Pas më shumë se 60 vitesh, modeli klasik i tarifave të energjisë elektrike me orë të larta dhe të ulëta po zhduket në Zvicër. Shumë ofrues të energjisë elektrike po eliminojnë tarifat e ulëta gjatë natës dhe po ofrojnë vetëm një tarifë të vetme për gjithë ditën, transmeton albinfo.ch.

Në dekada të tëra, familjet ndiznin enëlarësin dhe makinën e larjes vetëm pas orës 21:00 për të përfituar nga tarifat më të lira gjatë natës. Por me rritjen e prodhimit të energjisë nga panelet diellore, zhvendosja e konsumit në mbrëmje nuk ka më kuptim, thonë ekspertët.

“Tani kemi shumë energji diellore gjatë ditës. Për këtë arsye, nuk është më e dëshirueshme që konsumimi të shtyhet në mbrëmje,” shpjegon Christoph Fischer, Menaxher i Rrjetit në AEW Energie AG.

Ekspertët e energjisë parashikojnë se tarifa e njëtrajtshme është vetëm një hap kalimtar drejt tarifave dinamike, ku çmimet e energjisë do të ndryshojnë sipas ofertës. Me rrjetet dhe matësit digjitalë të energjisë, pajisjet e shtëpisë do të mund të ndizhen automatikisht në momentin më ekonomik, për shembull gjatë mesditës kur dielli prodhon më shumë energji.

Sipas Ligjit për Furnizimin me Energjia Elektrike, deri në fund të vitit 2027, 80% e familjeve zvicerane duhet të pajisen me matës inteligjent, që do të mundësojë kontrollin fleksibël dhe automatik të pajisjeve shtëpiake.

Infrastruktura shëndetësore e Zvicrës vlerësohet vazhdimisht ndër më të mirat në botë, por si krahasohet ajo me vendet e tjera?

Qoftë në aspektin politik, sistemin shoqëror apo ekonominë, zviceranët shpesh hartojnë kursin e tyre, i cili ndryshon në thelb nga ai i fqinjëve të tyre evropianë.

Kujdesi shëndetësor nuk bën përjashtim.

Dallimet qëndrojnë kryesisht në atë se kush e financon skemën – publik kundrejt privatit – dhe si funksionon sistemi i përgjithshëm.

Ashtu si pjesa më e madhe e Bashkimit Evropian, Zvicra ka një sistem shëndetësor universal, që do të thotë se të gjithë në vend janë të mbuluar nga sigurimi dhe kanë qasje në kujdes mjekësor.

Në shumicën e vendeve, qeveria zakonisht ka kontroll, në një masë më të vogël ose më të madhe, mbi financimin, sigurimin shëndetësor dhe ofruesit e shëndetit.

Në Francë, për shembull, shumica e kostove të kujdesit shëndetësor mbulohen nga sistemi shtetëror i kujdesit shëndetësor, i njohur si assurance maladie, dhe kjo financohet nga taksat – kostot e kujdesit shëndetësor përbëjnë rreth 13 përqind të pagës bruto të një personi mesatar.

Në Gjermani, kostot e shëndetit ndahen nga punëdhënësit dhe punëtorët, me punonjësit që paguajnë 7.5 përqind të pagave të tyre në një fond publik të sigurimeve shëndetësore, dhe kompanitë që përputhen me atë shumë, transmeton albinfo.ch.

Sistemi kombëtar i Italisë, i quajtur Servizio Sanitario Nazionale, ose thjesht SSN, i cili financohet kryesisht përmes taksave federale dhe rajonale, mbulon automatikisht të gjithë banorët. Kujdesi mjekësor është kryesisht falas në pikën e shërbimit.

Kujdesi shëndetësor publik ekziston edhe në Austri, me pjesë të caktuara të pagave që zbriten automatikisht për të financuar skemën, shkruan thelocal. Megjithatë, kujdesi shëndetësor është falas për njerëzit me të ardhura të ulëta ose ata që janë me aftësi të kufizuara, studiojnë ose janë në pension.

Edhe pse nuk është më pjesë e BE-së, sistemi shëndetësor i Mbretërisë së Bashkuar bazohet gjithashtu në kujdesin shëndetësor shtetëror përmes NHS-së. Ai financohet nga taksat që përbëjnë rreth 4.5 përqind të të ardhurave bruto mesatare të qytetarëve.

Po Zvicra?

Sistemi këtu është thelbësisht i ndryshëm në atë që nuk bazohet në taksa ose nuk financohet nga punëdhënësit, por nga vetë individët.

Të gjithë duhet të kenë një mbulim bazë të sigurimit shëndetësor dhe ta blejnë atë nga një prej dhjetëra transportuesve privatë.

Sigurimi bazë – KVG në gjermanisht dhe LaMal në frëngjisht dhe italisht – është i detyrueshëm në Zvicër. Nuk është e lirë — primet bazohen në kantonin e banimit dhe moshën, duke kushtuar mesatarisht 300 deri në 400 franga në muaj — por është mjaft gjithëpërfshirëse; përfshin mbulim për sëmundje, ilaçe, analiza, maternitet, terapi fizike, kujdes parandalues ​​dhe shumë trajtime të tjera.

Nuk ka programe sigurimi të sponsorizuara nga punëdhënësi ose të drejtuara nga shteti, dhe roli i vetëm i qeverisë është të sigurojë që të gjitha kompanitë e sigurimeve të ofrojnë të njëjtin mbulim bazë për të gjithë dhe që të kenë të njëjtat çmime.

Ndërsa kompanitë nuk mund të konkurrojnë në çmimet ose përfitimet e ofruara nga sigurimi bazë i detyrueshëm — të cilat përcaktohen nga Ministria e Shëndetësisë — ato mund të konkurrojnë, dhe konkurrojnë, në politika plotësuese të cilat ofrojnë përfitime që nuk përfshihen në mbulimin bazë.

Të gjitha policat kanë zbritje (të quajtura edhe bashkëpagesa) që mund të variojnë nga 300 deri në 2,500 franga në vit.

Pasi të arrihet zbritja, 90 përqind e të gjitha kostove mjekësore do të mbulohen nga sigurimi, me 10 përqind që paguhet nga pacienti; Megjithatë, kjo bashkëpagesë është e kufizuar në 700 franga në vit për të rriturit dhe 350 franga për fëmijët nën 18 vjeç.

Qeveria subvencionon kujdesin shëndetësor për individët dhe familjet me të ardhura të ulëta – të përcaktuara si ata për të cilët primet e sigurimit tejkalojnë 10 përqind të të ardhurave të tyre.

Çfarë përqindjeje e të ardhurave të një personi shkon për primet e sigurimit shëndetësor?

Kjo varet nga pagat dhe primet, për shembull, nëse një person zgjodhi opsionin më të lirë me një zbritje të lartë ose atë të shtrenjtë me një zbritje prej 300 frangash.

Megjithatë, në përgjithësi, bazuar në të ardhurat mesatare mujore prej pak më shumë se 7,000 frangash, rreth 6.5 përqind shpenzohet për prime.

Çfarë ndodh nëse nuk merrni një polisë sigurimi shëndetësor?

Kushdo që mbërrin në Zvicër duhet të sigurohet brenda tre muajve. Nëse nuk e bëni, qeveria do të zgjedhë një për ju dhe do t’ju dërgojë faturën. Nëse kjo ndodh, mund të përfundoni me prime më të shtrenjta sesa mund të kishit marrë nëse do të bënit kërkime vetë.

Nëse ende nuk i paguani pagesat, kujdesi juaj shëndetësor do të kufizohet vetëm në raste urgjente; çdo trajtim tjetër mjekësor jo-urgjent do t’ju refuzohet, përveç nëse e paguani nga xhepi juaj.

Avantazhet dhe disavantazhet e sistemit zviceran

Le të shohim së pari “kundrat”. Në thelb, ekziston një: kostoja.

Jo vetëm që primet e sigurimit janë të larta dhe në rritje të vazhdueshme, por, me 7,179 franga për frymë, Zvicra ka skemën e tretë më të shtrenjtë të kujdesit shëndetësor në botë – pas vetëm Shteteve të Bashkuara (12,318 dollarë) dhe Gjermanisë (7,383 dollarë).

Ndryshe nga modelet e financuara nga taksapaguesit, nuk ka klasifikim çmimesh sipas të ardhurave, kështu që njerëzit me të ardhura të ulëta paguajnë një pjesë më të lartë të të ardhurave të tyre për kujdes shëndetësor sesa ata me të ardhura të larta.

Megjithatë, sistemi është përgjithësisht efikas, ka një rrjet të gjerë mjekësh, si dhe spitale dhe klinika të pajisura mirë.

Pacientët janë të lirë të zgjedhin mjekun e tyre dhe zakonisht kanë akses të pakufizuar te specialistët.

Listat e pritjes për trajtimet mjekësore janë relativisht të shkurtra.

Sipas një ankete nga Organizata për Bashkëpunim Ekonomik dhe Zhvillim (OECD) mbi kohën që pacientët në vende të ndryshme zakonisht presin për një takim me një specialist, pjesa e njerëzve në Zvicër që presin një muaj ose më shumë është 23 përqind, krahasuar me 36 përqind në Francë, 52 përqind në Suedi dhe 61 përqind në Norvegji.

Tarifat e sigurimeve shëndetësore do të rriten me 4.4 përqind vitin e ardhshëm, që do të thotë një rritje mesatare prej 16.60 frangash në muaj. Por situata në kantonin tuaj zviceran mund të jetë ndryshe.

Duke njoftuar tarifat e reja më 23 shtator, Ministrja e Shëndetësisë Elisabeth Baume-Schneider tha se primi mesatar mujor do të arrijë në 393.30 franga nga 1 janari 2026.

“Ne të gjithë e vlerësojmë aksesin në një sistem shëndetësor cilësor, por kjo çon në një rritje të shërbimeve mjekësore dhe, rrjedhimisht, të kostove të kujdesit shëndetësor”, theksoi ajo. “Këto kosto – vizitat te mjeku, testet laboratorike, qëndrimet në spital, seancat e fizioterapisë dhe ilaçet – përcaktojnë primet e përcaktuara nga kompanitë e sigurimeve.”

Megjithatë, në varësi të kantonit tuaj të banimit, mund të përfundoni duke paguar një normë më të lartë ose më të ulët.

Ku do t’i tejkalojnë primet mesataren kombëtare?

Me një rritje prej 6.9 përqind mbi primet aktuale, banorët e Ticinos do të përballen me rritjen më të lartë – 582 franga në muaj.

Më pas vjen Valais (5.8 përqind – 439 franga); Appenzell-Innerrhoden (5.5 përqind – 322 franga); Uri (5.3 përqind – 363 franga); Cyrih (5.1 përqind – 451 franga); dhe Graubünden (5 përqind – 400 franga), transmeton albinfo.ch.

Këto janë rritjet më të larta, sipas Zyrës Federale të Shëndetit Publik (FOPH).

Sa i përket banorëve të Vaud, me një rritje prej 4.3 përqind, ata janë pak-pak nën mesataren kombëtare, por do të kenë një shumë mjaft të madhe prej 527 frangash në prime mujore për të paguar, shkruan thelocal.

Megjithatë, tarifat në një numër kantonesh në të vërtetë do të jenë shumë nën mesataren – edhe pse shuma aktuale e primeve do të jetë e lartë.

Në Gjenevë, për shembull, tarifat do të rriten vetëm me 2.6 përqind, por banorët do të duhet të paguajnë ende 586 franga në prime mujore.

Qyteti i Bazelit do të shohë gjithashtu prime nën mesataren (2.9 përqind – 521 franga).

Por “fituesit” e padyshimtë janë banorët e Zugut – jo vetëm që normat e tyre të sigurimit shëndetësor nuk do të rriten, por ato në fakt do të ulen… me 15 përqind.

Arsyeja është teprica financiare e lartë e kantonit.

Drejtori i Financave i Zugut, Heinz Tännler, ka 200 milionë franga që mund t’ua shpërndajë qytetarëve të kantonit.

Prandaj, kantoni do të mbulojë 99 përqind të kostove të spitalit në vitin 2026 dhe 2027.

Në terma konkretë, një banor i Zugut që paguan një prim mujor prej 500 frangash në vitin 2025 do të paguajë 425 franga në muaj në vitin 2026 dhe do të kursejë 900 franga në vit.

Ju mund të kontrolloni tarifat në vendin tuaj të banimit në këtë faqe zyrtare qeveritare, ose mund të prisni mbërritjen e një letre nga kompania juaj e sigurimeve që ju informon për primet e reja. Sipas ligjit, këto letra duhet të mbërrijnë në kutinë tuaj postare para 31 tetorit, gjë që ju lë një muaj (deri më 30 nëntor) për të ndryshuar ofruesin, polisën ose të dyja.

Pse primet e kujdesit shëndetësor zviceran ndryshojnë kaq shumë për kanton?

Arsyeja është se kantonet kanë infrastrukturë shëndetësore dhe nivele të ndryshme të financimit qeveritar.

Të dhënat demografike dhe statistikat gjithashtu luajnë një rol: primet shëndetësore në kantonet me popullsi më të re dhe më të shëndetshme do të jenë më të ulëta sesa në ato me incidencë më të lartë sëmundjesh dhe njerëz më të moshuar, me sëmundje kronike.

Por vetë fakti i jetesës në një kanton të caktuar nuk do të thotë domosdoshmërisht se primet do të jenë të njëjta për të gjithë: kantonet gjithashtu mund të ndahen në zona me prime të ndryshme.

Qeveria “i ndan kantonet më të mëdha, brenda të cilave kostot ndryshojnë shumë, në dy ose tre rajone primesh”, sipas FOPH. “Ajo gjithashtu përcakton ndryshimet maksimale të lejuara në prime midis rajoneve”.

Për shembull, komunat në kantonet e Bernës, Graubündenit, Lucernës, St. Gallenit dhe Cyrihut u caktohen tre rajone të ndryshme premium. Kantonet e Bazelit, Fribourgut, Schaffhausen-it, Ticinos, Vaud-it dhe Valais kanë secili nga dy rajone premium.

Po sikur të mos keni mundësi të paguani premiume më të larta?

Atëherë mund të keni të drejtë për ndihmë financiare nga kantoni juaj.

Banka Kombëtare Zvicerane (SNB) po bën një pushim nga normat e interesit. Pas gjashtë uljeve të njëpasnjëshme të normave të interesit, norma bazë e interesit do të mbetet në 0.00%, njoftoi SNB të enjten.

Presioni inflacionist është praktikisht i pandryshuar krahasuar me tremujorin e mëparshëm, shkroi SNB në një deklaratë. SNB do të vazhdojë të monitorojë nga afër situatën dhe të përshtasë politikën e saj monetare nëse është e nevojshme për të siguruar stabilitetin e çmimeve.
Megjithatë, perspektiva ekonomike për Zvicrën mbetet e pasigurt, tha banka qendrore. Tarifat dukshëm më të larta të vendosura nga Shtetet e Bashkuara në gusht në veçanti kanë errësuar perspektivën. Rreziqet kryesore për ekonominë zvicerane, pra, mbeten politika tregtare e SHBA-së dhe zhvillimi i ekonomisë globale, transmeton albinfo.ch.

Vendimi i fundit i SNB nuk është surprizë. Shumica dërrmuese e ekonomistëve e kishin pritur këtë paraprakisht. Përpara kësaj, SNB e kishte ulur normën bazë të interesit gjashtë herë radhazi, shkruan swissinfo. E uli atë me 25 pikë bazë në mars, qershor dhe shtator 2024, me 50 pikë bazë dhjetorin e kaluar dhe pastaj përsëri me 25 pikë bazë në mars dhe qershor.

Banka qendrore më parë e kishte rritur normën bazë të interesit nga -0.75% në qershor 2022 në 1.75% në vetëm pesë hapa. Arsyeja për këtë ishte rritja e ndjeshme e inflacionit, i cili që atëherë ka rënë përsëri ndjeshëm dhe madje ka rënë në territor negativ ndërkohë.

Pasiguritë ‘mbeten të larta’

Tarifat prej 39% të vendosura nga SHBA-të mbi eksportet zvicerane “përfaqësojnë një vështirësi të madhe” për kompanitë zvicerane, paralajmëroi Martin Schlegel, kryetari i SNB-së.

Këto detyrime, të cilat kanë qenë në fuqi që nga 7 gushti, “duhet të ngadalësojnë aktivitetin”, shtoi Schlegel. Në këtë kontekst, dhe duke e mbajtur normën e saj bazë në zero, SNB po “mbështet […] ekonominë” me një politikë monetare që mbetet “ekspansioniste”, tha ai.

Por pasiguritë rreth inflacionit dhe rritjes ekonomike në Zvicër “mbeten të larta”, tha kreu i bankës qendrore zvicerane. Banka do ta përshtatë politikën e saj monetare “nëse është e nevojshme” dhe do të mbetet “e gatshme të jetë aktive në tregun e këmbimit valutor nëse kërkohet”.

Sipas një studimi të Universitetit të St. Gallen, zviceranët po bëjnë më shumë blerje jashtë vendit dhe në një shkallë më të gjerë se në vitin 2022. Ushqimet dhe veshjet janë më të preferuarat jashtë vendit. Megjithatë, diferencat e çmimeve mes produkteve të huaja dhe atyre zvicerane shpesh tejvlerësohen.

Studimi analizoi zhvillimin e blerjeve në vendet fqinjë që nga viti 2022. Një nga rezultatet kryesore: blerjet kanë shënuar një rritje prej 10% si në dyqane fizike ashtu edhe online, transmeton albinfo.ch.

Zviceranët po blejnë jashtë vendit më shpesh

Turizmi i blerjeve, si në dyqane fizike ashtu edhe online, është rritur nga 8.43 miliardë CHF në 9.26 miliardë CHF që nga viti 2022, një rritje prej 9.9%. Blerjet e ushqimeve janë rritur sidomos në dyqanet fizike.

Rritja më e madhe në blerjet online është vërejtur te veshjet. Sipas studimit, shpenzimet mesatare për blerje në dyqanet jashtë vendit kanë shkuar nga 216 në rreth 230 franga. Konsumatorët gjithashtu blejnë jashtë vendit më shpesh se tre vjet më parë.

Avantazhet e çmimeve shpesh tejvlerësohen

Rreth 3,000 pjesëmarrës nga të gjitha pjesët e vendit u pyetën për arsyet e blerjeve jashtë vendit. Përfitimet e çmimeve mbeten motivi kryesor, por studimi zbulon se turistët e blerjeve shpesh tejvlerësojnë masivisht këto avantazhe.

Për zviceranët që flasin gjermanisht, destinacioni më i popullarizuar për blerje është Konstanz në Gjermani. Për ata që flasin frëngjisht ose italisht, janë Pontarlier në Francë ose Como në Itali.

Studimi spekulon mbi efektet e mundshme të uljes së pragut për blerjet pa doganë nga 300 në 150 franga, që ka hyrë në fuqi nga janari 2025. Kjo mund të çojë në uljen e numrit të turistëve të blerjeve që kërkojnë rimbursim të TVSH-së.