PFAS në produkte dhe ushqime: Studimi tregon se shumica e zviceranëve nuk i njohin rreziqet

Edhe pse shumica e qytetarëve zviceranë i konsiderojnë PFAS një rrezik serioz për shëndetin dhe mjedisin, njohuritë e tyre për këto substanca kimike mbeten të kufizuara. Këtë e tregon një studim i realizuar nga Instituti Federal i Teknologjisë në Cyrih (ETH Zurich) dhe Zyra Federale për Mjedisin (FOEN), ku morën pjesë afro 6 mijë persona.

PFAS (substancat per- dhe polifluoroalkile), të njohura edhe si “ndotës të përjetshëm”, janë kimikate që shpërbëhen jashtëzakonisht ngadalë dhe, pasi çlirohen në mjedis, mund të qëndrojnë aty për periudha shumë të gjata.

Sipas studimit, pak më shumë se gjysma e të anketuarve kishin dëgjuar për PFAS, por vetëm një numër i vogël deklaruan se kishin njohuri të mjaftueshme mbi këtë temë. Mbi 40 për qind e pjesëmarrësve nuk kishin dëgjuar kurrë për këto substanca para zhvillimit të anketës.

Mediat mbeten burimi kryesor i informacionit

Televizioni, gazetat dhe portalet informative vazhdojnë të jenë burimet kryesore të informacionit për PFAS. Ndërkohë, të rinjtë po informohen gjithnjë e më shumë përmes rrjeteve sociale, ndërsa informacioni i publikuar nga institucionet shtetërore ka një shtrirje më të kufizuar.

Rreziqet njihen pjesërisht

PFAS përdoren në mijëra produkte për t’i bërë ato rezistente ndaj ujit, yndyrës dhe temperaturave të larta. Shumica e të anketuarve i lidhin këto substanca me tiganët që nuk ngjisin, veshjet teknike dhe spërkatësit hidroizolues. Po ashtu, ata janë të vetëdijshëm se PFAS ndotin tokën dhe ujin.

Megjithatë, studimi tregon se qytetarët nënvlerësojnë praninë e PFAS në ushqim. Edhe pse peshku përmendet shpesh si burim ekspozimi, shumë pak njerëz mendojnë për mishin, produktet e qumështit, frutat apo perimet, ndonëse ushqimi konsiderohet një nga rrugët kryesore përmes të cilave këto substanca hyjnë në organizëm.

Shqetësimi nuk ndryshon zakonet e konsumit

Pavarësisht se shumica e pjesëmarrësve i konsiderojnë PFAS një kërcënim për shëndetin dhe mjedisin, kjo rrallë ndikon në vendimet e tyre gjatë blerjeve.

Më shumë se gjashtë në dhjetë persona deklaruan se prania e PFAS nuk ndikon në zgjedhjen e produkteve që blejnë. Arsyeja kryesore është mungesa e informacionit për të identifikuar produktet që përmbajnë këto substanca dhe alternativat më të sigurta.

Qytetarët kërkojnë ndërhyrje nga autoritetet

Të anketuarit besojnë se përgjegjësia kryesore për mbrojtjen nga PFAS u takon institucioneve publike.

Masa që gëzon mbështetjen më të madhe është vendosja e etiketimit të detyrueshëm për produktet që përmbajnë PFAS. Gjithashtu, qytetarët mbështesin standarde më të rrepta për ujin e pijshëm dhe ushqimet, si dhe kufizime më të forta për përdorimin e këtyre substancave.

Shumë konsumatorë shprehen të gatshëm të pranojnë një gamë më të kufizuar produktesh ose çmime pak më të larta, nëse alternativat ofrojnë të njëjtën cilësi dhe performancë.

Informimi, çelësi për mbrojtje më të mirë

Studimi thekson se mënyra se si komunikohen informacionet për PFAS ndikon drejtpërdrejt në opinionin publik. Informacioni i qartë mbi rreziqet dhe të dhënat shkencore rrit mbështetjen për masa më të forta rregullatore, ndërsa theksimi i pasigurive shkencore e ul këtë mbështetje.

Sipas autorëve të studimit, rritja e ndërgjegjësimit të publikut për burimet e ekspozimit ndaj PFAS dhe transparenca më e madhe për produktet që i përmbajnë ato janë thelbësore që konsumatorët të marrin vendime më të informuara.

Rasti i acidit trifluoroacetik (TFA)

Një nga përbërësit e familjes PFAS që ka tërhequr vëmendjen e autoriteteve është acidi trifluoroacetik (TFA). Agjencia Evropiane e Kimikateve (ECHA) ka rekomanduar së fundmi që kjo substancë të klasifikohet si e dyshuar për toksicitet ndaj riprodhimit.

Në Zvicër, kantoni Basel-Landschaft ka zbuluar nivele të larta të TFA-së në disa ujëra nëntokësore. Në fund të vitit 2022, në një pus të ujit të pijshëm në Pratteln u mat një përqendrim prej 23 mikrogramësh për litër.

Hetimet zbuluan se ndotja vinte nga shkarkimet industriale. Pas masave të marra për uljen e emetimeve, përqendrimet ranë ndjeshëm, duke zbritur nën 3 mikrogramë për litër në ujërat nëntokësore dhe nën 2 mikrogramë për litër në ujin e pijshëm.

Autoritetet theksojnë se ky rast dëshmon se ndotja mund të reduktohet kur burimi identifikohet me saktësi. Megjithatë, ndotja e shpërndarë, që vjen nga shumë burime të ndryshme, mbetet shumë më e vështirë për t’u kontrolluar.

---