Më 10 gusht 2023, një tren mallrash doli nga shinat në Tunelin Bazë të Gotthardit, duke shkaktuar dëme të mëdha infrastrukturore. Sot, hetuesit federalë të aksidenteve kanë paraqitur raportin përfundimtar për ngjarjen që tronditi transportin hekurudhor zviceran.

Çfarë ndodhi?

Një rrotë e thyer ishte shkaku i aksidentit. Treni, që udhëtonte nga Ticino drejt Gjermanisë, doli nga shinat në mes të një prej projekteve më të kushtueshme infrastrukturore në Evropë  Tunelit Bazë të Gotthardit.

Raporti përfundimtar i Bordit Zviceran për Hetimin e Aksidenteve të Transportit (SUST) konfirmon se rrota kishte çarje vertikale që ishin zgjeruar për shkak të “stresit termik”, si pasojë e frenimit të vazhdueshëm direkt mbi rrota. Defekti nuk ishte zbuluar nga kontrollet rutinë, transmeton albinfo.ch.

Pasojat

Shinat u shkatërruan për disa kilometra.

Dëmi material arrin në rreth 150 milionë franga zvicerane.

Tuneli ishte pjesërisht i mbyllur për më shumë se një vit.

U desh të përdorej rruga malore alternative për pasagjerët dhe mallrat.

Masat që rekomandohen

Ekspertët kërkojnë kontrolle më të shpeshta dhe më të thelluara të rrotave dhe boshtit të tyre. Gjithashtu, do të shqyrtohet përbërja metalurgjike e frenave për të gjetur materiale më të qëndrueshme. Problemi nuk është i izoluar  prek shumicën e vagonëve të mallrave në Evropë.

Edhe pse janë regjistruar rreth dhjetë çarje të ngjashme të rrotave në rrjetin evropian në vitet e fundit, vetëm pas aksidentit në Gotthard filloi një hetim serioz mbi këtë çështje.

Kush duhet të mbajë përgjegjësi?

Aktualisht, SBB dhe dega e saj SBB Cargo do të përballojnë kostot. Megjithatë, në parlament janë ngritur pyetje serioze: pse kompania që zotëronte vagonin problematik nuk mban përgjegjësi?

Një propozim për rritjen e përgjegjësisë së pronarëve të vagonëve është refuzuar ngushtë, por priten mocione të tjera.

Një marrëveshje e vjetër mes Bernës dhe Parisit, e lidhur në vitin 1997, i lejonte shtetasve me nënshtetësi të dyfishtë zvicerano-franceze të shmangnin shërbimin ushtarak në Zvicër, nëse ata merrnin pjesë në “Ditën e Mbrojtjes dhe Shtetësisë” në Francë (Journée défense et citoyenneté). Çdo vit, rreth 800 të rinj me shtetësi të dyfishtë përfitojnë nga kjo rregullore për të shmangur detyrimet ushtarake në Zvicër.

Mirëpo, përballë mungesës së rekrutëve dhe përkeqësimit të situatës së sigurisë në Evropë, autoritetet zvicerane fillimisht parlamenti, e më pas edhe Këshilli Federal kanë vendosur të rishikojnë këtë marrëveshje, transmeton albinfo.ch.

Qëllimi është që një kurs gjysmë-ditor teorik në Francë të mos konsiderohet më i mjaftueshëm për të përjashtuar një shtetas të dyfishtë nga shërbimi ushtarak zviceran. Zvicra do të kërkojë rinegocimin e marrëveshjes me Francën për këtë çështje.

Nisma për ndryshimin e marrëveshjes është ndërmarrë nga deputeti Pascal Schmidt nga Partia Popullore Zvicerane (SVP), i cili në shkurt 2025 dorëzoi një mocion parlamentar për këtë qëllim.

Sipas tij, qytetarët me shtetësi të dyfishtë duhet t’i nënshtrohen shërbimit ushtarak zviceran nëse trajnimet që marrin jashtë vendit nuk përmbushin standardet e Zvicrës siç ndodh me Francën.

Sipas Ministrisë franceze të Mbrojtjes, “Dita e Mbrojtjes dhe Shtetësisë” është një aktivitet gjysmë-ditor që synon të ndërgjegjësojë të rinjtë për rëndësinë e lirisë dhe ofron informacione mbi karrierat civile dhe ushtarake. Gjithashtu, ofron mbështetje për të rinjtë në vështirësi që kërkojnë orientim profesional.

Por kjo përvojë është shumë larg nga ajo që kërkohet në Zvicër, ku rekrutët duhet të përfundojnë 18 javë trajnim bazë dhe të marrin pjesë në gjashtë trajnime të përsëritura nga tri javë secili, përgjatë nëntë viteve.

“Personat me nënshtetësi të dyfishtë janë në një pozicion të favorshëm,” deklaroi Schmidt. “Vetëm në pesë vitet e fundit, ushtria zvicerane ka qenë me 5,000 rekrutë më pak, pikërisht për shkak të kësaj dispozite.”

Ai shtoi se nuk e imagjinon që shumica e parlamentit të dëshirojë të ruajë këtë situatë.

Nëse po ëndërroni të ndërprisni punën para moshës zyrtare të pensionit prej 65 vjeç, mund t’ju duhet ta rishikoni këtë plan  të paktën kështu kërkon qeveria zvicerane.

Edhe në kushtet më të mira, dalja në pension para kohe nuk është e leverdishme financiarisht – përveç nëse jeni të pasur dhe keni mjete të mjaftueshme për të jetuar rehat për pjesën tjetër të jetës.

Por nëse nuk jeni në këtë kategori, përgatituni për pensione më të ulëta.

Për shembull, nëse dilni në pension një vit më herët (në moshën 64), pensioni juaj nga shtylla e parë (AHV/AVS) do të reduktohet përgjithmonë me 6.8 përqind, shkruan the local transmeton albinfo.ch.

Nëse dilni dy vite më herët (në moshën 63), reduktimi arrin në 13.6 përqind.

Kjo do të thotë se, nga një pension maksimal mujor prej 2,520 frangash, do të humbisni 171 franga në rastin e parë dhe 342 franga në të dytin.

(Natyrisht, shumica e njerëzve në Zvicër kanë gjithashtu pensione nga shtylla e dytë dhe e tretë, të cilat ndihmojnë në zbutjen e këtij reduktimi.)

Penalizimet mund të thellohen

Aktualisht, rreth 11 përqind e popullsisë në moshë pune zgjedh të dalë në pension herët, dhe qeveria po përpiqet të dekurajojë këtë praktikë.

Për këtë arsye, po shqyrtohet rritja e penaliteteve për ata që largohen nga tregu i punës përpara kohe  goditja më e madhe do të jetë në portofol.

Në vend të një penaliteti 6.8 përqind për daljen në pension në moshën 64, kjo shifër mund të rritet në 7.5 përqind.

Ndërsa ata që dalin në pension në moshën 63, mund të përballen me një shkurtim prej 15 përqind.

Pse këto masa të ashpra?

Gjithçka lidhet me financat.

Popullsia e Zvicrës po plaket dhe njerëzit jetojnë më gjatë  një zhvillim pozitiv që gjithsesi paraqet sfida të mëdha.

Sipas institutit të mendimit Avenir Suisse, “numri i pensionistëve në Zvicër do të rritet me 61 përqind deri në vitin 2035, ndërsa popullsia aktive do të shtohet vetëm me 7 përqind.”

Kjo do të thotë se shpenzimet për pensionet (AHV/AVS) do të rriten ndjeshëm gjatë dhjetë viteve të ardhshme, por kontributet nga të punësuarit nuk do të mjaftojnë për ta mbajtur sistemin të qëndrueshëm financiarisht.

Nëse nuk merren masa, pritet që AHV/AVS të ketë një deficit prej 2.5 miliardë frangash brenda pesë viteve të ardhshme.

Për këtë arsye, qeveria zvicerane po përpiqet të inkurajojë njerëzit që të punojnë përtej moshës zyrtare të pensionit dhe të shmangin daljen para kohe nga puna.

Sipas ministres Elisabeth Baume-Schneider, përgjegjëse për Zyrën Federale të Sigurimeve Shoqërore, “do të shqyrtojmë normat e reduktimit për pensionin e parakohshëm.”

“Larg së qenuri ideal”

Jo të gjithë në Zvicër janë dakord me këto propozime.

Gabriela Medici, përgjegjëse për çështjet sociale në Federatën e Sindikatave të Zvicrës, mendon se ky propozim nuk është thjesht një taktikë frikësimi  qeveria mund të marrë me të vërtetë masa për të rritur penalitetet.

Megjithatë, sipas saj, kjo do të ishte “larg së qenuri zgjidhja ideale.”

“Ka njerëz me të ardhura të ulëta që nuk mund të gjejnë më punë dhe detyrohen të dalin në pension herët,” tha ajo, duke shtuar se masa e propozuar “do t’i penalizonte këta njerëz.”

Çfarë pritet më tej?

Për momentin, nuk ka ende vendime konkrete  është një propozim në fazë shqyrtimi.

“Sot për sot, bëhet fjalë për një mandat shqyrtimi, dhe nuk janë paraqitur masa të detajuara para Këshillit Federal,” tha zëdhënësi Harald Sohns.

Një lajm i mirë është që qeveria nuk ka ndërmend të rrisë taksat për të kompensuar mungesat në fondin e AHV/AVS.

Në një komunikatë të fundit për shtyp, Këshilli Federal deklaroi se “ka vendosur të mos prezantojë burime të reja financimi, si taksë mbi transaksionet financiare, taksë trashëgimie apo taksë mbi fitimet nga pasuritë e paluajtshme.”