Islanda i thotë jo rifillimit të negociatave për anëtarësim në BE

Islandezët kanë votuar kundër rifillimit të negociatave për anëtarësimin e vendit në Bashkimin Evropian. Sipas rezultateve përfundimtare të referendumit të zhvilluar të shtunën, 52.8% votuan kundër, ndërsa 47.2% pro.

Në pyetjen: “A duhet Islanda të rihapë negociatat për anëtarësim në Bashkimin Evropian?”, shumica e votuesve u përgjigjën “jo”, sipas rezultateve zyrtare të publikuara të dielën, pasi u numëruan të gjitha votat.

Rezultati përbën një goditje për Brukselin, i cili do ta kishte mirëpritur rikthimin e Islandës në procesin e anëtarësimit.

Vendimi i votuesve islandezë e ngrin debatin për anëtarësimin e vendit në BE të paktën deri në vitin 2028. Kryeministrja islandeze, Kristrún Frostadóttir, deklaroi se rezultati nuk përbën “një pengesë”, por “një fitore për demokracinë”.

“Dua të jem absolutisht e qartë: kjo qeveri nuk do t’i rifillojë negociatat për anëtarësim gjatë këtij mandati parlamentar”, tha Frostadóttir në një konferencë për media. Mandati aktual zgjat deri në vitin 2028.

Ajo vetë kishte mbështetur votën pro rifillimit të negociatave.

“Zgjedhje sovrane e Islandës”

Ministri francez i deleguar për Evropën, Benjamin Haddad, e cilësoi rezultatin si një zgjedhje sovrane të islandezëve.

“Është zgjedhja sovrane e Islandës. Islanda tashmë është pjesë e Zonës Ekonomike Evropiane, ndaj ka një marrëdhënie shumë të thellë me institucionet evropiane”, tha ai.

Islanda është e lidhur ngushtë me Bashkimin Evropian përmes anëtarësimit në Zonën Ekonomike Evropiane (ZEE) dhe në zonën Schengen. Këto marrëdhënie do të mbeten të pandryshuara pavarësisht rezultatit të referendumit.

Negociatat ishin ngrirë në vitin 2013

Islanda, një vend me rreth 400 mijë banorë, paraqiti kërkesën për anëtarësim në BE në vitin 2009, në periudhën pas krizës financiare që kishte goditur rëndë ekonominë e vendit.

Negociatat u ngrinë në vitin 2013, pas ardhjes në pushtet të një qeverie euroskeptike.

Në kontekstin e tensioneve në rritje në skenën ndërkombëtare, qeveria aktuale e Frostadóttir dëshironte të merrte opinionin e qytetarëve për mundësinë e një integrimi më të madh evropian.

Referendumi kishte formalisht karakter konsultativ, por qeveria ishte zotuar ta respektonte rezultatin, pavarësisht se cila do të ishte përgjigjja e votuesve.

Ekonomia dhe peshkimi në qendër të fushatës

Fushata u përqendrua kryesisht te çështjet ekonomike dhe të brendshme, megjithëse lufta në Ukrainë dhe ambiciet e presidentit amerikan Donald Trump për Grenlandën i dhanë referendumit edhe një dimension gjeopolitik.

“Ky referendum bëri të mundur rinisjen e debatit për Bashkimin Evropian, për rolin e Islandës në botë dhe, në një kuptim më të gjerë, për pozicionimin e saj gjeopolitik”, deklaroi Frostadóttir.

Megjithatë, sipas politologëve, konteksti gjeopolitik mund të ketë pasur më pak ndikim te votuesit nga sa pritej.

Sébastien Maillard, këshilltar special në Institutin Jacques Delors, tha se islandezët nuk duket se e kanë përjetuar situatën aktuale si një kërcënim të menjëhershëm që do t’i shtynte drejt një afrimi më të madh me BE-në.

Sipas tij, një nga mësimet e referendumit është se Bashkimi Evropian duhet të ndërtojë marrëdhënie shumë të ngushta edhe me vende që nuk janë pjesë e Unionit, si Zvicra dhe Norvegjia.

Peshkimi, çështja më e ndjeshme

Nëse vota “po” do të kishte triumfuar, Islanda do t’i kishte rifilluar negociatat me BE-në. Një prej çështjeve më të vështira do të ishte peshkimi, sektor kyç për ekonominë islandeze dhe pjesë e rëndësishme e identitetit kombëtar.

Reykjaviku ka insistuar se dëshiron të ruajë kontrollin mbi burimet e tij të peshkimit.

Çështja ishte veçanërisht e ndjeshme për industrinë e peshkimit. Rreth 90% e kompanive të sektorit deklaroheshin kundër anëtarësimit të Islandës në BE.

Përballë kësaj kundërshtie, Bashkimi Evropian ishte përpjekur të mbante një qëndrim më kompromisues.

Për BE-në, anëtarësimi i Islandës do të kishte qenë një shembull pozitiv i politikës së zgjerimit, veçanërisht pasi Unioni nuk ka pranuar në radhët e tij asnjë vend tjetër të pasur që nga viti 1995.

Anëtarësimi i Islandës do t’i mundësonte gjithashtu BE-së të forconte praninë e saj në Arktik, një rajon me rëndësi në rritje strategjike dhe ekonomike.

Koalicioni qeverisës përballet me një sfidë

Rezultati i referendumit pritet ta dobësojë disi koalicionin qeverisës, i përbërë nga tri parti me qëndrime të ndryshme për çështjen evropiane.

Megjithatë, politologët e konsiderojnë të pamundur një dorëheqje të menjëhershme të qeverisë.

Për momentin, rezultati i referendumit e mbyll mundësinë e rifillimit të negociatave për anëtarësim gjatë mandatit aktual, duke e lënë çështjen e marrëdhënieve të Islandës me Bashkimin Evropian për një debat të ardhshëm politik.

---