Zvicra ka rregulla strikte në lidhje me të drejtën e qëndrimit për shtetasit e huaj. Zakonisht, kjo lidhet me lejet e punës dhe punësimit – por jo gjithmonë.
Shumica dërrmuese e afro 2.4 milionë të huajve që jetojnë në Zvicër në fund të vitit 2024 (të paktën të rriturit) janë të punësuar.
Në fakt, tregu zviceran i punës mbështetet shumë në fuqinë punëtore nga jashtë për të plotësuar mungesat e personelit në një sërë sektorësh.
Por kjo nuk i përjashton edhe të huajt “pa punë” që të jetojnë në Zvicër – edhe pse në kushte strikte, transmeton albinfo.ch.
Këtu janë disa shembuj të situatave që ju lejojnë të jetoni — legalisht — në vend pa qenë i punësuar (studentët nuk përfshihen, pasi u lejohet të qëndrojnë vetëm për kohëzgjatjen e arsimit të tyre, dhe jo afatgjatë):
Ju jeni shtetas i BE-së ose EFTA-s (Norvegji, Islandë dhe Lihtenshtajn)
Nëse jeni shtetas i ndonjë prej këtyre vendeve, mund të jetoni në Zvicër për tre muajt e parë pa leje.
Pas kësaj, ju lehtë mund të merrni një leje qëndrimi.
Megjithatë, nëse nuk jeni i punësuar, duhet të provoni se keni mjete të mjaftueshme nga të ardhurat dhe/ose pasuria për të mbajtur veten pa u mbështetur në ndihmën sociale.
Je i martuar me një zviceran
Martesa me një shtetas zviceran nuk ju jep automatikisht të drejtën për t’u bërë shtetas, por ju do të lejoheni të jetoni në vend – fillimisht me një leje B dhe përfundimisht në C.
Ju jeni një “bashkëshort pasues”
Nëse jeni i martuar me një shtetas të BE-së/EFTA-s i cili është i punësuar në Zvicër, atëherë edhe ju keni të drejtë të jetoni këtu.
Edhe nëse ju dhe mbajtësi kryesor i familjes jeni shtetas të një vendi të tretë, prapë mund të jetoni këtu, edhe pse në kushte më kufizuese, shkruan thelocal.
Ashtu si burri/gruaja juaj që vjen në Zvicër për të punuar, edhe ju duhet të keni vizë për të hyrë në vend.
Përjashtimi i vetëm nga kjo kërkesë, sipas Sekretariatit Shtetëror për Migracionin (SEM), “janë anëtarët e familjes që nuk janë anëtare të BE/EFTA, të cilët kanë një leje qëndrimi të vlefshme të lëshuar nga një shtet anëtar i Shengenit”.
Partnerët e regjistruar
Një ‘partneritet i regjistruar’ përfshin çifte të të njëjtit seks që nuk janë të martuar ose njerëz të seksit të kundërt që jetojnë së bashku si bashkëshortë të ligjit të zakonshëm – për sa kohë që këto partneritete janë të regjistruara në mënyrë të vlefshme jashtë vendit dhe kanë të njëjtin status ligjor si partneritetet e regjistruara në Zvicër.
Fakti i të jetuarit së bashku nën një çati nuk do t’i japë të drejtë partnerit që t’ju ndjekë në Zvicër.
Ka edhe dy kushte të tjera që duhet të plotësoni.
Njëra është se të ardhurat e mbajtësit të familjes janë të mjaftueshme për të siguruar të gjithë familjen pa u mbështetur në ndihmën sociale.
Kushti i dytë është që shtëpia ose apartamenti juaj të jetë mjaftueshëm i madh për të akomoduar familjen tuaj të rehatshme “sipas standardeve zvicerane” – e përcaktuar zyrtarisht si një person me një dhomë minus një.
Kjo do të thotë që nëse jeni një familje prej katër anëtarësh, banesat tuaja nuk duhet të jenë më të vogla se tre dhoma.
Ju jeni në pension
Nëse ju lejohet të jetoni këtu pasi të ndaloni së punuari, varet pjesërisht nga lloji i lejes që keni dhe nëse keni mundësi financiare për të vazhduar të jetoni këtu pa një rrogë të rregullt. Kriteri i fundit ka për qëllim të sigurojë që ju nuk do të kërkoni ndihmë sociale.
Nëse keni punuar në Zvicër për shumë vite dhe e merrni pensionin këtu, duhet — të paktën teorikisht — të jeni në gjendje të mbaheni.
Nëse, në kohën e daljes në pension, ju keni një leje C, keni të drejtë të qëndroni në Zvicër për aq kohë sa dëshironi, ose për një kohë të pacaktuar, dhe të mos i nënshtroheni asnjë kufizimi ose kushti kohor.
Sa i përket lejeve B, vlefshmëria e tyre varion nga një deri në pesë vjet, në varësi të faktit nëse vini nga një vend i BE/EFTA apo një shtet i tretë.
Nëse jeni mbajtës i lejes B pesëvjeçare dhe nëse tashmë e dini se dëshironi të qëndroni në Zvicër pas daljes në pension, shikoni nëse jeni të përshtatshëm për një leje C dhe nëse mund ta merrni atë përpara se të ndaloni së punuari.
Mbajtësit e lejeve afatshkurtra si L kanë më pak gjasa që të lejohen të qëndrojnë në Zvicër pas daljes në pension, përveç nëse mund të dëshmojnë se janë të vetë-mjaftueshëm financiarisht.
Ju jeni super të pasur
Pavarësisht nga kombësia dhe mosha juaj, nëse jeni (shumë) i pasur, mund të zhvendoseni edhe në Zvicër, sipas të ashtuquajturit program (megjithëse jozyrtarisht) ‘viza e artë’.
Zviceranët janë njerëz shumë pragmatikë, veçanërisht kur bëhet fjalë për të fituar para.
Një Neni 30 pak i njohur (përveç njerëzve të zgjuar financiarisht) dhe i përdorur rrallë i Aktit Federal për të Huajt, përcakton përjashtime nga kërkesat e rregullta dhe strikte të pranimit.
Ai u mundëson të huajve nga jashtë Evropës të shpërngulen në Zvicër – por vetëm nëse janë mjaft të pasur për të jetuar këtu pa pasur nevojë të punojnë ose të përdorin përfitime sociale.
Ligji thotë se në rastet e “interesave të rëndësishme publike” – domethënë, shumë para në arkën e shtetit – kantonet mund t’u japin shtetasve të vendeve të treta leje për t’u vendosur në territoret e tyre me një leje qëndrimi B.
Si një tregues i përgjithshëm, ‘blerja’ e lejes së qëndrimit në Gjenevë kushton afërsisht 312,522 franga të ardhura tatimore në vit, 415,000 në Vaud dhe 287,882 në Valais.
Shtojini kësaj edhe një tarifë që do t’ju duhet të paguani një avokat të specializuar për zhvendosje – thuhet se të paktën 50,000 franga – për të negociuar një marrëveshje tatimore të një shume të madhe për ju me autoritetet e kantonit ku dëshironi të jetoni.
Një gjë që duhet mbajtur parasysh është se vetëm paratë nuk mund t’ju blejnë një vizë të artë.
Ligji gjithashtu përcakton se ju “nuk duhet të paraqisni kërcënim për sigurinë dhe rendin publik ose për marrëdhëniet ndërkombëtare të Zvicrës”.
