Qyteti zviceran propozon që të rinjtë nga mosha 14-vjeçare të kenë të drejtë të paraqesin iniciativa qytetare në parlamentin komunal. Për këtë do t’u nevojiten 200 nënshkrime. Propozimi do të votohet më 29 nëntor.
Qyteti i Lucernit në Zvicër synon të përfshijë më shumë të rinjtë në proceset politike, duke u mundësuar atyre që nga mosha 14-vjeçare të paraqesin kërkesa dhe shqetësime në parlamentin komunal.
Sipas propozimit, të rinjtë e kësaj grupmoshe do të mund të iniciojnë një kërkesë qytetare nëse arrijnë të mbledhin 200 nënshkrime. Ndryshimi përkatës në rregulloren komunale do të hidhet në votim më 29 nëntor 2026.
Nisma e socialdemokratëve
Debati për këtë çështje nisi në vitin 2021, pas një mocioni të Partisë Socialdemokrate (SP), e cila kërkoi uljen e moshës minimale për paraqitjen e iniciativave qytetare nga 18 në 14 vjeç.
Iniciativa qytetare është një instrument politik që u mundëson qytetarëve të paraqesin kërkesa para parlamentit komunal. Të drejtën për ta nënshkruar një kërkesë të tillë e kanë edhe personat që posedojnë leje të përhershme qëndrimi, të njohur si leje C.
Mbështetësit: Të rinjtë duhet të dëgjohen
Mbështetësit e propozimit argumentojnë se kjo nismë do të forcojë pjesëmarrjen e të rinjve në politikë dhe do t’u mundësojë atyre të trajtojnë çështje që shpesh nuk janë në vëmendjen e të rriturve.
Yannick Gauch, anëtar i Partisë Socialdemokrate dhe njëri prej iniciatorëve të propozimit, thotë se perspektiva e të rinjve aktualisht mungon në debatin politik.
Sipas tij, të rinjtë mund të sjellin në vëmendje tema që të rriturit nuk i konsiderojnë, veçanërisht në një periudhë kur ata ndjekin shkollimin e mesëm dhe fillojnë të mendojnë për të ardhmen dhe orientimin profesional.
Mbështetësit besojnë se edhe të rinjtë dëshirojnë të marrin pjesë në zhvillimet shoqërore dhe se duhet t’u krijohen mundësi konkrete për ta bërë këtë.
SVP kundërshton: Mosha 14-vjeçare është e hershme
Nga partitë politike të Lucernit, vetëm Partia Popullore Zvicerane (SVP) pritet të mbajë qëndrim kundër propozimit.
Grupi parlamentar i kësaj partie u ka rekomanduar anëtarëve që në mbledhjen e 11 nëntorit të votojnë kundër nismës.
Kryetari i SVP-së, Marko Hotz, argumenton se mosha 14-vjeçare është shumë e hershme për t’u dhënë të rinjve këtë të drejtë.
Sipas tij, disa adoleshentë në këtë moshë janë tashmë të interesuar për politikën, ndërsa të tjerët janë më të përqendruar te sfidat personale që lidhen me periudhën e pubertetit.
Propozimi nuk parasheh uljen e moshës së votimit
Nisma nuk synon uljen e moshës së votimit në 16 vjeç. Këtë e konfirmojnë si mbështetësit, ashtu edhe kundërshtarët e saj.
Në vitin 2025, votuesit në kantonin e Lucernit kishin refuzuar me shumicë të konsiderueshme një iniciativë për uljen e moshës së votimit në 16 vjeç. Me propozimin e ri, synohet të respektohet ky vendim.
Edhe nëse mosha minimale për paraqitjen e kërkesave qytetare ulet nga 18 në 14 vjeç, kompetenca për marrjen e vendimeve do të mbetet te parlamenti komunal.
Pra, mosha e votimit në 18 vjeç nuk do të ndryshojë.
Çfarë thotë hulumtimi shkencor?
Ekspertët e arsimit politik vlerësojnë se përfshirja më e madhe e të rinjve në proceset politike është e rëndësishme.
Monika Waldis, drejtuese e Qendrës për Edukim Politik dhe Didaktikë të Historisë në Shkollën e Lartë Pedagogjike të Universitetit të Shkencave të Aplikuara të Zvicrës Veriperëndimore, thotë se studimet tregojnë se të rinjtë kanë dëshirë të marrin pjesë në vendimmarrje, por shpesh u mungojnë mundësitë për ta bërë këtë.
Sipas saj, përfshirja sistematike e perspektivës së të rinjve mund të sjellë përfitime të rëndësishme dhe të forcojë edhe besimin e tyre në politikë.
Mbi 2.300 të rinj mund të përfitojnë
Nëse propozimi miratohet në votimin e 29 nëntorit, ndryshimi i rregullores komunale do të hyjë në fuqi më 1 mars 2027.
Kjo do t’u mundësonte rreth 2.300 të rinjve të Lucernit, të moshës 14 deri në 18 vjeç, që të angazhohen politikisht dhe të paraqesin kërkesat e tyre përmes këtij instrumenti.
Megjithatë, mbetet e paqartë nëse ndryshimi do të sjellë rritje të numrit të kërkesave qytetare.
Sipas statistikave, gjatë dhjetë vjetëve të fundit në Lucern janë paraqitur rreth 20 kërkesa të tilla.
