Konfederata Zvicerane ka braktisur planet për koordinimin kombëtar të krijimit të zonave të tranzitit për udhëtarët e huaj, që kalojnë përmes Zvicrës. RTS ka mësuar se mospajtimet midis kantoneve dhe qeverisë federale në Bern kanë çuar në ndërprerjen e këtij projekti, që konsiderohej i rëndësishëm që nga viti 2016.

Të premten e kaluar, kantonet janë njoftuar zyrtarisht për braktisjen e projektit. Arsyeja: shumica dërrmuese e opinioneve të tyre gjatë konsultimeve ishin kritike ndaj tij, transmeton albinfo.ch.

Ky vendim shënon fundin e një procesi që kishte nisur afro dhjetë vite më parë, kur Këshilli Federal kishte theksuar nevojën për zgjidhje ndërrajonale për të përballuar këtë fenomen ndërkufitar.

Aktualisht, ekzistojnë vetëm shtatë zona tranziti në Zvicër, kryesisht në pjesën frëngjishtfolëse, si Rennaz (Vaud), Martigny (Valais) dhe Vue des Alpes (Neuchâtel), kjo e fundit vetëm përkohësisht. Pikërisht nga kjo zonë u nisën karvanet që u ndaluan së fundmi nga policia në autostradën A9.

Kostoja, ndarja dhe tensionet rajonale

Pengesa kryesore për realizimin e këtij koncepti: financimi. Kantonet refuzuan të mbulojnë të vetme koston për ndërtimin e infrastrukturës dhe kërkuan kontribut nga qeveria federale – siç ndodh për zonat e udhëtarëve zviceranë.

Plani propozonte ndarjen e Zvicrës në shtatë rajone me një numër të kufizuar vendesh për të dyfishuar kapacitetin aktual – por kjo skemë u refuzua nga disa kantone, veçanërisht në Zvicrën gjermanishtfolëse, Ticino dhe Graubünden. Edhe në Zvicrën frëngjishtfolëse, ku nevoja është më e madhe, pati kundërshtime; Neuchâtel ndjeu se po mbingarkohej në krahasim me rajonin e Liqenit të Gjenevës.

Koordinim ndërkantonal?

Rezultati: kantonet do të veprojnë në mënyrë të pavarur, pa direktiva kombëtare apo koordinim të centralizuar, sipas Zyrës Federale për Kulturë (BAK), që udhëhoqi diskutimet. Por a mund të koordinohen vetë kantonet? Sipas Jean-François Steiert, këshilltar shtetëror dhe president i Konferencës Zvicerane të Drejtorëve Kantonalë për Planifikimin Rajonal, kjo tashmë po ndodh.

“Disa infrastrukturë tashmë ekzistojnë. Sot, kantoni i Fribourg bashkëpunon me kantonin e Vaudit dhe kantonin e Bernës. Kemi kërkuar zona që janë të përshtatshme gjeografikisht dhe që kalojnë kufijtë kantonalë,” shpjegoi ai në emisionin Forum të RTS-së. Sipas tij, vullneti është në duart e kantoneve, dhe shumica dërrmuese e tyre e mirëpritën përparimin dhe bashkëpunimin. Ai shton se braktisja e projektit ndodhi për shkak të tërheqjes së financimit nga Konfederata.

Detyrime ligjore

Nga ana e saj, Konfederata thekson se dëshiron të vazhdojë të kërkojë zgjidhje me kantonet, bazuar në kërkesa dhe projekte individuale.

Megjithatë, Zyra Federale për Kulturë kujton se Zvicra ka detyrime ndërkombëtare në këtë fushë. Nevojitet krijimi i më shumë zonave tranziti për udhëtarët e huaj, për të shmangur zaptimet e paligjshme që sjellin kosto të mëdha, si dhe për të ulur presionin mbi hapësirat e parkimit të destinuara për komunitetet Yenish dhe Manouche, të cilat janë të njohura si pakica kombëtare.

Organizata ombrellë e shkollave zvicerane jashtë vendit paralajmëron kundër paketës së kursimeve të Këshillit Federal. Sipas saj, një mbyllje e mundshme e këtyre shkollave do të shkatërronte një rrjet ndërkombëtar që kontribuon ndjeshëm në përhapjen e kulturës dhe arsimit zviceran.

Atmosfera në 17 shkollat zvicerane jashtë vendit është e tensionuar. Arsyeja: programi i kursimeve i Këshillit Federal, që parashikon një reduktim të shpenzimeve deri në 4.5 miliardë franga çdo vit, duke nisur nga viti 2027, për të balancuar buxhetin federal.

Sipas paketës së propozuar, ndër të tjera, fondet për kulturën do të shkurtohen me 18.4 milionë franga deri në vitin 2028. Për shkollat zvicerane jashtë vendit kjo do të thotë një shkurtim vjetor prej 7.9 milionë franga.

Kursime të pabarabarta
Serge Künzler, drejtor ekzekutiv i Educationsuisse, organizata ombrellë e shkollave zvicerane jashtë vendit, kritikon këto shkurtime. “Reduktimi i propozuar i financimit federal do të godasë rëndë dhe në mënyrë të pabarabartë shkollat zvicerane jashtë vendit,” shkruan ai në faqen zyrtare të shoqatës, transmeton albinfo.ch.

Një goditje e dyfishtë
Kjo masë është edhe më e vështirë për t’u përballuar, duke qenë se shkollat tashmë janë detyruar të kursejnë 5.6 milionë franga në kuadër të politikës kulturore 2024–2028. Sipas Künzler, pasojat e mëtejshme mund të jenë katastrofike. “Duhet të presim që disa shkolla të mbyllen ose të humbasin karakterin zviceran.”

Shkollat zvicerane në botë
Edhe pse subvencionet federale mbulojnë vetëm 20% të shpenzimeve totale të shkollave, pjesa më e madhe financohet nga tarifat e nxënësve. Megjithatë, Künzler thekson se nuk ka burime të tjera për të kompensuar këto shkurtime.

Propozimet nën debat në Parlament
Edhe Organizata e Zvicëranëve Jashtë Vendit (OSA) është e shqetësuar. “Këto shkolla janë faktor kyç për prezencën ndërkombëtare të Zvicrës – sepse përçojnë vlerat, kulturën dhe arsimin zviceran,” thuhet në deklaratën e saj. Humbja e këtyre subvencioneve do ta vinte në rrezik këtë mision.

Kjo çështje po debatohet edhe në Parlamentin Federal. Deputeti liberal-radikal Laurent Wehrli, anëtar i grupit parlamentar “Zvicra Jashtë Vendit”, i konsideron këto shkolla thelbësore. “Falë cilësisë zvicerane, këto shkolla janë shpesh ndër më të mirat në vendet ku ndodhen,” thekson ai. Wehrli propozon që barrën ta marrin kantonet, pasi arsimi në Zvicër është përgjegjësi kantonale.

Qasje të ndryshme
SVP mendon ndryshe. Deputeti Thomas Stettler beson se këto institucione mund të mbyllen. Ai synon të mbështesë propozimin për kursime. “Shkollat që ofrojnë vlerë të vërtetë dhe kanë kërkesë të lartë duhet të jenë të qëndrueshme edhe pa financim federal,” deklaron ai.

Në Bogota, Singapor dhe Madrid, nxënësit dhe mësuesit do të duhet të presin derisa të jetë e qartë se çfarë do të ndodhë. Paketa e qeverisë është e hapur për konsultim deri më 5 maj. Pas kësaj, parlamenti do ta shqyrtojë. Nëse do të ketë referendum, populli mund të votojë vitin e ardhshëm.

Në një zonë stërvitore ushtarake në Austri po zhvillohet një ushtrim ndërkombëtar. Ushtarët zviceranë po stërviten së bashku me kolegët e tyre nga Gjermania dhe Austria.

Brigadieri Christoph Roduner ndodhet në poligonin ushtarak Allentsteig, në veriperëndim të Vjenës, një zonë që ka përmasa sa Principata e Lihtenshtajnit, transmeton albinfo.ch.

“Kjo nuk ka lidhje me NATO-n. Këtu po stërvisim gatishmërinë tonë operacionale,” tha Martin Pfister, Këshilltar Federal dhe shef i Departamentit të Mbrojtjes.

Roduner paraqet një hartë të madhe dhe shpjegon skenarin e ushtrimit të quajtur “Trias”: konflikte në Austri, sulme hibride ndaj Zvicrës dhe një avancim i armikut përmes Austrisë drejt luginës së Rinit, deri në Grabs.

Kompensimi i manovrave të humbura
Në rast lufte të vërtetë, një avancim i armikut në luginën e Rinit, drejt Liqenit të Konstancës ose në drejtim të Cyrihut, është një nga skenarët më të rrezikshëm. “Këtu mund të stërvitemi në kushte reale – këtë nuk mund ta bëjmë askund tjetër në Zvicër,” thotë brigadieri Roduner.

Pothuajse 1 000 ushtarë zviceranë nga Brigada e 11-të e Mekanizuar janë pjesë e ushtrimit në Austrinë e Poshtme. Edhe pse një konflikt i tillë duket i pamundur sot, nuk është aspak i përjashtuar. Prandaj, ushtarët po përpiqen të kompensojnë mungesën e përvojës që nga dekadat e fundit.

Pfister: Bashkëpunimi me fqinjët është i domosdoshëm
Gjatë vizitës së tij, ministri i ri zviceran i Mbrojtjes, Martin Pfister, theksoi: “Kjo nuk ka lidhje me NATO-n. Ne po stërvisim gatishmërinë tonë.” Megjithatë, ai e bëri të qartë se bashkëpunimi ushtarak me vendet fqinje është i domosdoshëm dhe duhet të praktikohet për të qenë gati në rast emergjence.

Ministrja austriake e Mbrojtjes, Katrin Tanner, e pranoi qetësisht faktin që Zvicra po praktikonte një skenar lufte ku Austria është e pushtuar. Ajo e quajti këtë një “ushtrim historik”, thelbësor për përgatitjen.

Për ushtrinë zvicerane, ushtrimi “Trias” përfaqëson një hap të parë drejt realitetit.

Një firmë austriake kohët e fundit ndaloi përdorimin e celularit privat në punë. A mund të bëjë të njëjtën gjë punëdhënësi juaj? Ja çfarë duhet të dini.

Telefonat inteligjentë janë pjesë e jetës së përditshme – për telefonata, harta, madje edhe takime. Por a mund t’ju thotë shefi juaj që ta lini atë në punë? A mund t’ju ndalojë punëdhënësi të përdorni fare telefonin tuaj në punë?

Një rast i fundit në Fahnen Gärtner, një prodhues flamujsh në Mittersill, Salzburg, ka tërhequr vëmendjen pasi firma prezantoi një politikë që ndalonte punonjësit të përdorin telefonat celularë privatë gjatë orarit të punës. Rreth 100 punonjës tani duhet të ruajnë telefonat e tyre në dollapë çdo mëngjes. Qëllimi? Për të reduktuar shpërqendrimet dhe për të rritur produktivitetin.

Pra, çfarë thotë ligji austriak për këtë, dhe cilat janë të drejtat tuaja si punonjës?

A mund të ndalojë punëdhënësi im telefonat celularë në punë? Me pak fjalë, po — punëdhënësi juaj mund të kufizojë ligjërisht apo edhe të ndalojë përdorimin e telefonit celular privat gjatë orarit të punës. Megjithatë, kjo nuk shtrihet në pushime. Ligji austriak dallon qartë mes orarit të punës dhe kohës së pushimit.

Shefi juaj mund të vendosë se çfarë ndodh gjatë orarit të punës, por pushimi juaj është i juaji, siç shpjegohet nga Dhoma e Tregtisë e Austrisë (WKO).

Punëdhënësit mund të vendosin kufizime telefonike ose ndalime të drejtpërdrejta përmes kontratave të punës, marrëveshjeve formale të kompanisë (Betriebsvereinbarungen) ose politikave të brendshme të kompanisë.

Këto masa zakonisht futen për të adresuar shqetësimet e sigurisë, mbrojtjes së të dhënave dhe produktivitetit.

Sa larg mund të shkojë ndalimi i telefonit?

Rasti i Fahnen Gärtner tregon se sa larg mund të shkojë një punëdhënës: punonjësit duhet t’i lënë telefonat e tyre privatë të ruajtur në mënyrë të sigurt gjatë ndërrimeve të punës, duke i aksesuar ato vetëm gjatë pushimeve, përcjell albinfo.at

Menaxheri i Burimeve Njerëzore të firmës e krahasoi atë me ndalimin e ardhshëm të telefonit të Austrisë në shkolla, duke vënë në dukje se punonjësit më të rinj në veçanti po luftonin me shpërqendrimet nga njoftimet e vazhdueshme. Sipas kompanisë, politika ka qenë kryesisht e suksesshme, duke shtuar se punonjësit madje kërkuan terapi për shkak të varësisë nga telefoni.

A mund të monitorojnë punëdhënësit pajtueshmërinë?

Nëse kompania juaj zbaton kufizime telefonike, shefi juaj lejohet ligjërisht të sigurojë pajtueshmërinë – por me kufizime strikte.

Monitorimi është i ligjshëm – por vetëm nëse personelit i thuhet paraprakisht dhe privatësia e tyre nuk cenohet. Sipas WKO, monitorimi i gjerë ose ndërhyrës, si përdorimi i softuerit për të gjurmuar aktivitetin online të punonjësve në mënyrë sistematike, është i ndaluar sipas ligjeve për mbrojtjen e të dhënave dhe konsiderohet një pushtim i privatësisë.

Çdo monitorim duhet të jetë proporcional dhe i lidhur qartë me rregullat në fuqi. Për shembull, kontrolli nëse punonjësit i mbajnë telefonat e tyre të ruajtur gjatë ndërrimeve të punës do të ishte i pranueshëm, ndërsa mbikëqyrja e detajuar e përdorimit të telefonit ose e komunikimit jo.

Thyeni rregullat dhe rrezikoni një paralajmërim – ose humbni punën tuaj

Thyerja e rregullave të kompanisë për përdorimin e telefonit celular mund të ketë pasoja serioze, duke filluar zakonisht me paralajmërime verbale ose me shkrim. Shkeljet e vazhdueshme ose të rënda mund të rezultojnë edhe në largim nga puna.

Si duhet të komunikojnë punëdhënësit qartë ndalimet e telefonit?

Ekspertët austriakë të punësimit rekomandojnë fuqimisht që kompanitë të ofrojnë politika të qarta dhe të shkruara në lidhje me përdorimin e telefonit celular në punë. Mënyra më e sigurt për një firmë për të zbatuar kufizimet është përmes një marrëveshjeje zyrtare të kompanisë – e ngjashme me një kontratë ose letër të nënshkruar.

Cilat janë të drejtat tuaja nëse vjen një ndalim telefoni?

Nëse punëdhënësi juaj planifikon të vendosë një ndalim të përdorimit të celularit privat, ju keni të drejtë të informoheni qartë dhe paraprakisht. Kufizimet duhet të jenë të arsyeshme, të komunikuara qartë dhe të zbatohen vazhdimisht në të gjithë stafin.

Duhet të jeni ende i arritshëm në rast urgjence – shumica e kompanive e zgjidhin këtë me një linjë fikse të përbashkët.

Ekspertët paralajmërojnë se Zvicra do të vazhdojë të luftojë me një furnizim joadekuat të banesave për të përmbushur kërkesat e një popullsie në rritje. Këto janë arsyet pse është kështu.

Kushdo që ka kërkuar për një apartament të përballueshëm për të marrë me qira në një nga qytetet më të mëdha të Zvicrës, ka të ngjarë të dijë se sa i vështirë dhe frustrues është ky proces.

Fajësoni faktin se kërkesa gjithnjë në rritje për banesa tejkalon në masë të madhe ofertën e disponueshme.

Sipas ekonomistit të pasurive të paluajtshme Andreas Loepfe, situata tashmë e ngushtë e banesave pritet të përkeqësohet edhe më shumë me kalimin e kohës.

Si rezultat, “qiratë do të rriten gjatë dhjetë viteve të ardhshme në një masë që shumica e njerëzve nuk mund ta imagjinojnë sot,” tha Loepfe.

Siç është aktualisht, oferta e banesave nuk mund të mbajë ritmin me rritjen e shpejtë të popullsisë, sepse aktiviteti i ndërtimit në Zvicër është në nivelin më të ulët historik.

Sa e tmerrshme është kjo situatë?

Sipas SonntagsZeitung dhe mediave të tjera, të cilat analizuan evolucionin e tregut të banesave në Zvicër, në dekadën e fundit janë ndërtuar më pak apartamente për frymë se në çdo kohë që nga vitet 1950.

Duke parë vetëm periudhën ndërmjet viteve 2020 dhe 2024, në secilin prej këtyre viteve u ndërtuan vetëm 52 apartamente të reja për 100 banorë shtesë—pra për çdo 100 njerëz që emigruan në Zvicër në atë kohë.

Pse po ndërtohen gjithnjë e më pak prona banimi, edhe pse popullsia vazhdon të rritet?

Një përgjigje e qartë dhe logjike është se Zvicra e vogël nuk është e zgjerueshme dhe nuk ka mbetur shumë tokë për të ndërtuar. Por kjo është vetëm një pjesë e problemit.

Një tjetër është legjislacioni. Që nga viti 2014, kur Ligji i rishikuar i Planifikimit Hapësinor hyri në fuqi, është bërë gjithnjë e më e vështirë ndërtimi i apartamenteve të reja, veçanërisht në toka të pazhvilluara, të zonuara si bujqësore ose të kufizuara për zhvilluesit për arsye të tjera, përcjell albinfo.ch.

Si rezultat, po jepen më pak leje ndërtimi: 27 % më pak janë dhënë gjatë pesë viteve të fundit, “duke e bërë kërkesën për banesa të reja gjithnjë e më të vështirë për t’u plotësuar”, sipas një analize të fundit nga kompania e pasurive të paluajtshme Wüest Partner.

Ndërtimi me densitet të lartë (i referuar edhe si “denifikim”) — kur ndërtesat e reja të banimit ndërtohen pranë atyre ekzistuese, në vend të tokave të lira — mund të jetë një alternativë e zbatueshme, me përjashtim të faktit që po përballet me rezistencën e banorëve vendas, të cilët kundërshtojnë projektet e ndërtimit.

Për shembull, në Cyrih — i cili ka vuajtur nga një prej mungesave më të mëdha të banesave në Zvicër për disa vite — rregullore më të rrepta për mbrojtjen nga zhurma bllokuan 3 000 apartamente të planifikuara në 2024.

Megjithatë, aktiviteti i ndërtimit nuk është plotësisht i ndalur

Për shkak se ndërtimi i ndërtesave të reja i nënshtrohet shumë rregullave dhe rregulloreve, një numër zhvilluesish e kanë zhvendosur fokusin e tyre nga ndërtimet e reja në konvertimet – domethënë ndërtimin në tokën tashmë të zhvilluar.

Megjithatë, kjo zgjidhje është më e shtrenjtë se ndërtimi nga e para, pasi kjo metodë shpesh kërkon prishjen e ndërtesave të vjetra.

Por, duke pasur parasysh vështirësitë në marrjen e lejeve për ndërtimet e reja, numri i këtyre konvertimeve është rritur nga 30 % në 2010 në mbi 36 % në 2024.

Si rezultat, bilanci i ndërtimit të banesave – diferenca mes apartamenteve të sapondërtuara dhe atyre të prishura – po bie.

E gjithë kjo do të thotë se lehtësimi për krizën e strehimit është ende një rrugëdalje.

Shifrat e larta të emigracionit pothuajse na bëjnë të harrojmë se jo të gjithë ata që mbërrijnë në Zvicër qëndrojnë. Çfarë i bën rreth 90 000 të huaj që largohen çdo vit nga territori zviceran dhe pse? Të dhënat e reja të marra nga Swissinfo hedhin dritë mbi fenomenin e migrimit të kthimit.

Zvicra është padyshim një vend imigrimi. Gjatë dekadës 2013–2022, imigracioni i huaj neto (diferenca midis imigrimit dhe emigrimit) ishte mesatarisht 66 000 njerëz në vit dhe kontribuoi në rritjen e popullsisë me 85 %.

Në vitin 2023, përfshirja në këto statistika e më shumë se 50 000 refugjatëve ukrainas në Zvicër (më parë nuk llogariteshin në popullsinë rezidente të përhershme) madje kontribuoi në ngritjen e tepricës së migracionit në nivele historike: +148 000 njerëz me kombësi të huaj. Ky bilanc ra në gati 95 000 në vitin 2024, sipas shifrave të përkohshme.

Imigrimi i qëndrueshëm reflektohet në diversitetin e popullsisë së Konfederatës, e cila përfshin mbi 30 % emigrantë të gjeneratës së parë—Zvicra është ndër vendet me përqindjen më të lartë. Në përgjithësi, mbi 40 % e njerëzve në Zvicër kanë një prejardhje migrante.

Kjo ngre shumë pyetje sociale. Ndërsa forca kryesore politike e vendit, Partia Popullore Zvicerane (SVP), spikat në luftën kundër “imigrimit të pakontrolluar”, çështja e migrimit mbetet, si në vendet e tjera, një burim tensioni përtej radhëve të partisë sovraniste të krahut të djathtë.

Dhjetëra mijëra emigrime çdo vit

Megjithatë, ky realitet errëson një tjetër: dhjetëra mijëra të huaj largohen nga Zvicra çdo vit, ose qëllimisht ose pak a shumë pa dashje. “Ne priremi të harrojmë se njerëzit që emigrojnë nuk vendosen domosdoshmërisht,” vëren sociologia Liliana Azevedo, një studiuese e asociuar në Qendrën Zvicerane për Kërkimin e Migracionit (NCCR – Në lëvizje) dhe Observatorin Portugez të Emigracionit në Lisbonë.

Midis 2013 dhe 2022, Zvicra pa një mesatare prej 155 000 të huajsh që mbërrinin në vit. Në të njëjtën kohë, emigracioni ishte rreth 90 000. Që nga fillimi i viteve 2000, numri i tyre ka rritur në mënyrë më të moderuar, por më të qëndrueshme sesa imigracioni. Në vitin 2024, më shumë se 95 000 njerëz u larguan, një rritje e lehtë krahasuar me një vit më parë.

Shumica e emigrimeve brenda pesë viteve nga mbërritja

Zyra Federale e Statistikave (FSO) ofron të dhëna gjatësore që na lejojnë të mësojmë më shumë rreth udhëtimeve të njerëzve që emigrojnë në Zvicër. Këto statistika gjurmojnë një grup individësh që mbërritën në vend në të njëjtin vit dhe na lejojnë të vëzhgojmë trajektoret e tyre migratore si dhe ndryshimet në status, transmeton albinfo.ch.

Siç ndodh në vende të tjera, të dhënat tregojnë se nisjet janë më të shpeshta në vitet e para pas mbërritjes. Nga 200 000 të huajt që mbërritën në Zvicër në vitin 2011 (të gjitha statuset së bashku), gjysma ishin larguar nga vendi pesë vjet më vonë dhe gati 60 % pas njëmbëdhjetë vjetësh. Shumica e largimeve ndodhën brenda dy viteve të para.

FSO gjithashtu i dha Swissinfo statistika për të gjithë të huajt që emigruan në Zvicër midis 2014 dhe 2023. Kjo përfaqëson një kumulative 1 850 000 njerëz gjatë dekadës, duke përfshirë ata që kishin ardhur së fundmi—përfshirë refugjatët nga Ukraina. Deri në fund të vitit 2023, 800 000 ishin larguar, që përfaqëson më shumë se 40 % të totalit.

Kur imigrantët me origjinë të huaj pyeten se sa kohë planifikojnë të kalojnë në Zvicër, shumica synojnë të qëndrojnë përgjithmonë. Në vitin 2021, gati dy të tretat thanë se synonin të qëndronin gjatë gjithë jetës së tyre, 9 % thanë se synonin të qëndronin për të paktën pesë vjet, një pakicë e vogël planifikoi të largohej më herët, dhe një e katërta ishin të pavendosur.

Lejet e qëndrimit afatgjatë janë pakicë

Pra, çfarë mund të shpjegojë këtë mospërputhje? Çdo vendim për të migruar është unik dhe varet nga shumë faktorë, por mund të jepen disa shpjegime të mundshme. Së pari, lloji i lejes së qëndrimit është një faktor përcaktues në kohëzgjatjen e qëndrimit.

Shumica e njerëzve që emigrojnë në Zvicër marrin një leje B ose L. Ky i fundit, i destinuar për një qëndrim maksimal prej një viti, është më i pasigurti. Ai kishte të bënte me gati një të tretën e atyre që emigruan në vitin 2011. Më shumë se 70% e tyre në fakt u larguan. Leja e qëndrimit B çdo vit e rinovueshme, më e zakonshme, kishte të bënte me më shumë se një në dy emigrantë. Pothuajse gjysma e tyre gjithashtu u larguan nga vendi.

Nga të gjithë ata që mbërritën me leje qëndrimi në vitin 2011, vetëm një pakicë kishte konsoliduar përgjithmonë të drejtën e tyre për të qëndruar në vend njëmbëdhjetë vjet më vonë: 30% kishin marrë një leje vendosjeje C – një autorizim i pacaktuar përgjithësisht i lëshuar automatikisht pas dhjetë ose pesë vitesh qëndrimi të pandërprerë; 4% ishin natyralizuar.

“Puna është ajo që i lidh njerëzit me Zvicrën”

Marrja e një leje qëndrimi shpesh kushtëzohet nga punësimi. “Puna është ajo që i lidh njerëzit me Zvicrën”, vëren Liliana Azevedo. Së bashku me arsyet familjare, puna përmendet si një arsye kryesore për migrim, qoftë për të ardhur në Zvicër apo për t’u larguar. Gjithnjë e më shumë njerëz thonë gjithashtu se planifikojnë të largohen nga vendi pas daljes në pension, një zgjedhje që mund të motivohet nga arsye ekonomike.

Prandaj, suksesi ose dështimi i integrimit profesional luan një rol të rëndësishëm në trajektoren e migrimit dhe përbën një sfidë edhe më të madhe për popullsitë që nuk flasin një nga gjuhët kryesore kombëtare ose të cilëve nuk u njihen kualifikimet. “Papunësia, punët e pasigurta ose të pakualifikuara janë të gjitha pengesa për të qëndruar më shumë se disa vjet,” shpjegon Liliana Azevedo.

Shumë njerëz vijnë gjithashtu në Zvicër për një përvojë profesionale ose akademike të njëhershme, por zhvillojnë pak lidhje me vendin dhe largohen lehtësisht për të ndjekur karrierën e tyre diku tjetër. Lëvizja e lirë e njerëzve brenda Evropës, e cila hyri në fuqi në 2002, jo vetëm që ka nxitur emigracionin në Zvicër, por ka inkurajuar gjithashtu një qasje më ndërkombëtare ndaj punës. Sot, “karriera po ndikohet gjithnjë e më shumë nga lëvizjet e shumta”, përfundon Liliana Azevedo.

Operatori kombëtar hekurudhor i Zvicrës ka ndaluar dy lidhje nga Gjermania në kufi, duke akuzuar vonesat e Deutsche Bahn se kanë ndikuar negativisht në oraret e veta.

Që nga e marta, 29 prill, dy linja të Deutsche Bahn (DB) që më parë kishin hyrë brenda Zvicrës tani janë vendosur të përfundojnë pranë kufirit gjermano-zviceran.

Shërbimi EuroCity (EC) 7 i DB-së nga Hamburgu në Interlaken Ost, dhe shërbimi EC 9 nga Dortmundi në Cyrih, tani do të përfundojë në qytetin e Bazelit.

Vendimi u mor nga Hekurudhat Federale Zvicerane (SBB) për të zbutur ndikimin e trenave DB që qarkullojnë vonë në rrjetin zviceran. Në krahasim me trenat zviceranë ultra të përpiktë, operatori gjerman kishte minuar rregullisht reputacionin gjerman për efikasitet.

SBB tha se do të drejtojë trenat e veta shtesë në seksionet zvicerane të linjave të prekura në mënyrë që të minimizojë shqetësimin për pasagjerët, të cilët tani do të duhet të ndryshojnë në Bazel përpara se të vazhdojnë udhëtimet e tyre.

Trenat që kthehen në Gjermani nga Zvicra në këto linja do të vazhdojnë të qarkullojnë si zakonisht.

Një zgjidhje e qëndrueshme për një problem të paqëndrueshëm

Hekurudhat Zvicerane operojnë një politikë të ndërprerjes së trenave që mbërrijnë në Bazel më shumë se 20 minuta prapa planit dhe numri i trenave të prekur është rritur me shpejtësi vitet e fundit si rezultat i drejtpërdrejtë i DB.

Sipas informacionit të dhënë nga Ministria Federale e Transportit (me kërkesë të deputetit të Partisë së Gjelbër Matthias Gastel), 11 për qind e udhëtimeve në linjën Mynih-Zyrich u ndërprenë gjatë tremujorit të parë të 2024 (krahasuar me 2,1 për qind në 2023).

Disa nga këto vonesa ishin shkaktuar nga stuhitë dhe aksidentet, por raporti zbuloi se 75 për qind ishin për shkak të problemeve në infrastrukturë.

Në komentet e raportuara në Der Spiegel, kreu i SBB Vincent Ducrot identifikoi shkakun kryesor të këtyre problemeve si një strukturë tepër komplekse korporative, mungesë digjitalizimi dhe mungesë kronike investimesh.

Në vitin 2024, afërsisht 64 për qind e trenave të pasagjerëve në distanca të gjata të Deutsche Bahn arritën në destinacionin e tyre në kohë, shkruan thelocal. Në Zvicër, shifra ekuivalente ishte 93.2 për qind, nga 92.5 për qind një vit më parë, transmeton albinfo.ch.

Vendimi për të ndërprerë të dyja shërbimet EC7 dhe EC9 në Bazel është fiksuar deri në rishikimin e orarit të ardhshëm të SBB, të planifikuar për mesin e dhjetorit 2025.

Nga referendumet kantonale te festat publike dhe konkursi i këngës në Eurovision, këtu janë ngjarjet dhe ndryshimet e mëdha për t’i ditur në Zvicër në maj 2025

1 Maji: Dita e Punës
Ashtu si në shumë vende të tjera, edhe Zvicra feston Ditën e Punës më 1 maj (që nuk ka lidhje me Ditën e Punës në SHBA, e cila bie të hënën e parë të shtatorit)
Në Zvicër njihet si Dita Ndërkombëtare e Punëtorëve dhe Dita e Majit, dhe shënohet kryesisht nga sindikatat dhe grupet e majta
Nuk është festë publike në të gjithë vendin—festimet zbatohen vetëm në kantonet Zürich, Basel-Stadt, Basel-Landschaft, Jura, Neuchâtel, Schaffhausen, Thurgau dhe Ticino
Në Aargau dhe Solothurn, punonjësve u jepet gjysmë dite pushimi (nga mesdita)

13–17 maj: Eurovision Song Contest (ESC)
Bazeli do të presë konkursin më të madh të këngës në Evropë, Eurovisionin, pas fitores së artistit zviceran Nemo në edicionin e kaluar
Autoritetet lokale kanë vendosur një buxhet prej 35 milionë franga, i miratuar në një referendum lokal
Konkursi do të mbahet në St Jakobshalle në Münchenstein, pranë Bazelit
Kompania kombëtare hekurudhore (SBB) do të vërë në qarkullim 85 trena shtesë për të çuar spektatorët drejt dhe nga Bazeli

18 maj: Referendumet kantonale
Nuk ka votime të nivelit federal këtë ditë, por disa kantone do të mbajnë referendumet e tyre lokale

Aargau
Nisma “Paga e barabartë në kantonin e Aargau—Tani!” kërkon analiza më të rrepta të pagave gjinore për firmat me të paktën 50 punonjës (ligji federal zbatohet aktualisht për ato me 100+ punonjës)

Zürich
Bonifikim taksash për korporatat—amendament që propozon uljen e tatimit mbi të ardhurat e ndërmarrjeve me 1 %

Basel-Stadt
“Rrugët e sigurta të çiklizmit”—iniciativë për rrugë më të gjera dhe kalime të sigurta për biçikleta dhe këmbësorë

Genève
Transicion më i shpejtë drejt energjisë diellore—detyrim instalimi panelesh fotovoltaike në çati dhe fasada, me objektiv përfundimin deri më 2035

Biçikleta në autobusë
Nga maji deri në tetor 2025, PostBus kërkon rezervim për hapësirat e biçikletave në linjat turistike në Graubünden, Zvicrën Qendrore, Oberland, Valais Bernese, Zvicrën Lindore e Zvicrën frëngjishtfolëse
Një rezervim kushton 2 franga përveç biletës ose abonimit të biçikletës
Ticino përjashtohet për momentin

Lajme për udhëtimet
Trena: Midis 8 dhe 10 majit, linja Kemptthal–München do të ndërpritet për rinovim; shërbimet rajonale do të modifikohen
Avionë: EasyJet rinis fluturimet Cyrih–Edinburgh më 1 maj

Dita e Punës po shënohet në mënyra të ndryshme, në dhjetëra qytete dhe komuna të Zvicrës. Sindikatat kanë zgjedhur festën e Ditës së Majit si moton e tyre: “Solidariteti në vend të gjuhës së urrejtjes – së bashku jemi të fortë”. Ata u bëjnë thirrje njerëzve të mobilizohen kundër grupeve ekstremiste të krahut të djathtë.

Cyrih

Tradicionalisht, demonstrata më e madhe zhvillohet në qytetin e Cyrihut – sipas organizatorëve, morën pjesë rreth 14,000 njerëz. Procesioni filloi nga Helvetiaplatz. Tubimi final u zhvillua në Sechseläutenplatz.

Sipas thirrjes së Komitetit të 1 Majit, parada e 1 Majit sivjet në Cyrih mbahet me moton “Së bashku kundër luftës dhe fashizmit”. Vania Alleva, presidente e sindikatës Unia, kritikoi presidentin amerikan Donald Trump në fjalimin e saj në tubimin përmbyllës. Alleva tha se kudo që “e djathta raciste” është në rritje, të drejtat themelore dhe liritë e luftuara prej kohësh janë në rrezik.

Sipas një deklarate nga Policia e qytetit të Cyrihut, në marsh morën pjesë edhe disa qindra persona, disa prej të cilëve të maskuar, që i përkisnin skenës autonome të majtë. Ata hodhën fishekzjarre dhe bomba tymuese dhe grafiti u spërkatën përgjatë rrugës së marshimit, shkruan SRF, përcjell albinfo.ch.

Pas tubimit zyrtar të Ditës së Majit, në Cyrih shpërthyen përleshje midis policisë dhe demonstruesve. Më parë, policia me sa duket kishte bërë thirrje pa sukses që njerëzit të qëndronin larg demonstratave të paautorizuara. Pas sulmeve ndaj policisë, Policia e qytetit të Cyrihut njoftoi në shërbimin e mesazheve të shkurtra X këtë pasdite se janë përdorur plumba gome dhe gaz lotsjellës. Sipas informacioneve, ka pasur ende akte të izoluara dhune nga individë.

Bazel

Disa mijëra njerëz u mblodhën në Bazel për mitingun tradicional të Ditës së Punës. Ngjarja kryesisht paqësore u mbajt nën moton “Solidaritet në vend të agjitacionit – të fortë së bashku”.

Ndërsa pjesëmarrësit nga radhët e sindikatave, partitë e majta parlamentare dhe grupi Sans-Papiers mbetën në terrenin e festivalit në Barfüsserplatz, disa qindra njerëz nga blloku antikapitalist dhe lëvizja Palestineze marshuan drejt Bankenplatz.

Gjenevë

Në Gjenevë, rreth 500 njerëz u mblodhën në Place des Nations për të protestuar kundër masave shtrënguese që prekin të gjithë sistemin e Kombeve të Bashkuara.

Atmosfera është e tensionuar mes 5400 punonjësve të OKB-së në Gjenevë. Duke filluar nga qershori, pagat e tyre pritet të ulen ndjeshëm. OKB-së i mungojnë paratë në çdo hap.

Olten

Këshilltari Federal Beat Jans bëri thirrje për më shumë përkushtim, vetëdije dhe solidaritet. Në fjalimin e tij në festimet e Ditës së Majit në Olten, Kantoni Solothurn, politikani i PS tha se duhej optimizëm. “Ne nuk duhet të lejojmë që të dëshpërohemi nga lajmet negative nga e gjithë bota dhe nga erërat nga e djathta,” tha Jans. Izolimi, nacionalizmi dhe ksenofobia nuk kanë qenë kurrë zgjidhje.

Ata nuk bëjnë asgjë për të luftuar çorientimin, por përkundrazi e përkeqësojnë atë. “Ka vetëm një përgjigje për çorientimin: solidariteti – në Zvicër dhe ndërkombëtarisht”, theksoi kreu i Departamentit Federal të Drejtësisë dhe Policisë. Është veçanërisht e rëndësishme tani që të mbrohet me guxim demokracia.

“Autokratët veprojnë së bashku, kështu që ne demokratët duhet të qëndrojmë së bashku,” tha Jans: “Për institucione të forta, kundër gënjeshtrave dhe dezinformatave, kundër abuzimit të pushtetit dhe për ndjeshmëri.” Empatia është ngjitësi që e mban shoqërinë të bashkuar. “Na jep orientim dhe kuptim ekzistencës sonë.