Si zgjidhet presidenti amerikan?

Keystone EPA/STAN GILLILAND

Zgjedhjet presidenciale të vitit 2024 në SHBA do të zhvillohen më 5 nëntor, ku ish-presidenti dhe kandidati republikan, Donald Trump, do të konkurrojë kundër zëvendëspresidentes aktuale dhe kandidates demokrate, Kamala Harris. Ja si funksionon procesi zgjedhor.

Kushtetuta e SHBA-së ka tri kërkesa themelore për kandidatët presidencialë: Individët duhet të jenë shtetas të lindur natyralë të Shteteve të Bashkuara dhe të paktën 35 vjeç dhe të kenë jetuar në vend për 14 vjet. Ka disa përjashtime nga kërkesa 14-vjeçare për anëtarët e forcave të armatosura të SHBA-së.

“Pothuajse kushdo që është një qytetar i rritur mund të kandidojë për president”, tha për DW Wayne Steger, një profesor i shkencave politike në Universitetin DePaul, në shtetin amerikan të Illinois. Kjo përfshin njerëz që janë akuzuar ose dënuar për krime. Kushtetuta e SHBA, në fakt, përmban një dispozitë që i lejon në mënyrë eksplicite këta individë të kandidojnë për të siguruar që të burgosurve politikë të mos u mohohet aftësia për të udhëhequr, tha Steger.

Një seksion i Amendamentit të 14-të të Kushtetutës së SHBA-së ndalon në mënyrë të famshme individët që janë “angazhuar në kryengritje ose rebelim kundër të njëjtit, ose kanë dhënë ndihmë ose ngushëllim për armiqtë e tyre” të mbajnë poste politike. Por Steger tha se ishte shumë e pamundur që amendamenti të luante një rol në zgjedhjet e ardhshme.

Megjithëse Gjykata e Lartë nuk do të vendosë për përfshirjen e Trump në sulmin e 6 janarit 2021 në Kapitolin e SHBA-së përpara zgjedhjeve të vitit 2024, shumica e gjyqtarëve thanë në korrik se ish-presidenti kishte mbrojtje të gjerë nga ndjekja penale për veprimet që i përkisnin përgjegjësitë e tij zyrtare. Gjykata e Lartë ka deleguar Gjykatën më të ulët të Qarkut në Uashington për të përcaktuar se si duhet të zbatohet ky imunitet.

Këto kërkesa modeste kualifikimi nënkuptojnë se grupi i kandidatëve duhet të pakësohet përpara zgjedhjeve të nëntorit.

Primaret dhe grupet parlamentare përfaqësojnë hapin e parë të këtij procesi duke përcaktuar mbështetjen e partive politike për kandidatët. Këto zhvillohen në nivel shtetëror gjatë pranverës së hershme të një viti zgjedhor. Nëse një kandidat nuk kandidon si i pavarur, ata do të regjistrohen për të kandiduar me një parti politike në shtetin ku jetojnë.

Ashtu si në zgjedhjet e rregullta, zgjedhjet paraprake zhvillohen me votim të fshehtë dhe kandidati me më shumë vota fiton. Grupet parlamentare janë më komplekse. Në shtetet që i përdorin ato, është caktuar një ditë që anëtarët e partive politike të mblidhen për të vendosur së bashku, përmes një lloj votimi publik, se cilin kandidat duan t’i përfaqësojnë ata. Qindra nga këto takime ndodhin kur një shtet mban grupin e tij parlamentar.

Primaret dhe grupet parlamentare duken të ndryshme në varësi të shtetit dhe partisë, por qëllimi është i njëjtë: të përcaktohet mbështetja për kandidatët individualë dhe të zgjidhet një kandidat për zgjedhjet e përgjithshme./DW