Vetëvrasjet në rritje tek të moshuarit në Zvicër

@unsplash

Zvicra po përballet me një realitet të heshtur, por gjithnjë e më të pranishëm: numri i vetëvrasjeve në mesin e të moshuarve ka arritur nivele rekord. Sipas një analize të fundit, kjo rritje lidhet kryesisht me përhapjen e vetëvrasjeve të asistuara – një praktikë e ligjshme në vend që nga viti 1942, por që ende ngjall ndarje të thella emocionale dhe morale, shkruan RTS, transmeton albinfo.ch.

Në vitin 2023, personat mbi moshën 85 vjeç kryen vetëvrasje 42 herë më shpesh se pjesa tjetër e popullsisë. Kjo shifër është katërfishuar në 25 vitet e fundit për këtë grupmoshë. Për moshat 65–84 vjeç, vetëvrasjet janë dyfishuar. Në të njëjtën kohë, te të rinjtë, norma e vetëvrasjeve ka rënë me rreth 30%.

Një vështrim më i thelluar në shifra tregon se vetëvrasjet e asistuara përbëjnë shumicën dërrmuese të këtyre rasteve. Tek të moshuarit 65–84 vjeç, 80% e vetëvrasjeve janë të asistuara. Për ata mbi 85 vjeç, kjo përqindje ngjitet në mbi 90%.

Shoqatat si Exit Suisse Romande, të cilat ofrojnë mbështetje për vdekje të asistuar, luajnë një rol të madh në këtë trend. Fillimisht e kufizuar për pacientët terminalë, Exit që nga viti 2014 ka zgjeruar kriteret për të përfshirë edhe persona me sëmundje kronike, por jo domosdoshmërisht vdekjeprurëse.

Anne, një grua 67-vjeçare nga Zvicra dhe anëtare e Exit, rrëfen për RTS se ajo e sheh vetëvrasjen si një zgjedhje të menduar që nga rinia. “Të vdesësh është liri”, thotë ajo. Por ajo e pranon se bisedat për këtë temë shpesh shkaktojnë shqetësim tek të tjerët, transmeton albinfo.ch.

Sipas prof. Pierre Vandel, psikiatër në CHUV, “një person mund të zgjedhë vetëvrasjen e asistuar pa qenë i pushtuar nga mendime vetëvrasëse”. Megjithatë, ai thekson se depresioni dhe izolimi social janë shkaqet kryesore të vetëvrasjeve të paasistuara tek të moshuarit – çka ngre pyetje për motivet pas shumë vetëvrasjeve të asistuara.

Në anën tjetër, Jean-Jacques Bise, bashkëpresident i Exit Suisse Romande, e mbështet vetëvendosjen si një të drejtë themelore: “Neni 10 i Kushtetutës garanton lirinë personale. Është e drejta juaj të zgjidhni si të vdisni. Kjo është liria përfundimtare.”

Ai shpjegon se shumë nga të moshuarit që i drejtohen Exit-it, nuk janë të dëshpëruar nga jeta, por përballen me sëmundje që u zvogëlojnë dinjitetin. Sipas tij, vetëvrasja e asistuar nuk duhet ngatërruar me vetëvrasjen patologjike.

Shifrat e reja ngrenë një pyetje të thellë sociale dhe etike: A është vetëvrasja e asistuar një akt lirie apo një sinjal i dështimit për të mbështetur të moshuarit në fundin e jetës së tyre?

Për momentin, kufiri mes vetëvrasjes së asistuar dhe asaj të paaistuar mbetet i paqartë. Kurbat statistikore tregojnë një zhvendosje progresive nga vetëvrasjet e dëshpëruara në ato të asistuara, veçanërisht që nga vitet 2010, transmeton albinfo.ch.