Meta akuzohet se përdori inteligjencën artificiale për t’i larguar punonjësit nga puna

Dhjetëra punonjës të kompanisë Meta kanë ngritur padi ndaj gjigantit të rrjeteve sociale, duke pretenduar se kompania përdori sisteme të inteligjencës artificiale (AI) për të identifikuar punonjësit që do të largoheshin nga puna gjatë një vale të gjerë shkurtimesh. Sipas tyre, këto sisteme shënjestruan veçanërisht punonjësit që kishin kërkuar leje të mbrojtura me ligj, si leje lindjeje, leje mjekësore ose përshtatje të kushteve të punës për shkak të aftësisë së kufizuar.

Padia, e dorëzuar të hënën në Gjykatën Federale të Distriktit Verior të Kalifornisë, lidhet me vendimin e Metës për të reduktuar fuqinë punëtore me rreth 8.000 vende pune në fillim të këtij viti. Meta është kompania mëmë e platformave Facebook, Instagram dhe WhatsApp.

Sipas padisë, Meta përdori një “rrjet sistemesh të brendshme të inteligjencës artificiale”, të cilat përfshinin vlerësime të performancës të bazuara në AI, si dhe të dhëna mbi goditjet në tastierë, aktivitetin në kompjuter dhe tregues të tjerë të produktivitetit për të përcaktuar se cilët punonjës do të largoheshin.

Në dokumentin prej 71 faqesh thuhet se lista e të larguarve nuk u hartua nga menaxherë që njihnin punën dhe kontributin e punonjësve, por nga sisteme të AI-së që i “vlerësuan, renditën dhe përzgjodhën” ata.

Kërkohet pezullimi i pushimeve nga puna

Njëzet e gjashtë paditësit kërkojnë nga gjykata që të ndalojë përkohësisht zbatimin e pushimeve nga puna derisa të shqyrtohen pretendimet e tyre. Ata kërkojnë gjithashtu rikthimin në vendin e punës, pagesën e pagave të humbura, kompensimin për aksionet dhe përfitimet e humbura, si dhe dëmshpërblime të tjera.

Shqetësimet për vendimmarrjen e AI-së në vendin e punës

Vendimmarrja e automatizuar përmes inteligjencës artificiale po bëhet një çështje gjithnjë e më e debatueshme, ndërsa punonjësit shprehin shqetësime për paragjykimet algoritmike, privatësinë dhe mungesën e transparencës.

Shtete amerikane si Kalifornia, Kolorado dhe Ilinoi kanë miratuar vitet e fundit ligje dhe rregullore që synojnë mbrojtjen e punonjësve nga diskriminimi i mundshëm përmes sistemeve të automatizuara të vendimmarrjes.

Sipas padisë, sistemet e AI-së së Metës mbledhin të dhëna mbi performancën, produktivitetin dhe tregues të tjerë të punës. Megjithatë, kur një punonjës ndodhet në leje mjekësore ose familjare, këto të dhëna mungojnë ose janë më të pakta. Në rastin e personave me aftësi të kufizuara, performanca e regjistruar mund të jetë më e ulët për shkak të gjendjes së tyre.

Paditësit pretendojnë se kjo bëri që punonjësit që kishin ushtruar të drejtat e tyre ligjore për leje të mbrojtura të përzgjidheshin në mënyrë disproporcionale për largim nga puna.

Rastet e përmendura në padi

Ndër paditësit është një shkencëtare që ndodhej në leje të miratuar para lindjes dhe u njoftua për largimin nga puna vetëm dy ditë para se të sillte në jetë fëmijën.

Një tjetër paditës, inxhinier, pretendon se mori një vlerësim më të ulët të performancës për shkak të mungesës së lidhur me një dëmtim fizik.

Ndërsa një menaxher, i cili ndodhej në leje mjekësore, thotë se u pushua nga puna vetëm 16 ditë pasi kishte filluar lejen.

Meta mohon akuzat

Një zëdhënës i Metës i hodhi poshtë pretendimet, duke deklaruar se ato “janë të pabazuara dhe nuk mbështeten në fakte”.

“Vendimet për menaxhimin e fuqisë punëtore dhe organizimin e kompanisë janë marrë dhe vazhdojnë të merren nga njerëzit, jo nga inteligjenca artificiale”, tha ai.

Programi i monitorimit të punonjësve

Në fillim të këtij viti Meta prezantoi një program monitorimi të bazuar në AI, i projektuar për të mbledhur të dhëna mbi përdorimin e tastierës, lëvizjet e mausit, historikun e shfletimit në internet, mesazhet, email-et dhe të dhënat e vendndodhjes në pajisjet e kompanisë.

Drejtori ekzekutiv i Metës, Mark Zuckerberg, kishte deklaruar se qëllimi ishte që sistemet e inteligjencës artificiale të mësonin nga mënyra se si punonin punonjësit e kompanisë.

“Modelet e AI-së mësojnë duke vëzhguar njerëz shumë të zgjuar teksa punojnë. Inteligjenca mesatare e punonjësve në këtë kompani është dukshëm më e lartë se ajo e njerëzve që zakonisht mund të kryejnë këto detyra”, ishte shprehur Zuckerberg në një mbledhje të brendshme, sipas medias The Information.

Akuza për mungesë transparence

Padia pretendon se Meta e vuri në funksion programin e monitorimit pa marrë pëlqimin e punonjësve. Sipas saj, kompania i informoi ata vetëm përmes një njoftimi të brendshëm me dukshmëri të ulët, të publikuar nga një inxhinier dhe jo nga drejtuesit e lartë.

Në disa ekipe, thuhet në padi, punonjësit nuk morën asnjë kërkesë për miratim ose konfirmim dhe fillimisht nuk kishin as mundësi të refuzonin pjesëmarrjen në program.

Reagimi i punonjësve

Programi shkaktoi kundërshtime të forta brenda kompanisë. Pas një peticioni të nënshkruar nga më shumë se 1.600 punonjës, të cilët argumentuan se programi cenonte privatësinë e tyre, Zuckerberg njoftoi në muajin qershor pezullimin e tij.

Kërkohet auditim i pavarur

Në padinë e fundit, avokatët e punonjësve kërkojnë që gjykata të urdhërojë menjëherë një auditim të pavarur të sistemeve të inteligjencës artificiale të Metës, me qëllim që të sqarohet pse 26 punonjësit – të gjithë në leje të mbrojtur ose me përshtatje të miratuara për shkak të aftësisë së kufizuar – u përzgjodhën për largim nga puna.

Sipas avokatëve, Meta e mbajti të fshehtë mënyrën se si funksiononte procesi i përzgjedhjes.

Ata shtojnë se paditësit do të mbeten zyrtarisht punonjës të kompanisë deri më 22 korrik, kur pritet të hyjnë në fuqi largimet nga puna. Për shkak të frikës nga hakmarrja, ata kanë kërkuar që identiteti i paditësve të mbetet anonim dhe që gjykata të urdhërojë ruajtjen e statusit të tyre të punësimit deri në përfundimin e procedurave të arbitrazhit.

Avokatët paralajmërojnë se, nëse largimet bëhen përfundimtare, pasojat do të jenë të pakthyeshme, duke përfshirë humbjen e sigurimit shëndetësor gjatë shtatzënisë ose trajtimeve mjekësore, humbjen e të drejtave për leje të garantuara me ligj, humbjen e aksioneve të papërfituara dhe pasoja të mundshme për statusin e emigracionit të disa punonjësve/albinfo.ch/

---