuk mund të ketë zhvillim teknologjik.

Koha e vërtetë për partitë politike: Kërkohet rishikim i menjëhershëm

Projektligji është ende në fazën e konsultimit publik. Nuk është vonë, por koha po mbaron. Partitë politike në vend, dhe veçanërisht ato shqiptare, duhet të zgjohen nga heshtja dhe të kërkojnë që kjo kopje e ligjit të rishikohet tërësisht. Nuk mund të jesh pro-evropian me fjalë dhe të votosh ligje që instalojnë monopole antievropiane në praktikë.

Është imperative që kriteret arbitrare të zëvendësohen me standardet evropiane të ENQA dhe EQAR. Nëse Maqedonia e Veriut i mbyll dyert institucioneve rajonale, ajo i dërgon një mesazh të qartë Brukselit: vendi preferon klanet e vjetra para vlerave evropiane.

Rinia e këtij vendi nuk mund të mbetet peng i interesave korporatiste. Ky projektligj duhet të rishkruhet për të hapur vendin, jo për ta mbytur atë.

Albinfo.ch

---