AHV 2030: Pensioni nuk vjen më vetë – pse duhet ta planifikoni më herët në Zvicër

Autoritetet zvicerane publikuan në maj projektin për konsultim të reformës AHV 2030. Synimi është stabilizimi i gjendjes financiare të AHV-së për periudhën 2030–2040 dhe përshtatja e sigurimit me zhvillimet shoqërore dhe ekonomike. Në qendër nuk është vetëm financimi i AHV-së, por edhe mënyra se si do të organizohet në të ardhmen kalimi drejt pensionimit.

Projekti nuk parashikon rritje të drejtpërdrejtë të moshës referente. Megjithatë, ai tregon drejtimin në të cilin mund të ndryshojnë rregullat për pensionimin e parakohshëm, vazhdimin e punës dhe planifikimin e pensionit. Kush paguan rregullisht në shtyllën 3a bën shumë gjëra siç duhet, por në të ardhmen vetëm kjo mund të mos mjaftojë.

Mesazhi kryesor: AHV 2030 është një propozim reforme për riorganizimin e kalimit në pension. Dalja e hershme nga jeta profesionale pritet të rregullohet më ngushtë, ndërsa puna në moshë më të avancuar të bëhet më fleksibile. Kështu, pensionimi mund të kërkojë edhe më shumë një strategji financiare individuale.

Debati për AHV-në shpesh reduktohet në pyetjen nëse ka para të mjaftueshme apo nëse duhet të rritet mosha e pensionimit. Ky këndvështrim është tepër i ngushtë. Me AHV 2030, mosha referente nuk do të rritej drejtpërdrejt, por do të rishikoheshin rregullat për pensionimin e parakohshëm, vazhdimin e punës dhe tërheqjen e kursimeve pensionale.

E rëndësishme është situata fillestare: AHV-ja është stabilizuar ndjeshëm tashmë përmes STAF-it (Reforma Tatimore dhe Financimi i AHV-së) dhe AHV 21 (reforma për stabilizimin e AHV 21). Pa pensionin e 13-të të AHV-së, sipas perspektivave aktuale financiare, sistemi do të kishte mbetur në ekuilibër deri në vitin 2040. Mirëpo, pagesa shtesë e ndryshon këtë situatë: nga viti 2026, shpenzimet vjetore rriten në mënyrë të përhershme me disa miliardë franga, ndërkohë që financimi afatgjatë ende nuk është zgjidhur përfundimisht.

AHV 2030 është, pra, më shumë se një diskutim teknik për reformën pasuese. Nga njëra anë, politika duhet të sqarojë se si do të financohet në mënyrë të qëndrueshme pensioni i 13-të i AHV-së. Nga ana tjetër, projekti tregon drejtimin e mundshëm të menaxhimit të kalimit në pension: daljet shumë të hershme nga puna duhet të bëhen më pak të zakonshme, ndërsa vazhdimi i punës duhet të lehtësohet më shumë në aspektin institucional.

Për të siguruarit, prandaj, nuk ka rëndësi vetëm se si do të financohet shtesë AHV-ja në të ardhmen. Po aq vendimtare është mënyra se si mund të ndryshojnë rregullat për kalimin e tyre në pension. AHV 2030 nuk prek vetëm shtyllën e parë. Projekti parashikon ndryshime edhe në pensionin profesional, në kapitalet e lëvizjes së lirë dhe në shtyllën 3a. Pikërisht aty, për shumë familje, do të vendosej nëse koha e dëshiruar e pensionimit mbetet financiarisht e realizueshme.

Rregullat aktuale: Pensioni i 13-të i AHV-së e përkeqëson ndjeshëm gjendjen financiare Rezultati i sistemit të shpërndarjes kalon dukshëm në deficit pas futjes së pensionit të 13-të të AHV-së Burimi: Zyra Federale e Sigurimeve Shoqërore (BSV), Raporti shpjegues për hapjen e procedurës së konsultimit AHV 2030, smzh ag.

Umlageergebnis rutscht nach Einführung der 13. AHV-Rente deutlich ins Defizit

Quelle: Bundesamt für Sozialversicherungen BSV, Erläuternder Bericht zur Eröffnung des Vernehmlassungsverfahrens AHV 2030, smzh ag.

Çështja e financimit është e rëndësishme, por është vetëm një pjesë e reformës

AHV-ja është një sistem financimi me shpërndarje. Pensionet aktuale financohen nga kontributet aktuale, fondet federale dhe të ardhurat nga TVSH-ja. Kur ky ekuilibër vihet nën presion, politika ka vetëm disa leva të mëdha në dispozicion: kontribute më të larta në AHV, TVSH më të lartë, kontribute më të larta federale ose një moshë referente më të lartë.

Me pensionin e 13-të të AHV-së shtohet edhe presioni kohor. Pensioni shtesë do të paguhet për herë të parë në fund të vitit 2026, megjithëse financimi i tij afatgjatë ende nuk është zgjidhur përfundimisht. Këshilli Kombëtar dëshiron ta rrisë TVSH-në me 0,7 pikë përqindjeje, por vetëm përkohësisht deri në fund të vitit 2030. Këshilli i Shteteve synon një zgjidhje më afatgjatë dhe dëshiron ta financojë pensionin e 13-të të AHV-së përmes një kombinimi prej 0,4 pikë përqindjeje TVSH shtesë dhe 0,3 pikë përqindjeje kontribute më të larta në AHV.

 

Dy variante financimi për pensionin e 13-të të AHV-së Ecuria e rezultatit të sistemit të shpërndarjesBurimi: Zyra Federale e Sigurimeve Shoqërore (BSV), Raporti shpjegues për hapjen e procedurës së konsultimit AHV 2030, smzh ag.

Entwicklung des Umlageergebnisses

Quelle: Bundesamt für Sozialversicherungen BSV, Erläuternder Bericht zur Eröffnung des Vernehmlassungsverfahrens AHV 2030, smzh ag.

Çfarë do të thotë kjo Financimi i pensionit të 13-të të AHV-së dhe AHV 2030 janë të ndërlidhura, por nuk janë e njëjta gjë. Financimi sqaron se si duhet të paguhet pensioni i 13-të i AHV-së. AHV 2030 tregon se si mund të organizohet në të ardhmen kalimi në pension. Nëse deri në fund të vitit 2030 mbetet një financim i përkohshëm ose i pamjaftueshëm, AHV 2030 nga viti 2031 do të bëhej edhe çështje e financimit pasues. Atëherë nuk do të bëhej fjalë vetëm për pensionimin e parakohshëm, vazhdimin e punës dhe tërheqjen e kursimeve pensionale, por edhe për të ardhura shtesë përmes TVSH-së dhe/ose kontributeve të AHV-së.

 

Drejtimi kryesor: jo rritje e drejtpërdrejtë e moshës referente, por orientim i sjelljes

Një rritje e drejtpërdrejtë e moshës referente aktualisht është politikisht vështirë e realizueshme. Iniciativa për pensionet, e refuzuar qartë në vitin 2024, tregoi sa e ndjeshme mbetet kjo çështje. Prandaj, projekti për konsultim i AHV 2030 zgjedh një rrugë indirekte: në qendër nuk është mosha e zakonshme e pensionimit, por kushtet kornizë rreth pensionimit.

Logjika e parashikuar është e qartë: para moshës referente, daljet shumë të hershme nga puna duhet të bëhen më pak të zakonshme. Pensionimi i parakohshëm përmes arkës së pensionit, kapitalit të lëvizjes së lirë ose shtyllës 3a duhet të rregullohet më ngushtë. Pas moshës referente, në anën tjetër, duhet të krijohen më shumë mundësi. Kush vazhdon të punojë, duhet të ketë më shumë mundësi ta vazhdojë sigurimin pensional, të paguajë kontribute dhe, në raste të caktuara, ta përmirësojë përfitimin e mëvonshëm. Për planifikimin personal të pensionit, ky drejtim do të ishte shumë i rëndësishëm.

Çfarë pritet të ndryshojë në shtyllën e parë

Në vetë AHV-në, ndryshimet e propozuara prekin kryesisht tri fusha: tërheqjen e parakohshme, shtyrjen e pensionit dhe vazhdimin e punës pas moshës 65 vjeç.

Tërheqja e parakohshme e AHV-së duhet të diferencohet më shumë sipas të ardhurave. Të ardhurat e ulëta do të pësonin ulje më të vogla, ndërsa të ardhurat e larta ulje më të mëdha. Shtyrja e pensionit duhet të bëhet më fleksibile dhe më tërheqëse. Njëkohësisht, të ardhurat nga puna pas moshës referente duhet të ndikojnë më shumë në pension, për sa kohë nuk është arritur pensioni maksimal. Kush tashmë merr pensionin maksimal, do të përfitonte më shumë nga rritja e shumës së përjashtuar për pensionistët sesa nga të drejta shtesë pensionale.

Përveç kalimit në pension, projekti parashikon edhe ndryshime në bazën e kontributeve. Të vetëpunësuarit duhet të afrohen më shumë me të punësuarit sa u përket normave të kontributeve. Po ashtu, blerjet shtesë në arkën e pensionit nga të vetëpunësuarit nuk duhet ta ulin më në mënyrë shtesë bazën e kontributeve të AHV-së. Kompensimet ditore për sëmundje dhe aksident duhet t’i nënshtrohen kontributeve kur zëvendësojnë pagën gjatë një marrëdhënieje pune ekzistuese. Edhe dividendët tepër të lartë të aksionarëve-sipërmarrës duhet të përfshihen më fort, për aq sa ekonomikisht kanë karakter page. Për shumicën e të punësuarve, kjo pjesë është më pak në plan të parë. Por për të vetëpunësuarit, sipërmarrësit dhe personat me pagesa zëvendësuese të pagës për periudha më të gjata, ajo mund të jetë drejtpërdrejt relevante.

Me pak fjalë Në shtyllën e parë, mosha referente duhet të mbetet e pandryshuar. Megjithatë, tërheqja e hershme e pensionit do të trajtohej ndryshe sipas të ardhurave, ndërsa vazhdimi i punës dhe shtyrja pas moshës 65 vjeç do të favorizoheshin në mënyrë më të synuar.

 

Çfarë pritet të ndryshojë në shtyllën e dytë dhe të tretë

Shumë plane pensionimi fillojnë para moshës së AHV-së. Vitet ndërmjet 58, 60, 63 dhe 65 sot shpesh mbulohen përmes arkës së pensionit, kapitalit të lëvizjes së lirë, shtyllës 3a ose pasurisë së lirë. Kjo zonë kalimtare pritet të riorganizohet me AHV 2030.

Projekti parashikon që mundësitë e tërheqjes të orientohen më shumë drejt moshës 63 vjeç. Në pensionin profesional, shumë arka pensioni sot mundësojnë përfitime pensionale që nga mosha 58 vjeç. Në të ardhmen, tërheqja në parim duhet të jetë e mundur vetëm nga mosha 63 vjeç. Tërheqjet më të hershme do të lejoheshin vetëm në raste të jashtëzakonshme, për shembull gjatë ristrukturimeve, zgjidhjeve të marrëveshjeve kolektive të punës ose rregullimeve të së drejtës publike. Edhe kapitalet e lëvizjes së lirë dhe të shtyllës 3a, në parim, duhet të jenë të disponueshme për pensionim vetëm nga mosha 63 vjeç. Pas moshës referente, arkat e pensionit duhet të kenë më shumë hapësirë për ta vazhduar sigurimin dhe për t’i transferuar përfitimet e daljes në rast të ndërrimit të punëdhënësit.

Kalimi nuk duhet të ndodhë në mënyrë të menjëhershme. Për shtyllën e dytë parashikohet një periudhë kalimtare dhjetëvjeçare. Ajo duhet t’u japë kohë arkave të pensionit t’i përshtatin rregulloret e tyre dhe t’i mbrojë nga një ndërprerje e menjëhershme personat që janë afër një pensionimi të parakohshëm të planifikuar. Të drejtat e fituara tashmë duhet të ruhen. Megjithatë, për të siguruarit mbetet vendimtare se si arka e tyre e pensionit do t’i zbatojë konkretisht rregullat e reja dhe nëse koha e planifikuar e daljes në pension përputhet me mundësitë e ardhshme të tërheqjes.

Me pak fjalë Në shtyllën e dytë dhe të tretë, tërheqja e hershme duhet të orientohet më shumë drejt moshës 63 vjeç. Kush dëshiron të largohet më herët nga puna do të duhet të planifikojë më shumë me pasuri të disponueshme lirshëm.

 Çfarë do të thotë kjo sipas situatës së planifikimit?

AHV 2030 nuk do të ndryshonte vetëm mundësi të veçanta të tërheqjes, por mbi të gjitha do ta bënte më të rëndësishëm koordinimin ndërmjet AHV-së, arkës së pensionit, lëvizjes së lirë, shtyllës 3a dhe pasurisë së lirë. Më pak vendimtare do të ishte nëse ekziston një instrument i vetëm pensioni dhe më shumë nëse mjetet e duhura janë në dispozicion në kohën e duhur. Kush dëshiron të pensionohet para moshës 63 vjeç do të kishte pyetje të tjera planifikimi nga dikush që ndërmjet 63 dhe 65 vjeç kombinon përfitime të ndryshme ose vazhdon të punojë pas moshës 65 vjeç. Prandaj, rëndësia e AHV 2030 varet më pak vetëm nga mosha dhe më shumë nga rruga e planifikuar drejt pensionimit.

Logjika e re e planifikimit

AHV 2030 nuk do t’i detyronte të siguruarit të punojnë më gjatë. Projekti ende nuk është miratuar, por drejtimi i tij është mjaft i qartë për ta shqyrtuar me kohë planifikimin personal të pensionit: kush dëshiron të largohet herët nga puna duhet të planifikojë më shumë mjete të veta. Kush punon më gjatë do të kishte më shumë mundësi ta vazhdojë në mënyrë të synuar sigurimin pensional.

Kështu, pensionimi do të ishte më pak çështje e një produkti të vetëm dhe më shumë çështje e arkitekturës financiare. Nuk do të ishte më vendimtare vetëm nëse dikush paguan në shtyllën 3a, bën blerje shtesë në arkën e pensionit apo e shtyn AHV-në. Vendimtare do të ishte nëse këto elemente përputhen mes vete: Kur bëhet i disponueshëm cili kapital? Çfarë pasojash tatimore krijohen? Sa pasuri e lirë nevojitet para moshës 63 vjeç? Çfarë roli luajnë arka e pensionit, pronësia e banesës, të ardhurat nga puna dhe likuiditeti në të njëjtin plan?

Pikërisht këtu shihet logjika më e gjerë. Pasuria nuk përbëhet nga elemente të izoluara, por nga ndërveprimi i tyre. AHV-ja, arka e pensionit, shtylla 3a, pasuria e lirë, tatimet, hipoteka dhe planifikimi i jetës duhet të mendohen së bashku. Kush optimizon vetëm instrumente të veçanta, përsëri mund të ketë një boshllëk në pamjen e përgjithshme.

Përfundim: Kush dëshiron fleksibilitet në pensionim, ka nevojë për pasuri të lirë

AHV 2030 nuk do ta rriste drejtpërdrejt moshën referente. Megjithatë, projekti do të ndryshonte mënyrën se sa fleksibël mund të financohet rruga drejt pensionimit. Sidomos kush dëshiron ta ulë angazhimin në punë ose të largohet plotësisht para moshës 63 vjeç do të varej më shumë nga pasuria që nuk është e lidhur në arkën e pensionit, lëvizjen e lirë apo shtyllën 3a.

Kështu zhvendoset fokusi i planifikimit pensional. Nuk mjafton të menaxhohen siç duhet produktet e veçanta dhe të paguhet rregullisht në shtyllën 3a. Vendimtare është nëse sigurimi pensional i lidhur, pasuria e lirë, tatimet dhe të ardhurat nga puna bashkëveprojnë në një plan të qëndrueshëm kalimi drejt pensionimit.

Kush e sheh AHV 2030 vetëm si debat për AHV-në, e anashkalon pamjen e përgjithshme. Projekti prek të gjithë arkitekturën e pensionit. Pikërisht sepse reforma ende nuk është miratuar, ia vlen që planifikimi personal të shqyrtohet herët: jo për të vepruar me ngut, por për të kuptuar nëse kalimi i dëshiruar në pension mbetet i realizueshëm edhe me rregulla të ndryshuara.

Po mendoni për pensionimin tuaj? smzh ju mbështet në planifikim. Dëshironi këshillim për sigurimin pensional ose për planifikimin e pensionimit? Ne ju ndihmojmë të zhvilloni strategjinë e duhur – me një qasje gjithëpërfshirëse që merr parasysh të gjithë faktorët relevantë për ju.

 

 

 

---