Tërmete të “kontrolluara” po shkaktohen nën Alpet Zvicerane

Studiuesit kanë bërë që toka të dridhet në Zvicrën jugore, duke shkaktuar mijëra tërmete të vogla në një mjedis të monitoruar, ndërsa kërkojnë të zbulojnë njohuri mbi sizmicitetin që mund të zvogëlojnë rreziqet.

“Ishte një sukses!” tha Domenico Giardini, një nga studiuesit kryesorë në projekt, ndërsa inspektoi një çarje në murin shkëmbor që rrethon një tunel të ngushtë shumë poshtë Alpeve Zvicerane.

I veshur me një kostum portokalli fluoreshente dhe një helmetë, profesori i gjeologjisë në Institutin Federal të Teknologjisë në Cyrih (ETH) ndezi dritën e tij për të parë më mirë.

“Ne kishim sizmicitet,” tha ai me entuziazëm, duke shpjeguar se qëllimi ishte “të kuptonim se çfarë ndodh në thellësi kur Toka lëviz”.

Giardini po qëndronte në BedrettoLab të gdhendur në mes të një tuneli të ngushtë ventilimi prej 5.2 kilometrash që të çon në tunelin hekurudhor Furka.

I arritur nga automjete elektrike të adaptuara posaçërisht që rrëshqasin nëpër errësirën e lagësht përgjatë pllakave të betonit të vendosura mbi një dysheme me baltë dheu, laboratori i thellë nëntokësor është vendi ideal për të krijuar dhe studiuar tërmetet, tha Giardini, raporton AFP.

“Është perfekte, sepse kemi një kilometër e gjysmë mal sipër nesh… dhe mund t’i shohim shumë nga afër çarjet, si lëvizin, kur lëvizin, dhe mund t’i bëjmë vetë të lëvizin”, i tha ai AFP-së.

Makineri për tërmetet

Zakonisht, studiuesit që kërkojnë të studiojnë tërmetet vendosin sensorë pranë çarjeve të njohura dhe presin.

Në BedrettoLab, në të kundërt, studiuesit mbushën një çarje të parazgjedhur me sensorë dhe instrumente të tjera, dhe më pas kërkuan të shkaktonin lëvizje.

Për eksperimentin, të quajtur Aktivizimi i Çarjeve dhe Këputja e Tërmeteve (FEAR-2), dhjetëra shkencëtarë nga e gjithë Evropa kaluan katër ditë në fund të prillit duke injektuar 750 metra kub ujë në vrimat e shpuara në muret shkëmbore të tunelit, duke synuar të provokonin një tërmet me magnitudë 1.

“Ne nuk krijojmë një çarje të re… Ne vetëm lehtësojmë që ajo të lëvizë”, tha Giardini, transmeton albinfo.ch.

Gjatë eksperimentit, nuk kishte njerëz në tunel për arsye sigurie, me gjithçka që menaxhohej nga distanca nga laboratori ETH i Zurich-ut.

Kur AFP vizitoi laboratorin e Cyrihut një ditë pas eksperimentit, shkencëtarët po diskutonin me entuziazëm shenjat e para të sizmizmit në monitorë.

“Kjo është një lloj shtyrjeje përtej kufijve të shkencës”, tha Ryan Schultz, një sizmolog i specializuar në tërmetet e shkaktuara nga njeriu.

Eksitimi u ndërpre nga një ndërprerje e papritur e energjisë në tunel që i bëri shkencëtarët në Cyrih të kërkonin përgjigje.

“Ne kemi makinën tonë të tërmeteve… Tani duhet të luajmë me parametrat”, tha Frederic Massin, një sizmolog francez dhe ekspert teknik, ndërsa studionte ekranin e tij për të dhëna se çfarë kishte shkaktuar ndërprerjen.

Defekti ishte jetëshkurtër dhe pompimi shpejt rifilloi.

8,000 tërmete

Në fund, rreth 8,000 ngjarje të vogla sizmike u shkaktuan përgjatë çarjes së synuar, por edhe, çuditërisht, përgjatë çarjeve të tjera që shtrihen pingul me atë kryesore, duke shkaktuar magnitudna lokale që varionin nga -5 në -0.14.

“Ne nuk arritëm magnitudën e synuar që kishim vendosur, por arritëm pak më poshtë”, tha Giardini.

Vetëm kjo ishte një sukses i madh, këmbënguli ai, duke theksuar se megjithëse kishte pasur përpjekje të mëparshme për të krijuar tërmete të vogla në mjediset laboratorike, kjo nuk ishte “kurrë në këtë shkallë dhe kurrë kaq thellë”.

“Thjesht nuk është provuar kurrë.”

Gjetjet, tha ai, do të ndihmojnë në përcaktimin e këndeve më të mira të injektimit për arritjen e magnitudës 1 në BedrettoLab kur studiuesit ta provojnë herën tjetër në qershor.

Magnitudat në shkallën Rihter maten logaritmikisht, me çdo rritje të numrit të plotë që përfaqëson dhjetë herë më shumë në amplitudën e matur.

Magnitudat nën zero janë ende të prekshme. Kushdo që qëndron pranë çarjes gjatë tërmeteve më të mëdha të shkaktuara, në -0.14, do të kishte ndjerë një përshpejtim prej “1.5 G”, ose 1.5 herë përshpejtimin standard për shkak të gravitetit, tha Giardini.

Ato do të kishin fluturuar “në ajër me një kërcim të madh”, shpjegoi ai.

Asgjë nuk u ndje në sipërfaqe, dhe Giardini theksoi se duke lubrifikuar një çarje ekzistuese, ekipi po shtonte vetëm “rreth një përqind të asaj që është rreziku natyror”.

Eksperimenti, këmbënguli ai, ishte plotësisht “i sigurt”.

Giardini shpjegoi rëndësinë e hulumtimit, duke theksuar: “Nëse zotërojmë mënyrën e prodhimit të tërmeteve të një madhësie të caktuar, atëherë e dimë se si të mos i prodhojmë ato.”

Kjo ishte veçanërisht e rëndësishme në lidhje me aktivitetet nëntokësore si gërmimi dhe nxjerrja, tha ai, duke treguar për shembull tërmetet e shkaktuara nga asgjësimi i ujërave të zeza nga industria e frackingut në Teksas.

Ai gjithashtu theksoi tërmetin me magnitudë 5.4 ballë të Pohang në Korenë e Jugut në nëntor 2017, i shkaktuar nga injektimi i ujit në termocentralin e parë eksperimental gjeotermik të vendit.

“Pa e kuptuar, ata filluan të injektonin dhe të fillonin sizmicitetin e induktuar në një çarje të madhe, (duke krijuar) një tërmet shumë serioz,” theksoi Giardini.

“Ne nuk po themi se nuk duhet të shkojmë nën tokë,” këmbënguli ai.

“Ne duhet të mësojmë se si ta bëjmë atë në mënyrë më të sigurt.”

---