Britania e Madhe drejt krijimit të një brezi pa duhan, a do ta ndjekë edhe Zvicra këtë politikë?

Britania e Madhe po afrohet drejt të qenit vendi i dytë në botë, pas Maldiveve, që krijon një brez pa duhan duke ndaluar shitjen e tij për personat e lindur nga viti 2009 e më pas. Ky vendim, i njoftuar nga Mbreti Charles III dy vjet më parë, është miratuar nga të dy dhomat e Parlamentit britanik.

Disa ndryshime të vogla duhet të finalizohen para miratimit mbretëror, i cili pritet në javët e ardhshme. Ky ndalim i fazuar do të nisë me personat e lindur në 2009, pastaj në 2010, 2011 e kështu me radhë, derisa duhani të zhduket plotësisht në të gjithë vendin.

Suksesi i këtij projekti është mundësuar sidomos nga mbështetja masive e popullsisë: në maj, një sondazh YouGov mbi 11,000 të rritur në Angli tregoi se pothuajse dy të tretat e të anketuarve ishin gati që Britania e Madhe të bëhej vend ku askush nuk pi duhan.

Britania e Madhe, shembull për shëndetin publik

Lisa McNally, drejtoreshë e Shëndetit Publik në Worcestershire dhe profesore nderi në Universitetin e Birmingham-it, vë në dukje se Britania tashmë ka një tregues të mirë: vetëm 12% e popullsisë pi duhan. Megjithatë, çdo vit mbi 125,000 të rinj nga 18 deri 25 vjeç fillojnë të pinë duhan.

“Përtej përfitimeve të dukshme shëndetësore — duhani shkakton rreth 80,000 vdekje çdo vit sipas qeverisë — kjo qasje gjeneracionale duhet të dërgojë mesazhin se duhani nuk do të ndalohet thjesht për të rriturit, por brezat e ardhshëm nuk duhet të përdorin kurrë këtë produkt,” shpjegon Britta Matthes, studiuese në Grupin e Kontrollit të Duhanit në Universitetin e Bath-it.

Ajo shton se, megjithëse Britania mbledh rreth 8 miliardë paund në taksa nga duhani, kostot në shëndetësi, shoqëri dhe produktivitet tejkalojnë 20 miliardë paund, gjë që bën këtë ligj tërheqës jo vetëm për publikun, por edhe për politikanët.

Megjithatë, ka pasur përpjekje për të lehtësuar këtë ligj, përfshirë kërkesa për përjashtime për produktet e ngrohura të duhanit ose për cigaret, apo për rritjen e moshës ligjore për shitjen e duhanit në 21 vjeç. Të gjitha këto sugjerime janë refuzuar, megjithëse zbatimi i ligjit mbetet një sfidë e vërtetë.

“Ky ligj është i ndryshëm nga ligjet tradicionale për moshën e shitjes. Ai duhet të tregojë se duhani nuk ndalohet vetëm për të rriturit, por që brezat e ardhshëm nuk duhet të konsumojnë kurrë,” nënvizon Matthes.

Inspirimi nga Zelandë e Re

Një precedent u dha Britanisë së Madhe nga Zelandë e Re, e cila kishte miratuar politikën e një brezi pa duhan në 2022, por më pas u tërhoq pas ndryshimeve qeveritare dhe ardhjes në pushtet të një partie më konservatore.

Lisa McNally thekson se pirja e duhanit nuk ofron liri, por kufizon shëndetin, sidomos me moshën. Ajo shton se shteti ka “detyrimin moral të krijojë një mjedis ku njerëzit mund të jenë sa më të shëndetshëm, duke u dhënë më shumë liri sesa duhani mund të ofrojë ndonjëherë.”

Situata në Zvicër

Në Zvicër, politika e një brezi pa duhan po tërheq interes. Luc Lebon, drejtues i Programit të Parandalimit të Duhanit në Uni Santé për kantonin e Vaudit, thotë: “Shumica e duhanpirësve fillojnë para moshës 18-20 vjeç. Kjo masë duket e rëndësishme për të kufizuar aksesin e të rinjve te produktet e duhanit.”

Një sondazh i vitit 2025 mbi 1,000 zviceranë frankofonë tregoi se tetë nga dhjetë persona e konsiderojnë duhanin si një varësi, jo si liri. Rreth gjysma mbështet propozimin britanik, veçanërisht të rinjtë 20-30 vjeç, duke treguar një denormalizim të pirjes së duhanit.

Rreth një e katërta e popullsisë zvicerane pi duhan. Zvicra renditet ndër vendet më pak efektive në parandalim, për shkak të mungesës së vullnetit politik dhe ndikimit të industrisë. Unioni Zvicran i Arteve dhe Zejtarive mbron lirinë ekonomike dhe kundërshton çdo kufizim të tregtisë së duhanit.

Organizata Botërore e Shëndetësisë rekomandon taksa më të larta, ndalim të reklamave dhe mbështetje të lirë për ndalimin e duhanit.

---