Fed: Tarifat mund të rrisin inflacionin dhe të ngadalësojnë rritjen ekonomike

Kryetari i Rezervës Federale të SHBA-së, Jerome Powell, ka paralajmëruar të premten se tarifat e reja të vendosura nga Presidenti Donald Trump mund të shkaktojnë rritje të inflacionit dhe papunësisë, ndërsa pritet të ngadalësojnë rritjen ekonomike të vendit.

“Tani po bëhet e qartë se rritja e tarifave do të jetë dukshëm më e madhe se sa pritej,” deklaroi Powell gjatë një fjalimi në Arlington, Virxhinia. “E njëjta gjë ka të ngjarë të ndodhë edhe me efektet ekonomike, të cilat do të përfshijnë inflacion më të lartë dhe një rritje më të ngadaltë.”

Pak para fjalimit të Powell, Presidenti Trump i bëri thirrje publikisht kryetarit të Fed-it që të ulë normat e interesit, në mënyrë që të zbusë ndikimin e tarifave. Megjithatë, Powell la të kuptohet se Rezerva Federale nuk po planifikon të ndryshojë politikën e saj monetare menjëherë, përcjell albinfo.ch.

“Detyrimi ynë është të mbajmë të ankoruara mirë pritjet afatgjata të inflacionit dhe të sigurohemi që një rritje e njëhershme e nivelit të çmimeve të mos shndërrohet në një problem të vazhdueshëm inflacioni,” tha Powell, duke nënvizuar rëndësinë e stabilitetit ekonomik, shkruan DW.

Lajmi për tarifat dhe qëndrimi i Fed-it ndikoi ndjeshëm në tregjet financiare. Indeksi DAX i Gjermanisë humbi 4.3%, CAC 40 i Francës ra me 3.7%, ndërsa Nikkei i Japonisë u ul me 2.8%. Ndërkohë, Presidenti Trump reagoi në mediat sociale me një postim provokues: “KJO ËSHTË NJË KOHË E MADHE PËR TË PASUROHET.”

Ekspertët financiarë vlerësojnë se efektet e tarifave të reja do të ndihen më fuqishëm në muajt e ardhshëm, ndërsa investitorët dhe bizneset përballen me një klimë të pasigurt ekonomike, përcjell albinfo.ch.

Bojkoti i produkteve amerikane po merr vrull përballë tarifave doganore të Trump

Thirrjet për bojkotimin e produkteve amerikane janë rritur ndjeshëm në mbarë botën si përgjigje ndaj tarifave të vendosura nga Presidenti Donald Trump. Konsumatorët nga Kanadaja në Francë, Suedi, e deri në Danimarkë, po miratojnë këtë strategji për të protestuar ndaj politikave tregtare të administratës amerikane.

Në Danimarkë, një grup në Facebook me mbi 90,000 anëtarë ka filluar të shpërndajë listën e markave amerikane që duhet shmangur, duke ofruar gjithashtu alternativa përkatëse. Po ashtu, në Suedi po shfaqen nisma të ngjashme, ndërsa në Kanada hashtag-u #BoycottUSA është bërë viral, me shumë qytetarë që angazhohen në bojkotin e produkteve amerikane. Një sondazh i publikuar nga gazeta e njohur franceze Libération ka zbuluar se një e treta e francezëve po planifikojnë të bojkotojnë produkte të caktuara si përgjigje ndaj politikave të Donald Trump, përcjell albinfo.ch.

Markat që janë në shënjestër të këtij bojkoti janë kryesisht kompanitë ushqimore shumëkombëshe amerikane, të cilat përfshijnë Coca-Cola, McDonald’s dhe Burger King. Këto marka, së bashku me kompanitë si Starbucks, Tesla, X (ish Twitter) dhe Airbnb, janë veçanërisht të bojkotuar. Kompanitë që mbështetën financiarisht fushatën e Trump, si Amazon dhe PayPal, po përballen gjithashtu me refuzim të rritur.

Ndërkohë që efektiviteti i këtij bojkoti është ende i vështirë për t’u matur, disa pasoja janë tashmë të dukshme. Sipas Courrier International, interesimi për Shtetet e Bashkuara si destinacion turistik ka rënë, me prenotimet që thuhet se kanë rënë nga 20% deri në 30% që nga inaugurimi i Donald Trump, shkruan RTS.

Megjithatë, disa kompani, si Apple, Netflix dhe Microsoft, duket se janë më të paprekura nga kjo lëvizje, pasi janë të pranishme dhe të integruara thellësisht në jetën e përditshme të konsumatorëve, duke bërë më të vështirë bojkotimin e tyre, përcjell albinfo.ch.

Tregjet globale bien pas tarifave të SHBA-së

Tregjet e aksioneve në SHBA dhe Evropë kanë shënuar një rënie të ndjeshme pas vendosjes së tarifave të reja nga administrata e presidentit amerikan Donald Trump dhe kundërpërgjigjes së Kinës me tarifa 34% ndaj mallrave amerikane.

Në hapjen e tregtimit të së premtes, Dow Jones Industrial Average humbi 1000 pikë, ndërsa S&P 500 ra me 2.7%, duke e çuar atë në nivelin më të ulët që nga fillimi i krizës së COVID-19 në vitin 2020. Nasdaq, i cili përqendrohet tek sektori i teknologjisë, pësoi një rënie prej 3%, duke humbur mbi 20% nga kulmi i tij në dhjetor.

Edhe tregjet evropiane u ndikuan nga tensionet tregtare. DAX, indeksi kryesor i bursës gjermane, ra me mbi 5% të premten, pas një rënieje prej 3% një ditë më parë. Gjermania, si një ekonomi e orientuar drejt eksportit, pritet të ndjejë goditjen më të madhe për shkak të tarifave 20% që SHBA ka vendosur ndaj mallrave të Bashkimit Evropian, përcjell albinfo.ch.

Ndërkohë, EURO STOXX 50, indeksi kryesor i BE-së, humbi 4.5% të vlerës së tij të premten, duke reflektuar shqetësimet e investitorëve për përkeqësimin e luftës tregtare.

Ndërsa tregjet e aksioneve po bien, investitorët kanë filluar të largohen nga aktivet me rrezik të lartë, si nafta, dhe po zhvendosin kapitalin e tyre drejt obligacioneve qeveritare, të cilat shihen si më të sigurta në kohë pasigurie.

Ekspertët paralajmërojnë se përshkallëzimi i konfliktit tregtar mes SHBA-së dhe Kinës mund të ndikojë në rritjen ekonomike globale dhe të rrisë shqetësimet për një recesion të mundshëm në tregjet financiare, shkruan DW.

Austri: Testi i ADN-së zbulon kosovarin e dyshuar për plaçkitje

Më 19 gusht 2024, autorë të panjohur kishin hyrë për të plaçkitur në një ndërtesë zyresh në Werdenweng (Pongau). Aty kanë thyer një kasafortë dhe kanë vjedhur më shumë se 10 mijë euro para “cash”.

Tashmë, hetimet e kanë çuar policinë te një kosovar 37-vjeçar, transmeton albinfo.at.

37-vjeçari kosovar, i cili tashmë ka një urdhër-arresti evropian kundër tij, tani kërkohet edhe për një vjedhje në Werdenweng, shkruan salzburg24.at.

Sipas policisë, i akuzuari nuk është i regjistruar në Austri. Tashmë, ka një urdhër-arresti evropian kundër tij në Gjermani për krime të ngjashme pronësie.

Aktualisht, nuk dihet vendndodhja e 37-vjeçarit.

Sekretari amerikan i Shtetit planifikon vizitë në Ballkanin Perëndimor

Sekretari amerikan i Shtetit, Marko Rubio, pritet të vizitojë Ballkanin Perëndimor gjatë këtij viti, njoftoi ministri i Punëve të Jashtme të Malit të Zi, Ervin Ibrahimoviq.

Ibrahimoviq e bëri të ditur këtë lajm pas një takimi me Rubion në Bruksel, ku po mbahet takimi dyditor i ministrave të Jashtëm të NATO-s. Sipas tij, gjatë bisedës me shefin e diplomacisë amerikane, u diskutuan çështje dypalëshe dhe rajonale, si dhe rëndësia e bashkëpunimit të vazhdueshëm mes Malit të Zi dhe Shteteve të Bashkuara.

“Një bisedë e shkurtër, por përmbajtjesore për temat e tanishme dypalëshe dhe ato rajonale, të cilën e pata me sekretarin amerikan të Shtetit, Marko Rubio. Do ta vazhdojmë atë edhe në Podgoricë gjatë vizitës së tij në Mal të Zi dhe rajon, të cilën ma paralajmëroi për këtë vit,” shkroi Ibrahimoviq në rrjetin social X.

Ministria e Punëve të Jashtme e Malit të Zi konfirmoi se vizita e Rubio-s do të shërbejë për avancimin e bashkëpunimit dypalësh dhe forcimin e marrëdhënieve aleate mes dy vendeve, përcjell albinfo.ch.

Takimi i ministrave të Jashtëm të NATO-s në Bruksel ka si një nga temat kryesore diskutimin mbi rritjen e shpenzimeve të mbrojtjes nga vendet anëtare. Administrata e Trump-it më parë kishte propozuar që shpenzimet minimale për mbrojtje të arrinin 5% të PBB-së, ndërsa Sekretari i Përgjithshëm i NATO-s, Mark Rutte, ka kërkuar që çdo aleat të zotohet për një nivel minimal prej 3.7%, shkruan REL.

Rubio u bëri thirrje vendeve anëtare të NATO-s të angazhohen për rritjen e shpenzimeve për mbrojtjen, duke theksuar nevojën për forcimin e kapaciteteve mbrojtëse në përballje me sfidat globale të sigurisë, transmeton albinfo.ch.

Republika Sërpska e shpall person non grata ministren gjermane pas sanksioneve nga Berlini

Qeveria e Republikës Sërpska ka shpallur të premten ministren gjermane të shtetit për Evropën dhe Klimën, Anna Luhrmann, si person non grata, një ditë pas ndalimit të hyrjes në Gjermani dhe Austri për liderët kryesorë të këtij entiteti të Bosnje e Hercegovinës.

Vendimi vjen si kundërpërgjigje ndaj masave të reja të Gjermanisë dhe Austrisë, të cilat të enjten ndaluan hyrjen e presidentit të Republikës Sërpska, Millorad Dodik, kryeministrit Radovan Vishkoviq dhe kryetarit të Asamblesë Kombëtare, Nenad Stevandiq, duke i akuzuar ata për destabilizim të Bosnjës, transmeton albinfo.ch.

Qeveria e Republikës Sërpska e cilësoi vendimin e Berlinit dhe Vjenës si “ndërhyrje e drejtpërdrejtë në punët e brendshme”, duke argumentuar se masat kundër liderëve të saj bien në kundërshtim me konventat ndërkombëtare.

“Për të mbrojtur integritetin politik dhe institucional të Republikës Sërpska, kemi vendosur masa reciproke, përfshirë shpalljen e ministres Luhrmann si person non grata”, deklaroi qeveria e entitetit serb.

Nga ana e saj, Gjermania ka mbrojtur vendimin për ndalimin e hyrjes së Dodikut dhe bashkëpunëtorëve të tij, duke argumentuar se veprimet e tyre paraqesin “një kërcënim serioz për sigurinë dhe stabilitetin e rajonit”.

Ky zhvillim vjen pas një sërie masash ndërkombëtare kundër Dodikut, i cili është tashmë në sanksione nga SHBA dhe Britania e Madhe. BE ende nuk ka rënë dakord për vendosjen e sanksioneve për shkak të kundërshimeve nga Hungaria, shkruan REL.

Gjykata e Bosnjës ka lëshuar fletarrestime kombëtare për Dodikun dhe dy bashkëpunëtorët e tij, duke i akuzuar për përpjekje për minimin e rendit kushtetues. Megjithatë, ata kanë refuzuar të paraqiten për marrje në pyetje.

Sipas ekspertëve, lëvizjet e fundit të Republikës Sërpska, përfshirë miratimin e një kushtetute të re që synon të përcaktojë entitetin si një “shtet të pavarur”, mund të acarojnë edhe më shumë situatën e paqës në rajon.

Disa liderë perëndimorë, përshirë Sekretarin Amerikan të Shtetit Marko Rubio dhe shefin e NATO-s Mark Rutte, kanë dënuar veprimet e Dodikut dhe qeverisë së tij.

Ndërkohë, diplomacia evropiane po shqyrton hapa të tjerë në përgjigje të situatës, me disa vende që po shtyjnë për masa më të ashpra ndëshkuese ndaj Republikës Sërpska, transmeton albinfo.ch.

Ky aeroport në Zvicër rrezikon mbylljen për shkak të shkurtimeve në kontrollin e trafikut ajror

Aeroporti Grenchen dhe disa aeroporte të tjera rajonale zvicerane përballen me pasiguri të madhe, pasi qeveria federale planifikon të ulë financimin për kontrollin e trafikut ajror nga 33 në vetëm 5 milionë franga zvicerane. Kjo masë mund të çojë në humbjen e 180 vendeve të punës, si dhe në largimin e disa operatorëve kryesorë që varen nga ky shërbim.

Ky aeroport është thelbësor për industrinë e aviacionit në Zvicër. Lufthansa Aviation Training përdor Grenchen për trajnimin e pilotëve të linjave ajrore si Swiss dhe Edelweiss. Forcat Ajrore Zvicerane gjithashtu mbështeten në këtë infrastrukturë për trajnimin e pilotëve të saj. Për më tepër, Rega, shërbimi i shpëtimit ajror, operon bazën e saj të vetme të trajnimit në këtë aeroport, transmeton albinfo.ch.

Nëse financimi për kontrollin e trafikut ajror hiqet, këta operatorë do të largohen, duke e lënë aeroportin pa funksion kryesor dhe duke humbur vendet e punës të lidhura me të.

Shoqata e Aeroporteve Zvicerane ka paralajmëruar se fondi i ri prej 5 milionë frangash nuk është i mjaftueshëm. Vetëm Aeroporti Grenchen kërkon 4.9 milionë franga në vit, ndërsa Bern-Belp ka nevojë për 7 milionë franga.

Kryetari i Shoqatës, Jorge V. Pardo, thekson se heqja e kontrollit të trafikut ajror do të sjellë pasoja të rënda, duke ulur sigurinë dhe duke rrezikuar ekzistencën e aeroporteve rajonale, shkruan 20minuten.

Një “Skyguide National” me kosto më të ulët: Shoqata sugjeron një ristrukturim të Skyguide, pasi kostot e saj të personelit janë rritur disproporcionalisht nga viti 2011 deri në 2023, pavarësisht se volumi i trafikut ka mbetur i njëjtë.

Zbatimi i mocionit parlamentar të vitit 2021 për të garantuar sigurinë afatgjatë të aeroporteve rajonale.

Drejtori i operacioneve të Aeroportit Grenchen, Michael Steinbach, paralajmëron: “Pa kontrollin e trafikut ajror, Grenchen do të kthehet në një aeroport të thjeshtë si Kappelen – dhe askush nuk e dëshiron këtë.”

Nëse financimi nuk rishikohet, Zvicra rrezikon të humbasë një infrastrukturë të rëndësishme për aviacionin civil dhe ushtarak, me pasoja të drejtpërdrejta për ekonominë dhe punësimin, transmeton albinfo.ch.

Pastrimi i parave po ndikon në rritjen e çmimeve të banesave në Zvicër

Tregu zviceran i pasurive të paluajtshme, i njohur për sigurinë dhe stabilitetin e tij, është kthyer në një destinacion të preferuar për pastruesit e parave. Kjo situatë ka ndikuar në rritjen e çmimeve të pronave, por ende nuk ka të dhëna të sakta për përmasat e këtij fenomeni.

Eksperti i pastrimit të parave, avokati Fabian Teichmann, thekson se tregu i pasurive të paluajtshme është një mënyrë e njohur për pastrimin e fondeve të paligjshme. “Po të isha kriminel, do të investoja në pasuri të paluajtshme në Zvicër”, shprehet ai, duke shtuar se mungesa e kontrolleve strikte e bën këtë sektor veçanërisht tërheqës për aktivitete të tilla, shkruan 20minuten.

Një metodë e zakonshme e pastrimit të parave përfshin blerjen e pronave përmes një “burri kashte” — një person pa precedentë penalë, që vepron si blerës. Një pjesë e pagesës bëhet me transfertë bankare, ndërsa një shumë e konsiderueshme jepet në dorë, pa u përmendur në kontratë. Kjo lehtëson pastrimin e fondeve dhe njëkohësisht përfiton edhe shitësi, shpesh përmes uljes së taksave mbi fitimin e pronës, përcjell albinfo.ch.

Për të maskuar më tej gjurmët, prona rinovohet duke përdorur kombinimin e faturave zyrtare dhe pagesave me para në dorë, duke i mundësuar tregtarëve të shmangin taksat. Më pas, prona ose jepet me qira, ose rishitet me fitim, duke futur paratë e pastruara në ciklin ekonomik.

Ekspertët besojnë se pastrimi i parave ka një ndikim të drejtpërdrejtë në rritjen e çmimeve të banesave. “Kur shumë kriminelë investojnë në pasuri të paluajtshme, kërkesa rritet. Me një ofertë të kufizuar, çmimet e blerjes dhe qiratë rriten gjithashtu”, thotë Teichmann.

Ndërkohë, Zyra Federale e Policisë (Fedpol) konfirmon se sektori i pasurive të paluajtshme është veçanërisht i ndjeshëm ndaj pastrimit të parave, por nuk ka të dhëna të sakta mbi përmasat e këtij fenomeni në Zvicër, shkruan 20minuten.

Autoritetet zvicerane janë në përpjekje për të forcuar kontrollet, me një ligj të ri që synon të detyrojë agjentët e pasurive të paluajtshme të raportojnë aktivitetet e dyshimta dhe të verifikojnë klientët e tyre.

Megjithatë, Teichmann dyshon në efektivitetin e këtyre masave, duke argumentuar se shumë agjentë nuk kanë asnjë interes për të zbuluar pastrimin e parave, pasi kjo do të ndikonte negativisht në biznesin e tyre. Për më tepër, ai thekson se shumica e tyre nuk kanë trajnim ose mjete të duhura për të identifikuar transaksione të dyshimta.

Nëse këto masa nuk zbatohen siç duhet, ekspertët paralajmërojnë se rritja e çmimeve të pronave mund të vazhdojë, duke e bërë edhe më të vështirë qasjen në strehim për popullatën e zakonshme dhe duke rritur tensionet sociale në vend, përcjell albinfo.ch.

Kina vendos tarifa 34% për mallrat amerikane

Pekini ka njoftuar masa hakmarrëse ndaj tarifave të reja të vendosura nga administrata e presidentit amerikan Donald Trump, duke rritur tarifat për mallrat e importuara nga SHBA në 34%. Vendimi hyn në fuqi më 10 prill dhe përfaqëson një përshkallëzim të mëtejshëm të tensioneve tregtare mes dy ekonomive më të mëdha në botë.

Tarifat e reja të Pekinit vijnë pas njoftimit të Uashingtonit për një tarifë minimale prej 10% mbi të gjitha importet në SHBA, si dhe vendosjen e një tarife specifike prej 34% për mallrat kineze. Kjo shifër, e shtuar me tarifat e mëparshme prej 20%, e çon ngarkesën totale mbi produktet kineze në 54%.

Përveç tarifave, Ministria e Tregtisë në Kinë ka njoftuar masa shtesë për të kufizuar eksportin e materialeve të tokës së rralla, të cilat janë thelbësore për industritë e teknologjisë së lartë, përfshirë prodhimin e çipave dhe baterive për automjetet elektrike. Gjithashtu, janë vendosur kontrolle të eksportit për 27 kompani amerikane, përcjell albinfo.ch.

Si pjesë e reagimit, Pekini ka nisur një padi kundër SHBA-së në Organizatën Botërore të Tregtisë (OBT), duke argumentuar se masat amerikane bien ndesh me rregullat ndërkombëtare.

“Vendosja e të ashtuquajturave ‘tarifa reciproke’ nga Shtetet e Bashkuara shkel seriozisht rregullat e OBT-së, dëmton të drejtat dhe interesat legjitime të anëtarëve të OBT-së dhe minon sistemin shumëpalësh të tregtisë,” thuhet në deklaratën e Ministrisë së Tregtisë së Kinës, shkruan DW.

Zyrtarët kinezë e cilësuan vendimin e Uashingtonit si një “praktikë tipike bullizmi”, duke paralajmëruar për ndikime negative në stabilitetin e rendit ekonomik global.

Ky zhvillim përfaqëson një përshkallëzim të mëtejshëm të tensioneve tregtare mes SHBA-së dhe Kinës, të cilat kanë pasur një histori të gjatë të mosmarrëveshjeve mbi tarifat, eksportet dhe çështjet e pronësisë intelektuale. Ekspertët paralajmërojnë se përshkallëzimi i mëtejshëm mund të ketë pasoja të ndjeshme për tregjet globale dhe zinxhirët e furnizimit, përcjell albinfo.ch.

Tarifa e SHBA-së për Kosovën, bizneset të shqetësuara për ndikimin ekonomik

Pas datës 5 prill, eksportet kosovare drejt Shteteve të Bashkuara të Amerikës do të përballen me një tarifë të re doganore prej 10%, si pjesë e një vendimi të gjerë tregtar të administratës amerikane. Kjo masë, e miratuar nga presidenti Donald Trump, pritet të ketë ndikim të ndjeshëm në kompanitë eksportuese nga Kosova, përfshirë Walone Fashion Group – një nga prodhuesit kryesorë të veshjeve elegante dhe fustaneve të nusërisë.

Pronari i kompanisë, Valon Osmani, shprehet i shqetësuar për pasojat e këtij vendimi në biznesin e tij, pasi mbi 60% e produkteve të tyre shiten në tregun amerikan. Ai thotë për Radion Evropa e Lirë se kompania eksporton në SHBA produkte me vlerë deri në 800 mijë euro në vit dhe se kjo tarifë mund të ndikojë në marrëdhëniet me klientët.

“Tani jemi në siklet, pasi nuk e dimë si do të reagojnë klientët, a do të vazhdojnë të porosisin apo do të anulohen disa porosi. Tani mbetet të shohim si do të ndikojë kjo situatë. Normalisht, do të marrim disa masa në varësi të zhvillimeve,” tha Osmani, duke shtuar se kompania e tij do të përpiqet të përballojë këtë sfidë duke rritur çmimet e produkteve.

Të dhënat e Doganës së Kosovës tregojnë një rritje të ndjeshme të eksporteve drejt SHBA-së vitet e fundit. Në vitin 2019, eksportet ishin rreth 3 milionë euro, ndërsa në vitin 2022 arritën në mbi 131 milionë euro. Vetëm në tre muajt e parë të këtij viti, eksportet kanë shënuar 5.6 milionë euro, nga të cilat 3.2 milionë euro i përkasin kategorisë së veshmbathjeve, përcjell albinfo.ch.

Ekspertët e ekonomisë paralajmërojnë se vendosja e tarifës prej 10% do të ndikojë në rritjen e çmimeve të produkteve kosovare në tregun amerikan, duke ulur përparësinë konkurruese të bizneseve vendore.

“Patjetër që do të ketë ndikim, sidomos në periudhë afatshkurtër. Disa mallra të eksportuara nga Kosova në SHBA kanë pasur çmime më të ulëta, gjë që u ka dhënë një avantazh prodhuesve kosovarë,” deklaroi Arian Zeka, kryetar i Odës Ekonomike Amerikane në Kosovë për REL.

Edhe kryetari i Odës Ekonomike të Kosovës, Lulzim Rafuna, theksoi se tarifa mund të ndikojë në uljen e kërkesës dhe prodhimit, duke e bërë më të vështirë gjetjen e tregjeve alternative.

“Bizneset do të përpiqen të gjejnë tregje të reja, por kjo kërkon kohë, angazhim dhe investime. Nuk është diçka që ndodh brenda natës,” tha Rafuna.

Për të zbutur ndikimin e kësaj mase, organizatat ekonomike në vend i kanë bërë thirrje Qeverisë së Kosovës që të ndërmarrë masa lehtësuese për bizneset e prekura. Dhoma e Tregtisë dhe Industrisë në Kosovë ka kërkuar që ekzekutivi të ofrojë ndihmë për kompanitë që mund të përballen me humbje financiare si pasojë e tarifës së re, përcjell albinfo.ch.

Rriten ankesat për dorëzimin e porosive

Problemet me shërbimet e telefonisë celulare dhe internetit në Austri u rritën vitin e kaluar, por zhgënjimi me kompanitë e dërgesës së porosive ishte edhe më i madh. “Gjithsej 544 çështje të mosmarrëveshjeve postare janë dorëzuar në Zyrën e Arbitrazhit në vitin 2024, një rritje prej 42 për qind krahasuar me një vit më parë. Drejtuesit në këto raste janë Posta Austriake me 420 çështje, DPD me 32 çështje dhe Hermes me 31 çështje”, sipas autoritetit rregullator RTR.

Zhgënjimi i konsumatorit me shërbimet e dërgesës së parcelave u përqendrua kryesisht në tri çështje: dërguesi nuk i binte ziles, pakoja shkonte direkt në dyqanin e marrjes ose nuk kishte njoftim. “Pas inspektimit më të afërt, nuk mund të përjashtohet që ky është një problem më i madh. Prandaj, do të ishte e dëshirueshme që politikëbërësit të konsideronin përditësimin e rregulloreve ligjore për të mbrojtur konsumatorët,” tha Drejtori Menaxhues i RTR, Klaus M. Steinmaurer. Qëllimi është forcimi i të drejtave të përfituesve, transmeton albinfo.at.

Në shërbimet e telefonisë celulare dhe internetit, Zyra e Arbitrazhit e RTR-së në Vjenë pa një rritje gati 11 për qind, me 1.659 raste. Nga këto, 1.583 ishin të lidhura me shërbimet e telekomunikacionit dhe 76 raste përfshinin sektorin e medias. Vlera mesatare e mosmarrëveshjeve ra me afro 17 për qind krahasuar me vitin 2023, në 356 euro. 94 për qind e rasteve janë përfunduar brenda 90 ditëve. Sipas Steinmaurer, “peizazhi i ankesave” në sektorin e telekomunikacionit është bërë në mënyrë progresive pa ngjarje gjatë viteve të fundit, shkruan The International.

Lideri i tregut, A1, përbënte 749 raste në 2024, një rritje prej 20 për qind krahasuar me vitin 2023. Magenta pati një rritje prej 8 për qind dhe u rendit e dyta me 466 raste. Numri i rasteve për Drei ka mbetur relativisht konstant, me 280 raste, duke u renditur në vendin e tretë. Ashtu si në vitet e mëparshme, numri i rasteve për shërbime mediatike nuk ishte i konsiderueshëm.

Ka pasur një rritje të dukshme të mosmarrëveshjeve për kontratat, veçanërisht në lidhje me sfidën e faturimit të “tarifës së shërbimit”, me 135 kërkesa për konteste të bëra për këtë çështje. Në total, 6.365 raportime të mesazheve SMS të lidhura me mashtrimin u depozituan në Qendrën e Raportimit të Abuzimit me Numrat në vitin 2024, një rënie prej 23 për qind krahasuar me vitin 2023.

 

Me gjithë kapacitetet e kufizuara, Kosova vijon gjykimin e krimeve të luftës

Një vit, 35 lëndë. Për sjelljen e drejtësisë në 34 rastet e ngritura kundër 98 pjesëtarëve të forcës serbe dhe rastit të ngritur kundër dy pjesëtarëve të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës për krime lufte, organet përgjegjëse ankohen se gjatë vitit 2024 u përballën me shumë sfida.

Në vitet e fundit, numri i aktakuzave të ngritura në Kosovë për kryerjen e veprës penale “krim i luftës kundër popullatës civile” është rritur dukshëm.

Që prej vitit 2021, Departamenti për Hetimin e Krimeve të Luftës ka rritur numrin e aktakuzave të ngritura. Numri më i madh i aktakuzave u ngrit në vitin 2023, kur për krime lufte u akuzuan gjithsej 68 persona.

Por, për Amer Alijan – autor i raportit të publikuar më 4 prill nga Fondi për të Drejtën Humanitare Kosovë (FDHK) për rastet e krimeve të luftës – kjo është e pamjaftueshme.

“Që nga përfundimi i luftës në Kosovë, institucionet gjyqësore vendore dhe ato ndërkombëtare kanë dënuar rreth 74 persona për krime të luftës në Kosovë. Në anën tjetër, [gjatë luftës] ishin vrarë rreth 10 mijë viktima civile”, tha Alija gjatë publikimit të raportit të premten.

Gjatë luftës në Kosovë, nga viti 1998 deri në 1999, u vranë mbi 13.000 civilë, ndërsa mijëra të tjerë u zhdukën.

Mbi 1.600 persona vazhdojnë të jenë ende të pagjetur – pjesa më e madhe e tyre shqiptarë.

Për të sjellë drejtësi për sa më shumë persona të dëmtuar nga krimet e luftës, Alija përcolli disa rekomandime për institucionet e Kosovës që i përkasin kësaj fushe – Ministrisë së Drejtësisë, Policisë së Kosovës, Prokurorisë Speciale dhe Gjykatës Themelore në Prishtinë.

Për të gjitha këto institucione, Alija e pati një kërkesë të përbashkët: të mos shtyhen më seanca për shkak të mospërkthimit të shkresave të lëndëve në gjuhën serbe.

Ilir Morina, udhëheqës i Departamentit për Hetimin e Krimeve të Luftës në Prokurorinë Speciale të Kosovës, e pranoi se përkthimi në gjuhën serbe mbetet “sfidë reale”.

“Ne kemi sfidë të madhe në adresimin e nevojës për përkthimin e çdo dokumenti dhe dosjeje në gjuhën serbe nga shqipja ose anasjelltas, për shkak të mungesës së përkthyesve të mjaftueshëm”, theksoi Morina.

Ai tha se edhe kur shpallen oferta pune për përkthyes, interesimi është i ulët.

Me të njëjtin problem përballet edhe Gjykata Themelore në Prishtinë gjatë trajtimit të këtyre rasteve, tha kryetarja e këtij institucioni, Albina Shabani-Rama.

Megjithatë, ajo theksoi një problem tjetër si sfidën kryesore të institucionit që udhëheq.

“Është e domosdoshme që gjyqtarët që merren me këto raste të jenë të specializuar dhe të trajtojnë vetëm këto raste. Por, Departamenti Special është i ngarkuar edhe me lëndë të tjera komplekse dhe deri më tani nuk kemi mundësinë të ndajmë trupa gjykuese të veçanta vetëm për trajtimin e krimeve të luftës”, tha Shabani-Rama.

Ajo tha se tani gjyqtarët trajtojnë këto lëndë në mënyrë shumë më profesionale sesa kur kjo punë kishte filluar para gjashtë vjetësh, por se sfidë mbetet numri i vogël i gjyqtarëve të angazhuar.

Vitin e kaluar, për shkak të pensionimeve dhe avancimeve, numri i gjyqtarëve që merren me këto lëndë është zvogëluar për katër.

Gjyqësori i Kosovës mori në duar trajtimin e rasteve të krimeve të luftës nga qershori i vitit 2018. Prokuroria Speciale e Kosovës ka departament për krimet e luftës që nga viti 2015.

Ndërsa Gjykatës Themelore iu shtuan departamentet speciale në vitin 2019. Departamenti për krime lufte, përveç rasteve të krimeve të luftës, heton edhe rastet e krimit të organizuar, korrupsionit të nivelit të lartë, terrorizmit, etj.

Sipas FDHK-së, një tjetër problem që e vështirëson trajtimin e rasteve të krimeve të luftës në Kosovë është mungesa e bashkëpunimit mes Kosovës dhe Serbisë.

Nga ky fond rekomandojnë që në negociatat e Kosovës me Serbinë të nënshkruhen protokolle të bashkëpunimit të prokurorive speciale të të dyja vendeve.

Prokurori Morina përmendi një rast kur njëri i akuzuar kishte qenë duke jetuar në Zvicër, por menjëherë pas ngritjes së aktakuzës, ai është zhvendosur në Serbi dhe tani është i paarritshëm për institucionet e drejtësisë së Kosovës.

Në mungesë të një lloj bashkëpunimi të tillë, shumë nga rastet e krimeve të luftës në Kosovë po zhvillohen në mungesë.

Gjykimi në mungesë, bazuar në Kodin e ndryshuar të Procedurës Penale të vitit 2022, mund të zhvillohet vetëm me kusht që prokuroria dhe gjykata t’i kenë shteruar të gjitha mjetet për ta siguruar praninë e të akuzuarit.

Ligji për procedurën penale përcakton se personat që gjykohen në mungesë, pasi autoritetet nuk kanë arritur ta sigurojnë praninë e tyre, kanë të drejtë për një gjykim të ri dhe pa kushte kurdo që arrestohen.

Deri në fund të vitit 2024 janë ngritur gjithsej 14 aktakuza në mungesë kundër 72 pjesëtarëve të forcave serbe.

Në fund të vitit të kaluar u shpall edhe aktgjykimi i parë në mungesë. Çedomir Aksiq u dënua me 15 vjet burgim.

Udhëheqësit nga Prokuroria Speciale dhe Gjykata Themelore në Prishtinë thanë se fillimisht këto raste kishin qenë sfidë për stafin e tyre.

“Prej momentit që është paraparë mundësia e gjykimit në mungesë, është rritur ndjeshëm numri i aktakuzave. Kjo do të thotë që duhet të rritet edhe numri i gjyqtarëve”, tha Shabani-Rama, kryetare e Gjykatës Themelore në Prishtinë, e cila i quajti këto gjykime si “nevojë të domosdoshme”.

Fondi për të Drejtën Humanitare Kosovë kundërshton gjykimet në mungesë pasi që beson se kështu “shkelen të drejtat themelore të të akuzuarve”, që mund të mos jenë fare në dijeni se ndaj tyre po zhvillohet një gjyq në Kosovë.

Avokatja e shumë prej të akuzuarve për kryerjen e krimeve të luftës në Kosovë, Jovana Fillipoviq, akuzoi institucionet në Kosovë se kanë qasje raciste ndaj komunitetit serb dhe se Prokuroria Speciale dhe Policia e Kosovës nuk ndjekin procedurat ligjore.

Pretendimet e saj i mohuan përfaqësuesit e Prokurorisë Speciale dhe Policisë së Kosovës. Ish-prokurorja Drita Hajdari tha se mund të ketë ndonjë rast kur ka pasur shkelje procedurale, por se “kjo nuk paraqet dukuri”.

I pranishëm në diskutimin lidhur me raportin e publikuar nga FDHK-ja ishte edhe Vigan Qorolli, zëvendësministër i Drejtësisë në Kosovë. Ai tha se Kosova tani ka të gjithë infrastrukturën për të hetuar e gjykuar rastet e krimeve të luftës.

Sarah Jaquiery, nga Ambasada e Zvicrës në Kosovë, tha se shpreson që institucionet e Kosovës do t’i zbatojnë rekomandimet e FDHK-së për rritjen e bashkëpunimit rajonal dhe ndërkombëtar, përkthimin e lëndëve në serbisht, incizimin e seancave gjyqësore dhe krijimin e një baze të dhënash me të gjitha të dhënat e rasteve të krimeve të luftës.

“Drejtësia nuk është opsion, por është nevojë. Çdo viktimë meriton drejtësi”, tha ajo. /REL

 

Zvicra po përgatitet për murtajën e derrave

Italia veriore dhe Gjermania po raportojnë tashmë raste të derrave të egër të infektuar. Zvicra po përgatitet.

Sa e rrezikshme është murtaja afrikane e derrave (ASF)? Sëmundja nuk është e rrezikshme për njerëzit. Ai prek derrat shtëpiak dhe të egër dhe konsiderohet një sëmundje shumë ngjitëse e kafshëve. Ndërsa infeksioni viral është shumë më pak ngjitës se sëmundja e Afta Epizootike ose ethet klasike e derrave, sipas Zyrës Federale të Sigurisë së Ushqimit dhe Veterinarisë (FSVO), është fatale në më shumë se 90 për qind të derrave të infektuar. Pasojat ekonomike të një shpërthimi janë një shqetësim i veçantë, transmeton albinfo.ch.

Sa i lartë është rreziku që sëmundja të arrijë në Zvicër? “Murtaja e derrit përbën një kërcënim real për Zvicrën”, thotë Martin Reist. Përveç rrezikut që paraqet derrat e egër të infektuar nga Italia, kreu i shëndetit të kafshëve dhe mirëqenies së kafshëve trajton edhe faktorin e rrezikut njerëzor: “Një sanduiç i blerë jashtë vendit dhe i hedhur pa kujdes mund të infektojë një derr”. Parlamenti trajtoi gatishmërinë për epidemi marsin e kaluar: Është vetëm çështje kohe para se sëmundja të arrijë në Zvicër, sipas këshilltarit të Partisë së Qendrës, Fabio Regazzi. Prandaj, Parlamenti ka vendosur të sigurojë mbështetje financiare jo vetëm për blegtorët, por edhe për gjuetarët, thertoret dhe përpunuesit e mishit në rast shpërthimi, shkruan SRF.

Ku në Evropë po ndodhin tashmë rastet e murtajës së derrave? Sipas Buletinit aktual të Radarit të FSVO-së, rastet midis derrave shtëpiake në shkurt 2025 ishin veçanërisht të përhapura në Rumani, Ukrainë dhe Evropën Jugore – por vetëm në intervalin dyshifror. Derrat e egër u goditën më shumë: Polonia raportoi mbi 800 raste, Gjermania pak më shumë se 300. Përsa i përket Zvicrës, Italia po sheh një numër në rritje të rasteve të raportuara në veri të vendit: Rastet më të afërta me Zvicrën u zbuluan në perëndim të Milanos në Piemonte dhe Lombardi. “Prandaj rreziku për Zvicrën është më i madh në Ticino dhe në pjesën jugore të Graubünden”, thotë Martin Reist.

Si përhapet sëmundja? Sipas FSVO, virusi mund të mbijetojë për një kohë të gjatë në mish, kufoma të kafshëve ose në mjedis. Për shembull, mund të qëndrojë në trupa të pajetë për disa muaj. Patogjeni transmetohet nëpërmjet kontaktit të drejtpërdrejtë me kafshët, por gjithashtu mund të përhapet në mënyrë indirekte nëpërmjet pajisjeve dhe automjeteve të transportit ose mbetjeve të mishit të hedhura. Derrat e egër përhapen vetëm ngadalë dhe në distanca të shkurtra. Aktivitetet njerëzore janë zakonisht përgjegjëse për përhapjen në distanca të gjata të ASF, sipas FSVO.

Si po përgatitet Zvicra për këtë sëmundje? Së pari, po bëhen përpjekje për të parandaluar futjen e tij. Zyra Federale e Mbikëqyrjes Veterinare (FSVO) ka kufizuar importin e derrave të gjallë, produkteve gjenetike, mishit dhe nënprodukteve shtazore nga rajonet e prekura. Së dyti, Zvicra po praktikon skenarët e “urgjencës së derrit të egër” – së fundmi në kantonin e Graubünden. Ushtrimet përfshijnë gjetjen e shpejtë, ekzaminimin dhe asgjësimin e sigurt të një kufome të dyshimtë dhe ndoshta të infektuar.

Çfarë mund të bëjë të gjithë për të parandaluar përhapjen? Nga njëra anë, ne duhet të vazhdojmë të përmbahemi nga sjellja e schnitzelit të derrit dhe të ngjashme përtej kufirit. Nga ana tjetër, mbetjet e ushqimit në përgjithësi duhet të hidhen vetëm në kontejnerë të mbyllur mbeturinash. Kushdo që gjuan në zonat e prekura jashtë vendit duhet të pastrojë dhe dezinfektojë tërësisht pajisjet e tyre, nga këpucët tek automjetet.

A mund të ndërroj mjek me sigurimin tim publik shëndetësor në Austri?

Gjetja e mjekut të duhur në Austri mund të bëjë një ndryshim të madh, por çfarë ndodh nëse doni të ndryshoni? Ja se si funksionon nëse jeni i siguruar me ÖGK.

Nëse jeni i siguruar në sistemin shëndetësor publik të Austrisë dhe mbuloheni nga Österreichische Gesundheitskasse (ÖGK), ndryshimi i mjekut tuaj të përgjithshëm (GP) nuk është aq i thjeshtë sa të rezervoni me dikë të ri. Ka rregulla rreth asaj se kur dhe si të ndryshoni mjekët – veçanërisht nëse e keni parë tashmë mjekun tuaj të përgjithshëm aktual këtë tremujor.

Ja çfarë duhet të dini për të shmangur surprizat dhe për të bërë një ndryshim të qetë, transmeton albinfo.at.

Ndryshimi i mjekut lejohet vetëm në kohë të caktuara

ÖGK i lejon pacientët të ndryshojnë mjekun e tyre të përgjithshëm vetëm në fillim të një tremujori kalendarik – më 1 janar, 1 prill, 1 korrik ose 1 tetor. Pra, nëse po mendoni të bëni një ndryshim, koha ka rëndësi.

Sapo e-karta juaj përdoret në ordinancën aktuale të mjekut gjatë një tremujori – edhe për diçka aq të thjeshtë sa një recetë – ai tremujor është i kyçur. Do të duhet të prisni deri në tjetrin për të ndryshuar.

Po sikur ta kisha parë mjekun tim këtë tremujor?

Fatkeqësisht, nëse karta juaj elektronike është skanuar tashmë këtë tremujor – qoftë për një kontroll, një recetë apo një konsultë – nuk mund të kaloni derisa të fillojë tremujori tjetër.

Kjo sepse edhe një trajtim i vetëm llogaritet si rast dhe ju lidh me mjekun tuaj aktual të përgjithshëm deri në rivendosjen tjetër.

Përjashtimet nga rregulli

Ka disa përjashtime që lejojnë ndryshime të menjëhershme edhe në mes të një tremujori. Për shembull, nëse mjeku juaj është larg me pushime ose i sëmurë dhe keni nevojë për kujdes urgjent, ju lejohet të vizitoni një mjek tjetër të panelit. Në mënyrë të ngjashme, ju mund të ndryshoni mjekët pa pritur nëse jeni zhvendosur në një qytet ose distrikt tjetër.

Në raste urgjente, sigurisht, gjithmonë mund të kërkoni kujdes të menjëhershëm mjekësor kudo që është në dispozicion, shkruan thelocal.

Dhe nëse marrëdhënia juaj me mjekun tuaj është prishur – për shembull, për shkak të humbjes së besimit – mund t’ju lejohet të ndërroni gjatë tremujorit. Sidoqoftë, në raste të tilla, së pari do t’ju duhet të merrni miratimin nga ÖGK.

Është më mirë të kontaktoni qendrën tuaj lokale të shërbimit ÖGK për të diskutuar situatën tuaj.

Po specialistët?

E njëjta strukturë tremujore vlen edhe për vizitat e specialistëve. Ju lejohet të shihni një specialist për çdo fushë në tremujor pa rekomandim (disa specialistë, si terapistë fizikë dhe terapistë të të folurit, kanë nevojë për një referim për të ngarkuar sigurimin shëndetësor publik).

Të shohësh një të dytë të të njëjtit specialitet zakonisht nuk është e mundur, përveç nëse është një urgjencë ose nuk keni marrë miratim specifik nga ÖGK.

Nëse jeni duke vizituar një mjek zëvendësues – për shembull, gjatë udhëtimit në Austri ose sepse mjeku juaj i zakonshëm është me pushim – sigurohuni që të informoni praktikën e re përpara se të skanohet karta juaj elektronike. Kjo ndihmon për të siguruar që vizita të regjistrohet si një përjashtim i vlefshëm.

A janë gjërat ndryshe me fondet e tjera të sigurimit?

Rregullat janë më fleksibël nëse nuk jeni të siguruar me ÖGK, por me një fond publik më të vogël si KFA, SVS-GW, SVS-LW ose BVAEB.

Këta pacientë mund të ndryshojnë mjekun e tyre një herë në muaj në vend që të presin për një tremujor të ri.

Planifikimi përpara bën të gjithë ndryshimin

Ndërrimi i mjekëve nuk është i pamundur – kërkon vetëm pak planifikim. Sigurohuni që jeni në dijeni se kur përfundon tremujori juaj aktual dhe mos e futni kartën tuaj elektronike me një mjek të ri përpara se të konfirmoni se po pranojnë pacientë të rinj.

Është gjithashtu një ide e mirë të njoftoni mjekun tuaj aktual të përgjithshëm nëse po ndryshoni, veçanërisht për të siguruar që të dhënat tuaja mjekësore mund të transferohen pa probleme.

Dhe nëse e gjeni veten në një situatë urgjente ose besoni se rasti juaj kërkon një përjashtim, mos hezitoni të kontaktoni drejtpërdrejt me ÖGK. Ato mund të ndihmojnë në përcaktimin nëse një ndryshim në mes të tremujorit është i mundur.

Çfarë rekomandon qeveria zvicerane që të hani për të qenë të shëndetshëm?

Ekziston një lidhje e provuar midis dietës së dobët dhe shëndetit të keq, dhe autoritetet zvicerane kanë një plan të ri për t’i zhdukur të dyja.

Edhe pse popullsia e Zvicrës ka një nga jetëgjatësitë më të gjatë në botë dhe në përgjithësi është e shëndetshme, 2.2 milionë njerëz vuajnë nga sëmundje jo të transmetueshme – dhe tendenca është në rritje.

Kjo është ajo që tha Zyra Federale e Sigurisë Ushqimore dhe Veterinarisë (FSVO) në një deklaratë për shtyp më 3 prill.

“Popullsia zvicerane nuk ha një dietë të ekuilibruar: ata konsumojnë shumë ëmbëlsira, shumë ushqime të kripura dhe yndyrore dhe jo mjaft fruta, perime dhe bishtajore”, thuhet në njoftim, përcjell albinfo.ch.

Por ky lloj jetese ka pasoja: afërsisht 15 për qind e fëmijëve dhe adoleshentëve dhe 43 për qind e të rriturve në Zvicër “janë mbipeshë apo edhe obezë. Për më tepër, dieta jonë ka një ndikim negativ në mjedis, veçanërisht për shkak të mbetjeve ushqimore, të cilat në Zvicër arrijnë në afërsisht 2.8 milionë tonë në vit”.

Kjo është arsyeja pse FSVO ka zhvilluar “Strategjinë Zvicerane të të ushqyerit 2025-2032”, e cila fokusohet në parandalimin e kushteve kronike shëndetësore duke promovuar qëndrueshmërinë e sistemit ushqimor, shkruan thelocal.

Perimet kundrejt ëmbëlsirave

Shumë njerëz hanë keq sepse nuk dinë mjaftueshëm për një ushqim të shëndetshëm, të ekuilibruar dhe që përmirëson shëndetin, theksoi FSVO.

Kjo është arsyeja pse ai synon “të forcojë njohuritë e popullatës për të ushqyerit, të përmirësojë disponueshmërinë e ushqimeve të shëndetshme dhe të promovojë kërkimin në fushën e të ushqyerit”, tha ai.

Për të arritur këtë qëllim, qeveria do të fokusohet në katër fusha veprimi:

Informacioni dhe edukimi

“Njohja e lidhjeve midis të ushqyerit, shëndetit dhe qëndrueshmërisë mundëson zgjedhje të informuara ushqimore,” tha FSVO, duke shtuar se qeveria “synon të forcojë njohuritë ushqyese të fëmijëve dhe të rriturve gjatë viteve të ardhshme”.

Në këtë strategji përfshihet edhe promovimi i aktivitetit fizik.

Reduktimi i përmbajtjes së sheqerit dhe kripës në ushqime

Fëmijët duhet të jenë më pak të ekspozuar ndaj produkteve që përmbajnë shumë sheqer, shumë kripë dhe shumë yndyrë.

Qeveria dëshiron ta arrijë këtë duke promovuar shëndetin dhe qëndrueshmërinë në shkolla.

Të gjithë pjesëmarrësit

Bashkëpunimi ndërmjet qeverisë federale, kantoneve dhe komuniteteve do të forcohet, në mënyrë që të gjithë të punojnë drejt qëllimit të përbashkët.

Në të njëjtën kohë, Zvicra duhet të vazhdojë të bashkëpunojë me institucionet ndërkombëtare si Organizata Botërore e Shëndetësisë dhe Autoriteti Evropian i Sigurisë Ushqimore.

Qasje e bazuar në shkencë

“Një strategji efektive dhe e përditësuar e të ushqyerit duhet të bazohet në baza shkencore,” vuri në dukje FSVO.

Për këtë qëllim, qeveria do të përshpejtojë mbledhjen e të dhënave në fushën e të ushqyerit. Kjo ndërmarrje do të përfshijë sondazhin kombëtar të ushqimit menuCH, i cili pasqyron zakonet e të ushqyerit të të rriturve dhe fëmijëve të të gjitha moshave.

Për të zbatuar strategjinë, FSVO do të zhvillojë një plan veprimi deri në fund të vitit 2025, duke përfshirë “masa dhe objektiva të matshëm” në katër fushat e veprimit.

Pra, çfarë duhet të hani për të qëndruar në formë dhe të shëndetshme?

Kjo pyetje trajtohet në udhëzimet e krijuara së bashku nga FSVO dhe Shoqata Zvicerane për të Ushqyerit (SSN).

Me pak fjalë (pa fjalë), këto rekomandime “synojnë të promovojnë shëndetin duke i dhënë përparësi ushqimeve të freskëta sesa të përpunuara”, thanë ata, duke shtuar se theksi është “në produktet rajonale dhe sezonale, drithërat dhe burimet e proteinave me bazë bimore”.

Është e këshillueshme që të konsumohen pesë porcione me fruta dhe perime të ndryshme në ditë, duke favorizuar produktet rajonale dhe sezonale. Së fundi, grupi i pijeve – dhe veçanërisht uji – mbetet grupi më i rëndësishëm nga pikëpamja sasiore, ndërsa pijet me sheqer, ëmbëlsirat dhe ushqimet e kripura konsiderohen produkte opsionale në dietën e përditshme.”

Kantonet frëngjisht-folëse, kampione në mbledhjen e nënshkrimeve për iniciativat popullore

Sipas një studimi novator nga ekipi i të dhënave SRF, kompanitë private po luajnë një rol shumë më të madh sesa mendohej më parë në mbledhjen e nënshkrimeve për iniciativat popullore. Kantonet në të cilat janë të vendosura këto kompani, kryesisht në Zvicrën frëngjisht-folëse, tani kontribuojnë proporcionalisht shumë më tepër në suksesin e këtyre nismave sesa pjesa tjetër e Zvicrës. Ky është një zhvillim shqetësues, pasi në treg po shfaqen robotët e parë të aftë për të falsifikuar firmat në shkallë të gjerë.

Për herë të parë, një ekip gazetarësh ka analizuar në detaje nënshkrimet e nismave popullore të dorëzuara në Kancelarinë Federale. Burimi i këtij hetimi është faqja e internetit e Kancelarisë, ku këto të dhëna janë publikuar sipas kantonit, transmeton albinfo.ch.

Përpara vitit 2016, rregulli ishte që të gjitha kantonet të kontribuonin në mbledhjen e nënshkrimeve në përpjesëtim me pjesën e tyre të qytetarëve me të drejtë vote, siç ishte rasti për nismën “Për një klimë të shëndetshme” të paraqitur në vitin 2008, më pas u tërhoq në 2012 pas një kundërpropozimi.

Megjithatë, ka disa përjashtime. Në varësi të temave, iniciativat morën shkallë të ndryshme mbështetjeje në një rajon ose në një tjetër. Nënshkrimet për nismën e Fondacionit Weber “Për t’i dhënë fund ndërtimit invaziv të shtëpive të dyta” (2008), për shembull, u mblodhën kryesisht në qytete të mëdha gjermanishtfolëse, të cilat ishin më të ndjeshme ndaj kësaj çështjeje.

Anasjelltas, ishin kryesisht kantonet frëngjishtfolëse dhe Ticino që kontribuan në suksesin e nismës socialiste “Për një fond të vetëm, të sigurimit shëndetësor social” të paraqitur në vitin 2005. Vetëm kantonet e Vaud dhe Gjenevës dhanë përkatësisht 22% dhe 15% të nënshkrimeve, edhe pse përqindja e njerëzve me të drejtë vote ishte më e ulët në këto kanaçe.

Një nismë popullore kërkon 100,000 nënshkrime të vërtetuara. Në mënyrë tipike, mbledhja kryhet në mbarë vendin, me votues nga të gjitha kantonet që kontribuojnë në suksesin e tij. Kështu ishte, për shembull, në vitin 2012 për nismën “Për një klimë të shëndetshme”. Në parim, proporcioni i nënshkrimeve shpërndahet afërsisht sipas proporcionit të votuesve për kanton.

Megjithatë, disa çështje rajonale mund të çojnë në nivele shumë të ndryshme të mbështetjes nga një rajon në tjetrin. Nënshkrimet për nismën “për t’i dhënë fund ndërtimit pushtues të shtëpive të dyta” u mblodhën kryesisht në qytete, me Cyrihun në krye.

Disa tekste pasqyrojnë kërkesa që mbështeten fuqishëm në Zvicrën frëngjisht-folëse. Për shembull, Partia Socialiste dhe sindikatat kanë marrë shumë firma për nismën “për një fond të vetëm, të sigurimit shëndetësor social” në kantonin Vaud.

Në Gjenevë, Neuchâtel, Jura, Basel-Stadt dhe Ticino, përqindja e nënshkrimeve është gjithashtu më e lartë se ajo e votuesve.

Një shembull tjetër në 2009: Zvicra frëngjisht-folëse u mobilizua masivisht “për lojërat e fatit në shërbim të së mirës së përbashkët”. Loterie Romande është themeluar mirë si një organizatë e shërbimeve publike. Aty është më bindës propozimi për rregullimin shtetëror të lojërave të fatit sesa në Zvicrën gjermanishtfolëse.

Midis 2000 dhe 2015, u lançuan 85 iniciativa federale popullore. Mesatarisht, mbështetja e nevojshme merret në qytete si Cyrihu, Berna dhe Bazel. Në përgjithësi, raporti i nënshkrimeve për votues është më i ulët në Zvicrën frëngjisht-folëse.

Gjetja e firmave të nevojshme po bëhet gjithnjë e më e vështirë. Mbledhja e tyre është një ndërmarrje masive dhe jo të gjitha komitetet kanë një strukturë me vullnetarë në të gjithë vendin.

Duke filluar nga viti 2016, u bë e qartë se kishte një treg për koleksionistët profesionistë. Për një tarifë, ata u ofruan partive politike dhe grupeve të interesit mundësinë për të siguruar të gjitha ose një pjesë të nënshkrimeve të nevojshme. Çmimet varionin. Fillimisht ato varionin nga dy deri në katër franga për nënshkrim.

Këto kompani të dhurimit të organeve janë kryesisht aktive në Zvicrën frëngjisht-folëse. Puna e tyre ka qenë e dukshme në të dhënat dhe përqindjet e nënshkrimeve që nga viti 2016. Nisma “për të shpëtuar jetë duke promovuar dhurimin e organeve” do të përfundojë në vitin 2019 falë punës së kompanisë së dhurimit të organeve Helvète Initiative, veçanërisht në kantonet Vaud, Gjenevë dhe Fribourg. Për presidentin e komitetit iniciativ, Julien Cattin, punësimi i profesionistëve ishte i ngjashëm me një “pakt me djallin”, sipas komenteve të mbledhura nga SRF.

Teleferikët zviceran përjetuan sezon të suksesshëm dimëror

Vendpushimet e skive zvicerane shijuan një sezon të mirë dimëror në 2024/25. Falë reshjeve të shumta të borës, operatorët e ashensorëve të skive përfituan nga numri i rritur i vizitorëve, me numrin e të ftuarve që u rrit me 12% nga viti në vit deri në fund të marsit.

Duke bërë një vlerësim fillestar të sezonit të dimrit që po i afrohet fundit, organizata ombrellë Remontées Mécaniques Suisse ia atribuon performancën kushteve të favorshme të motit gjatë fundjavave dhe gjendjes së mirë të pistave të skive. Shumë vendpushime përfituan nga rritja e rezervimeve, veçanërisht gjatë periudhës vendimtare të pushimeve shkollore, transmeton albinfo.ch.

Ndërsa të gjitha rajonet e Zvicrës raportuan një rritje të numrit të vizitorëve, performuesit më të mirë ishin Alpet Vaud dhe Fribourg (+29%), e ndjekur nga Zvicra Qendrore (+20%), Bernese Oberland (+18%), Zvicra Lindore (+14%) dhe Ticino (+11%). Destinacionet kryesore dimërore, Valais (+9%) dhe Graubünden (+3%), gjithashtu regjistruan më shumë vizitorë se në sezonin e kaluar dimëror, shkruan swissinfo.

Sipas RMS, shifrat janë veçanërisht të mira në rajonet me lartësi më të ulëta, ku ka shumë biznese të vogla. Kjo tregon se klientët i vlerësojnë vërtet vendpushimet e vogla të skive kur kushtet e borës dhe pistave janë të mira. Familjet, në veçanti, pëlqejnë të vizitojnë këto vendpushime.

Avokatja e Jakup Krasniqit: Gjykimi përfundimtar do ta konfirmojë pafajësinë e tij

Venkateswari Alagendra, avokatja e Jakup Krasniqit, është shprehur e bindur se ish-zëdhënësi i Ushtrisë Çlirimtare të Kosovs, do të dalë i pafajshëm nga procesi gjyqësor në Hagë.

Përmes një deklarate për media, ajo ka thënë se rruga e gjatë e Krasniqit drejt drejtësisë ka qenë me shumë sfida.

“Rruga drejt drejtësisë për Jakup Krasniqi ka qenë e gjatë dhe e mbushur me sfida. Duhet të pranohet se kanë kaluar gati katër vjet e gjysmë që nga arrestimi i klientit tim, duke përfshirë një fazë paraprake dhe dy vite të plota që nga fillimi i gjykimit. Gjatë gjithë kësaj periudhe, mbrojtja ligjore ka mbetur e palëkundur në angazhimin e saj ndaj së vërtetës dhe drejtësisë. Që nga fillimi i gjykimit, strategjia jonë ligjore është bazuar në fakte, ligj dhe integritet. Gjatë zhvillimit të çështjes së prokurorisë, ne kemi mbrojtur dhe vërtetuar vazhdimisht qëndrimet e paraqitura në deklaratën tonë hapëse. Këto qëndrime mbeten të patundura. Me afrimin e përfundimit zyrtar të çështjes së prokurorisë në ditët në vijim, ne do të vijojmë me hapat e ardhshëm proceduralë, siç përcaktohet në Rregullore. Jemi të përkushtuar që këto hapa të përmbushen pa vonesë, në mënyrë që aktgjykimi përfundimtar të jepet sa më shpejt të jetë e mundur”, u shpreh ajo, transmeton albinfo.ch.

Tutje, mbrojtja e Krasniqit deklaroi se mbeten të palëkundur në besimin që drejtësia do të triumfojë dhe se aktgjykimi përfundimtar do të konfirmojë pafajësinë e Krasniqit.

Avokati i Rexhep Selimit: Ai është optimist, shpreson që drejtësia të triumfojë

Avokati i Rexhep Selimit, Geoffrey Roberts ka thënë se klienti i tij është optimist dhe shpreson që drejtësia të triumfojë.

Roberts është shprehur se edhe pritjet e tij janë pozitive në këtë periudhë kur Zyra e Prokurorit të Specializuar ka mbërritur në përfundim të çështjes së saj në rastin ndaj Hashim Thaçit, Kadri Veselit, Jakup Krasniqit e Rexhep Selimit. Çështja e Zyrës së Prokurorit të Specializuar zyrtarisht mbyllet më 15 prill, dhe më pas mbrojtja pritet të kërkojë rrëzimin e akuzave.

“Marrja e një vendimi do kohë, por që në fund do të rezultojë me vendimin që ne shpresojmë. Mendoj se çdo njeri që është i ndaluar, larg familjes së tij për katër vjet e gjysmë, do të ketë një ndikim të rëndësishëm në jetën e tij. Ai është arrestuar në fillim të nëntorit 2020, por ka ndjekur procedurat, ka marrë pjesë në çdo seancë gjyqësore, ka ndjekur dhe ka bashkëpunuar me çdo drejtim nga paneli në gjykatë. Por në një nivel personal, ai është optimist, është pozitiv, ashtu siç jam unë, dhe sigurisht shpreson që drejtësia të ndjekë rrugën e saj. Marrja e një vendimi merr kohë, por që në fund do të rezultojë me vendimin që ne shpresojmë”, ka deklaruar ai, transmeton albinfo.ch.

“Nuk mund të përmend, natyrisht, atë që është thënë në seancat private nga ndonjë dëshmitar. Keni të drejtë që akuzat lidhen me një ndërmarrje të përbashkët kriminale dhe ka shumë pak që i referohen drejtpërdrejt zotëri Selimit, por nuk mund, më vjen keq, të komentoj akuzat apo provat individuale që janë dhënë në seancat private”, tha ai para gazetarëve.

Tutje ai ka deklaruar se vetëm pasi të ketë marrë një vendim gjykata, do të mund të marrin një vendim nëse kanë nevojë të thërrasin dëshmitarë të mbrojtjes dhe nëse po, kush dhe sa dëshmitarë.

I pyetur nëse do të kërkojë që regjimi për vizitat në qendrën e paraburgimit të ndryshojë për Selimin, pas përfundimit të dëshmitarëve të prokurorisë, ai u shpreh se shpresojnë që një gjë e tillë të ndryshojë.

“Çështja e regjimit të paraburgimit të zotëri Selimit është një çështje që është e rëndësishme për ne dhe për familjen dhe miqtë e zotëri Selimit, ata që e vizitojnë. Sigurisht, është diçka që shpresojmë se do të shohim një ndryshim deri në fund të rastit të prokurorisë, kjo është një çështje me panelin e gjyqtarëve, kjo është për ata të vendosin. Sigurisht, në fund të rastit të prokurorisë, kur nuk ka më dëshmitarë të prokurorisë, ne do të sugjeronim që ky të ishte një ndryshim rrethanash që mund të çojë në një ndryshim regjimi, por i takon panelit që të vendosë”, tha ai.

Sa i përket kërkesës për lirim të përkohshëm, pasi të mbyllet çështja e prokurorisë, ai tha se një gjë e tillë do të shqyrtohet.

“Kjo është një pyetje e ngjashme, ne po e shqyrtojmë gjithashtu, se janë dy vjet prova të prokurorisë, kemi dëgjuar të gjithë dëshmitarët e tyre, nuk kemi më dëshmitarë të drejtpërdrejtë. Ende kemi disa dokumente të tjera që prokuroria po përpiqet t’i pranoj, por në këto rrethana, sigurisht, gjykata të tjera kanë lejuar individë të lirohen përkohësisht në faza të caktuara të procedurave. Kjo është një nga ato faza kur mund të paraqitet një kërkesë, nuk po presim që viktimat të paraqesin çështjen e tyre për disa muaj, ndoshta më pak, është e vështirë të dihet. Shpresojmë që do të kemi një konferencë statusore në të ardhmen e afërt pas përfundimit të rastit të prokurorisë, kur do të jemi në gjendje të përcaktojmë një orar për atë që do të ndodhë për pjesën tjetër të çështjes së viktimave dhe më pas ndoshta për mbrojtjen nëse është e nevojshme. Në atë moment, shpresojmë që do të jemi në një pozicion më të mirë për të ditur nëse lirim i përkohshëm do të ishte diçka që mund të ishte e mundur ose jo”, tha ai.

Ai ka dhënë shpjegime edhe për atë pse katër ekipet mbrojtëse mund të thërrasin ndaras dëshmitarët teksa bëri të ditur se katër ekipet mbrojtëse kanë bashkëpunim mes vete.

“Ne të gjithë kemi të akuzuar të ndryshëm që përfaqësojmë, kemi interesa të ndryshme. Sigurisht, aktakuza i përmend të gjithë ata dhe ata janë përmendur së bashku si pjesëmarrës të supozuar në një ndërmarrje të përbashkët kriminale. Ne do të kemi strategjinë tonë, qasjen tonë. Disa prej dëshmitarëve që mund të thirren do të jenë të dobishëm për të gjithë ekipet e mbrojtjes nëse këta dëshmitarë thirren. Disa mund të lidhen vetëm me një ekip të mbrojtjes. Por sigurisht kemi interesa që përkojnë, por jo gjithmonë janë të njëjta interesa apo lloje të njëjta dëshmish që mund të na nevojiten për të kundërshtuar”, tha ai.

Alarm epidemie: Austria mbyll kufijtë e saj nga e shtuna

Austria po merr masa drastike dhe po mbyll kufijtë me Hungarinë dhe Sllovakinë. Nga e shtuna do të mbyllen 24 pika kufitare. Kjo masë mbrojtëse pritet të qëndrojë në fuqi deri më 20 maj.

Arsyeja është frika e një shpërthimi të madh të sëmundjes Afta Epizootike (FMD), e cila aktualisht është e përhapur në Hungari dhe Sllovaki.

Virusi po përhapet me shpejtësi vetëm disa kilometra larg kufirit austriak. Mijëra kafshë janë duke u therur aktualisht në Hungari dhe Sllovaki. Sëmundja e kafshëve konsiderohet jashtëzakonisht ngjitëse dhe prek të gjitha thundrakët – duke përfshirë bagëtinë, derrat, dhitë dhe delet. Mund të infektohen edhe kafshë të egra si dreri, transmeton albinfo.at.

Kufijtë e mbyllur, ndalohet importi i kafshëve dhe mishit

Austria dëshiron të parandalojë një përsëritje të fatkeqësisë që ndodhi pothuajse 50 vjet më parë: në atë kohë, 80.000 kafshë duheshin therur.

Nga e shtuna do të mbyllen 24 pika kufitare me vendet e prekura. Do të ketë kontrolle të rrepta për ato që do të mbeten të hapura. Gjithashtu, ndalohet importi i kafshëve dhe produkteve shtazore, duke përfshirë bagëtinë, derrat, mishin e freskët, qumështin e papërpunuar dhe mishin e gjahut, shkruan Bild.

“Virusi më i rrezikshëm që njohim”

Virologu Norbert Nowotny i Universitetit të Mjekësisë Veterinare në Vjenë flet për një rrezik të lartë infeksioni: “Virusi më i rrezikshëm që njohim”. Periudha e inkubacionit është nga dy deri në 14 ditë – kohë e mjaftueshme që virusi të përhapet pa u vënë re.

Në Gjermani ka pasur një rast në janar

Sipas Institutit Friedrich Loeffler, sëmundja Afta Epizootike (FMD) ishte e përhapur për herë të fundit në Bullgari në vitin 2011. Pasi Gjermania ishte pa FMD për 37 vjet, sëmundja e Afta Epizootike shpërtheu në Brandenburg: në janar 2025, u prek një tufë prej 14 buallicësh. Ky shpërthim mbeti një rast i vetëm. Në mars, Hungaria dhe Sllovakia raportuan shpërthime të FMD në tufat e bagëtive. Fermerët, në përgjithësi, u ankuan për një humbje totale të kafshëve të tyre.


Zvicra formon task forcë kundër kriminelëve të huaj

Qeveria dhe kantonet po krijojnë një grup pune për t’u marrë me shtetasit e huaj dhe azilkërkuesit që janë kriminelë të rëndë. Sipas Sekretariatit Shtetëror për Migracionin, synimi është të ndalohen vazhdimisht këta shkelës dhe të zbatohen dëbimet.

Komiteti i Azilit i Qeverisë Federale, kantoneve, qyteteve dhe komunave ka miratuar projektin pilot të iniciuar nga Konferenca e Drejtorëve Kantonalë të Drejtësisë dhe Policisë, siç njoftoi të premten Sekretariati Shtetëror për Migracionin (SEM). Në të njëjtën kohë, janë duke u rishikuar dispozitat ligjore për ndalimin e personave të tillë me qëllim deportimin. Qëllimi është të thjeshtohen ndalime të tilla, shkruan swissinfo, transmeton albinfo.ch.

Kantonet dhe SEM raportojnë azilkërkuesit dhe shtetasit e huaj që kanë kryer në mënyrë të përsëritur vepra penale, të cilët janë subjekt i alarmit për vepra penale me hyrjen në Zvicër ose të cilët janë të ndaluar në pritje të dëbimit në grupin e punës.

Sa do të kushtojnë tarifat tregtare të SHBA-së ndaj Zvicrës për çdo familje?

Njoftimi i Donald Trump se tarifat prej 31 për qind do të vendosen mbi importet nga Zvicra shkaktoi valë tronditëse në qarqet ekonomike të vendit. Por çfarë ndikimi mund të ketë kjo masë tek njerëzit drejtpërdrejt?

Megjithëse shkalla e dëmit të shkaktuar nga tarifat e larta të vendosura në industritë e orientuara drejt eksportit të Zvicrës si farmaceutikët, orët, instrumentet precize, çokollata, madje edhe thikat ikonike të ushtrisë janë ende duke u llogaritur, të gjithë pajtohen se ato do të ishin të rëndësishme.

Ndërsa është ende herët në proces, dhe shumë të panjohura mbeten (lexoni më shumë për këtë më poshtë), një gjë është e sigurt – duke ndikuar në ekonominë e Zvicrës në tërësi, popullsia nuk do të dalë e padëmtuar nga kjo sprovë.

Si mund të rrjedhin këto humbje tek ju, konsumatori?

Në tetor 2024, në mes të kërcënimeve të Trump për rritjen e ardhshme të tarifave, studiuesit në Institutin Ekonomik KOF në Cyrih llogaritën se kjo masë do të rezultonte në humbje vjetore prej 200 frangash për çdo banor zviceran.

Në atë kohë, ekonomistët i bazuan parashikimet e tyre në një tarifë ndëshkuese të supozuar prej 20 për qind.

Megjithatë, taksat aktuale doganore për mallrat e importuara në Shtetet e Bashkuara nga Zvicra janë dukshëm më të larta, kështu që humbjet mund të arrijnë në thelb më shumë se 200 për person në vit.

Parashikimet e përditësuara pritet të shpallen së shpejti.

Megjithatë, sipas asnjë skenari aktual, Zvicra dhe banorët e saj nuk do t’i shpëtojnë pasojave financiare.

Çfarë do të thotë saktësisht kjo humbje simbolike prej disa qindra frangash në vit për person?

Prisni që fuqia juaj blerëse të ulet.

Sipas Stéphane Garelli, profesor i ekonomisë në Institutin Ndërkombëtar për Zhvillimin e Menaxhimit (IMD) dhe Universitetin e Lozanës, çmimet do të rriten, transmeton albinfo.ch.

Kjo për shkak se kompanitë që i nënshtrohen tarifave “do të përpiqen të rikuperojnë nga konsumatorët shumat që humbasin duke eksportuar në Shtetet e Bashkuara”.

E fundit, por jo më pak e rëndësishme, nëse keni ndonjë investim, me siguri keni vënë re se bursa zvicerane ra pas njoftimit të Trump dhe ende mbetet në të kuqe.

Kështu që paratë humbasin, dhe askush nuk e di me siguri se kur (ose edhe nëse) tregjet do të rimëkëmben, shkruan thelocal.

A mund të bëhet diçka për të pakësuar këto humbje?

Këto janë pasojat e pritshme nëse gjërat mbeten ashtu siç janë.

Megjithatë, edhe pse Këshilli Federal njoftoi se nuk do të kundërshtonte tarifat e Trump për momentin, presidentja zvicerane Karin Keller-Sutter dhe Ministri i Ekonomisë Guy Parmelin thanë se do të fluturonin në Uashington “shumë shpejt” në një përpjekje për të negociuar tarifa më të ulëta me administratën amerikane.

Ekspertët parashikojnë se megjithëse heqja totale e tarifave është joreale, Zvicra ka shumë të ngjarë të përpiqet të bindë amerikanët që t’i ulin ato në të njëjtin nivel si për Bashkimin Evropian – domethënë në 20 për qind.

Kjo do të nënkuptonte më pak dëme financiare për ekonominë dhe konsumatorët zviceranë, por nëse kjo përpjekje do të ishte e suksesshme mbetet për t’u parë.