A ka qenë ndonjëherë vërtet neutrale Zvicra?

Debati është aktualizuar nga iniciativa popullore për “Ruajtjen e neutralitetit zviceran”, e cila kërkon që neutraliteti të përcaktohet më qartë dhe në mënyrë më detyruese në Kushtetutë

Neutraliteti konsiderohet prej kohësh një nga shtyllat kryesore të identitetit zviceran. Megjithatë, historia tregon se kuptimi dhe zbatimi i tij kanë ndryshuar vazhdimisht në varësi të rrethanave politike dhe ndërkombëtare.

Debati është aktualizuar nga iniciativa popullore për “Ruajtjen e neutralitetit zviceran”, e cila kërkon që neutraliteti të përcaktohet më qartë dhe në mënyrë më detyruese në Kushtetutë. Ndër të tjera, iniciativa synon kufizimin e pjesëmarrjes së Zvicrës në sanksione ekonomike dhe ndalimin e anëtarësimit në aleanca ushtarake ose mbrojtëse. Qeveria dhe Parlamenti zviceran rekomandojnë refuzimin e saj, raporton Swissinfo.ch, transmeton albinfo.ch.

Rrënjët e neutralitetit shkojnë shumë më larg. Para vitit 1815, Konfederata e Vjetër përpiqej të qëndronte jashtë luftërave të shteteve të tjera, një politikë që njihej si “Stillsitzen” – qëndrimi mënjanë. Megjithatë, në të njëjtën kohë, mijëra zviceranë shërbenin si mercenarë për fuqitë e ndryshme evropiane.

Një pikë vendimtare erdhi në Kongresin e Vjenës më 1815, kur neutraliteti i përhershëm i Zvicrës u njoh ndërkombëtarisht. Sipas historianit Sacha Zala, kjo u shërbente edhe interesave të fuqive të mëdha evropiane, të cilat dëshironin një shtet të qëndrueshëm tampon mes Francës dhe Austrisë.

Gjatë shekullit XX, neutraliteti u bë gjithnjë e më shumë pjesë e identitetit kombëtar. Në vitin 1920, me anëtarësimin në Lidhjen e Kombeve, Zvicra pranoi mundësinë e sanksioneve ekonomike ndaj agresorëve, por jo masa ushtarake. Gjatë Luftës së Ftohtë, neutraliteti u shndërrua në një lloj marke ndërkombëtare të vendit, ndërsa Gjeneva u forcua si qendër e diplomacisë dhe negociatave ndërkombëtare.

Pas vitit 1990, politika u përshtat sërish. Zvicra filloi të zbatonte sanksione të OKB-së dhe të merrte pjesë më shumë në misione ndërkombëtare të paqes. Debati u intensifikua veçanërisht pas agresionit rus ndaj Ukrainës, kur Zvicra mori përsipër sanksionet ekonomike të Bashkimit Evropian kundër Rusisë.

Historianët e interpretojnë ndryshe këtë evolucion. René Roca argumenton për rikthimin te një “neutralitet integral”, pa sanksione ekonomike dhe pa pjesëmarrje në aleanca ushtarake. Sacha Zala, në anën tjetër, e sheh neutralitetin si një instrument politik që historikisht ka funksionuar pikërisht sepse është përshtatur me realitetet e kohës.

Në këtë kuptim, pyetja nuk është vetëm nëse Zvicra ka qenë neutrale, por çfarë ka nënkuptuar neutraliteti zviceran në periudha të ndryshme historike. Debati i sotëm është njëkohësisht debat për të ardhmen dhe për mënyrën se si interpretohet e kaluara e vendit.

---