Pse çmimet e naftës dhe gazit mund të mos ulen

Çmimet e energjisë në Evropë mund të mbeten të larta për njëfarë kohe, edhe pse rajoni nuk mbështetet shumë te Ngushtica e Hormuzit. Çfarë fshihet pas kësaj?

Pavarësisht rënies së madhe të çmimeve të naftës pasi SHBA-ja dhe Irani konfirmuan një armëpushim dyjavor, Evropa mund të mos marrë ende frymë lehtësisht për shkak të ndikimit afatgjatë mbi furnizimet me energji, nga të cilat blloku varet shumë.

Lufta me Iranin dhe mbyllja de facto e Ngushticës së Hormuzit kanë shkaktuar ndërprerjen më të madhe të furnizimit në historinë e tregut global të naftës, sipas Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë (IEA). Sulmet ndaj impianteve në Gjirin Persik pritet të kenë një ndikim shumëvjeçar mbi furnizimin me gaz, raporton Euronews, transmeton albinfo.ch.

Evropa preket ndjeshëm, edhe pse siguron vetëm një pjesë të vogël të naftës dhe gazit të saj drejtpërdrejt përmes Ngushticës së Hormuzit, e cila ishte vënë praktikisht nën kontroll dhe ishte bllokuar në pjesën më të madhe nga forcat iraniane deri në armëpushim.

Hapja e ngushticës ishte një pjesë e panegociueshme e armëpushimit, pasi kjo pikë kyçe është thelbësore për dërgesat globale të naftës dhe gazit natyror të lëngshëm. Në vitin 2025, pothuajse 15 milionë fuçi naftë bruto në ditë kaluan përmes ngushticës, thotë IEA. Nga kjo sasi, rreth 600 mijë fuçi në ditë, ose vetëm 4%, u drejtuan për në Evropë, krahasuar me nevojat ditore të BE-së prej 13 milionë fuçish, shkruan Monitor.

Megjithatë, një rënie e shpejtë e çmimeve të karburantit në Evropë nuk ka gjasa, edhe nëse pas armëpushimit do të arrihej një marrëveshje paqeje.

“Edhe nëse ajo paqe vjen nesër, sërish ne nuk do të kthehemi te normaliteti në një të ardhme të parashikueshme”, tha javën e kaluar Komisioneri i Energjisë i BE-së, Dan Jørgensen.

Si po ndikojnë çmimet globale te importet evropiane

BE-ja importon 80 deri në 85% të naftës së saj, sipas Eurostat, nga një gamë e gjerë furnizuesish. SHBA-ja është më e madhja, duke përbërë 15.1% sipas vlerës, e ndjekur nga Norvegjia dhe Kazakistani.

Pjesa më e madhe e tregtisë globale të naftës bruto çmimohet kundrejt Brent, standardit kryesor ndërkombëtar të referencës.

Çmimet për dorëzimet e muajit të ardhshëm u rritën nga 72 deri në 73 dollarë për fuçi para luftës në gati 120 dollarë në kulm, përpara se të bihej dakord për armëpushimin. Edhe pas armëpushimit, çmimi ishte rreth 93 dollarë të mërkurën.

Edhe çmimet evropiane të gazit janë rritur që prej 28 shkurtit, kur nisi lufta. Kontratat e së ardhmes u rritën në 50 euro për MWh nga rreth 35.5 euro para luftës, duke arritur kulmin në 61.93 euro/MWh më 19 mars. Çmimi u stabilizua rreth 44 euro/MWh të mërkurën, pas armëpushimit.

Si arrijnë çmimet globale te konsumatorët evropianë

Në shumë vende evropiane, çmimet e energjisë elektrike përcaktohen nga burimi më i shtrenjtë, që shpesh është gazi.

“Rritja e çmimeve të gazit ndikon në faturat e energjisë në Britani dhe në Evropë si përmes kostos së drejtpërdrejtë të gazit, ashtu edhe përmes rritjes së kostos së prodhimit të energjisë elektrike nga centralet me gaz”, tha Ethan Tillcock, specialist i ICIS për gazin në Mbretërinë e Bashkuar dhe Evropë, i cili foli me Euronews Business para armëpushimit.

Kontratat fikse dhe mbështetja qeveritare mund ta vonojnë ose ta zbusin ndikimin. Në Gjermani, çmimet me shumicë të gazit të lidhura me TTF ndikojnë te çmimet e energjisë elektrike me rreth 40% dhe te çmimet e gazit për familjet me afërsisht 50 deri në 60%, ndërsa pjesa tjetër përbëhet nga taksat, tarifat e rrjetit dhe kostot e politikave.

Për naftën, banka qendrore e Francës vlerëson se një rritje prej 1% e çmimeve të karburanteve të rafinuara sjell rreth 0.75% rritje të çmimeve të karburanteve para taksave dhe rreth 0.3% rritje të çmimit në pompë, në varësi të taksave.

Një rritje prej 10 dollarësh në çmimin e naftës bruto shton afërsisht 3 deri në 6 eurocent për litër për konsumatorët evropianë, në varësi të sistemeve tatimore kombëtare. Edhe kurset e këmbimit kanë rëndësi: meqë nafta kuotohet në dollarë amerikanë, një euro më e dobët i rrit kostot edhe nëse çmimet bazë të referencës mbeten të pandryshuara.

Për të kufizuar rritjen e çmimeve, ministrat nga Italia, Gjermania, Spanja, Portugalia dhe Austria i kanë kërkuar BE-së të shqyrtojë vendosjen e një takse mbi fitimet e tepërta në energji.

Çfarë duhet të ndodhë që çmimet të bien

Evropa ka disa mjete për të zbutur presionin, përfshirë rezervat strategjike, pjesë e 400 milionë fuçive të IEA-s, si edhe masa kombëtare si ulje taksash, subvencione dhe racionim.

Megjithatë, “këto mund ta zbusin situatën vetëm përkohësisht”, tha Andrei Covatariu, bashkëpunëtor i lartë jorezident në Qendrën Globale të Energjisë të Atlantic Council, i cili foli me Euronews Business para armëpushimit.

IEA vlerëson se vendet e Gjirit kanë ulur prodhimin e naftës me të paktën 10 milionë fuçi në ditë për shkak të ndërprerjes, rreth 10% e kërkesës globale.

Por furnizimi fizik është vetëm një pjesë e historisë. Edhe pasiguria luan rol. Ekziston “një prim i madh rreziku i nxitur nga pasiguria, por ne po vërejmë gjithashtu një ndërprerje të madhe reale në rrjedhat dhe prodhimin, ndaj nuk kemi të bëjmë me një treg të nxitur vetëm nga faktorë psikologjikë”, tha Covatariu.

 

---