A kanë të gjitha kantonet të njëjtat rregulla gjuhësore për shtetësinë zvicerane?

Në janar të vitit 2019 qeveria zvicerane prezantoi rregulla të reja për njohjen e gjuhës të nevojshme për të marrë nënshtetësinë zvicerane.

Por a janë ato rregulla uniforme në gjithë vendin?

Në atë ditë, Akti Federal i rishikuar për Shtetasit e Huaj dhe Integrimin (FNIA) përcaktoi nivelet e aftësisë që kërkohen jo vetëm për natyralizim, por edhe për marrjen (dhe ruajtjen) e lejeve të punës, transmeton albinfo.ch.

Secili prej niveleve është vendosur nga Sekretariati Shtetëror për Migracionin (SEM) dhe bazuar në Kuadrin e Përbashkët Evropian të Referencës (CEFR), një përkufizim i niveleve të ndryshme gjuhësore me gojë dhe me shkrim të krijuar nga Këshilli i Evropës.

Në Zvicër, ku ka katër gjuhë kombëtare, nivelet e aftësisë zbatohen vetëm për gjuhën zyrtare të kantonit ku jeton personi në fjalë: gjermanisht, frëngjisht, italisht dhe romanisht.

Sa i përket romanishtes, që nga viti 2021, folësit e romanishtes lejohen të japin provimin e shtetësisë në këtë gjuhë.

Siç shpjegon SEM në faqen e saj të internetit, “njerëzit që jetojnë në komunat romane në Graubünden tani do të jenë në gjendje të prodhojnë një certifikatë gjuhësore në romanisht… provimet mund të jepen në Sursilvan, Sutsilvan, Surmiran, Puter dhe Vallader – pesë gjuhët romane – si dhe Rumantsch Grischun”, shkruan thelocal.

Por meqenëse gjuha nuk është pjesë e CERF, aftësia e personit do të gjykohet nga folësit vendas.

Megjithatë, nëse ndodh që jetoni në Graubünden dhe nuk flisni rrjedhshëm një nga dialektet e mësipërme, atëherë mund ta bëni këtë në gjermanisht – gjuha tjetër zyrtare e kantonit.

Po kantonet dhe qytetet dygjuhëshe?

Një numër kantonesh zvicerane kanë dy gjuhë zyrtare. Këto janë Berna (gjermanisht dhe frëngjisht), Fribourg (gjermanisht dhe frëngjisht), Valais (frëngjisht dhe gjermanisht) dhe Graubünden (gjermanisht, romanisht dhe italisht).

Ekzistojnë gjithashtu dy qytete dygjuhëshe gjermane dhe franceze: Biel/Bienne dhe Fribourg.

Një çështje e Gjykatës së Lartë Federale të Zvicrës nga viti 2022 vendosi se një personi i duhet të demonstrojë aftësi gjuhësore në gjuhën administrative të komunës në të cilën ai aplikon, edhe nëse është një folës amtare i një gjuhe tjetër zvicerane.

A i përmbahen të gjitha kantonet zvicerane rregullat federale?

Nivelet e SEM janë një kërkesë minimale, me kantone individuale të lira për të futur kritere më të rrepta.

(E njëjta gjë vlen për të gjitha ligjet federale: kantonet mund të miratojnë rregullore më të ashpra se ato kombëtare, por nuk mund të paraqesin rregulla më të lehta).

Cilat kantone kanë kritere gjuhësore më të rrepta në lidhje me shtetësinë?

Tre kantone zvicerano-gjermane: Schwyz, Nidwalden dhe Thurgau kërkojnë të gjitha nivelet e shkruara B1 dhe të folurit B2.

Asnjë nga këto tre kantone nuk njeh nivelin më të ulët, A2 për aftësitë e shkruara që përcaktohen nga SEM.

Kërkesat më të ashpra kanë të bëjnë vetëm me shtetësinë, jo me lejet e punës. Gjithashtu, dy kantone të tjera njoftuan se duan të ashpërsojnë edhe kriteret e tyre gjuhësore.

Aargau, ku kërkesat e natyralizimit janë tashmë më të rrepta se kudo tjetër në Zvicër, tani dëshiron të ketë rregulla më të ashpra për gjuhën – dëshiron ta ngrejë atë gjithashtu në një nivel B2.

Edhe në Zug, qeveria kantonale i është përgjigjur në mënyrë të favorshme një mocioni nga Partia Popullore Zvicerane që bën thirrje për një aftësi më të mirë gjuhësore për të marrë nënshtetësinë zvicerane: B2 për gjermanishten e folur dhe B1 për gjermanishten e shkruar.

Po kantonet me një përqindje të lartë të shtetasve të huaj?

Cyrihu, Gjeneva, Vaud dhe Basel-City nuk kanë plane për të modifikuar rregullat aktuale (federale) që janë në fuqi atje.

 

---