A do ta përshpejtojë lufta në Lindjen e Mesme tranzicionin energjetik?

Lufta në Lindjen e Mesme po nxjerr në pah varësinë e madhe globale nga hidrokarburet. Në këtë kontekst, lind pyetja: a mundet bllokimi i Ngushticës së Hormuzit dhe rreziku i një krize ekonomike të përshpejtojnë kalimin drejt energjive të rinovueshme?

Që në vitin 2022, lufta në Ukrainë kishte zbuluar brishtësinë e sistemit global të furnizimit me energji. Sot, sipas drejtorit të Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë (IEA), Fatih Birol, situata është edhe më serioze.

“Bota po përballet me sfidën më të madhe të sigurisë energjetike në histori. Kjo nuk ka të bëjë vetëm me naftën dhe gazin, por edhe me plehrat kimike dhe produktet petrokimike”, thekson ai.

Rreziku nga Ngushtica e Hormuzit

Aktualisht, rreth 20% e konsumit global të hidrokarbureve kalon përmes Ngushticës së Hormuzit. Një bllokim i saj do të trondiste pothuajse të gjithë rrjetin global të furnizimit. Për më tepër, rrugët alternative janë të kufizuara: për naftën, ato mund të kompensojnë vetëm rreth 40% të mungesës, ndërsa për gazin natyror situata është edhe më e vështirë, pasi kërkon proces të lëngëzimit për transport.

Sipas “New York Times”, janë regjistruar rreth 40 sulme ndaj infrastrukturës energjetike në nëntë vende të Lindjes së Mesme. Katari vlerëson se rikuperimi i plotë mund të zgjasë disa vite. Edhe pse vendet evropiane kërkojnë të diversifikojnë burimet e energjisë, mundësitë mbeten të kufizuara.

Ekonomisti Patrice Geoffron thekson se prodhimi global i naftës dhe gazit është i përqendruar kryesisht në tre rajone: Rusia, Lindja e Mesme dhe Shtetet e Bashkuara.

“Kjo e bën të vështirë të besohet se zgjidhja qëndron vetëm te diversifikimi i furnizimit”, shprehet ai.

Zgjidhja: dekarbonizimi

Sipas ekspertëve, zgjidhja më e qëndrueshme është përshpejtimi i dekarbonizimit. Përveç përfitimeve për klimën, kjo do të rriste edhe qëndrueshmërinë energjetike ndaj krizave gjeopolitike.

Profesori Stéphane Genoud sugjeron elektrifikimin e sektorëve kryesorë, sidomos transportit dhe ngrohjes, duke reduktuar përdorimin e naftës dhe gazit. Ai thekson rëndësinë e energjisë diellore:

“Duhet të shfrytëzojmë energjinë e diellit, e cila është falas. Me diellin nuk negociohet, dhe kjo është shumë e rëndësishme.”

Energjia bërthamore: zgjidhje apo rrezik?

Sipas analizave të kompanisë zvicerane Axpo, ekzistojnë dy skenarë për të ardhmen energjetike:

një përzierje energjie me hidrocentralet, energjinë diellore dhe atë të erës, të plotësuara nga centrale me gaz;

ose ndërtimi i centraleve të reja bërthamore.

Megjithatë, Genoud argumenton se energjia bërthamore nuk është zgjidhje praktike. Ndërtimi i një centrali të ri mund të zgjasë deri në 30 vjet, ndërkohë që krizat aktuale kërkojnë zgjidhje të menjëhershme. Për më tepër, teknologjia dhe lënda e parë (uraniumi) do të duhej të importoheshin, duke krijuar një varësi të re.

Pengesat politike dhe ekonomike

Megjithëse zhvillimi i energjive të rinovueshme duket i pashmangshëm, jo të gjithë aktorët globalë e mbështesin këtë drejtim. Vendet prodhuese të hidrokarbureve kanë interes të ruajnë modelin aktual.

Një shembull është Shtetet e Bashkuara, ku presidenti Donald Trump ka nënshkruar një marrëveshje me kompaninë Total për të braktisur projektet e energjisë së erës në Atlantik, duke investuar në vend të tyre në naftë dhe gaz në Gjirin e Meksikës dhe Teksas.

---