Kur do të kenë të drejtë vote të huajt në Zvicër?

Në kantonin e Jura-s dhe atë të Neuchatelit, të huajt mund të votojnë në nivel komune dhe kantoni. Në këto kantone dhe në Vaud e Friburg të huajt kanë të drejtë që të jenë edhe të zgjedhur

Keystone

Në gjithë Zvicrën, janë vetëm dy kantone ku njerëzit pa pasaportë zvicerane mund të votojnë në nivel komune dhe kantoni. Fjala është për kantonin e Jura-s dhe atë të Neuchatelit, të dy kantone frankofone. Kjo mundësi është e disponueshme edhe në Gjenevë, në nivel komune. Ndërsa në nivele komunash, në kantonet: Neuchatel, Jura, Vaud dhe Freiburg, të huajt kanë të drejtë që të jenë edhe të zgjedhur, pra të kandidojnë për poste politike.

Por ndryshon shumë gjendja në kantonet gjermanishtfolëse. Në Kantonin e Cyrihut për shembull në vitin 2013 kishte dështuar keq një përpjekje që edhe të huajt të ketë të drejtë vote, shkruan azonline.ch. Në referendumin e bërë atëbotë 75 për qind të votuesve kishin kundërshtuar iniciativën përkatëse, transmeton albinfo.ch. Në vetë qytetin e Cyrihut, kundërshtimi ishte 61%. Nsur nga ky rezultat dekurajues, aktualisht nuk ka përpjekje në atë drejtim.

Mirëpo avancimi i të drejtave të të huajve mund të bëhet edhe përmes modeleve tjera. Kështu, Partia e Gjelbër Liberale (GLP) e Kantonit të Cyrihut është duke e promovuar idenë që participmi i të huajve në politikë të sigurohet përmes mocionit të të huajve. Ky instrument u mundëson personave pa pasaportë zvicerane që të formulojnë preokupimet e tyre , të mbledhin një numër të caktuar nënshkrimesh dhe ta dërgojne mocionin në parlamentin e kantonit.

Parlamenti pastaj do të konsultonte materjen dhe do të votonte rreth saj. Liberalët e gjelbër të qytetit të Cyrihut shohin shanse të mira që këtë synim ta kalojtë  së paku në nivel të qytetit.

“Në qytetet ku përqindja e të huajve është më e madhe, shanset janë të mira”, ka thënë këshilltarja e GLP-së nga Cyrihu Isabel Garcia. Se diçka e tillë ështe realiste e tregon edhe shembulli i Bernës. Në kryeqytet, verën që shkoi, të drejtën për mocion të të huajve e kishin votuar 60 për qind të votuesve, përcjell albinfo.ch. Vetëm ankesa që ka bërë SVP-ja po e pengon jetesimin e kësaj të drejte në praktikë. Ekzekutivi i qytetit do ta marrë vendimin përkatës gjatë pranverës që vjen.

Garcia sheh se shanset janë të mira, duke u nisur nga shembulli i Bernës. Në atë qytet shumica e mocioneve për të rinj janë pranuar. Nisur nga kjo, edhe politkania e GLP-së e mbështet mocionin popullor per të rinj ne Crih, kërkesa për të cilin është duke pritur miratimin nga Këshilli i Kantonit.